অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2318 635837 631639 2026-09-16T16:50:03Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635837 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = জুবিন গাৰ্গ | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = ২০২৫ চনত জুবিন গাৰ্গ | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = জুবিন বৰঠাকুৰ | alias = {{hlist|গ’ল্ডী<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|অসমৰ হাৰ্টথ্ৰব|লুইতকণ্ঠ|হামিং সম্ৰাট|জুবিনদা|হিয়াৰ আমঠু<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|সোণটি}} | birth_place = [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰা]], [[মেঘালয়]], [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | death_date = {{Death date and age|2025|09|19|1972|11|18}} | death_place=[[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেল]], [[বুকিত মেৰাহ]], [[ছিংগাপুৰৰ কেন্দ্ৰীয় এলেকা]] {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | death_cause = | genre = {{hlist|[[অসমীয়া লোকগীত]]|[[ৰক সংগীত]]|[[বিহুগীত|বিহু]]|[[চলচ্চিত্ৰ]] [[সংগীত]]|[[অসমীয়া গীতি সাহিত্য]]|[[ভাৰতীয় লোক-সংগীত]]}} | occupation = {{hlist|কণ্ঠশিল্পী|নেপথ্য গায়ক|সংগীত পৰিচালক|সুৰকাৰ|গীতিকাৰ|সংগীত ব্যৱস্থাপক|চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা|পৰিচালক|প্ৰযোজক|বাদ্যযন্ত্ৰী|কবি|সমাজকৰ্মী|অভিনেতা}} | instrument = {{hlist|কীব’ৰ্ড|গীটাৰ|তবলা|মেণ্ড’লিন|দগৰ|পাৰকিউছন|আদি}} | nationality = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | Ethnicity = [[অসমীয়া]] | label = {{hlist|এন.কে. প্ৰডাকশ্যন|ছ’নী মিউজিক|মেগনাছাউণ্ড ৰেকৰ্ড্‌ছ|ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিক গ্ৰুপ|টাইম্‌ছ মিউজিক|টি-ছিৰীজ|জী মিউজিক কোম্পানী|ইৰʼছ নাও|সাৰেগামা|এছ.ভি.এফ.|সুৰিন্দৰ ফিল্ম্‌ছ|ইস্কে মুভীজ|ইক’ মিউজিক|ধ্বনি ৰেকৰ্ড্‌ছ|জুবিন গাৰ্গ মিউজিক|আপোন ৰেকৰ্ড্‌ছ|এ.চি. মাল্টিমিডিয়া|জলীউড নাও মিউজিক}} | years_active = ১৯৯২ - ২০২৫ | spouse = গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ | website = |Birth_name=জুবিন বৰঠাকুৰ|Work=[[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]}} '''জুবিন গাৰ্গ''' ({{Lang-en|[[:en:Zubeen Garg|Zubeen Garg]]}}; [[১৮ নৱেম্বৰ]], ১৯৭২ – [[১৯ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৫]]) [[অসম]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী [[সংগীত]] পৰিচালক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, [[অভিনেতা]], চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, [[চলচ্চিত্ৰ]] পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, বাদ্যযন্ত্ৰী, [[কবি]] আৰু সমাজকৰ্মী।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms|title=Zubeen Garg on a different track|last=Ganguly|first=Ruman|date=26 March 2011|work=[[Indiatimes]]|access-date=2 July 2012|archive-date=8 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308021824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-26/news-interviews/29191918_1_zubeen-garg-bengali-films-bengali-version|url-status=live}}</ref> [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]] ([[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]]/[[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]]), [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ বাগানীয়া]], [[হাজং ভাষা|হাজং]], [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]], [[গাৰো ভাষা|গাৰো]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], [[পাতিৰাভা]], [[ডিমাচা ভাষা|ডিমাচা]], [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]], [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[আদি ভাষা|আদি]], [[গালো ভাষা|গালো]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[নিচি ভাষা|নিচি]], [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]], [[সিন্ধী]], [[উৰ্দু]] ইত্যাদি বিভিন্ন [[ভাষা|ভাষাত]] তেওঁ‌ কণ্ঠদান কৰিছে।<ref>{{Cite news|title=Zubeen's arrived|url=https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|access-date=10 January 2021|work=The Pioneer|language=en|date=26 May 2013|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|url-status=live|archivedate=4 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news |title=Singer Zubeen Garg hospitalised after head injury |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |work=The Indian Express |date=20 July 2022 |access-date=12 February 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327154132/https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |url-status=live }}</ref> ১৯৯২ চনত জুবিনৰ প্ৰথমটো এলবাম ''[[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]]'' মুক্তি পোৱাৰ<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika at futuresounds.com | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref> লগে লগে পেছাদাৰী সংগীত জগতখনৰ সৈতে জুবিন জড়িত হৈ পৰে। [[বাংলা]] চলচ্চিত্ৰ ''শুধু তুমি''ৰ কাৰণে জুবিনে ২০০৫ চনত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] ''য়া আলি'' গীতটোৰ বাবে জুবিনে ২০০৬ চনত ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড (GIFA)'' আৰু ''ষ্টাৰডাষ্ট এৱাৰ্ড''ত ''শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (পুৰুষ)'' বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ''Echoes of Silence'' (ইংৰাজী-খাচী) ছবিৰ বাবে ''শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক'' হিচাপে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (ৰজত কমল)]] লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Assam shines with five honours at 71st National Film Awards |url=https://assamtribune.com/assam/assam-shines-with-five-honours-at-71st-national-film-awards-1587082 |website=The Assam Tribune |date=2 August 2025 |access-date=6 January 2025 |language=en}}</ref> আধুনিক অসমীয়া সংগীতত নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২০১৪ চনত জুবিন গাৰ্গলৈ [[ৰেনেছাঁ অসম বঁটা]] আগবঢ়োৱা হয়।<ref name="amarasom">{{cite web | title=জুবিন গাৰ্গলৈ ৰেনেছাঁ অসম বঁটা | publisher=[[আমাৰ অসম]] | date=১৩ মাৰ্চ ২০১৫ | accessdate=১৪ মাৰ্চ২০১৫}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৭ মে’ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (USTM) য়ে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনত [[বেলতলা]] বহাগী উৎসৱ সমিতিয়ে তেওঁক জীৱনজোৰা সাধনাৰ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]] বঁটা প্ৰদান কৰে। জুবিন গাৰ্গ বহুবাদ্যযন্ত্ৰী। তেওঁ বহুকেইবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ বজাব জানিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আনন্দলহৰী, [[ঢোল]], [[দোতোৰা]], ড্ৰাম, [[গীটাৰ]], হাৰমনিকা, [[হাৰমনিয়াম]], মেণ্ড’লিন, কীব’ৰ্ড, [[তবলা]] আৰু একাধিক পাৰকিউছন বাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত। অসমৰ সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিকপ্ৰাপ্ত কণ্ঠশিল্পীসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|url-access=limited|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> প্ৰায় ৩৩ বছৰজোৰা তেওঁৰ কেৰিয়াৰত জুবিন গাৰ্গে ৪০টা ভাষাত ৩৮,০০০তকৈও অধিক [[গীত]] বাণীবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news|last1=Deb|first1=Abhijit|title=From 'Anamika' to 'Ya Ali': Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html|access-date=23 September 2025|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=19 September 2025|language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰ‌ত [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰত]] জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। ==বংশ আৰু পৰিয়াল== ১৯৭২ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰাত]] জুবিন গাৰ্গৰ জন্ম হয়।<ref name="Birthday">{{cite news |last1=Borkotoky |first1=Tonmoy |title=Zubeen Garg turns 48; fans shower him with birthday wishes |url=https://www.newslivetv.com/assam/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |access-date=20 November 2019 |work=News Live TV |date=18 November 2019 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011231758/https://newslivetv.com/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Rockstar with a humane heart – Zubeen Garg turns 48 today – Sentinelassam |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |access-date=18 November 2020 |work=The Sentinel |date=18 November 2020 |language=en |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118051439/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |url-status=live }}</ref> জুবিনৰ পিতৃৰ নাম হৈছে মোহিনীমোহন বৰঠাকুৰ (ছদ্মনাম: কপিল ঠাকুৰ) আৰু মাতৃ স্বৰ্গীয় ইলি বৰঠাকুৰ (বিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ইলি অধ্যাপক)।<ref name="Apr2022">{{cite news |last1=Parashar |first1=Utpal |date=29 July 2019 |title='These Brahmins should be killed,' says Assam singer Zubeen Garg; cases filed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |work=Hindustan Times |access-date=12 April 2022 |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115111218/https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Dristi |title=How Singer Zubeen Garg Got His Name |url=https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155 |access-date=20 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat And First Hindi Song|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-access=subscription |access-date=25 September 2025 |work=[[The Indian Express]] |date=22 April 2013 |language=en |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227233959/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Zubeen Garg Biography, Zubeen Garg Profile - entertainment.oneindia.in |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |website=[[Oneindia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 August 2013 |language=en |archivedate=12 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Why Jibon Borthakur Chose to Become Zubeen Garg |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |access-date=25 September 2025 |work=[[Pratidin Time]] |date=20 September 2025 |language=en |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005162156/https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |url-status=live }}</ref> ইলি অধ্যাপকৰ ঘৰ যোৰহাটৰ পুলিবৰৰ ভাতেমৰা গাঁৱত আছিল। কপিল ঠাকুৰ ২৪ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু বিয়াৰ পাছত কপিল ঠাকুৰৰ লগত থাকিবলৈ ইলি অধ্যাপক তুৰালৈ গৈছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)">{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=২ |language=as}}</ref> তুৰাৰ অসামৰিক চিকিৎসালয়তে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান জুবিনৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)">{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৩ |language=as}}</ref> জুবিনৰ প্ৰকৃত নাম জুবিন বৰঠাকুৰ। প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ জুবিন মেহতাৰ নামত জুবিনৰ নাম ৰখা হৈছিল আৰু পাছত ''গাৰ্গ'' গোত্ৰ নামটো জুবিন গাৰ্গে প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাৰ সময়ত নিজেই সংযোজন কৰি ল'লে। সংগীত জগততো তেওঁ‌ জুবিন গাৰ্গৰূপে পৰিচিত হৈছিল। জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰতিপালনত সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ মাহীয়েক কুনি গৈ তুৰাত কিছুদিন আছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)"/> জুবিনৰ পিতৃ-পৰিয়াল মূলতে [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ জিলাৰ]] [[জাঁজী|জাঁজীৰ]] অন্তৰ্গত তামোলীছিগা গাঁৱৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত শিক্ষা আৰু চাকৰিৰ সন্ধানত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো যোৰহাট পাইছিলহি। যোৰহাটত তেওঁলোক ভাৰাঘৰত আছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=১ |language=as}}</ref> প্ৰথমতে কপিল ঠাকুৰে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত কেৰাণীৰ চাকৰিত কৰিছিল আৰু পুৱা-গধূলি কেইটামান টিউচন কৰিছিল। কপিল ঠাকুৰে কলা শাখাত স্নাতক উত্তীৰ্ণ হৈছিল যদিও অৰ্থাভাৱত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰিলে। কিন্তু তেওঁ কোনোপধ্যেই ভাই-ভনী আৰু নিজৰ শিক্ষা যতি পৰিবলৈ দিয়া নাছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)"/> চাকৰিৰ সন্ধান কৰি থাকোঁতেই তেওঁ তুৰাত বৰ্তমানতকৈ ভাল চাকৰি এটা পালে। আৰু তাতে ৪০ টকাত এটা ৰুম ভাৰালৈ লৈ থাকিবলৈ ল'লে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অধিক পঢ়া-শুনা কৰি অসম লোকসেৱা আয়োগৰ পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয় আৰু সেইসূত্ৰে শ্ৰম বিভাগত নিজ দায়িত্ব পালন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মাটিৰ হাকিম হিচাপে (বৰ্তমানৰ চাৰ্কোল অফিচাৰ) কৰিমগঞ্জলৈ বদলি হয়।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫ |language=as}}</ref> আৰু চাকৰি-জীৱনৰ প্ৰথমছোৱাত সঘনাই ইঠাই-সিঠাইলৈ বদলি হ’বলগীয়া হৈছিল। সেয়ে কণমানি জুবিনৰ ল’ৰালি বিভিন্ন ঠাইৰ ভিন্ন অভিজ্ঞতাৰে ভৰ-পূৰ আছিল। জুবিনৰ পিতৃয়ে ''কপিল ঠাকুৰ''ৰ ছদ্মনামত কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ আৰু উপন্যাস লিখিছে। জুবিনৰ মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰ এগৰাকী দক্ষ নৃত্যশিল্পী, অভিনেত্ৰী আৰু সু-গায়িকা আছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ প্ৰতিভাক পেছা হিচাপে লোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ‌ কণমানি জুবিনক ঘৰতেই সকলো কলা শিকোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। জুবিনে মাতৃকেই নিজৰ জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ২০০০ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত ইলি বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৬৭ |language=as}}</ref> জুবিনৰ ভগ্নী দুগৰাকী: [[জংকী বৰঠাকুৰ]] আৰু পামী বৰঠাকুৰ। জংকী এগৰাকী গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী আছিল। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে ২০০২ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত [[তেজপুৰ|তেজপুৰৰ]] বালিপাৰাত ঘটা এটা শোকাৱহ মটৰ দুৰ্ঘটনাত জংকীৰ মৃত্যু হয়।<ref name="india.com">{{cite web | url=https://www.india.com/entertainment/how-zubeen-gargs-sister-jongki-barthakurs-untimely-death-shaped-his-musical-journey-8086747/ | title=How Zubeen Garg’s sister Jongki Barthakur’s untimely death shaped his musical journey | publisher=India.com | date=7 September, 2025 | accessdate=7 October 2025 | author=Mehzabeen, Mallika}}</ref> ইয়াৰ পাছতে জুবিনে জংকীৰ স্মৃতিত ''শিশু'' নামৰ এটা এলবাম মুক্তি দিয়ে। আনগৰাকী ভগ্নী ড॰ পামী বৰঠাকুৰ এগৰাকী অধ্যাপক। ড॰ বৰঠাকুৰে ''সাংগীতিক ভূগোল''ত গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট অৰ্জন কৰিছে। তেওঁ বৰ্তমান অসমস্থিত ৰয়েল গ্ল’বেল বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত।<ref name=" RGU">{{cite web | url=https://www.rgu.ac/faculty-palme-borthakur | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=Royal Global University | accessdate=23 September 2025}}</ref><ref name="USTM">{{cite web | url=https://ustm.ac.in/32359-2/ | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=USTM | accessdate=23 September 2025}}</ref> ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গ গৰিমা শইকীয়াৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=TOI Entertainment|title=Who is Garima Saikia Garg? Meet wife of late singer Zubeen Garg and acclaimed costume designer|website=The Times of India|date=2025-09-19|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/who-is-garima-saikia-garg-meet-wife-of-late-singer-zubeen-garg-and-acclaimed-costume-designer/articleshow/123999749.cms|access-date=2025-09-22}}</ref> == শিক্ষা == পিতৃৰ চাকৰিসূত্ৰে জুবিন গাৰ্গৰ শিশুকাল একাধিক ঠাইত বিস্তৃত হৈ আছিল। তুৰাত জন্ম হোৱা শিশু জুবিনে শৈশৱৰ দুবছৰ তেজপুৰত কটায়। ইয়াৰ পাছত পৰিয়ালটো যোৰহাটলৈ অহাত তেওঁক চিনামৰাৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ স্কুল 'কাৰ্মেল'ত নামভৰ্তি কৰাই দিয়া হ’ল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৪ |language=as}}</ref> ===কৰিমগঞ্জত=== ইয়াৰ পাছত পিতৃৰ চাকৰি পুনৰ বদলি হোৱাত তেওঁলোক কৰিমগঞ্জলৈ যাবলগীয়া হয়। পিতৃ কপিল ঠাকুৰে এইবাৰ হাকিম হিচাপে কৰিমগঞ্জত যোগদান কৰিলে। কৰিমগঞ্জত তেওঁলোক আঠ বছৰ থাকে। পিতৃৰ দৃষ্টিত শিশু অৱস্থাত জুবিন ''দুষ্ট আৰু খট্‌খটীয়া'' হিচাপে পৰিচিত আছিল। কৰিমগঞ্জৰ বঙালী সমাজৰ মাজত থাকি তেওঁলোকে বঙালী জীৱনৰ লগত মিলি যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ঘৰৰ আৰু বাহিৰত লগ পোৱা অসমীয়া মানুহৰ বাহিৰে বাকী সকলোতে তেওঁলোকে কৰিমগঞ্জৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|ছিলঠীয়া বঙালী]] ভাষাতেই কথা পাতিছিল। জুবিনেও সৰুৰেপৰা বাংলা ভাষা আয়ত্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৬ |language=as}}</ref> পিতৃৰ এই সম্পৰ্কত ভাষ্য এনেধৰণৰ—<blockquote>কৰিমগঞ্জৰ বাংলাটো আচলতে ছিলঠীয়া বাংলা। অসমৰ কামৰূপীয়া ভাষাৰ দৰে। জুবিনো সৰুৰেপৰা বাংলাভাষী হৈ উঠিল। বঙালী সমাজৰ লগত উঠা-বহা, ফুৰা-চকা কৰি তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথ, নজৰুল আদিৰ লগত এসময়ত ভালদৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।</blockquote> কৰিমগঞ্জত থকা প্ৰথমটো বছৰতেই জুবিনক তাৰ একমাত্ৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয় "প্ৰান্তিক কিণ্ডাৰগাৰ্টেন"ত নাম লিখাই দিয়া হ’ল। ইয়াৰ পাছত তেওঁক কৰিমগঞ্জৰ হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰোৱা হয়। শৈশৱৰ সময়ছোৱাত জুবিন গাৰ্গৰ [[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনৰ]] ছবিবোৰ প্ৰিয় আছিল। আৰু অমিতাভ বচ্চনৰ অনুকৰণৰ তেওঁ থ্ৰি-পীচ ছ্যুট পিন্ধিছিল। গানৰ প্ৰতি তেওঁৰ ধাউতি দিনক-দিনে বাঢ়ি অহা দেখি জুবিনক কৰিমগঞ্জৰ বিশিষ্ট তবলাবাদক ৰবীন বেনাৰ্জীৰ অধীনত [[তবলা]] শিকিবলৈ দিয়া হ’ল। পিতৃয়ে কৰিমগঞ্জৰ যাত্ৰা-দল ''শিল্পী-তীৰ্থ''ৰ সৈতে জড়িত হৈ এটা বছৰতে তিনিখন যাত্ৰা কৰিছিল; য’ত জুবিন গাৰ্গে তেওঁক সংগ দিছিল। আনহাতে বিদ্যালয়ত বছৰেকীয়া উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে তবলা বাদন কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৭ |language=as}}</ref> বানপীড়িত কৰিমগঞ্জত বান-সাহায্যৰ কাম আৰু নিৰ্বাচনৰ কামত ব্যস্ত হ’বলগীয়া হোৱা হেতুকে কপিল ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি কেতিয়াবা প্ৰয়োজনীয় ধ্যান দিব পৰা নাছিল। তেনেস্থলত পত্নী ইলি বৰঠাকুৰে সন্তানৰ যত্ন লৈছিল। জুবিন গাৰ্গ আৰু জংকীক প্ৰাথমিক গান শিকোৱাৰ দায়িত্ব মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰে লৈছিল। কৰিমগঞ্জত প্ৰায় আঠ বছৰ কটাই তেওঁলোক বিজনীলৈ আহে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৮ |language=as}}</ref> জুবিনে জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি নিজৰ মাতৃকেই বিবেচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত জুবিনে গুৰু ৰমণী ৰায়ৰ ওচৰত অসমীয়া লোক-সংগীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ তামোলপুৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা মেট্ৰিক পাছ কৰিছিল। [[যোৰহাট|যোৰহাটৰ]] [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ]] ছাত্ৰ জুবিনে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীলৈ]] স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ গুচি অহাৰ পাছত গুৱাহাটীৰ [[ভোলানাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত]] স্নাতক বিজ্ঞান শাখাত নামভৰ্তি কৰে। কিন্তু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনৰ লগত সম্পূৰ্ণৰূপে নিজকে নিয়োজিত কৰিব লগা হোৱাত তেওঁ কলেজীয়া শিক্ষা আধৰুৱা হৈ ৰয়। ==কণ্ঠশিল্পী হিচাপে== === ১৯৯২-১৯৯৫: সংগীতশিল্পী হিচাপে যাত্ৰাৰম্ভ === বি. বৰুৱা কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই, ১৯৯২ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত যুৱ মহোৎসৱত পাশ্চাত্য সংগীত শাখাত একক পৰিৱেশনত স্বৰ্ণ পদক অৰ্জন কৰাটোৱেই আছিল জুবিনৰ জীৱনৰ টাৰ্নিং পইণ্ট। ইয়াতেই জুবিনে কণ্ঠশিল্পীৰূপে জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সফলতা আৰু বিশ্বাসৰ সোৱাদ পায়। ১৯৯৩ চনৰ দুৰ্গা পূজাৰ ষষ্ঠীৰদিনা এন কে প্ৰডাকচনে পৰিৱেশন কৰা প্ৰথম এলবাম ''অনামিকা'' মুক্তি হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ পেছাদাৰী সংগীত জগতখনত সোমাই পৰে।<ref>{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৩৭ |language=as}}</ref> অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰথম বাণীবদ্ধ হোৱা গীত দুটা আছিল— ''তুমি জানো পাৰিবা সোণ'' আৰু ''তুমি জোনাকী সুবাস''। এই গীতদুটা তেওঁ ''ঋতু'' নামৰ এলবামটোৰ বাবে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৯৩ চন পৰ্যন্ত এইটো এলবামে মুক্তি পোৱা নাছিল। ''অনামিকা'' এলবামটোৱে অগতানুগতিকতাৰ বাবে অতি কম সময়তেই সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতত ই‌ন্‌ষ্টেণ্ট হিটৰূপে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰিছিল। ১৯৯৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা বলীউডৰ ভক্তিমূলক কণ্ঠশিল্পী [[অনুৰাধা পৌডৱাল]] আৰু উৎপল শৰ্মাই গোৱা অসমীয়া এলবাম ''অনুৰাধাত'' তেওঁ প্ৰথমে গীতিকাৰ আৰু সংগীত সুৰকাৰ হিচাপে অৱদান আগবঢ়াইছিল, যাৰ ফলত তেওঁ প্ৰথম এলবাম হিচাপে চিহ্নিত হৈছিল য’ত তেওঁ কোনো ধৰণৰ কণ্ঠদান কৰা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত তেওঁ ''সপোনৰ সুৰ'' (১৯৯২), ''জোনাকী মন'' (১৯৯৩), ''মায়া'' (১৯৯৪), ''আশা'' (১৯৯৫)কে প্ৰমুখ্য কৰি ভালেমান এলবাম মুকলি কৰে। <ref>{{Citation |title=Xopunor Xur - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=6 November 2023 |url=https://www.jiosaavn.com/album/xopunor-xur/0VAyq8SQg0Q_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Asha • Future Sounds |url=https://www.futuresounds.in/store/asha/ |access-date=21 September 2025 |website=Future Sounds |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Junaki Mon - Zubeen Garg, Jonki - Download or Listen Free - JioSaavn |date=18 July 2009 |url=https://www.jiosaavn.com/album/junaki-mon/ovJnC-NY70c_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Maya (Original) by Zubeen Garg on Apple Music |date=8 May 2021 |url=https://music.apple.com/ca/album/maya-original/1580812170 |access-date=21 September 2025 |language=en-CA}}</ref> ১৯৯৫ চনত মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ ''উজান পিৰীতি'' নামৰ ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱা এটি [[বিহু|বিহুৰ]] এলবাম মুকলি কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Saikia|first=Montu|title=Zubeen Garg: Jibanar Para Ganaloi|publisher=Chandra Prakash|location=Guwahati|year=2009|page=97|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684|language=Assamese}}</ref> === ১৯৯৫-১৯৯৭: বলীউড কণ্ঠশিল্পী কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা === কুৰি শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ মাজভাগতে জুবিন গাৰ্গে [[বলিউড]] সংগীত জগতত কাম কৰিবলৈ [[মুম্বাই]]লৈ গুচি যায় আৰু তাৰপৰাই তেওঁৰ প্ৰথম ইণ্ডীপপ একক এলবাম ''চান্দনী ৰাত'' প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Citation|title=Chandni Raat by Zubeen Garg|date=9 October 2015|url=https://music.apple.com/us/album/chandni-raat/1048576498|language=en-US|access-date=24 October 2022}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ শেষৰ ফালে [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]ক লগ পাই তেওঁৰ তেতিয়াৰ আগন্তুক অসমীয়া এলবাম ''জুবিনৰ গান''ৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰথম গীত "উজাগৰি নিশাৰ উতলা মন" ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহালক্ষ্মী আয়াৰৰ প্ৰথম এলবাম হিচাপে মুক্তি লাভ কৰিছিল। <ref>{{cite news|url=https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518193251/https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|title=জুবিনৰ কথা কৈ আৱেগিক মহালক্ষ্মী, কেৱল মহালক্ষ্মীৰ বাবেই জুবিনে লিখিছিল এই গান, মহালক্ষ্মীয়ে ক’লে বহু কথা... বহু কাহিনী...! আজি সন্ধিয়া ৭.৫০ বজাত ‘সুৰৰ সোপানে সোপানে|last1=Bhagwati|first1=Nabajit|date=18 November 2025|archive-date=18 May 2026|work=News18 Assam Northeast}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/31638328-Zubeen-Garg-Mahalakshmi-Hema-Zubeenor-Gaan|title=জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী*, হেমা* – জুবিনৰ গান|website=Discogs}}</ref> পাছলৈ তেওঁ ''চন্দা (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ১ (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ২ (১৯৯৭),'' ''জলৱা (১৯৯৮)'', আদি একাধিক হিন্দী এলবাম আৰু ৰিমিক্স বাণীবদ্ধ কৰে। ১৯৯৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ অতি সোনকালে মুক্তি পাবলগীয়া হিন্দী এলবাম ''দুনিয়া''ৰ বাবে "মেইনে দেখে হে সভি ৰং দুনিয়া কে" গীতটোৰ আৰম্ভণিৰ গীটাৰ বজাইছিল আৰু এইদৰে তেওঁৰ কণ্ঠ, কথা, সুৰ, আৰু সংগীত অবিহনে তেওঁৰ প্ৰথম এলবাম বা গীত হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। প্ৰথমে এই গীতটো [[আশা ভোছলে]]ই গোৱাৰ উদ্দেশ্য আছিল, কিন্তু, তেওঁৰ ব্যস্ততাৰ বাবে তেওঁৰ ঠাইত বলীউডৰ কণ্ঠশিল্পী ৰাগেশ্বৰী গীতটো গাইছিল। এই এলবামটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। <ref>{{Cite news|date=19 September 2025|title=Who Was Singer Zubeen Garg? All About His Popular Songs, Family, Achievements|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/who-was-singer-zubeen-garg-who-died-at-52-all-about-his-popular-songs-family-achievements-article-152855099|access-date=22 September 2025|work=Times Now}}</ref> === ১৯৯৭-১৯৯৮: প্ৰথম বাংলা এলবাম আৰু প্ৰথম সহোদৰ এলবাম === বলীউড আৰু অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগত গান গোৱাৰ সমান্তৰালকৈ ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ বাংলা সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে য'ত তেওঁ প্ৰথম বাংলা এলবাম ''সুৰেৰ উপহাৰ'' মুকলি কৰে য'ত মৌচুমী চহৰীয়াৰ মুখ্য সহশিল্পী আৰু মিলি বৰুৱা আৰু [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী|সাগৰিকা]]ৰ পটভূমি কণ্ঠদান কৰা হয়, যি [[শান|চান]]ৰ ভগ্নী।<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36797428-Zubeen-Maushumi-Surer-Upahar|title=জুবিন, মৌচুমী – সুৰেৰ উপহাৰ (কেছেট)|website=Discogs}}</ref> পিছৰ এমাহৰ ভিতৰত, তেওঁ ভগ্নী আৰু তেতিয়াই নৱাগত সহ-কণ্ঠশিল্পী জংকী বৰঠাকুৰক লৈ তেওঁৰ ''মুক্তি'' এলবামও মুকলি কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰথম অসমীয়া ভাই-ভনীৰ যুটি এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু তেওঁলোকে নাজিয়া-জোহেব আৰু চান-সাগৰিকাৰ পৰা প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/35341735-Zubeen-Jonkie-Mukti|title=জুবিন, জংকি - মুক্তি (কেছেট)|website=Discogs}}</ref> এই এলবামটোও অডিঅ চিডি ফৰ্মেটত মুক্তি পোৱা প্ৰথম অসমীয়া এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ আগতে অসমত বজাৰ আৰু অডিঅ' চিডি ফৰ্মেটত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথমটো এলবাম আছিল: চানৰ প্ৰথম এলবাম ''লাভ-অলজি'' আৰু ৰাগেশ্বৰীৰ প্ৰথম এলবাম ''দুনিয়া'', যিটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। === ১৯৯৮-২০০৩: নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ, দ্বিতীয় ইণ্ডিপপ এলবাম আৰু তেওঁৰ প্ৰথম ব্ৰেকথ্ৰু অসমীয়া এলবাম === তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল ''পুৰাণী কবৰ'' (১৯৯৮) ছবিখনত, য'ত তেওঁ দুটা গীত গাইছিল: "কুচ তো কাহো" আৰু "দিল মেৰা চুৰয়া এক হাছিনা"। পৰৱৰ্তী কেইমাহমানৰ ভিতৰতে ''[[যৌৱনে আমনি কৰে]]'' ছবিত দেখা পোৱা প্ৰথমটো অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ গীত "বুকু দুৰু দুৰু" গাইছিল। ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো ইণ্ডিপপ এলবাম ''ইউহি কভি'' মুকলি কৰিছিল, য'ত তেতিয়াই নৱাগত অভিনেত্ৰী ভূমিকা চাওলাক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল আৰু ভাৰতৰ চেনেল ভি আৰু এমটিভি মিউজিক চেনেলত প্ৰচাৰিত এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ'। তেওঁ ''দিল ছে'' (১৯৯৮), ''ড’লি ছজা কে ৰখনা'' (১৯৯৮), ''মৰম নদীৰ গাভৰু গাত'' (১৯৯৯), ''[[বুকুৰ মাজত জ্বলে]]'' (১৯৯৯), ''[[হিয়া দিয়া নিয়া]]'' (২০০০), ''ফিজা'' (২০০০) আদি হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত গাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|title=About Zubeen Garg|website=bollywoodmdb.com|access-date=30 April 2017|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083834/http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|url-status=live}}</ref> ২০০০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত গাৰ্গে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী অসমীয়া এলবাম ''পাখি'' মুকলি কৰে কাৰণ এই এলবামটো ২০০০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মৃত্যু হোৱা তেওঁৰ মাতৃৰ নামত উৎসৰ্গিত কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই এলবামটো অসমত তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। ২০০২ চনত তেওঁ কে কে আৰু সুনীতা ৰাৱে গোৱা "মুঝে প্যায়াৰ হো গয়া" নামৰ এটা হিন্দী গীত ৰচনা কৰে যিটো ইণ্ডিপপ এলবাম/টেলিভিছন শ্ব' ''চেনেল ভি জামিনত'' দেখা যায়। সেই বছৰতে তেওঁ ''কান্তে'' ছবিৰ তিনিটা গীত গাইছিল। ২০০৩ চনত তেওঁ ''মুদ্দা – দি ইছ্যু'' চিনেমাৰ "ছপ্নে ছাৰে" আৰু "খোৱাবৌ কী", ''চুপকে ছে'' চিনেমাৰ "মাংগো অগৰ দিল ছে ত’ খুদা", ''মুম্বাই ছে আয়া মেৰা দৌস্ত'' চিনেমাৰ "হোলী ৰে" আৰু ''জাল: দা ট্ৰেপ'' চিনেমাৰ "জ’ প্যাৰ তুমনে" গীত গাইছিল।<ref>{{Citation|last=Array|title=Jo Pyar Tumne (Jaal – The Trap / Soundtrack Version) (Full Song) – KK, K. S. Chithra – Download or Listen Free – JioSaavn|date=14 August 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|access-date=8 March 2020|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181601/https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|url-status=live}}</ref> === ২০০৩–২০০৬: বাংলা ভাষাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ আৰু তেওঁৰ একক এলবাম ''যন্ত্ৰ'' === ২০০৩ চনত [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] সংগীত জগতত জুবিন গাৰ্গৰ অভিষেক ঘটে, য’ত তেওঁ ''মন'' চিনামাত "অ মন বোলাকা" আৰু "অভিলাশী মনে" নামৰ দুটা গীত গাইছিল। পাছৰ বছৰত তেওঁ ''শুধু তুমি'' চিনামাত তিনিটা গীত গীত গায় আৰু ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Citation|last=Array|title=Ektuku Chhoan Lage (Shudhu Tumi / Soundtrack Version) (Full Song) – Zubeen Garg – Download or Listen Free – JioSaavn|date=5 October 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/ektuku-chhoan-lage-shudhu-tumi--soundtrack-version/NA48ZSFaelc|access-date=8 March 2020}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ সহ-কণ্ঠশিল্পী অবিহনে তেওঁৰ অসমীয়া এলবাম ''যন্ত্ৰ'' মুকলি কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবামৰ লগতে তেতিয়ালৈকে সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া অচলচ্চিত্ৰ এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০০৫ চনত তেওঁ ''প্ৰেমী'' নামৰ বাংলা চিনেমাখনত "অ’ বন্ধুৰে" আৰু "লাগেনা ভালো" গাইছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/27085053-Zubeen-Garg-Jantra|title=জুবিন গাৰ্গ - যন্ত্ৰ (কেছেট}}</ref> === ২০০৬–২০২৫: 'য়া আলী'ৰ সফলতা, অসমীয়া সংগীত উদ্যোগত অবিৰত সফলতা আৰু পৰৱৰ্তী সময়=== [[চিত্ৰ:Zubeen Garg in Audio Release of "Zindagi".jpg|thumb|240x180px|২০০৭ চনত জিন্দেগী নামৰ চিনেমাখনৰ অডিঅ' মুক্তিৰ সময়ত গাৰ্গ]] [[File:Zubin & Zublee mesmerising the crowd with their iconic live performance of “Anuradha”.jpg|thumb|'অনুৰাধা' গীতৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গ আৰু [[জুবলী বৰুৱা]]ই দৰ্শকক সুকীয়া অনুভূতি প্ৰদান কৰে। ]] ''গেংষ্টাৰ'' চিনেমাখনৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গে বলীউডত সৰ্বাধিক পৰিচিতি লাভ কৰে। ইয়াত তেওঁ "য়া আলী" গীতটো গাইছিল।<ref>{{cite web|title=মিউজিক হিটছ ২০০০–২০০৯|trans-title=Music Hits 2000-2009|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5|website=Boxofficeindia.com|access-date=30 April 2017|date=22 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122120910/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5|archive-date=22 January 2009|archivedate=15 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|deadurl=yes}}</ref> এই গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ ২০০৬ চনত শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড্‌ছ (GIFA)'' লাভ কৰে। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী হিন্দী এলবাম ''জিন্দেগী'' ২০০৭ চনত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web|title=জুবিনৰ অভিলাষী হয়|trans-title=Zubeen gets ambitius|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20250215092432/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|date=30 August 2007|archive-date=15 February 2025|access-date=12 July 2026|website=Times of India|url-status=live}}</ref> ২০০৮ চনৰ আৰম্ভণিতে গাৰ্গে কুমাৰ ভবেশৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি তেওঁলোকৰ "কামৰূপীয়া ছোৱালী" গীতটো ৰেকৰ্ডিং কৰে।<ref>{{cite web|title=কামৰূপীয়া ছোৱালী|url=https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113014/https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-date=12 July 2026|website=YouTube|date=6 November 2019|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|title= কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ ভিডিঅ' গীত - কুমাৰ ভৱেশ আৰু জুবিন গাৰ্গ|trans-title=Kamrupia Suwali oi video song - Kumar Bhabesh and Zubeen Garg|url=https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113359/https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|date=12 June 2019|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}</ref> ২০০৮ চনৰ মাজভাগত তেওঁৰ প্ৰথম নাট্য গীত "তুমি দুচকুতে কাজল ললে" ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ''হেংগুল থিয়েটাৰ''ত অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web|title=তুমি দুচকুতে কাজল ললে - হেঙুল থিয়েটাৰ ২০০৮-০৯ - জুবিন গাৰ্গ - অফিচিয়েল অডিঅ'| trans-title=TUMI DUSOKUTE KAJOL LOLE - Hengool Theatre 2008-09 - Zubeen Garg - Official Audio|url=https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113725/https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-date=12 July 2026|date=2 November 2022|website=YouTube|access-date=12 July 2026}}</ref> ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ আন এক একক এলবাম ''ৰুমাল'' মুকলি কৰে, য'ত "দুপৰৰ মুহোনাত", "ৰুমাল ৰুমাল", "অমানিখা হাৰে আছে" ইত্যাদি হিট গীতসমূহ সন্নিবিষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুকলি|trans-title=Zubeen Garg launches new album |url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006201345/http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-date=6 October 2008|publisher=radioandmusic|date=4 October 2008|access-date=12 July 2026|url-status=live}}</ref> ২০০৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ ''মন মানে না'' চিনেমাৰ "মন মানে না", ''চিৰোদিনী তুমি যে'' আমাৰ চিনেমাৰ "পিয়া ৰে পিয়া ৰে", আৰু ''লাভ'' ''ষ্টৰী'' চিনেমাৰ "মন জেতে চায় শুধু" আদি কেইবাটাও বঙালী গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে। ২০১২ চনত গাৰ্গে তেওঁৰ ২০ বছৰীয়া সংগীত যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তেওঁৰ ছটা এলবাম মুকলি কৰে, প্ৰথমখন আছিল ২০১২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুক্তি পোৱা ''ৰুণজুন'',<ref>{{cite web|title=ৰুণজুন - অডিঅ' মুক্তি অনুষ্ঠান - জুবিন গাৰ্গ LIVE - ৰুণজুন নুপুৰে মাতে|trans-title=RunJun - Audio Release Ceremony - Zubeen Garg Live - Runjun Nupure Mate|url=https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125633/https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/?rdid=KNUh2Dc8wOe81fX8|archive-date=12 July 2026|last1=Bordoloi|first1=Bhaskar Kshyp|date=8 January 2012|website=Facebook}}</ref> দ্বিতীয়খন আছিল ২০১২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মুক্তি পোৱা ''সোণালী মন'', তৃতীয়খন আছিল ২০১২ চনৰ জুন মাহত মুক্তি পোৱা ''মনে মনে'', চতুৰ্থখন আছিল ২০১২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''মুকুতা'', পঞ্চমখন আছিল ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''ৰক'' আৰু ষষ্ঠখন আছিল ডিচেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''কেনভাছ''। ''ৰক'' এলবামটোত মুঠ চৈধ্যটা গীত আছে, যাৰ ফলত ই আজিলৈকে তেওঁৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া এলবাম।<ref>{{cite web|title=জুবিন গাৰ্গ - ৰক চিডি (এলবাম, ষ্টেৰিঅ') ২০১২|trans-title=Zubeen Garg - Rock CD (Album, Stereo) 2012|url=https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125827/https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}</ref> ২০১৩ চনত তেওঁৰ অন্তিম হিন্দী এলবাম ''[[পাকীজা_(শ্ৰব্য_এলবাম)|পাকিজা]]'' মুকলি কৰে, য'ত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে গাইছিল, লিখিছিল, আৰু সুৰ কৰিছিল। এই এলবামটো অৰুণাচল প্ৰদেশত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মিউজিক ভিডিঅ’ও হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130184827/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|url-status=live|archive-date=30 November 2024|title=জুবিন গাৰ্গৰ শেহতীয়া হিন্দী এলবাম|trans-title=Zubeen Garg’s latest Hindi Album|access-date=12 July 2026|date=28 April 2013|work=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.assamtimes.org/node/8184|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606020858/www.assamtimes.org/node/8184|title=পাকিজাঃ জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুক্তি|trans-title=Pakeeza: Zubeen Garg's new album released|archive-date=6 June 2013|accessdate=15 September 2014|work=Assam Times|date=14 April 2013|first=Koushik |last=Hazarika|url-status=dead}}</ref> একে বছৰতে তেওঁ ৯০ৰ দশকৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ইণ্ডিপপ কন্ঠশিল্পী [[আলিছা চিনাই]]ৰ সৈতে "দিল টু হি বাটা" ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিখন যিটো ''কৃষ ৩'' ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title='য়া আলী' পোষ্ট, বলীউডৰ বিষয়ে নিৰ্বাচিত: জুবিন|trans-title=Post 'Ya Ali', selective about Bollywood: Zubeen|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|date=10 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107132806/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|archive-date=7 January 2023|access-date=12 July 2026|website=The Times of India|url-status=live}}</ref> == মঞ্চৰ সংগীতানুষ্ঠান == [[File:Zubeen_EUphuism.JPG|thumb|২০১১ চনত এখন সংগীতানুষ্ঠানত পৰিৱেশনৰত জুবিন গাৰ্গ]] সমগ্ৰ অসমৰ বিহু অনুষ্ঠান আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে কেৱল অসমীয়া গীতেই নহয়, হিন্দী, বঙালী, আৰু অন্যান্য ভাষাতো গীত গাইছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বহিঃৰাজ্যত তেওঁ অসমীয়া আৰু ভাৰতীয় সংগীতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। উল্লেখযোগ্য যে, তেওঁ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগোত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল, য’ত তেওঁ কেইবাটাও হিন্দী আৰু অসমীয়া হিট গীত গাইছিল আৰু কঞ্চাৰ্টৰ শিৰোনাম দখল কৰা প্ৰথমজন অসমীয়া মনোৰঞ্জনকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg enthralls Trinidad audience |url=https://www.hindustantimes.com/music/zubeen-garg-enthralls-trinidad-audience/story-sfcF1kZq2wnEi32VcF2ukO.html |work=Hindustan Times |date=17 August 2010 |access-date=20 September 2025}} </ref> ==পেছাদাৰী সংগীত জীৱন== ===শ্ৰব্য এলবাম=== ====অসমীয়া এলবাম==== {{columns-list|3| * [[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]] (১৯৯২) * সপোনৰ সুৰ (১৯৯২) * জোনাকি মন (১৯৯৩) * [[মায়া (শ্ৰব্য এলবাম)|মায়া]] (১৯৯৪) * [[আশা (এলবাম)|আশা]] (১৯৯৫) * উজান পিৰীতি (১৯৯৫) * [[জুবিনৰ গান (শ্ৰব্য এলবাম)|জুবিনৰ গান]] (১৯৯৬) * জান মণি (১৯৯৬) * [[ৰং (শ্ৰব্য এলবাম)|ৰং]] (১৯৯৬) * [[মুক্তি (শ্ৰব্য এলবাম)|মুক্তি]] (১৯৯৭) * স্নিগ্ধ জোনাক (১৯৯৮) * শব্দ (১৯৯৮) * মেঘৰ বৰণ (১৯৯৯) * ৰাংঢালী (১৯৯৯) * ভৰ দুপৰীয়া (১৯৯৯) * সপোন (১৯৯৯) * ৰংমন (১৯৯৯) * [[পাখি]] (২০০০) * হিয়া মন (২০০১) * বান্ধৈ (২০০২) * আকৌ হিয়া মন (২০০২) * শিশু (২০০২) * চিনাকি মন (২০০৩) * পকা ধানে ৰিঙিয়া (২০০৩) * সন্ধ্যাতৰা (২০০৩) * লাজুকী মন (২০০৪) * যন্ত্ৰ (২০০৪) * ডেউকা (২০০৫) * চিনাকি সুৰ (২০০৫) * বৰষুণ (২০০৬) * সন্ধ্যাতৰা ২ (২০০৬) * মুখা (২০০৬) * সন্ধ্যা (২০০৬) * অন্তৰা (২০০৭) * মোৰ প্ৰিয় গীত (২০০৮) * ৰুমাল (২০০৮) * মোৰ গানত জ্বলে (২০০৯) * বাঁহী (২০১১) * গান (২০১১) * ৰুণজুন (২০১২) * সোণালী মন (২০১২) * মনে মনে (২০১২) * ৰক (২০১২) * মুকুতা (২০১২) * পথ (২০১৪) * কোন তুমি (২০১৪) * কিং (২০১৫) * মা (২০১৯) * চিলা (২০২০) }} ====হিন্দী আৰু বঙালী এলবাম==== {{columns-list|2| * চাঁন্দিনী ৰাত (১৯৯৫) * চঁন্দা (১৯৯৮) * য়ুহি কভী (১৯৯৮) * স্পৰ্শ (২০০০-০১) * শ্ৰদ্ধাঞ্জলি (খণ্ড ১,২,৩) * মেৰে লিয়ে<ref>{{Cite web|title=মেৰে লিয়ে (2001) - হিন্দী এলবাম, ট্ৰেকলিষ্ট, সম্পূৰ্ণ এলবাম বিৱৰণ আৰু অধিক (আৰ্কাইভ কৰা)|url=http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|access-date=২০২১-০৯-০৯|website=ZG Discography|language=en|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828180443/http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|deadurl=unfit}}</ref> (২০০১) * নূপুৰ (২০০১) * [[জিন্দেগী (শ্ৰব্য এলবাম)|জিন্দেগী]] (২০০৭) * তুমি (২০০৭) * প্ৰেম (২০১২) * [[পাকীজা (শ্ৰব্য এলবাম)|পাকীজা]] (২০১৩) * চুফী ইস্ক্ (২০১৭) |}} ===অন্যান্য এলবাম=== *অনুৰাধা (১৯৯৩) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *পুবেৰোণ (১৯৯৪) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *দুনিয়া (১৯৯৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *মেঘা (১৯৯৯) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে *মন (২০০০) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে *কুৱলী (২০০২) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *চেনেল ভি জামিন (২০০২) (হিন্দী আৰু ইংৰাজী এলবাম) - সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *মহালক্ষ্মী (২০০২) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *অস্ত্ৰ প্ৰেমৰ (২০০৫) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *ধন্যবাদ (২০০৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *জীৱন ডিঙা (২০১২) (বাংলা এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে ===সংগীত পৰিচালনা=== {| class="wikitable" |- style="text-align:center; " ! colspan=4 style="background:#B0C4DE; " | অসমীয়া ছবি |- style="text-align:center; " ! style="background:#ccc; "| বৰ্ষ ! style="background:#ccc; "| কথাছবি ! style="background:#ccc; "| পৰিচালক ! style="background:#ccc; "| অন্যান্য তথ্য |- |২০২৫ |[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] |ৰাজেশ ভূঞা | |- |২০২৫ |যোদ্ধা |ভাস্কৰ গোস্বামী | |- |২০২৫ |[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]] |শশাংক সমীৰ |এটি গীত (এৰা-এৰি) |- |২০২৪ |[[চিকাৰ]] |দেবাংকৰ বৰগোহাঁই | |- |২০২৩ |ৰাঘৱ |[[যতীন বৰা]] | |- |২০২৩ |দ্য শ্লেমবুক |বিষ্ণুজ্যোতি সন্দিকৈ | |- |২০২৩ |[[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২]] |[[নিপন গোস্বামী]] | |- |২০১৯ |প্ৰতিঘাত |অচিন্ত শংকৰ |শীৰ্ষগীত |- | ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || |- | ২০১৯ || [[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] || [[যতীন বৰা]] || |- |২০১৮ |দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড |ৰাজেশ যশপাল | |- | ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ || |- | ২০১৫ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল || |- | ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] || |- | ২০১২ || [[এখন নেদেখা নদীৰ সিপাৰে]] || বিদ্যুৎ কটকী || |- | ২০০৮ || [[মন যায়]]|| [[এম মণিৰাম]] || |- | ২০০৬ || [[আমি অসমীয়া]]|| ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য্য || |- | ২০০৬ || [[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] || যতীন বৰা || |- | ২০০৪ || [[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৪ || [[ৰং]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৪ || [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৩ || জোনাকবিহীন এই জীৱন || মুন্না আহমেদ || আৱহ সংগীত |- | ২০০৩ || অগ্নিসাক্ষী|| যদুমণি দত্ত || |- | ২০০৩ || [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৩|| প্ৰিয়া মিলন || মুন্না আহমেদ || |- | ২০০৩ || জুমন সুমন|| মহিবুল হক || |- |২০০২ |[[জোনাকী মন]] |জীৱৰাজ বৰ্মন | |- | ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]]|| [[শম্ভু গুপ্তা]] || |- | ২০০২ || [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ ]]|| মুন্না আহমেদ || |- | ২০০২ || [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০১ || [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০১ || শেষ উপহাৰ|| গোপাল বৰঠাকুৰ||শীৰ্ষগীত |- | ২০০১ || [[দাগ (অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০০|| [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]|| জুবিন গাৰ্গ|| |- | ২০০০ || [[হিয়া দিয়া নিয়া]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- style="text-align:center; " ! colspan=4 style="background:#B0C4DE; " | অন্য ভাষা |- style="text-align:center; " ! style="background:#ccc; "| বৰ্ষ ! style="background:#ccc; "| কথাছবি ! style="background:#ccc; "| ভাষা ! style="background:#ccc; "| অন্যান্য তথ্য |- |২০১৯ |সামসাৰা |[[বাংলা]] |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150"|২০১৬ || width="200"| দিল ত’ দীৱানা হ্যে || width="200"| হিন্দী || width="150"| মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- |২০১০ |কাছে এসো তুমি |বাংলা |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- |২০১০ |মন নিয়ে |বাংলা |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150" |২০০৬ || width="200" | ষ্ট্ৰিংছ || width="200" | [[হিন্দী]] || width="150" | মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150" | ২০০৪ || width="200" | শুধু তুমি || width="200" | বাংলা || width="150" | মুক্তিপ্ৰাপ্ত |} == অভিনয় জীৱন == জুবিন গাৰ্গে ২০০০ চনত এন কে প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত ''[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]'' ছবিত অভিনেতা আৰু পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ''[[দীনবন্ধু (চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]'' (২০০৪), ''[[মন যায় (চলচ্চিত্ৰ)|মন যায়]]'' (২০০৮), ''[[গানে কি আনে|গানে কি আনে]] (২০১৬)'', ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' (২০১৭), ''দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড'' (২০১৮), ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' (২০১৯), ''ৰাজনীতি'' (২০২২), ''ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২'' (২০২৩), ''ৱাইড এংগল'' (২০২৪), ''চিকাৰ'' (২০২৪) আৰু অভিমন্যু (২০২৪) ত অভিনয় কৰিছিল। জুবিন অভিনীত ''[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]'' ২০২৫ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মুক্তিলাভ কৰে।<ref name="IMDB">{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt29939499/ | title=Roi Roi Binale | accessdate=23 September 2025}}</ref> জুবিন গাৰ্গে অভিনয় কৰা একাধিক ছবিয়েই বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰিছে। ২০১৭ চনত ৮ ছেপ্টেম্বৰত ৬৫টা চিনেমা হলত মুক্তি লাভ কৰা ''মিছন চাইনা''ক দিল্লী, বেংগালুৰু আৰু মুম্বাইকে ধৰি অসমৰ বাহিৰত থকা আঠটা চিনেমা হলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহৰ ভিতৰতে মুঠ ২ কোটি ৪০ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.time8.in/the-exact-box-office-collection-of-mission-china-over-the-1st-week-revealed/|title=The Exact Box Office Collection of Mission China 1st Week Revealed|access-date=16 September 2017|website=Time8.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|title=Mission China Box Office|website=Northeastguide.in|access-date=9 September 2017|archivedate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909095105/https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/buytickets/mission-china-national-capital-region-ncr/movie-ncr-ET00061289-MT/20170911/|title=Mission China Realising Theatre |website=Bookmyshow.com|access-date=11 September 2017}}</ref> মিছন চাইনাই [[অসম|অসমত]] যথেষ্ট ব্যৱধানত ব্লকবাষ্টাৰ বাহুবলী আৰু [[ছলমান খান|ছলমান খানৰ]] [[বজৰংগী ভাইজান|বজৰংগী ভাইজানৰ]] প্ৰথম দিনৰ সংগ্ৰহৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=10 September 2017|title=Mission China: Old-fashioned projector promo helps Assamese film beat Baahubali record|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mission-china-old-fashioned-projector-promo-helps-assamese-film-beat-baahubali-record/story-OfDn0UHUMlikrueyPECFJK.html|access-date=28 January 2021|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> বৰ্তমান ই [[:en:Assamese_cinema#List_of_highest-grossing_Assamese_films|সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী অসমীয়া ছবিৰ]] ভিতৰত ৬ নং স্থানত আছে। ২০১৯ চনত মুক্তিলভা ''কাঞ্চনজংঘা''ই ১০ দিনতে ৩.৯ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি সকলো অভিলেখ ভংগ কৰিছিল। দৰ্শকৰ ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰা ছবিখনে প্ৰথমদিনাই ২২.৫ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তিনিদিনৰ ভিতৰতে কাঞ্চনজংঘাই কোটিৰো অধিক টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। ২০২৫ চনত মুক্তি লভা জুবিন গাৰ্গৰ অন্তিম ছবি "ৰৈ ৰৈ বিনালে"ই প্ৰায় ৪২ কোটি টকা ব্যৱসায় কৰি আৰু ৰাতিপুৱা ৪.০০ বজাত অসমীয়া চিনেমাৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থাৰে ৯০ বছৰীয়া অসমীয়া চিনেমাৰ জগতত ইতিহাস ৰচে। <ref name="India Today NE">{{cite web | url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/zubeens-kanchanjangha-sweeps-box-office-collects-3-9-crore-10-days-397330-2019-09-16 | title=Zubeen’s Kanchanjangha Sweeps Box Office, Collects 3.9 Crore in 10 days | publisher=India Today NE | date=Sep 16, 2019, Updated Jun 29, 2022, 1:43 AM IST | accessdate=23 September 2025}}</ref> [[File:গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg|thumb|গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰৰ প'ষ্টাৰত জুবিন গাৰ্গ]] ==অভিনীত ছবি== {| class="wikitable sortable" ! width="50" | বৰ্ষ ! width="200" | কথাছবি ! width="200" | পৰিচালক ! width="200" | চৰিত্ৰ |- | ২০০০ || [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]] || জুবিন গাৰ্গ ||ৰিচি |- | ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]] || [[শম্ভু গুপ্তা]] || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০০৪ ||[[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিপুল |- | ২০০৮ || [[মন যায়]] || [[এম মণিৰাম]]|| মানৱ |- | ২০১১ || [[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিশেষ এভূমুকি |- |২০১৩ |[[ভাল পাব নাজানিলো]] |‌ঋতুৰাজ দত্ত |ইন্দ্ৰনীল |- | ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] ||বাবা |- |২০১৪ |[[চুমা পৰশতে]] |জোনমণি দেৱী খাউণ্ড |বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৫ || [[অহেতুক]] || বাণী দাস || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৬ || [[সাত নম্বৰৰ সন্ধানত]] || [[আব্দুল মজিদ]] || শিবু |- | ২০১৬ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||নীলাভ জোনাক বৰুৱা |- | ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||কৰ্ণেল গোস্বামী |- | ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || প্ৰিয়ব্ৰত কাকতি / বিষ্ণুজ্যোতি বেজবৰুৱা |- |২০১৭ |তুমি আহিবানে |প্ৰেৰণা বৰবৰুৱা |বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৮ || দি আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড || ৰাজেশ যশপাল||ডন্ |- | ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || অনিৰ্বাণ ভট্টাচাৰ্য |- |২০১৯ |প্ৰতিঘাত |অচিন্ত শংকৰ |বিশেষ এভূমুকি |- | ২০২২ || ৰাজনীতি || মঞ্জিত শৰ্মা || অৰিন্দম |- |২০২৩ || [[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২|ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২]]|| [[নিপন গোস্বামী]] || আৰক্ষী বিষয়া মহাদেৱ বৰবৰুৱা |- |২০২৪ || চিকাৰ || দেবাংকৰ বৰগোহাঁই ||শংকৰ চিকাৰী |- |২০২৪ |অভিমন্যু |অচিন্ত শংকৰ |বিশেষ এভূমুকি |- |২০২৪ || [[ৱাইড এংগল (চলচ্চিত্ৰ)|ৱাইড এংগল]]|| [[জয়ন্ত নাথ]] || গৌতম শৰ্মা |- |২০২৫ || যোদ্ধা || ভাস্কৰ শৰ্মা || বিশেষ এভূমুকি |- |২০২৫ || [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] || ৰাজেশ ভূঞা || ৰাউল (এগৰাকী অন্ধ শিল্পীৰ ৰূপত) |- |} ==অভিনীত টেলিভিছন== {| class="wikitable sortable" ! width="50" | বৰ্ষ ! width="200" | টেলিভিছন ! width="200" | চৰিত্ৰ ! width="200" | নোট |- |১৯৯৮ |এমটিভি মষ্ট ৱাণ্টেড |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |তেতিয়াৰ এমটিভিৰ ভিজে ৰাগেশ্বৰীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁৰ প্ৰথম টেলিভিছনত পৰ্দাত উপস্থিত হয়, তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ' "য়ুহি কভি" মুকলি কৰাৰ পিছত। |- |২০০১ |মুভছ এণ্ড শ্বেকাৰছ |নিজেই (বিশেষ সহ-অতিথি) |ভাৰতীয় গভীৰ নিশাৰ টক শ্ব' |- |২০০৭ |ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ |নিজেই (বিচাৰক) |বাংলা সংগীত গেম শ্ব' |- |২০০৮ |বোল বেবী বোল |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |ভাৰতীয় সংগীত গেম শ্ব' <br /> গায়ক আদনান ছামিৰ দ্বাৰা আয়োজিত |- |২০১০–১১ |অনুৰাধা |অনিৰুদ্ধ |তেওঁৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ অসমীয়া ধাৰাবাহিক |- |২০১১ |দিদি নং ১ |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |মহিলাৰ বাবে বাংলা সংগীত গেম শ্ব' |- |২০১৩ |ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |বাংলা সংগীত গেম শ্ব' |- |২০১৩-১৪ |মই জুবিন গাৰ্গ হ'ব বিচাৰো |নিজেই (বিচাৰক) | |- |২০২১ |মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত |নিজেই (এংকৰ) | |- |২০২৫-২৬ |সুৰিয়া সুবাস |নিজেই (সংগীত শিল্পী) |সংগীত কনচাৰ্ট ৱেব-ধাৰাবাহিক <br /> সমগ্ৰ অসম ৰাজ্যৰ সকলো জিলাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছিল |} ==সাহিত্য চৰ্চা== জুবিন গাৰ্গ সাহিত্য জগতৰ লগতো জড়িত হৈ আছিল। ২০১৭ চনত তেওঁ কাব্য গ্ৰন্থৰ বাবে সেউজী-সেউজী বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Assam: Seuji-Seuji Award conferred upon singer Zubeen Garg|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assam-seuji-seuji-award-conferred-upon-singer-zubeen-garg|access-date=19 December 2020|website=The Northeast Today|date=22 December 2017}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- style="background:#cfc; text-align:center; " |'''বৰ্ষ''' |'''পুথি''' |'''ভাষা''' |- |২০০৯ |''শব্দ অনুভূতি'' | rowspan="3" |অসমীয়া |- |২০১৮ |''জুবিনৰ পদ্য''<ref>{{Cite web|title=With over Rs 4.5 crores in sales and 4 lakh visitors, 20th Northeast Book Fair breaks all past records|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/with-over-rs-4-5-crores-in-sales-and-4-lakh-visitors-20th-northeast-book-fair-breaks-all-past-records|access-date=23 September 2020|website=G Plus|language=en}}</ref> |- |২০২০ |''জুবিনৰ পদ্য (দ্বিতীয় সংস্কৰণ)'' |} ==সামাজিক সক্ৰিয়তা আৰু লোকহিতৈষী কৰ্ম== গাৰ্গে বিভিন্ন কামৰ বাবে ধন আগবঢ়োৱা ''কলাগুৰু আৰ্টিষ্ট ফাউণ্ডেশ্যন'' নামৰ এটা দাতব্য সংস্থা চলাইছিল। অসমত বিধ্বংসী বানপানী হ’লে তেওঁ মানুহক কাপোৰ, ঔষধ আৰু বৰঙনি দান কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Beyond Bollywood |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |access-date=18 September 2019 |work=India Today |date=5 November 2018 |language=en |archive-date=2 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102154758/https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |url-status=live }}</ref> তেওঁ [[অসম লোকসেৱা আয়োগ|এপিএছচি]]-ৰ নিযুক্তি ক্ষেত্ৰৰ দুৰ্নীতিৰ বিষয়টো লৈ তেওঁৰ [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] চিনেমাখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|title=Zubeen's next film 'Kanchenjunga' to be based on APSC scam|website=G Plus|language=en|access-date=18 September 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209092909/http://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|title=Singing sensation Zubeen Garg and Team visits Dhemaji for Kanchanjangha Promotion|date=29 October 2018|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=18 September 2019|archive-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831065523/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|url-status=live}}</ref> জুবিন [[ফুটবল]] অনুৰাগী আছিল আৰু [[বানপানী|বানপীড়িত লোকসকলৰ]] বাবে ধন সংগ্ৰহৰ মানসেৰে মেট্‌চ খেলিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|title=Soccer for charity in Assam|website=The Hans India|date=5 October 2015|access-date=14 May 2019|archive-date=14 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514063145/https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|url-status=live}}</ref> গাৰ্গ অসমৰ '[[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯|কা]]'-বিৰোধী প্ৰতিবাদত আগ-ভাগ লোৱা অন্যতম অৰাজনৈতিক ব্যক্তি আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|title=Music, Art Tie Them as Zubeen Garg and a Host of Assamese Artistes Lead Anti-CAA Stir from the Front|website=News18|access-date=13 March 2020|date=21 December 2019|archive-date=14 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114054315/https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sengupta |first1=Aditi |title='Don't mess with Assam': Zubeen Garg |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |access-date=13 March 2020 |work=@businessline |date=26 December 2019 |language=en |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417192412/https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=CAA 'not forgotten': Zubeen Garg |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/caa-not-forgotten-zubeen-garg/cid/1801261 |access-date=24 October 2022 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ২০২১ চনৰ মে’ মাহত [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯-ৰ]] সংক্ৰমণৰ উত্থানৰ সময়ত গাৰ্গে গুৱাহাটীত থকা দুমহলীয়া ঘৰটো ক’ভিড কেয়াৰ চেণ্টাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল সেইসময়ত ৰোগীৰ বাবে বিছনাৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰা।<ref>{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Zubeen Garg offers his house to convert as Covid care centre |url=https://assamtribune.com/guwahati/zubeen-garg-offers-his-house-to-convert-as-covid-care-centre-1091844 |access-date=19 June 2024 |website=The Assam Tribune |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গে অসমৰ [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] নিবাসী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ গৰিমা শইকীয়াক বিয়া কৰায়।<ref>{{cite web| url=https://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| title=Assam: Zubeen Garg to celebrate his birthday by releasing music album of 'Mission China'!| work=The North East Today| date=18 November 2016| access-date=8 September 2017| archive-date=23 May 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| url-status=live| archivedate=23 May 2017| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| deadurl=yes}}</ref> গৰিমা শইকীয়া গোলাঘাটৰ শান্তিপুৰৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আৰু ৰুণুমী শইকীয়াৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী। তেওঁ মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ এগৰাকী ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ। তেওঁলোকৰ চিনাকি ফেন-মেইলৰ জৰিয়তে হৈছিল। গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে ডিজাইন কৰা ভালেমান সাজ-পোছাক জুবিন গাৰ্গে পৰিধান কৰে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৭ |language=as}}</ref> তেওঁ সহ-প্ৰযোজক হিচাপেও একাধিক ছবিত জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে কাম কৰিছে। ===ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগী আৰু ঈশ্বৰ বিশ্বাস=== জুবিন গাৰ্গে নিজকে ''ধৰ্ম-অবিশ্বাসী'' বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু কৈছিল যে, তেওঁৰ কোনো জাতি-ধৰ্ম নাই, তেওঁ মুক্ত।<ref>{{cite news |title=I Don't Have Any Caste, Religion Or God: Zubeen Garg |url=https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17141538671889&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |work=Guwahati Plus |date=29 July 2019 |access-date=27 April 2024 |archivedate=26 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240426180152/https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17141538671889&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |deadurl=yes }}</ref> জুবিন গাৰ্গৰ ঈশ্বৰ বিশ্বাস সম্পৰ্কত স্পষ্ট অভিমত দিয়াটো প্ৰায় দুষ্কৰ বুলি পিতৃ কপিল ঠাকুৰে ''পিতৃৰ দৃষ্টিৰে জুবিন'' গ্ৰন্থত লিখিছে। জুবিন গাৰ্গে গুৱাহাটীৰ কৌটিলিংগম মন্দিৰলৈ মাজে-মধ্যে যোৱাৰ কথা তেওঁ শুনিছে। ইয়াৰ লগতে অসমৰ বাহিৰত থকা কোনো কোনো মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ কথাও তেওঁ শুনিছে। অৱশ্যে এটা কথা পিতৃয়ে ক'ব বিচাৰে যে, ''জুবিন গাৰ্গৰ বুদ্ধ-দৰ্শন খুব প্ৰিয়। '' অৱশ্যে সেই সম্পৰ্কে সণ্ঢালনিকৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁ ''এতিয়া সময় দুৰ্লভ'' বুলি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৯ |language=as}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== [[File:Zubeen Garg receiving National Award.jpg|thumb|৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৯ত নন-ফিচাৰ ফিল্ম ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে জুবিন গাৰ্গক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰতিভা পাটিল|প্ৰতিভা পাটিলে]] শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা দিয়ে। ]] ১৯৯৬ চনত চেনেল ভি মিউজিক এৱাৰ্ড্‌ছ আৰু স্ক্ৰীন এৱাৰ্ড্‌ছত জুবিন গাৰ্গ "চান্দনী ৰাত" এলবামৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় পপ এলবাম হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় যিটো ক্ৰমে দলেৰ মেহেন্দীৰ এলবাম ''বলো তা ৰা ৰা'' আৰু সুচিত্ৰ কৃষ্ণমূৰ্থীৰ এলবাম ''ডোলে ডোলে''ৰ হাতত পৰাস্ত হয়। ২০১১ চনত আমেৰিকাৰ ইলিনয়ৰ অক ব্ৰুকত অনুষ্ঠিত হোৱা অসম অধিৱেশনৰদ্বাৰা জুবিন গাৰ্গক বছৰৰ অতিথি শিল্পী হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Koch |first1=Lars-Christian |last2=Klotz |first2=Sebastian |last3=Bohlman |first3=Philip V |title=Sounding Cities : Auditory Transformations in Berlin, Chicago, and Kolkata |url=https://archive.org/details/soundingcitiesau0000unse |date=2018 |publisher=LIT |location=Zürich |isbn=978-3-643-90555-0 |pages=[https://archive.org/details/soundingcitiesau0000unse/page/213 213] |language=English}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৭ মে'ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয়|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] পৰা সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Hon. D.Litt. to Zubeen Garg and Lou Majaw at 10th USTM Convocation |work=USTM |url=https://ustm.ac.in/event/hon-d-litt-to-zubeen-garg-and-lou-majaw-at-10th-ustm-convocation/ |access-date=27 August 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=USTM Holds 10th Convocation, Honors Zubeen Garg and Lou Majaw |url=https://www.pratidintime.com/north-east/meghalaya/ustm-holds-10th-convocation-honors-zubeen-garg-and-lou-majaw |access-date=27 August 2024 |website=Pratidin Time |language=en}}</ref> ২০০৯ চনৰ ৫৫সংখ্যক [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত]] অ-কাহিনীমূলক ছবি ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ নৱেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় ডাক বিভাগৰ অসম শাখাই শিল্পীগৰাকীৰ ৫৩ সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষ্যে তেওঁৰ নামত এটি বিশেষ স্মৃতিচাৰণ পোষ্ট কাৰ্ড মুকলি কৰে। ২০২৬ চনত ফিল্মফেয়াৰ(অসম) য়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা আৰু 'ৰৈ ৰৈ বিনালে' ছবিখনৰ বাবে বিশেষ বঁটা প্ৰদান কৰে। ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাই তাৰিখে অসম সাহিত্য সভাই জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সংগীতসুধাকৰ অভিধা প্ৰদান কৰে। {| class="wikitable" |- style="background:#cfc; text-align:center; " | বৰ্ষ|| '''বঁটা'''|| চলচ্চিত্ৰ/এলবাম/থিয়েটাৰ|| '''শিতান'''|| '''ফলাফল''' |- |rowspan="2" |১৯৯৬ |স্ক্ৰীন বঁটা |rowspan="2" |''চান্দনী ৰাত'' |rowspan="2" |শ্ৰেষ্ঠ আত্মপ্ৰকাশ ভাৰতীয় পপ এলবাম |{{nom}} |- |চেনেল ভি মিউজিক বঁটা |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০০৫ |BFJA বঁটা|| ''শুধো তুমি''|| শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক|| {{won}} |- |প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০০৫ |''ৰং'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – "ছায়া দৰে থাকা তুমি"<ref>{{Cite web|date=7 March 2021|title=Northeast's Sensation Zubeen Garg: Early Life, Career, Awards & Controversies – Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/entertainment/wikipedia-of-northeasts-singing-sensation-zubeen-garg-527402|access-date=9 March 2021|website=www.sentinelassam.com|language=en}}</ref> |{{won}} |- |২০০৬ |গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড<ref name="GIFA List Of Winners">{{cite web|title=G.I.F.A. Awards 2006: winners|date=10 December 2006|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|website=[[Bollywood Hungama]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121175701/http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|access-date=24 April 2017|archive-date=21 November 2008}}</ref> | rowspan="6" |গেংষ্টাৰ | rowspan="4" |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (য়া আলি) |{{won}} |- | rowspan="5" |২০০৭ |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |{{nom}} |- |জী চিনে |{{nom}} |- |আইফা বঁটা<ref name=altfg>{{cite web |author=Andre Soares |url=http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |title=Indian Film Academy Awards 2007 |publisher=Altfg.com |date=2 June 2007 |access-date=13 June 2012 |archive-date=8 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |url-status=live |archivedate=8 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |deadurl=yes }}</ref> |{{nom}} |- |ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা<ref>{{cite web|title=Stardust Awards Winners for 2006|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|publisher=indicine.com|access-date=24 April 2017|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717184206/http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|url-status=live}}</ref> |নতুন আলোড়নকাৰী কণ্ঠ |{{won}} |- |স্ক্ৰীন বঁটা<ref>{{Cite web |date=3 May 2022 |title=Screen Award for Best Male Playback Singer |url=https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |access-date=2 July 2022 |website=Bollywood Product |language=en-US |archivedate=18 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118075803/https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |deadurl=yes }}</ref> |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠ (য়া আলি) |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০০৮ | rowspan="2" |কলাকাৰ বঁটা |জিন্দেগী | rowspan="2" |শ্ৰেষ্ঠ মিউজিক এলবাম |{{won}} |- |''তুমি'' |{{won}} |- | ২০০৯ ||৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ'' || শ্ৰেষ্ঠ অ-কাহিনীমূলক সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|| {{won}} |- |২০১১ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১১ |''[[জেতুকা পাতৰ দৰে (চলচ্চিত্ৰ)|জেতুকা পাতৰ দৰে]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পুৱাৰ হাঁহিত"'' |{{nom}} |- |২০১২ ||প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০১২<ref>{{cite web |title=Prag Cine Awards 2015 to be held in Assam |date=24 January 2015 |url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |publisher=indiantelevision.com |access-date=24 April 2017 |archive-date=1 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501001923/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Prag Cine Award on March 21, 22|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|publisher=assamtribune.com|access-date=24 April 2017|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815%2Fcity053|url-status=live|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|deadurl=yes}}</ref> |''[[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"ৰং দিয়া মৰম"'' |{{nom}} |- |২০১৩ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৩ |''মি এণ্ড মাই ছিষ্টাৰ'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"থুনুক-থানাক"'' |{{nom}} |- |২০১৪ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৪ |''চিঞৰ'' |"শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"কালৰ অসুৰ"'' |{{nom}} |- | rowspan="2" | ২০১৫ | rowspan="2" |প্ৰাগ চিনে বঁটা উত্তৰ-পূব ২০১৫||''[[অহেতুক]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অহেতুক"'' |{{won}} |- |''ৰ’দৰ চিঠি'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০১৬ | rowspan="2" |গপ চপ মিউজিক বঁটা |''বলিয়া কৃষ্ণ (হেঙুল থিয়েটাৰ)'' |বছৰটোৰ শীৰ্ষক গীত – "''বলিয়া কৃষ্ণ''" |{{won}} |- | rowspan="3" |''গানে কি আনে'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক – ''"জানো জানো"'' |{{won}} |- | rowspan="3" |২০১৭ | rowspan="2" |প্ৰাগ চিনে নৰ্থ-ইষ্ট ২০১৭ |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"জানো জানো"'' |{{nom}} |- |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''[[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – "জনম জনম''"''<ref>{{Cite web|title=Dalmia Bharat : First Mobile Theatre Awards presented by Dalmia Cement {{!}} MarketScreener|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/DALMIA-BHARAT-LTD-9743873/news/Dalmia-Bharat-First-Mobile-Theatre-Awards-presented-by-Dalmia-Cement-24725283/|access-date=13 February 2021|website=www.marketscreener.com|date=10 July 2017 |language=en}}</ref> |{{won}} |- | rowspan="5" | ২০১৮ | rowspan="4" |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৮<ref>{{Cite web |date=28 May 2018 |title=Prag Cine Awards North-East 2018: Best director award for Utpal Barpujari |url=http://nenow.in/north-east-news/prag-cine-awards-north-east-2018-best-director-award-for-utpal-barpujari.html |access-date=20 August 2022 |website=NORTHEAST NOW |language=en-US}}</ref>|| rowspan="3" | ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) || {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) || {{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"দিন জ্বলে ৰাতি জ্বলে"'' |{{nom}} |- |''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{nom}} |- |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''[[আৱাহন থিয়েটাৰ|আৱাহন থিয়েটাৰ]]'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অ' মা"''<ref>{{Cite web|title=Assam's Mobile theater industry gets due recognition; Artists, writers and personalities awarded|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assams-mobile-theater-industry-gets-due-recognition-artists-writers-and-personalities-awarded|access-date=13 February 2021|website=TheNortheastToday – Read From North East (TNT)|date=22 June 2018|language=en}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{won}} |- |২০১৯ |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''দেউতা (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰ)'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অ' দেউতা"''<ref>{{Cite web|date=20 July 2019|title=Tapan Das Bags Best Theatre Actor Award|url=https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|access-date=13 February 2021|website=Pratidin Time|language=en-US|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502130727/https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|deadurl=yes}}</ref> |{{won}} |- | rowspan="7" |২০২১ | rowspan="7" |প্ৰাগ চিনে বঁটা<ref>{{Cite web |title=20th Prag Cine Awards on Jan 30 |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/20th-prag-cine-awards-on-jan-30 |access-date=20 August 2022 |website=Pratidin Time |date=24 December 2020 |language=en}}</ref> | rowspan="3" |''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' |শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পাঞ্চনা"'' |{{won}} |- | rowspan="2" |[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ কথা – ''"ৰাতি ৰাতি"'' |{{nom}} |- |''প্ৰতিঘাত'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক |{{nom}} |- |''[[বৰনদী ভটিয়ায়]]'' |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"বৰনদী ভটিয়ায়"'' |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০২২ | rowspan="2" |[[প্ৰাগ চিনে বঁটা]] ২০২২<ref>{{Cite web |title=Galaxy of Stars Gathered at the 'Prag Cine Awards 2022', Check the Winners List |url=https://pragnews.com/Galaxy-of-Stars-Gathered-at-the-%27Prag-Cine-Awards-2022%27,-Check-the-Winners-List |access-date=20 August 2022 |website=pragnews.com |language=en }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |দা ফায়াৰিং ৰেঞ্জ |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২০) |{{nom}} |- |চন্দ্ৰাৱলী |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২১) |{{nom}} |- | rowspan="4" |২০২৩ |৮ম অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা<ref>{{Cite web |date=10 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards announced, Jonaki Porua—Fireflies, Bulbul Can Sing win best film award |url=http://nenow.in/top-news/8th-assam-state-film-awards-announced-jonaki-porua-fireflies-bulbul-can-sing-win-best-film-award.html |access-date=13 March 2023 |website=Northeast Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title='৩৫ হাজাৰ গান গোৱাৰ পিছত এতিয়া আৰু শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পীৰ বঁটা লৈ থাকিবলৈ দিন নাই' | date=13 March 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJWoPZknc0w |access-date=13 March 2023 |language=en}}</ref> |[[কাঞ্চনজংঘা]] |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পাঞ্চনা"'' |{{Won}} |- | rowspan="3" |ৰাজস্থান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ''<small>(অন্যান্য ৰাজ্যিক ছবিত)</small>'' | rowspan="3" |ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২ |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"কি নাম দি মাতিম"'' |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা – "''কি নাম দি মাতিম"'' |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ |{{Won}} |- |২০২৪ |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা-অসমীয়া<ref>{{Cite web |title=Filmfare Awards Assamese 2024 Winners – Complete List Out! |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-assamese-2024/winners |access-date=5 April 2025 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |দা শ্লেম বুক |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত এলবাম |{{Won}} |- |২০২৫ |ভূপেন হাজৰিকা বঁটা |বেলতলা বহাগী উৎসৱ সমিতি। কবিতা বৰুৱাৰদ্বাৰা প্ৰদান, [[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী |জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg conferred the Bhupen Hazarika Award 2025 |url=https://dainikjanambhumi.com/news/dr-bhupen-hazarika-award-has-been-presented-to-zubeen-garg?utm_source=chatgpt.com |work=Dainik Janambhumi}}</ref><ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg to be conferred with Dr. Bhupen Hazarika Award |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-singer-zubeen-garg-to-be-conferred-with-dr-bhupen-hazarika-award |work=The Sentinel}}</ref> |সন্মানীত |- |} ==বিতৰ্ক== জুবিন গাৰ্গ কেইবাবাৰো বিভিন্ন বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছিল। গান গাই থকা অৱস্থাত জখলা বগোৱাকে ধৰি মঞ্চত কৰা কেতবোৰ কাণ্ডৰ বাবে তেওঁ কেইবাবাৰো সমালোচিত হৈছিল।<ref name="timesof">{{cite web | url=http://www.timesofassam.com/headlines/zubin-garg-into-controversy-again/ | title=Zubeen Garg into controversy again | publisher=Times of Assam | date=2010-08-26 | accessdate=2013-04-27}}</ref> ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ ''অসম বন্ধ''ৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষী থানাত এজাহাৰ দাখিল কৰিছিল যদিও পাছলৈ সেয়া উঠাই লয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===ভূপেন হাজৰিকাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া=== ২০১১ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ৰ জালুকবাৰীস্থিত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ অন্তিম শ্ৰদ্ধাঞ্জলি অনুষ্ঠানত জুবিনক মূৰত এখন কাপোৰৰ সৈতে এটা হালধীয়া বৰণৰ গেঞ্জী পৰিহিত অৱস্থাত দেখা দিছিল। জুবিনৰ সেই পোছাকযোৰক লৈ সমগ্ৰ অসমজুৰি বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। অৱশেষত জুবিন গাৰ্গে ক্ষমা-প্ৰাৰ্থনা বিচাৰি বিতৰ্কৰ শেষ কৰিছিল।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===বিহু-মঞ্চত হিন্দী গান=== ২০১৩ চনত নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠন [[আলফা]]ই অসমৰ গায়কসকলক বিহু-মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন নকৰিবলৈ জাননী দিছিল। কিন্তু এই আদেশ অমান্য কৰি জুবিন গাৰ্গে লতাশিল বিহু-মঞ্চত তেওঁৰ জনপ্ৰিয় হিন্দী গান ''য়া আলী'' পৰিৱেশন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে আলফাৰ সৰ্বাধিনায়ক পৰেশ বৰুৱাই জুবিন গাৰ্গক ''ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক আগ্ৰাসনৰ এজেণ্ট''ৰূপে অভিহিত কৰি তেওঁক সংঘাতৰ বাবে সাৱধান কৰি দিছিল।<ref name="tehelka">{{cite web | url=http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | title=Zubeen hits the wrong notes for ULFA | publisher=Tehelka.com | date=2013-04-19 | accessdate=2013-04-27 | author=Ratnadip Choudhury | archivedate=2013-04-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423164622/http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | deadurl=yes }}</ref> এই ঘটনাত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]]য়ে জুবিনক সমৰ্থন কৰি তেওঁক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="ইণ্ডিয়ান">{{cite web | url=http://www.indianexpress.com/news/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/1105979/ | title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat | publisher=The Indian Express | date=2013-04-22 | accessdate=2013-04-27}}</ref> অৱশ্যে কেইদিনমানৰ পাছতে এই বিবাদৰ মীমাংসা হয়। জুবিনৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰি এই নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠনটিয়ে এটি প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰিছে। ===সুৰাকণ্ঠ=== ২০১৯ চনত বঙাইগাঁও জিলাৰ বক্সিং এছ’চিয়েশ্যনৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত বিতৰ্কিত মন্তব্য আগবঢ়োৱাৰ পাছত দৰং আৰু ওদালগুৰি জিলা ব্ৰাহ্মণ যুৱ মঞ্চই তেওঁক '''সুৰাকণ্ঠ''' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>[https://sangbad365.com/brahman-samaj-vs-zubeen/ জুবীন গাৰ্গক জুবীন গাৰ্গ নহয়, জুবীন সুৰাকণ্ঠ আখ্যা ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ যুৱ মঞ্চই]</ref> ===মাজুলীত নিষিদ্ধ=== মাজুলীৰ পূৱেৰুণ কলা পৰিষদৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত ৰঙালী বিহু সন্মিলনৰ‌ সামৰণি অনুষ্ঠানত জুবিনক ''সংগীত সিন্ধু'' উপাধি প্ৰদান কৰাৰ অৱস্থাত জুবিনে সত্ৰাধিকাৰক ''প্ৰভু ঈশ্বৰ'' সম্বোধন কৰা সম্পৰ্কত আপত্তি দৰ্শায়।<ref name=":0" /> ফলত মাজুলী জিলা সত্ৰ মহাসভাই তেওঁক মাজুলীত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশনত নিষেধাজ্ঞা জাৰী কৰিছিল।<ref name=":0">[https://assam.news18.com/news/assam/zubeen-garg-is-banned-in-majuli-by-majuli-satra-mahasabha-for-insulting-satradhikar-tv-bhaskar-subham-g-377776.html Zubeen Garg Controversy: মাজুলীত নিষিদ্ধ জুবিন গাৰ্গ! সত্ৰাধিকাৰক অসন্মান কৰি শ্ৰীকৃষ্ণক তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য কৰি ৰোষত পৰিল মাজুলীবাসীৰ]</ref><ref>{{cite news |last2=Raj |first2=Suhasini |last1=Walker |first1=Mark |author2-link=Suhasini Raj |title=Zubeen Garg, Singer Who Charmed India With a Bollywood Hit, Dies at 52 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/22/world/asia/zubeen-garg-dead.html |access-date=23 September 2025 |work=[[The New York Times]] |date=22 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam: Zubeen Garg Faces Ban From Majuli District Satra Mahasabha |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-zubeen-garg-faces-ban-from-majuli-district-satra-mahasabha |work=Sentinel Assam |date=26 April 2024 |access-date=27 April 2024}}</ref> ===লগুণ বিতৰ্ক=== ২০১৯ চনত শিল্পীগৰাকীয়ে বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছিল যেতিয়া তেওঁ কৈছিল ''মই ব্ৰাহ্মণ, কিন্তু চিনেমাখনত মোৰ [[লগুণ]] (ব্ৰাহ্মণসকলে পিন্ধা পৱিত্ৰ সূতা) ছিঙি পেলাইছোঁ। মই আগতেও লগুণডাল আঁতৰাই পেলাইছিলোঁ আৰু এতিয়াও পিন্ধা নাই। '' পাছলৈ তেওঁ এই বক্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে।<ref>{{cite web | title=Assam singer Zubeen Garg says,'These Brahmins should be killed'; case registered | date=30 July 2019 | url=https://www.oneindia.com/india/assam-singer-zubeen-garg-says-these-brahmins-should-be-killed-case-registered-2926237.html }}</ref> জুবিন গাৰ্গে মিডিয়াৰ আগত স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁ আচলতে তেনেকৈ বুজাব বিচৰা নাছিল। তেওঁ কয়—'' "মই ধেমালি-ধেমালিতে কৈছিলোঁ বাবে মানুহে ভুল বুজিলে। মই বুজাব বিচাৰিছিলোঁ যে আমি উচ্চ জাতি-নিম্ন জাতিৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰিব লাগে। মই সেই কঞ্চেপ্টটোত বিশ্বাস কৰোঁ। সেই প্ৰচেষ্টাত 'বামুণ' শব্দটো ভুলতে ওলাই গ’ল। মই ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ সন্মুখত ক্ষমা বিচাৰিছোঁ যিহেতু মোৰ উদ্দেশ্য নাছিল। মই নিজেও ব্ৰাহ্মণ ল’ৰা। মানুহে অতদিনে দেখি আহিছে—মই কি কৰি আহিছোঁ।" মই সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে কাম কৰিছোঁ।" '' ইয়াৰ উপৰি গাৰ্গে কয়— ''"মই সেইসময়ত ক্লান্ত হৈ পৰিছিলোঁ কাৰণ মই বিগত ৩-৪ ৰাতি ধৰি অবিৰতভাৱে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি আছিলোঁ। আই এম ছ’ৰী। আগলৈ আৰু এনেকুৱা নহয়।" ''<ref name="Prag News">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=D2sTTsZQ7rg |title=Zubeen-Brahmin controversy: Zubeen Garg seeks apology for the brahmin controversy}}</ref> == মৃত্যু == [[File:People gathered at the Sarusajai Bhogeswar Baurah Sports Complex in Guwahati to pay their respects to Zubeen Garg.jpg|thumb|সৰুসজাইস্থিত ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া প্ৰাঙ্গণত ৰখা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ চাবলৈ ৰাইজ সমবেত হয়। ]] [[File:Admirers and fans of Zubeen Garg are lighting the lamps at a market of Guwahati.jpg|thumb|অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত জুবিন গাৰ্গক সুঁৱৰি সন্ধ্যা চাকি আৰু মম জ্বলোৱা হয়। ]] ২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰ‌ তাৰিখে [[:en:Saint_John's_Island|ছেইণ্ট জ’ন্‌ছ দ্বীপ]]ৰ সমীপত থকা ছিংগাপুৰ প্ৰণালী ([[:en:Singapore_Strait|Singapore Strait]])ৰ বুকুত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাৰ পাছত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ পানীৰ তলত উশাহ লোৱাৰ অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল, এনে পৰিস্থিতিৰপৰা উদ্ধাৰ কৰি কাৰ্ডিঅ’পালমনাৰী ৰিছাছিটেশ্যন (চিপিআৰ) দিয়াৰ পাছত [[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেলৰ]] আই.চি.ইউত ভৰ্তি হোৱাৰ পাছত তেওঁক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Assamese singer Zubeen Garg dies in scuba diving accident in Singapore |url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-garg-assamese-singer-dies-in-singapore-scuba-diving-accident-10259381/ |work=The Indian Express |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Popular Assam singer Zubeen Garg dies in Singapore accident |url=https://www.ndtv.com/entertainment/popular-assam-singer-zubeen-garg-dies-in-singapore-accident-9306555 |work=NDTV |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}</ref> তেওঁ ছিংগাপুৰত নৰ্থ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফেষ্টিভেলত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল, য’ত তেওঁ অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ কথা আছিল। ২০২৫ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ঘোষণা কৰে যে ২৩ ছেপ্টেম্বৰত গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ কমাৰকুছি এন চি গাঁৱত গাৰ্গৰ মৃতদেহ সম্পূৰ্ণ ৰাজ্যিক সন্মানেৰে দাহ কৰা হ’ব।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg to be cremated with full state honours near Guwahati on September 23 |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> যোৰহাটৰ জনসাধাৰণে অসম চৰকাৰক যোৰহাটত মৃতদেহ দাহৰ বাবে জনোৱা দাবীৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাৰ আলোচনা আৰু পৰিয়ালটোৰ সুবিধা তথা পছন্দ দুয়োটা দিশত বিবেচনা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ আৰু ভগ্নী পামী বৰঠাকুৰে ৮৫বছৰীয়া পিতৃৰ দুৰ্বল স্বাস্থ্য আৰু গুৱাহাটীৰপৰা আঁতৰত ৰীতি-নীতি সমাপন কৰাত হোৱা অসুবিধাৰ কথা উল্লেখ কৰে। আপোচ হিচাপে চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে, গাৰ্গৰ চিতাভস্ম যোৰহাটলৈও লৈ যোৱা হ’ব। গুৱাহাটীৰ দাহস্থলীৰ লগতে যোৰহাটতো গাৰ্গৰ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব বুলি চৰকাৰে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam CM: Family's wish to perform Zubeen Garg's last rites near Guwahati prioritised; memorials planned in both Guwahati and Jorhat |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> [[File:Ambulance carrying Zubeen Garg amidst crowd.jpg|thumb|ৰাইজৰ মাজেৰে যাত্ৰা কৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া এম্বুলেঞ্চখন]] স্থানীয় গাঁৱৰ লোকে স্বেচ্ছামূলকভাৱে কাম কৰা ৩.৩ একৰ চৰকাৰী আবণ্টিত মাটিত বিস্তৃত এই শ্মশান ক্ষেত্ৰখনত ৫ হাজাৰ লোকৰ উপস্থিতি সম্ভৱ যদিও অনুমাণিক ৫০ হাজাৰ লোকৰ আগমন ঘটে। গাৰ্গৰ মৃতদেহ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱালৈকে গুৱাহাটীৰ অৰ্জুন ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া ভৱনত জনসাধাৰণে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে ৰাজ্যিক ব্যৱস্থাৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg's body to be kept at Guwahati sports complex before cremation |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-gargs-mortal-remains-to-be-kept-at-sarusajai-till-monday-assam-cm/cid/2124200 |work=The Telegraph |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ দিনটোলৈকে (২৩ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাজ্যিক শোকৰ সময় বৃদ্ধি কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg cremation: Mourning period extended by one day |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰত ছিংগাপুৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তাত জুবিন গাৰ্গৰ মৃতদেহৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা কৰা হয়। এই পৰীক্ষাৰ ফলাফলত পানীত ডুব যোৱা কাৰণত তেওঁৰ মৃত্যুহোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Zubeen Garg’s death certificate cites drowning as cause of death |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/why-assam-government-ordered-second-post-mortem-of-zubeen-garg-s-body-101758549639461.html |website=Hindustan Times |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> তেওঁৰ মৃতদেহ অসমলৈ অনাৰ পাছত বিভিন্নপক্ষৰপৰা জনসাধাৰণৰ দাবী আৰু আৱেদনৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে সৰ্বসাধাৰণৰ উদ্বেগ দূৰ কৰিবলৈ আৰু যিকোনো ধৰণৰ সন্দেহ নুই কৰিবলৈ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{cite web |title=Second post-mortem on Zubeen Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22 |website=India Today |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> পত্নী গৰিমা গাৰ্গৰ সন্মতি সাপেক্ষে অন্ত্যোষ্টিক্ৰিয়াৰ পূৰ্বে এইম্‌ছ গুৱাহাটীৰ এটা দলৰ সহযোগত গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়ত এই পদ্ধতিৰ দিন ধাৰ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Second post-mortem of Zubeen Garg’s body to be done on Tuesday morning |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/second-post-mortem-of-zubeen-gargs-body-to-be-done-on-tuesday-morning/ |website=The Tribune |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> ===শ্ৰদ্ধাঞ্জলি=== জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে ব্যাপক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি দিয়া হয়। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]], বিৰোধী দলৰ নেতা [[ৰাহুল গান্ধী]], অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]], [[ৰাইজৰ দল]]ৰ সভাপতি [[অখিল গগৈ]], অসম জাতীয় পৰিষদৰ সভাপতি লুৰীণজ্যোতি গগৈকে ধৰি বহু উচ্চ পদস্থ ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ দেহাৱসানত শোক প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news |title=Condolences pour in over death of singer Zubeen Garg |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/condolences-pour-in-over-death-of-singer-zubeen-garg/article70069962.ece |access-date=19 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=19 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 September 2025 |title=Singer Zubeen Garg passes away at 52: PM Modi expresses grief; Rahul Gandhi, Kharge pay tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/assam-cm-himanta-biswa-sarma-mourns-zubeen-gargs-death-calls-him-assams-favourite-rockstar/articleshow/123996813.cms |access-date=19 September 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> শ্ৰদ্ধাঞ্জলিস্বৰূপে [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] ২০ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২২ ছেপ্টেম্বৰলৈ তিনিদিনীয়া ৰাজ্যিক শোক ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam declares three-day State mourning over singer Zubeen Garg's death |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/zubeen-garg-death-singapore-assam-state-mourning-three-days/article70073216.ece |access-date=20 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref> [[পশ্চিমবংগ|, উত্তৰ পূব ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘই সাতদিনীয়াকৈ সকলো কাৰ্যসূচী স্থগিত কৰি শোক প্ৰকাশ কৰে।পশ্চিম বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[মমতা বেনাৰ্জী]]য়েও শোক প্ৰকাশ কৰি গাৰ্গক তেওঁৰ "প্ৰিয় ভাতৃ" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "মৃদু কণ্ঠ আৰু অদম্য মনোভাব"ৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু লগতে কয় যে, তেওঁৰ গীতসমূহ "চিৰদিনৰ বাবে অমৰ" হৈ থাকিব।<ref>{{cite news |title=Bengal CM Mamata Banerjee mourns singer Zubeen Garg's death |url=https://theprint.in/india/bengal-cm-mamata-banerjee-mourns-singer-zubeen-gargs-death/2747044/ |work=ThePrint |agency=PTI |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025}}</ref> ৰাজনৈতিক নেতাৰ উপৰি ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগৰ অসংখ্য ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰে। সহযোগী অসমীয়া গায়ক [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপনে]] গাৰ্গক "এটা প্ৰজন্মৰ কণ্ঠ" বুলি অভিহিত কৰি ভাতৃ হেৰুৱাৰ সমান ক্ষতি বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁৰ সৈতে ''গেংষ্টাৰ (২০০৬)'' ছবিত সহযোগ কৰা সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম চক্ৰৱৰ্তী]]য়ে তেওঁ “হতভম্ব আৰু বিধ্বস্ত” হৈছে বুলি উল্লেখ কৰি গাৰ্গৰ পৰিয়াললৈ সমবেদনা জ্ঞাপন কৰে। সংগীত শিল্পী [[এ. আৰ. ৰহমান]], প্ৰবীণ গায়ক [[হৰিহৰণ (গায়ক)|হৰিহৰণ]], সুৰকাৰ [[জিৎ গাংগুলী]], [[বাদশ্বাহ]], গায়ক [[আলিছা চিনাই]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], [[শান|চান]], অমল মালিক, [[দেৱজিৎ সাহা]], [[কল্পনা পাটোৱাৰী]], [[শিল্পা ৰাও]], [[সুনিধি চৌহান]], [[নেহা ভাছিন]], [[ৰাগেশ্বৰী লুম্বা|ৰাগেশ্বৰী লুম্বা স্বৰূপ]], [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]], [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[তৰালি শৰ্মা]], [[বিশাল মিশ্ৰা (সুৰকাৰ)|বিশাল মিশ্ৰা]], বিশাল দদলানী, আৰু অভিনেতা [[দেব (অভিনেতা)|দেৱ]] আৰু প্ৰসেনজিৎ চেটাৰ্জীয়েও ছ’চিয়েল মিডিয়াত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়।<ref>{{cite news |last1=P |first1=Devadasan K. |title=Zubeen Garg’s final journey: India bids tearful goodbye |url=https://gulfnews.com/entertainment/zubeen-gargs-final-journey-india-bids-tearful-goodbye-1.500277469 |access-date=23 September 2025 |work=[[Gulf News]] |date=21 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Lubna |title=Hariharan Pays Tribute After ‘True Soul’ Zubeen Garg’s Death: ‘He Belonged To People’ |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/hariharan-pays-tribute-after-true-soul-zubeen-gargs-death-he-belonged-to-people-aa-9588636.html |access-date=23 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Tanisha |title=Zubeen Garg Death: Tributes From Shaan, Papon And Others - "Devastated And Shocked" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-garg-death-tributes-from-pritam-armaan-malik-and-others-devastated-and-shocked-9307008 |access-date=22 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}</ref><ref name="sangbadpratidin">{{cite news |title='ভাইকে হাৰালাম', জুবিনেৰ মৃত্যুতে বাকৰুদ্ধ পাপন, শোকপ্ৰকাশ প্ৰীতম ও দেবেৰ |trans-title='Lost a brother': Papon speechless, tributes from Pritam and Dev after Zubeen's death |url=https://www.sangbadpratidin.in/entertainment/cinema/zubeen-garg-death-pritam-papon-dev-jeet-ganguly-are-devastated-by-news/ |work=Sangbad Pratidin |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}</ref> অসমীয়া অভিনেতা [[আদিল হুছেইন]]ে অসমীয়া সংগীত আৰু চিনামাত গাৰ্গৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ কথা দোহাৰি সমগ্ৰ বাতৰিটোক “হৃদয়বিদাৰক” বুলি অভিহিত কৰে।<ref name="sangbadpratidin" /> ২০২৫ চনৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰত ৰঘু ডাকাটৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি অনুষ্ঠানত গাৰ্গৰ স্মৃতিত কলকাতাৰ নেতাজী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়ামত ৩০ ছেকেণ্ডৰ মৌনতা অৱলম্বন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Raghu Dakat trailer launch, Dev's 20 years in Tollywood: Event pays tribute to Zubeen Garg with silence |url=https://bengali.abplive.com/entertainment/himanta-biswa-sarma-shared-raghu-dakat-trailer-launch-video-as-they-paid-tribute-to-zubeen-garg-entertainment-news-bollywood-1153347 |work=ABP Ananda |date=21 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}</ref> ২০১৯ চনত গুৱাহাটীৰ [[বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত এক সংগীতানুষ্ঠানত গাৰ্গে প্ৰকাশ কৰিছিল যে "[[মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত]]" গীতটো তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত বজাব লাগে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত এই গীতটো কেৱল তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াতে নহয়—সমগ্ৰ অসমতে, ঘৰে-দোকানে আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত ব্যাপকভাৱে পৰিৱেশন কৰা শ্ৰদ্ধাঞ্জলিৰ সামূহিক গীত হিচাপে পৰিণত হয়।<ref>{{cite magazine |last=Das |first=Yudhajit Shankar |date=22 September 2025 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/zubeen-garg-funeral-song-mayabini-ratir-bukut-song-anthem-procession-guwahati-fans-grief-2791423-2025-09-22 |title=Zubeen Garg funeral: The phenomenon called Zubeen Garg and how Mayabini became an anthem |magazine=India Today |accessdate=23 September 2025}}</ref> ===লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ=== ছিংগাপুৰৰপৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ গুৱাহাটী আহি পোৱাৰ পাছতেই লক্ষাধিক লোক তেওঁৰ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া বাহনৰ কাষত থিয় দিয়ে। একাধিক বাতৰিৰ মতে, লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ড্‌ছে সমবেত হোৱা লোকৰ সংখ্যাক পৃথিৱীৰ ভিতৰতে চতুৰ্থ সৰ্বাধিক হিচাপে অভিহিত কৰে। [[মাইকেল জেকচন]], পোপ ফ্ৰাঞ্চিছ আৰু দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ পাছতে এই সমাৱেশক চতুৰ্থ বৃহত্তম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।<ref name="HT">{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-gargs-funeral-in-guwahati-listed-as-fourth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-101758541214756.html | title=Zubeen Garg fans queue up in thousands for last glimpse of their idol | publisher=Hindustan Times | date=Updated on: Sept 23, 2025 08:06 am IST | accessdate=24 September 2025 | author=HT NEWS DESK}}</ref> <ref name="MC">{{cite web | url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/zubeen-garg-s-funeral-becomes-forth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-article-13565844.html | title=Zubeen Garg’s funeral becomes fourth biggest gathering, enters Limca Book of Records | publisher=Money Control | date=September 22, 2025 15:00 IST | accessdate=24 September 2025 | author=MONEY CONTROL}}</ref> <ref name="News Arena">{{cite web | url=https://newsarenaindia.com/nation/zubeen-s-funeral-ranked-4th-largest-global-gathering/57172 | title=Zubeen’s funeral ranked 4th largest global gathering | publisher=News Arena India | date=September 22, 2025, 02:49 PM | accessdate=24 September 2025}}</ref> ===তদন্ত=== ছিংগাপুৰ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা মৃত্যুৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ কাৰণ ডুব যোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg's cause of death revealed: Death certificate states singer died due to drowning |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gargs-cause-of-death-revealed-death-certificate-states-singer-died-due-to-drowning/articleshow/124030064.cms |work=The Times of India |date=20 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> গাৰ্গৰ মেনেজাৰ আৰু ফেষ্টিভেল আয়োজকৰ বিৰুদ্ধে গাফিলতি আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অভাৱৰ অভিযোগত কেইবাখনো এজাহাৰ দাখিল কৰা হৈছিল, য'ত গাৰ্গে লাইফ জেকেট পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg death: Assam Police file FIR against event organiser, controversy angle to be probed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-garg-death-assam-police-file-fir-against-event-organiser-controversy-angle-to-be-probed-101758350955318.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=No life jacket? Controversy angle under scanner in Zubeen Garg death probe so far |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-life-jacket-controversy-angle-under-scanner-zubeen-garg-death-probe-so-far-101758362390294.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> পিছলৈ তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ মেনেজাৰৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বাবে আবেদন জনায়।<ref>{{Cite news |title=Withdraw FIRs against Siddhartha, says Garima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/withdraw-firs-against-siddhartha-says-garima/articleshow/124019732.cms |work=The Times of India |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মেইলযোগে চিআইডিৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। এই এজাহাৰত তেওঁ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা, [[শ্যামকানু মহন্ত|শ্যামকানু মহন্তকে]] সাঙুৰি ছিংগাপুৰত জুবিন গাৰ্গৰ কাষত উপস্থিত থকাসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তঁৰে। <ref name="Garima">{{cite news | url=https://www.patrika.com/en/national-news/wife-of-zubeen-garg-garima-garg-saikia-files-fir-against-all-accused-in-suspected-death-case-in-singapore-19981524 | title=Wife of Zubeen Garg, Garima Saikia Garg, files FIR against all accused in suspected death case in Singapore | date=Sep 28, 2025 | agency=Patrika | accessdate=3 October 2025}}</ref> <ref name="Garima1">{{cite news | url=https://thelogicalindian.com/zubeen-gargs-wife-files-cid-complaint-names-manager-organiser-in-probe-demand-over-singers-death/ | title=Zubeen Garg’s Wife Files CID Complaint, Names Manager, Organiser in Probe Demand Over Singer’s Death | date=Sep 29, 2025 | agency=The logical Indian| accessdate=3 October 2025}}</ref> <ref name="Garima2">{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/garima-saikia-garg-fir-cid-10508796 | title=কাৰ কাৰ বিৰুদ্ধে এজাহাৰ দাখিল কৰিলে গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে?| date=Sep 27, 2025 | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন| accessdate=3 October 2025}}</ref> জনসাধাৰণৰ দাবীৰ পাছত অসম চৰকাৰে গাৰ্গৰ পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সন্মতি সাপেক্ষে [[গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়|গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়]]ত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{Cite news |last=Kalita |first=Kangkan |title=Second post-mortem on Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM Himanta Biswa Sarma |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22|work=[[India Today]] |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref>২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগত তেওঁৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন হয়।<ref name="autopsy2">{{cite web |last= |first= |title=Zubeen Garg’s Second Post-Mortem Completed in Guwahati Ahead of Final Rites |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-second-post-mortem-completed-in-guwahati-ahead-of-final-rites-9326201 |website=NDTV |publisher=NDTV |date=2025-09-23 |access-date=2025-10-12}}</ref> জনতাৰ দাবী আৰু অসমীয়া শিল্পীৰ হেঁচাত তদন্তৰ বাবে এটা বিশেষ তদন্তকাৰী দল (SIT) গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Purkayastha |first1=Biswa Kalyan |title=Assam: SIT formed to probe Zubeen Garg's death; Congress demands CBI inquiry |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-sit-formed-to-probe-zubeen-garg-s-death-congress-demands-cbi-inquiry-101758724645343.html |access-date=25 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Karmakar |first1=Sumir |title=Assam Police form SIT to probe Zubeen Garg's death following suspicion of foul play |url=https://www.deccanherald.com/india/assam/assam-police-form-sit-to-probe-zubeen-gargs-death-following-suspicion-of-foul-play-3741754 |access-date=25 September 2025 |work=[[Deccan Herald]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Son |first1=Mallika |title=Assam CM Himanta Sarma Orders SIT Probe Into Singer Zubeen Garg's Death |url=https://www.news18.com/india/assam-cm-himanta-sarma-orders-sit-probe-into-singer-zubeen-gargs-death-ws-l-9594331.html |access-date=25 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref> এছ আই টি-ৰ নেতৃত্বত আছিল চিআইডি-ৰ বিশেষ ডিজিপি, আইপিএছ এম পি গুপ্তা আৰু আন ৯জন আৰক্ষী বিষয়া।<ref>{{cite news |last1=Varma |first1=Ananya |title=Assam Police Form 10-Member SIT To Probe 'Suspicious' Demise Of Zubeen Garg |url=https://www.timesnownews.com/india/assam-police-form-10-member-sit-to-probe-suspicious-demise-of-zubeen-garg-article-152888057 |access-date=25 September 2025 |work=[[Times Now]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Following CM's order Assam DGP forms10-member SIT to probe into Zubeen Garg's death- The Week |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/09/24/cal55-as-zubeen-ld-sit.html |access-date=25 September 2025 |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |date=24 September 2025}}</ref> এছআইটি-ৰ সহায়ৰ পাছত চিআইডি-এ গাৰ্গৰ সন্দেহজনক মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ ধাৰা ৬১(২), ১০৫, আৰু ১০৬(১)ৰ অধীনত এটা গোচৰ (২০২৫ চনৰ ১৮ নং গোচৰ) পঞ্জীয়ন কৰে।<ref>{{cite news |title=SIT, CID raids organiser's home amid probe into singer Zubeen Garg's demise |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sit-cid-raids-organiser-shyamkanu-mahantas-home-amid-probe-into-singer-zubeen-gargs-demise-101758894850541.html |access-date=26 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |agency=[[Asian News International|ANI]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> ফেষ্টিভেলৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু গাৰ্গৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বাসগৃহত অভিযান চলোৱা হয় আৰু এই সময়ত ইলেক্ট্ৰনিক ৰেকৰ্ড আৰু নথি-পত্ৰ জব্দ কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Maheshwari |first1=Khushi |title=Zubeen Garg Death: SIT Team Raids Houses Of Festival Organiser, His Manager |url=https://www.ndtvprofit.com/nation/zubeen-garg-death-sit-team-raids-houses-of-festival-organiser-his-manager |access-date=26 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=25 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Assam: SIT raids homes of singer Zubeen Garg’s manager, event organiser |url=https://scroll.in/latest/1087010/assam-sit-raids-homes-of-singer-zubeen-gargs-manager-event-organiser |access-date=26 September 2025 |work=[[Scroll.in]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> ছিংগাপুৰত ডাইভিঙৰ সময়ত গাৰ্গৰ লগত যোৱা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীকো এছআইটি-এ জেৰা কৰি আটক কৰি ৰাখিছিল।<ref>{{cite news |title=Musician Shekharjyoti Goswami Arrested in Zubeen Garg Death Probe |url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/breaking-shekharjyoti-goswami-arrested-by-sit-in-zubeen-garg-death-case |work=The Sentinel Assam |date=25 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref> অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই মন্তব্য কৰিছিল যে যদি এছআইটি-এ নিৰ্ণায়ক ফলাফল নিদিয়ে তেন্তে গোচৰটো কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাক (চিবিআই)ক গতাই দিয়া হ’ব।<ref>{{cite news |title=SIT questions musician in Zubeen Garg death case; CM warns probe may go to CBI if no results |url=https://m.economictimes.com/news/india/sit-questions-musician-in-zubeen-garg-death-case-cm-himanta-biswa-sarma-warns-probe-may-go-to-cbi-if-no-results/articleshow/124118501.cms |work=The Economic Times |date=23 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref> জনতাৰ ক্ষোভৰ সাক্ষী হৈ সদৌ অসম অধিবক্তা সন্থাই তেওঁলোকৰ সদস্যসকলক গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ গোচৰত অভিযুক্ত ব্যক্তিসকলক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Lawyers urged not to represent accused in Zubeen Garg death case |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/lawyers-urged-not-to-represent-accused-in-zubeen-garg-death-case/article70098339.ece |access-date=27 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=26 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg’s death: Assam lawyers’ association urged not to represent accused; CID issues notices to witnesses |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/26/zubeen-gargs-death-assam-lawyers-association-urged-not-to-represent-accused-cid-issues-notices-to-witnesses |access-date=27 September 2025 |work=[[The New Indian Express]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ তদন্তৰ ফলত ২০২৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইভেণ্টৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু মেনেজাৰ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref name="PratidinTime2025">{{cite web | title=BREAKING: Shyamkanu Mahanta, Siddharth Sharma Arrested, Brought To Guwahati | website=Pratidin Time | date=1 October 2025 | url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/breaking-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-arrested-brought-to-guwahati-10518028 | access-date=1 October 2025}}</ref> ২ অক্টোবৰ তাৰিখে শ্যামকানু মহন্ত, সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বিৰুদ্ধে চিআইডি-এ ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ অধীনত ১০৩ ধাৰা আৰোপ কৰে। এইটো ধাৰা পৰিকল্পিত হত্যাৰ লগত জড়িত।<ref>{{cite news |title=Murder charges added against Shyamkanu Mahanta & Siddharth sharma in Zubeen Garg Death Case |url=https://www.guwahatiplus.com/assam/murder-charges-added-against-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-in-zubeen-garg-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Guwahati Plus |date=2 October 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Section 103 of BNS slapped on accused in Zubeen’s death case|url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/assam-section-103-of-bns-slapped-on-accused-in-zubeens-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Sentinal |date=2 October 2025 |language=en}}</ref> ২ অক্টোবৰতে ছিংগাপুৰৰ ঘটনাস্থলীত উপস্থিত থকা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামী আৰু কণ্ঠশিল্পী অমৃতপ্ৰভা মহন্তক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বিশেষ তদন্তকাৰী দলৰ সূত্ৰৰ মতে, শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীক ইতিমধ্যে ভাইৰেল হৈ পৰা ভিডিঅ’টোত গাৰ্গৰ অতি ওচৰত সাঁতুৰি থকা দেখা গৈছিল আৰু অমৃতপ্ৰভা মহন্তই সমগ্ৰ কাণ্ডটো নিজৰ চেলফোনত ৰেকৰ্ড কৰিছিল। দুয়োকে বিগত ৬ দিন ধৰি জেৰা কৰা হৈছিল।<ref name="NDTV">{{cite news | url=https://www.ndtv.com/india-news/shekhar-jyoti-goswami-amritprava-mahanta-bandmate-co-singer-arrested-in-zubeen-garg-death-case-total-now-4-sources-9386048 | title=Bandmate, Co-Singer Arrested In Zubeen Garg Death Case, Total Now 4: Sources | work=NDTV | date=Oct 03, 2025 06:52 am IST | agency=NDTV | accessdate=3 October 2025}}</ref><ref name="Northeast">{{cite news | url=https://northeasttoday.in/northeast/assam/zubeen-garg-death-case-cid-arrests-musicians-shekhar-goswami-and-amritprava-mahanta/ | title=Zubeen Garg Death Case: CID Arrests Musicians Shekhar Goswami And Amritprava Mahanta | work=Northeast | date=3rd October 2025 | agency=North East Today | accessdate=3 October 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== জুবিন গাৰ্গক উদ্‌যাপন কৰিবলৈ ২০২২ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত [[ডিগবৈ|ডিগবৈত]] নাজিৰাটিং তামোলী পৰ্যটন মহোৎসৱৰ সময়ত গায়কজনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা ২০ ফুট উচ্চতাৰ এটা মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=3 January 2023 |title=Zubeen Garg's Statue Unveiled in Digboi |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/zubeen-gargs-statue-unveiled-in-digboi-631273 |access-date=8 January 2023 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}</ref> টেঙাপানীৰ গাঁওবাসীয়ে ন দিহিং নদীৰ সিপাৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু জুবিন গাৰ্গৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন বাঁহৰ দলং টেঙাপানী-থেপাবাৰীত গায়কজনে ২০২০ চনৰ ২৯ ফেব্ৰুৱাৰীত উদ্বোধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=20 February 2020 |title='Zubeen Garg Bridge' in Kakopathar to be inaugurated by the star himself on 29 Feb |url=https://newslivetv.com/zubeen-garg-bridge-in-kakopathar-to-be-inaugurated-by-the-star-himself-on-29-feb/ |access-date=8 January 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ojha |first1=Manoj Kumar |date=29 May 2020 |title=Zubeen Garg to open namesake bridge in Assam |url=https://www.telegraphindia.com/states/zubeen-garg-to-open-namesake-bridge-in-assam/cid/1749568 |work=The Telegraph |access-date=27 April 2024}}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল কপিল বৰঠাকুৰ।কপিল বৰঠাকুৰে পুত্ৰ জুবিন গাৰ্গৰ আত্মজীৱনী লিখি উলিয়ায়। ===সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব=== জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজি সংৰক্ষণৰ বাবে অনুৰাগী আৰু সংৰক্ষণকাৰীয়ে একাধিক প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। গুৱাহাটীৰ হাতীগাঁৱৰ বিশাল কলিতাই তেওঁৰ অনুৰাগী আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি ''চান্দনী ৰাত'' এলবামৰ স্বাক্ষৰিত কপিকে ধৰি গাৰ্গৰ ৰেকৰ্ডিঙৰ ৩৩ হাজাৰৰো অধিক কেছেট আৰু চিডি সংকলন কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ভৌতিক সংগ্ৰহৰ উপৰি তেওঁৰ সংগীতৰ অৱদানসমূহ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ আৰু সুলভ কৰিবলৈ প্ৰায় ৩৫,০০০ গীত থকা এটা ডিজিটেল আৰ্কাইভ সৃষ্টি কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=35,000-song archive vows to keep Zubeen's voice alive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/35000-songs-archive-vows-to-keep-zubeens-voice-alive/articleshow/124019744.cms|work=The Times of India |access-date=23 September 2025}}</ref> ==জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত বিভিন্নজন== অসমৰ বিশিষ্ট লেখক-সাহিত্যিক ড॰ [[নগেন শইকীয়া|নগেন শইকীয়া]]ই<ref name="নি১">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/20092025/index.php | title=আজিৰ দিনটো শোক দিৱ হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে | date=২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=23 September 2025 | author=[[নগেন শইকীয়া|শইকীয়া, নগেন]] | location=গুৱাহাটী | pages=১,১৩ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> জুবিন গাৰ্গ সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰে— <blockquote>মই দেখিছোঁ জুবিনৰ কণ্ঠত এনে এক সুৰৰ যাদু আছে, যি মানুহক, শ্ৰোতাক সহজেই আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে </blockquote> অসমৰ কবি-সাহিত্যিক-গীতিকাৰ [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]ই জুবিন গাৰ্গৰ জনপ্ৰিয়তা সম্পৰ্কে কৈছে<ref>{{cite book | title=জুবিন গাৰ্গ জীৱনৰপৰা গানলৈ | publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ | author=ভট্টাচাৰ্য, হীৰেন, অনুলেখন : মণ্টু শইকীয়া | authorlink=জুবিন অসমীয়া সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত এক জোকাৰণি | year=জানুৱাৰী, ২০০৯ | location=গুৱাহাটী | pages=১,২}}</ref>— <blockquote>জুবিন সঁচাই আচৰিত। ইমান কম বয়সতে, ইমান সোনকালে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা দেখি আচৰিত হওঁ। জুবিন কোনো ৰেডিঅ’ৰ শিল্পী নহয়। দূৰদৰ্শনৰ শিল্পী নহয় বা তেনেধৰণৰ কোনো বেকগ্ৰাউণ্ডো নাই। জুবিনে যোগ্যতাৰ ভিত্তিত জনপ্ৰিয়তা পাইছে নিঃসন্দেহে। </blockquote> [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী অসমৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক [[উৎপল দত্ত (লেখক)|উৎপল দত্ত]]ই কৈছে—<blockquote> দৰ্শক আৰু সাধাৰণ মানুহক আকৰ্ষণ কৰিব পৰা যি ক্ষমতা, গীতৰ বজাৰত গীত বিক্ৰীৰ যি নিশ্চয়তা প্ৰদান, তেওঁৰ সৃষ্টিৰ পোহৰৰ প্ৰতিফলনত জিলিকি উঠাৰ যি হেঁপাহ, সেইবোৰেই তেওঁৰ নক্ষত্ৰ-স্থান স্থিৰ কৰি ৰাখিছে। সমগ্ৰ অসমৰ বিশালসংখ্যক গুণমুগ্ধৰ স্বাৰ্থহীন ভালপোৱাৰ অধিকাৰী হৈছিল জুবিন।<ref name="নি">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/22092025/page7.php | title=অসমৰ বিনোদন জগতৰ অতুলনীয় নক্ষত্ৰ-জুবিন গাৰ্গ | date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=22 September 2025 | author=দত্ত, উৎপল | location=গুৱাহাটী | pages=৭ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত [[ভূপেন হাজৰিকা|ভূপেন হাজৰিকাৰ]] মন্তব্য: <blockquote>জুবিন বৰ 'টেলেণ্টেড' ল'ৰা। মই ভাবোঁ সি খুব অধ্যয়ন কৰে। জুবিনে নিজক আৰু শ্ৰোতাক ভালদৰে জানে, সেই কাৰণে ইমান জনপ্ৰিয়তা আৰু তেওঁ সৃষ্টিৰ প্ৰতি শ্ৰোতাৰ ইমান আগ্ৰহ।</blockquote> ==জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰিয়== *প্ৰিয় ব্যক্তিত্ব: কলাগুৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] *চে গুৱেভাৰা *প্ৰিয় ব্যক্তি: অভিনেতা [[চাৰ্লি চেপলিন]] *প্ৰিয় গ্ৰন্থ: 'My Autobiography' (Charlie Chaplin) *প্ৰিয় অভিনেতা: মাৰ্লন ব্ৰেণ্ডো *প্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ: 'Citizen Kane' আৰু 'The Bicycle Thief *ৰ'ল মডেল: ন্যাপোলিঅ' বোনাপাৰ্ট ==আৰু চাওক== * [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]] * [[জুবিন|জুবিন শব্দৰ অৰ্থ]] * [[হাচটেগ জাষ্টিচ ফ'ৰ জুবিন গাৰ্গ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থসূচী== * '''পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন''', কপিল ঠাকুৰ, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০১১ * '''জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ''', মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০০৯ ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://geetsankalan.com/singers/zubeen-garg গীত সংকলন ৱেবচাইটত জুবিন গাৰ্গৰ গীত] {{Commons category|Zubeen Garg|জুবিন গাৰ্গ}} {{Wikiquote}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * {{Twitter|zubeengarg1}} * {{Instagram|zubeen.garg}} * {{IMDb name|0958276}} * [https://zubeenda.online/ জুবিনদা.অনলাইন] * [https://zubeengarg.com/ জুবিনগাৰ্গ.কম] * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684/mode/1up জুবিনৰ গাৰ্গ — জীৱনৰ পৰা গানলৈ, মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ] {{জুবিন গাৰ্গ}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সমাজহিতৈষী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] [[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]] m8pc2llusjunk5ccc019mqn80iwau0c 0 5151 635932 635388 2026-09-17T08:08:19Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635932 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{-}} {{About|আউনীআটী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ জনৰ বিষয়ে|একে নামৰ সত্ৰাধিকাৰ তথা স্বাধীনতা সংগ্ৰামী জনৰ বিষয়ে|পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামী}} {{Infobox person | bgcolour = lightgray | name = পীতাম্বৰ দেৱ গোস্বামী | image = pitambardevgoswami.jpg | caption = | birth_date = ১৪ জুন ১৯৫৯ | birth_place = বিজয় মাহামৰা সত্ৰ, ডিব্ৰুগড় | death_date = | death_place = | occupation = | nationality = | period = | influenced = | signature = }} শ্ৰী শ্ৰী '''পীতাম্বৰ দেৱ গোস্বামী'''দেৱে ১৯৯৭ চনত “নিৰ্মালি” গ্ৰহণ কৰি [[আউনীআটী সত্ৰ]]ৰ বৰ্তমানৰ সত্ৰাধিকাৰ পদত অধিষ্ঠিত হয়। <ref name="পীদেগোসা">{{cite web | url=https://www.gyanamkamrup.in/2020/11/interview-with-dr-pitambar-devgoswami.html | title=সাক্ষাৎকাৰ | Interview with Dr. Pitambar Devgoswami by Girin Das | publisher=জ্ঞানম | work=ফটাঢোল | date=নৱেম্বৰ, ২০২০ | accessdate=27 মে' 2024}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দুলীয়াজনৰ সমীপৰ বিজয় মাহামৰা সত্ৰত ১৯৫৯ চনৰ ১৪ জুনত জন্ম গ্ৰহণ কৰে। পিতৃৰ নাম দেৱকান্ত গোস্বামী আৰু মাতৃৰ নাম সুভদ্ৰা দেৱী। শিশু পীতাম্বৰদেৱক ৯ বছৰ বয়সতে টেঙাঘাট বাহৰত বাহৰ পাতি থকা সেই সময়ৰ আউনীআটী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ স্বৰ্গীয় হেমচন্দ্ৰ দেৱগোস্বামীৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। পীতাম্বৰদেৱে আধুনিক আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পাতনি মেলে দুলীয়াজানৰ জালান প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত। এইখন বিদ্যালয়ত দ্বিতীয় মানলৈকে পঢ়াৰ পাছত আউনীআটী সত্ৰৰ নিজা বিদ্যালয় আউনীআটী উচ্চ বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত মাধ্যমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ==উচ্চশিক্ষা== আউনীআটী হেমচন্দ্ৰ দেৱ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত নৱম শ্ৰেণী উৰ্ত্তীণ কৰাৰ পাছত, তেখেত উত্তৰ গুৱাহাটীত অৱস্থিত আউনীআটী সত্ৰৰ শাখা সত্ৰলৈ যায় আৰু তাতে থাকি ১৯৭৭ চনত উত্তৰ গুৱাহাটী কমলদেৱ প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা সুখ্যাতিৰে মেট্ৰিক পৰীক্ষাত উৰ্ত্তীণ হয়। [[উত্তৰ গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা ১৯৭৯ চন আৰু ১৯৮১ চনত ক্ৰমে প্ৰাক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু অসমীয়াত সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। ১৯৮৬ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা পীতাম্বৰদেৱে অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেখেতে সংস্কৃত শিক্ষাও উত্তৰ গুৱাহাটীৰ আউনীআটী লীলাকান্ত সংস্কৃত বিদ্যালয়ৰ লয় আৰু ব্যাকৰণত “শাস্ত্ৰী” উপাধি লাভ কৰে। শ্ৰী শ্ৰী পীতাম্বৰদেৱে ড॰ নগেন শইকীয়াৰ তত্ত্বাৱধানত "সত্ৰীয়া উৎসৱৰ পৰিচয় আৰু তাৎপৰ্য্য বিচাৰ" শীৰ্ষক বিষয়ৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি ২০০১ চনত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট উপাধি অৰ্জন কৰে। এজন সুলেখক হিচাপে পৰিচিত শ্ৰী শ্ৰী পীতাম্বৰদেৱে ইতিমধ্যে ভালেমান গ্ৰন্থ আৰু নাট্য গীতি ৰচনা কৰিছে। ===শ্ৰী শ্ৰী পীতাম্বৰদেৱৰ ৰচনা সমূহ=== * অজামিল উপাখ্যান (পবিত্ৰ পাপী) – মঞ্চ আৰু ভাৱনাৰ বাবে উপযুক্ত। * দিতিৰ দৰ্পচুৰ্ণ। * ৰজা ৰুক্মাঙ্গদৰ ধৰ্ম্ম পৰীক্ষা (একাদশীৰ মাহাত্ম্য্) * অতনুৰ জীৱন মুক্তি (কামদেৱৰ কাহিনীৰ ওপৰত) * পাঁচখনকৈ নাট্য গীতি তৰঙ্গিনী সঙ্গীতালেখ্য * পাঁচখনকৈ নৃত্য-নাটিকাৰ সংকলন। ==বঁটা-সন্মান== * অসম সাহিত্য সভাৰ কথা সাহিত্য সন্মান [http://prathamkhabar.com/2017/08/assam-sahitya-sabha-conferred-katha-sahitya-samman-to-pitambar-deba-goswami/] * প্ৰাইড ইষ্ট এন্টাৰটেইনমেন্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড প্ৰদত্ত জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা, ২০২৬ * অসম ডাউন টাউন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ডি.লিট উপাধি, ২০২৫ ==তথ্যসূত্ৰ== * চাৰি ৰাজসত্ৰৰ বুৰঞ্জী - সম্পাদক : শিৰীষ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য্য, প্ৰকাশক : দক্ষিণপাট সত্ৰ শিষ্য সন্মিলন, প্ৰকাশ কাল : ১৯৯৭ চন। * http://www.auniati.org/Present_Satradhikar.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330235106/http://auniati.org/Present_Satradhikar.asp |date=2012-03-30 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.auniati.org/ আউনীআটী সত্ৰৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰাধিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ অনুগামী]] mzxt1f7ogip56ea80fr7ucqv74zphjj 0 5196 635913 616822 2026-09-17T06:54:32Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635913 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = ড॰ নগেন শইকীয়া | image = Dr._nagen_Saikia_in_his_personal_library.jpg | imagesize = 250px | alt = | caption = [[অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা]] লাভ কৰা মুহূৰ্তত | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ১১ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৩৯ | birth_place = হাতীয়েখোৱা, [[গোলাঘাট]] | death_date = | death_place = | occupation = অধ্যাপক, কবি, গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক, সমালোচক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = এম.এ, পি.এইচ.ডি | alma_mater = | period = | genre = [[অসমীয়া সাহিত্য]] | subject = | movement = | notableworks = মিত-ভাষ (১৯৯৫) | spouse = লাৱণ্য শইকীয়া | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ সভাপতি (১৯৯৭-৯৮), <br>[[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] লাভ (১৯৯৭)<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/showSearchAwardsResult.jsp?year=&author=&awards=AA&language=ASSAMESE| title=সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী অসমীয়াসকলৰ তথ্য |publisher=সাহিত্য অকাডেমি | accessdate=নৱেম্বৰ ১৬, ২০১২}}</ref> | signature = | signature_alt = | website = }} '''নগেন শইকীয়া''' (জন্ম:১৯৩৯ - )একাধাৰে গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক, শিক্ষাবিদ, সমালোচক, সম্পাদক আৰু অধ্যাপক। 'মিত-ভাষ' নামৰ এক শ্ৰেণীৰ নতুন ৰচনাশৈলীৰে তেওঁ অসমীয়া সাহিত্যক নতুনত্ব প্ৰদান কৰে। তেখেতে [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ১৯৯৭ চনৰ বিলাসীপাৰা অধিৱেশন আৰু ১৯৯৮ চনৰ হাওৰাঘাট অধিৱেশনত সভাপতিত্ব কৰিছিল।<ref>[http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 ১৯১৭ চনৰ পৰা অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিসকলৰ তালিকা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129233721/http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 |date=2013-01-29 }} [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ৱেবছাইট, আহৰণ: ১৮ নৱেম্বৰ, ২০১২।</ref> তেখেতে ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰপৰা অধ্যাপক হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে৷ ==জন্ম== ১৯৩৯ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত [[গোলাঘাট]] জিলাৰ ওচৰৰ হাতীয়েখোৱা নামৰ ঠাইত জন্ম। পিতৃ উমাৰাম শইকীয়া আৰু মাতৃ হেমপ্ৰভা শইকীয়া।<ref name="সাতসৰী আলোচনী">{{cite journal | title=নগেন শইকীয়াঃ ধূলিৰ ধেমালিৰ পৰা খ্যাতিৰ ফুলনিলৈ | author=উপেন্দ্ৰ বৰকটকী | journal=সাতসৰী | year=২০২২ | month=জানুৱাৰী | pages=৩৩}}</ref> ==শিক্ষা== গাঁৱৰে বৰকাঠনি এল পি স্কুলত [[প্ৰাথমিক শিক্ষা]] লাভৰ অন্তত কাকডোঙা এম ই স্কুল আৰু ঢেকীয়াল হাইস্কুলৰ পৰা ক্ৰমে মধ্য ইংৰাজী আৰু প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ। তাৰপাছত যোৰহাটৰ [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা আই এ (১৯৫৯), গোলাঘাটৰ [[দেৱৰাজ ৰয় মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা বি এ (১৯৬১) আৰু ১৯৬৪ চনত প্ৰাইভেটকৈ এম এ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ। ১৯৮১ চনত [[অসমীয়া]] সাহিত্য বিষয়ত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ। (গৱেষণাৰ বিষয় : এ ক্ৰিটিকেল ষ্টাডি অব্ দা ছ'চিয়েল এণ্ড ইণ্টেলেকচুৱেল বেকগ্ৰাউণ্ড অব্ মডাৰ্ণ আছামিজ লিটাৰেচাৰ, ১৮২৬-১৯০৩)।<ref>সংক্ষিপ্ত অসমীয়া বিশ্বকোষ (Vol 2), শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, জ্যোতি প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, অক্টোবৰ ২০০৯, তথ্য সংগ্ৰহৰ সময়-২৮ ছেপ্তেম্বৰ ২০১১</ref> ==বৈবাহিক জীৱন== ১৯৬৫ চনৰ ১১ মে'ত [[ঢেকীয়াল]]ৰ লাৱণ্য শইকীয়াৰ লগত বিবাহ আৰু কালক্ৰমত দুটি পুত্ৰ সন্তান আৰু এটি কন্যা সন্তানৰ পিতৃ।<ref>সংক্ষিপ্ত অসমীয়া বিশ্বকোষ (Vol 2), শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, জ্যোতি প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, অক্টোবৰ ২০০৯, তথ্য সংগ্ৰহৰ সময়-২৮ ছেপ্তেম্বৰ ২০১১</ref> ==কৰ্ম জীৱন== হাতীয়েখোৱা আৰু ঢেকীয়াল হাইস্কুলত শিক্ষকতাৰে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ। মাজতে কিছুদিন 'অসম বাতৰি'ৰ সহকাৰী সম্পাদকৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ। ইয়াৰ পিছত ক্ৰমে [[ডিফু কলেজ]], যোৰহাটৰ [[নিউ যোৰহাট কলেজ]], আৰু [[দেৱীচৰণ বৰুৱা মহাবিদ্যলয়]]ত অধ্যাপনা। ১৯৭২ চনত [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[অসমীয়া]] বিভাগত অধ্যাপকৰূপে যোগদান আৰু ২০০২ চনত উক্ত বিভাগৰ প্ৰাধ্যাপক (সাহিত্যৰথী [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] আসন) ৰূপে অৱসৰ গ্ৰহণ। ২০০৩ চনত কেইমাহমানৰ বাবে 'নতুন দৈনিক' কাকতৰ সম্পাদকৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ। ২০০৪-০৬ বৰ্ষত 'আমাৰ অসম' কাকতৰ সম্পাদকৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ। ১৯৮৬ চনৰ পৰা ১৯৯২ চনলৈ [[ৰাজ্যসভা]]ৰ সদস্য।<ref>সংক্ষিপ্ত অসমীয়া বিশ্বকোষ (Vol 2), শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, জ্যোতি প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, অক্টোবৰ ২০০৯, তথ্য সংগ্ৰহৰ সময়-২৮ ছেপ্তেম্বৰ ২০১১</ref> ==সাহিত্যিক জীৱন== সুদীৰ্ঘ দিন ধৰি [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ লগত ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। বহু ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সংগঠনৰ লগত বিশেষভাৱে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কৰ্মৰাজি হ'ল: [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ * সহ-সম্পাদক (১৯৬৬-৭০), * ভাষাজ্ঞান পৰীক্ষা আৰু প্ৰকাশনৰ সচিব (১৯৭০-৭১), * কোষাধক্ষ্য (১৯৭৭-৭৮), * প্ৰধান সম্পাদক (১৯৭৩-৭৬), * প্ৰধান সম্পাদক (১৯৮০-৮৫), * শিশু জ্ঞানকোষৰ সদস্য, * গ্ৰন্থ বাছনি সমিতি, * জাতীয় ন্যাস সমিতি, * পত্ৰিকা সম্পাদনা, * সাহিত্য বঁটা সমিতি, * পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্যসূচী সমিতিৰ সদস্য। [[অসম প্ৰকাশন পৰিষদ]]ৰ * কাৰ্যনিবাহক সমিতি, * বিশ্বকোষ প্ৰণয়ন সমিতি, * বঁটা নিৰ্বাচক সমিতি, * গ্ৰন্থ পৰিকল্পনা সমিতি, * প্ৰশাসনীয় সংস্কাৰ সমিতিৰ সদস্য। লগতে [[সাহিত্য অকাডেমি]]ৰ অসমীয়া ভাষা উপদেষ্টা পৰিষদৰ সদস্য (১৯৭৫-৮৫, ১৯৯৩-৯৮, ২০০৩-০৮), সাধাৰণ পৰিষদৰ সদস্য (১৯৯৩-৯৮)। [[ভাৰতীয় লেখক সংঘ]]ৰ সদস্য (১৯৭৪), [[ভাৰতীয় ভাষা সমিতি]], [[সৰস্বতী সন্মান]]ৰ সদস্য আৰু আহ্বায়ক (১৯৯১-৯৪), [[উত্তৰ-পূব পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ কৰ্টৰ সদস্য (১৯৯৩-৯৬), [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত [[টাই ভাষা]] শিক্ষাৰ সদস্য (১৯৯২-২০০৩), [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদৰ সদস্য (১৯৮৬-৯১), প্ৰকাশ আলোচনী সম্পাদনা সমিতিৰ উদ্দেশ্য, সংজ্ঞা আলোচনীৰ সম্পাদনা সমিতিৰ সদস্য (১৯৭৫-৭৮), কাব্যালোচনী সাম্প্ৰতিকৰ সম্পাদক (১৯৭১), ব্ৰহ্মপুত্ৰ আলোচনীৰ মুখ্য সম্পাদক (১৯৮৫), নাটকমৰ সভাপতি (১৯৬৬-৬৮), [[ৰাজ্যিক সংহতি পৰিষদ]]ৰ সভাপতি (১৯৮৭-৯০), [[শিশু ভাৰতী]]ৰ সভাপতি (১৯৮৭-২০০১), [[শংকৰী সংগীত বিদ্যাপীঠ]]ৰ সভাপতি(১৯৯৭)। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ বহুতো অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান তথা [[অসম চৰকাৰ]]ৰ বিভিন্ন বিভাগৰ সন্মানীয় পদবীৰ আসন শুৱনি কৰিছিল। === প্ৰকাশিত পুথি === * মিতভাষ (১৯৯৫) (হিন্দী, ইংৰাজী আৰু নেপালী ভাষালৈ অনূদিত) * স্বপ্ন-স্মৃতি-বিষাদ (১৯৯৭) === গৱেষণামূলক === * Background Of Modern Assamese Literature (১৯৮৮) * চিন্তা আৰু চিন্তামূলক চৰ্চা (১৯৮০) * উনবিংশ শতিকাত অসমীয়া ভাষাৰ সংকট (১৯৮৮) * ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু অন্যান্য ৰচনা (১৯৯৩) * অগ্নিগৰ্ভা অসম (১৯৯৩) * অসমীয়া কবিতা আৰু অন্যান্য বিষয় (১৯৯৬) * গৱেষণা পদ্ধতি পৰিচয় (১৯৯৬) * তুলনামূলক সাহিত্য বিচাৰ (১৯৯৬) * অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰ অভিভাষণ (১৯৯৭-৯৮) * সাংবাদিকতাঃ এটি গধুৰ আৰু পৱিত্ৰ দায়িত্ব (২০০০) * এজন সন্ত তাঁতীৰ জীৱন (২০০১) * ব্যক্তিত্বৰ ভাস্কৰ্যৰ * অসমীয়া বৰ্ণমালাৰ (২০০১) * [[মহেশ্বৰ নেওগ (গ্ৰন্থ)|মহেশ্বৰ নেওগ]] * [[আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা (গ্ৰন্থ)|আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] * [[শঙ্কৰদেৱ (নগেন শইকীয়াৰ গ্ৰন্থ)|শঙ্কৰদেৱ]] === গল্পপুথি === * কুবেৰ হাতীবৰুৱা (১৯৬৭) * ছবি আৰু ফ্ৰেম (১৯৬৯) * বন্ধ কোঠাত ধুমুহা (১৯৭১) * মাটিৰ চাকি (১৯৭৬) * অস্তিত্বৰ শিকলি (১৯৭৬) * অপাৰ্থিৱ পাৰ্থিৱ (১৯৮২) * [[আন্ধাৰত নিজৰ মুখ]] (১৯৯৫) (বঙালী আৰু হিন্দী ভাষালৈ অনূদিত) * হেমন্ত কালৰ এটি গধূলি (২০০১) === ভ্ৰমণ কাহিনী === * আমেৰিকাত দহ দিন (১৯৮৮) * মহাচীনৰ দিনলিপি (১৯৯৪) আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ- * স্বপ্ন আৰু স্মৃতিৰ (প্ৰথম খণ্ড) * ধূলিৰ ধেমালি (২০০২) === সম্পাদিত গ্ৰন্থ === * [[অসম বন্ধু]] (১৯৮৪) * চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড (১৯৭৫) * অসমীয়া গল্প কৌমুদী (১৯৭৪) * সাহিত্যৰ বাদ বৈচিত্ৰ্য (২০০৩) * প্ৰবন্ধ সঞ্চয়ন (১৯৭৮) * অধ্যয়ন পৰিচয় (১৯৭৮) * আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ অভিলেখ (১৯৭৭) * [[আধুনিক অসমীয়া কবিতা মঞ্জৰী]] (১৯৮৫) * শ্ৰীশ্ৰী শংকৰদেৱ (১৯৮৫) * আমাৰ লিপি সমস্যা (১৯৭৫) * অধ্যয়ন চক্ৰ (১৯৭৫) * কীৰ্তন ঘোষা (১৯৭৫) * সংগীত সাধনা (১৯৮৬) * শিক্ষা সমস্যাত আলোকপাত (১৯৭১) * সেউজী পাতৰ মাজে মাজে (১৯৬৬) * হিতেশ্বৰ বৰুৱা স্মৃতিমাল্য (১৯৭৬) * অভিনয় শেষ হ’ল (১৯৮৫) * সৰ্বানন্দ সিংহ নগৰৰ অভিজ্ঞান (১৯৮১) * পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা স্মৃতিগ্ৰন্থ (১৯৭১) * জোনাকী (২০০১) * চন্দ্ৰ কুমাৰৰ কবিতা সমগ্ৰ (১৯৯৩) * স্নাতক কবিতা চয়ন (১৯৯৩) * মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলীঃ তৃতীয় থণ্ড (১৯৯৬) * বেজবৰুৱা নিৰ্বাচিত ৰচনা (১৯৯৮) * চিঠি পালো পঢ়ি চালো (২০০১) * বকুল বনৰ গীত (২০০২) * আমাৰ ঐতিহ্য আৰু ভণ্ডামি (২০০৭) * মণিৰাম দেৱানৰ বুৰঞ্জী বিবেক ৰত্ন (২০০২) * জটায়ু (২০০৩) * অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (২০০৫) * বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্যৰ ৰামধেনুৰ সম্পাদকীয় (২০০৭) * দেৱদত্ত দেৱ চৰিত্ৰ (২০০৩) * বৰগীত (২০০৩) * Assam And The Assamese Mind (1991) * Gramitical Notes Of The Assamese Language by Dr. Nathan Brown, Revised P H Moore * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ ৰচনাৱলীক ছয়টা খণ্ডত প্ৰকাশ। (২০১১) === অনুবাদ সাহিত্য === * Kashavsut by P. Machewe ( Sahitya Akademi) 1978 by S N Desai (National Book Trust) === বৃহৎ কৰ্ম === * অসমীয়া মানুহৰ ইতিহাস (প্ৰায় দুহেজাৰ পৃষ্ঠা) গৰিয়সীত প্ৰকাশিত। বৰ্তমান কথা প্ৰকাশনৰ দ্বাৰা গ্ৰন্থাকাৰে প্ৰকাশিত হৈছে। * বঙালী-অসমীয়া অভিধান ইয়াৰ উপৰিও আৰু বহুতো প্ৰবন্ধ তথা গৱেষণা পত্ৰ আদি অসমীয়া সাহিত্যলৈ তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য অৱদান। ==বঁটা আৰু সন্মান== * [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ সভাপতি (১৯৯৭ চনৰ বিলাসীপাৰা অধিবেশন আৰু ১৯৯৮ চনৰ হাওৰাঘাট অধিবেশন) * [[অসম সাহিত্য সভা]] ৰ [[মোহন চন্দ্ৰ শৰ্মা]] বঁটা (১৯৮০, গ্ৰন্থ- চিন্তা আৰু চৰ্চা) * [[অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা]] (২০০৮) * [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] (গ্ৰন্থ- আন্ধাৰত নিজৰ মুখ) * [[সাহিত্য অকাডেমি]] ফেল'শ্বিপ, (২০১৯) * [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ বঁটা]] (২০১১) * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘ]]ৰ দেৰগাঁও অধিৱেশনৰ সাহিত্য শাখাৰ সভাপতি (১৯৭৬) * [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ [[পাঠশালা]] অধিৱেশনৰ সাহিত্য আলোচনা চক্ৰ সভাপতি (১৯৮৭) * [[কাউন্সিল অৱ এছিয়াটিক ছ'চাইটী,কলকাতা (Council of Asiatic Society Kolkata)]]ৰ ২০২৩ বৰ্ষৰ প্ৰফেচৰ সুকুমাৰ সেন স্মাৰক সোণৰ পদক লাভ৷ * [[সদৌ অসম গ্ৰাম্য পুথিভঁৰাল সন্থা]]ৰ [[গ্ৰন্থৰত্ন]] সম্মান প্ৰদান (২৭জুলাই ২০২৪)৷ * সাদিন প্ৰতিদিন গোষ্ঠী প্ৰদত্ত জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা, ২০২৪ * [[অসম সাহিত্য সভা]] ৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান "সদসি ৱৰেণ্যঃ" লাভ, ২০২৫ ==তথ্যসূত্ৰ== <references /> ==প্ৰসঙ্গ পুথি== * জানানে, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, ২০০৬ * সংক্ষিপ্ত অসমীয়া বিশ্বকোষ (Vol 2), শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, জ্যোতি প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, অক্টোবৰ ২০০৯ * প্ৰজ্ঞাৰ্ণৱ –ড॰ নগেন শইকীয়াৰ সম্বৰ্দ্ধনা সভা উপলক্ষে জ্যোতি শাখা সাহিত্য সভা, ঢেকীয়ালৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত। সম্পাদনা- অনিল শইকীয়া। ১৯ এপ্ৰিল ২০০৮ , পৃষ্ঠা- ৩৬-৪০। {{Wikiquote}} {{অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকল}} {{অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা বিজয়ী]] 1jbg2pq0qqkdimrjbc420a6smbdrik1 0 8198 635942 628763 2026-09-17T09:12:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635942 wikitext text/x-wiki '''জন্মদিন''' ({{lang-en|Birthday}}) হৈছে [[পঞ্জিকা]] অনুযায়ী মানুহৰ জন্মগ্ৰহণৰ [[দিৱস]]। সাধাৰণতে জন্মবাৰ্ষিকীত জন্মদিন উৎসৱৰ মাধ্যমেৰে পালন কৰা হয়। সাধাৰণতে [[বছৰ]]ৰ এটি নিৰ্দিষ্ট [[মাহ]]ৰ নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত শিশুৰ বাবে সিহঁতৰ পিতৃ-মাতৃ, আত্মীয়-স্বজন বা ব্যক্তিসকলৰ দ্বাৰা উদযাপিত হয় এই দিৱসটোত। অৰ্থাৎ, বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট দিনত জন্মগ্ৰহণকাৰী শিশু বা ব্যক্তিৰ জন্ম উপলক্ষে যি আনন্দময় উৎসৱ-আয়োজনৰ পৰিবেশ সৃষ্টি কৰা হয়, সেয়াই জন্মদিন নামেৰে আখ্যায়িত কৰা হয়। সাধাৰণতে শিশুবোৰক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই এই অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰেও, বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ কিশোৰ-কিশোৰী, যুৱক-যুৱতীসহ বৃদ্ধ-বৃদ্ধাসকলেও জন্মদিন পালন কৰে। জন্মদিন উদযাপনৰ প্ৰধান মাধ্যম শুভেচ্ছা জ্ঞাপন। মানৱীয় গুণাৱলীৰ অধিকাৰী মানুহ আবেগপ্ৰৱণ জাতি হিচাপে চিহ্নিত। মূলতঃ মাতৃ গৰ্ভৰ পৰা ভূমিষ্ঠ শিশুৰ এক [[বছৰ]] সম্পূৰ্ণ হোৱাৰে পৰাই জন্মদিনৰ আয়োজন কৰা হয়। সন্তান বা ব্যক্তিৰ তাৰ জন্মদিৱসটিৰ গুৰুত্ব, সামাজিক প্ৰেক্ষাপটত চিহ্নিতকৰণ আৰু লোকসকলৰ লগত পৰিচিত কৰাটো ইয়াৰ অন্যতম উদ্দেশ্য। নতুবা পিতৃ-মাতৃ আদৰৰ হিচাপে শিশুটোক সন্তুষ্ট আৰু সুখী কৰাৰ বাবেওঁ জন্মদিন পালন কৰা হয়। কেতিয়াবা কেতিয়াবা বেচৰকাৰী পৰ্যায়ত কোন প্ৰতিষ্ঠানৰ উৎপত্তিৰ তাৰিখক কেন্দ্ৰ কৰি পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত নিৰ্দিষ্ট তাৰিখে জন্মদিনৰ আয়োজন কৰে। সেইদিনা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰিবেশ অত্যন্ত আনন্দময় আৰু উৎফুল্ল হৈ থাকে। কৰ্মকৰ্তা-কৰ্মচাৰীসহ সংশ্লিষ্টসকলৰ মাজত বিপুল উৎসাহ-উদ্দীপনা, আনন্দ-স্ফূৰ্তিৰ বহিৰ্প্ৰকাশ দেখা যায়। যেতিয়া ব্যক্তিৰ বয়স মাহৰ নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ আৰু বছৰৰ একেই পৰ্যায়ত অৱস্থান কৰে তেতিয়া তাক '''মহা জন্মদিন''' বা '''লাকী বাৰ্থডে''' (Lucky Birthday), '''চেম্পেইন ডে''' অথবা '''ষ্টাৰ বাৰ্থডে''' নামে অভিহিত কৰা হয়।<ref>http://everything2.com/title/Golden+birthday</ref> [[File:Birthday Cake at 64.jpg|thumb|ছৱিত এটা কেকৰ যোগেদি ৬৪তম জন্মদিন পালন কৰা দেখা গৈছে]] == হিচাপ== যাৰ জন্ম ২০১০ চনত, পৰৱৰ্তী বছৰ অৰ্থাৎ ২০১১-ত তাৰ প্ৰথম জন্মবাৰ্ষিকী উদযাপিত কৰা হয়। প্ৰথম জন্ম বাৰ্ষিকী হলেও এইটো তাৰ ২য় জন্মদিৱস। প্ৰথম জন্ম বাৰ্ষিকী বা ২য় জন্ম দিৱসত এজনৰ বয়স ১ হয়। সেয়ে দ্বিতীয় বছৰত কৰে। যিসকলৰ জন্ম জৰ্জিয়ান পঞ্জিকাৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ২৯ তাৰিখত তাৰ জন্মদিন কেৱল লিপইয়াৰতহে উদযাপন কৰা সম্ভৱ। অৰ্থাত তেওঁলোকে চাৰিবছৰৰ অন্ততহে এটা জন্মদিন পালন কৰিব পাৰে। == জন্মদিৱসত কৰণীয় বিষয়সমূহ == === প্ৰধান উপকৰণ সংগ্ৰহ === [[চিত্ৰ:Birthday candles.jpg|thumb|250px|মমবাতি জ্বলাই জন্মদিন উদযাপনৰ এটা প্ৰচলিত দৃশ্য]] জন্মদিনত মমবাতি (Candle), বেলুন (Ballon) আৰু কেক (Cake) আদি অত্যাৱশ্যকীয় উপকৰণ হিচাপে অনেকদিনৰে পৰাই বিবেচিত হৈ আহিছে। অৰ্ডাৰ দি তৈয়াৰ কৰা কেকবোৰত সাধাৰণতে ব্যক্তিৰ নাম থাকে আৰু চাৰিওদিশে বা মাজখণ্ডত বয়সৰ লগত মিলাই ৰাখি মমবাতিৰ সংখ্যা নিৰ্ধাৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও মিঠাই, বিস্কুট, কলা, চাহ-কফি-কোমল পানীয়, ক্ৰীম, দৈ ইত্যাদিৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। মমবাতিত শিখা প্ৰজ্জ্বলনৰ পিছত ছুৰীৰে কেক কাটি শিশু বা ব্যক্তিসকলৰ মুখত দিয়াৰ মাধ্যমেৰে জন্মদিন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীসময়ত কেকৰ বাকী অংশ টুকুৰা টুকুৰ কৰি আমন্ত্ৰিত অতিথিসকলক দিয়া হয়। === নিমন্ত্ৰণ প্ৰদান আৰু আমন্ত্ৰণ === গুৰুত্ব অনুযায়ী পূৰ্বৰ পৰাই নিৰ্দ্ধাৰিত জন্মদিনৰ কাৰ্ডৰ মাধ্যমেৰে আমন্ত্ৰিত অতিথিসকলত জ্ঞাত কৰে। কাৰ্ডত জন্মদিনৰ সংখ্যা, কেতিয়া, আপ্যায়ণ, পিতৃ-মাতৃ, আত্মীয়-স্বজনৰ পৰিচিতিসহ শিশু বা ব্যক্তিৰ ছবি থাকে। ইয়াৰ বাহিৰেও দৈনিক কাকত কিছুমানত বিজ্ঞাপনৰ অংশত ছবিসহ শিশু বা ব্যক্তিৰ দীৰ্ঘায়ু কামনা কৰি শুভেচ্ছা বাণী লিখা দেখা যায়। কিছুসংখ্যকে প্ৰতিবেশীসকলক মৌখিকভাৱেই জন্মদিনৰ নিমন্ত্ৰণ কৰা পৰিলক্ষিত হয়। === আয়োজনৰ বাবে আৰ্থিক সচ্ছলতা === নতুন পোছাক পৰিধান কৰা শিশু নতুবা ব্যক্তিৰ বাবে জন্মদিন একান্ত পালনীয় বিষয়। ইয়াৰ বাহিৰেও, নিমন্ত্ৰিত ব্যক্তিসকলক নিজৰ স্বাচ্ছন্দ্য আৰু ৰুচি অনুসৰি পোছাক পিন্ধি আহে। পৰিবাৰ নাইবা প্ৰতিষ্ঠানিক আৰ্থিক সচ্ছলতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জন্মদিনৰ আয়োজন কৰা হয়। সাধাৰণতে সচ্ছল পৰিবাৰসমূহে জন্মদিন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। ফলত সেইদিনা সৃষ্ট জন্মদিন উৎসৱটো বেছ জাক-জমকপূৰ্ণ হৈ পৰে। === জন্মদিনৰ গান === [[File:Happy birthday.ogg|thumb|right|জনপ্ৰিয় ইংৰাজী সংগীত ’হেপ্পী বাৰ্থ দে টু ইউ’]] জনপ্ৰিয় গান হিচাপে জন্মদিনত ''“হেপ্পী বাৰ্থ ডে টু ইউ”'' গানটোৰ বহুল ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰা হয়। ভাৰতত হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ "বাৰ বাৰ যে দিন আয়ে বাৰ বাৰ দিল য়ে গায়ে, তু জীয়ে হাজাৰো চাল" আৰু বাংলা সঙ্গীত ''“জন্মদিনে কি আৰ দেব তোমায় উপহাৰ / বাংলায় নাও ভালোবাসা, হিন্দিতে নাও পেয়াৰ”''; ''“জন্মদিন আজ, গলাটা ছেড়ে গা”'' অথবা ''“এলো এক অচেনা বছৰ”''; বা বাংলাদেশত, বাংলাত, মাইলস বেণ্ডৰ ''"আজ জন্মদিন তোমাৰ"'' ইত্যাদি গানৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === জন্মদিনৰ উপহাৰ === আগতে ডাকযোগে জন্মদিনৰ কাৰ্ড প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল যিটো বৰ্তমান দিনবোৰত প্ৰগতি আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ প্ৰভাৱত পৰি প্ৰায় হেৰাই যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। ব্যক্তি আৰু পৰিবেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি আমন্ত্ৰিত অতিথিসকলে [[পুতলা]], [[টকা|নগদ ধন]] বা অনান্য উপহাৰ আদি আদান-প্ৰদান কৰা দেখা যায়। কিছুসংখ্যক লোকে অতিথিসকলক নিমন্ত্ৰণ যাঁচোতে, মৌখিকভাৱে বা কাৰ্ডত জন্মদিনৰ [[উপহাৰ]] নানিবলৈকো অনুৰোধ কৰা দেখা যায়। == ধৰ্মীয় প্ৰেক্ষাপটত জন্মদিন == শিশুৰ জন্মদিনত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলে]] প্ৰাধান্যতা লক্ষ্য কৰা যায়। ইয়াৰ বাদেও, [[ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ ধৰ্মৰ]] অনুসৰণকাৰীসহ বিভিন্ন ধৰ্মৰ লোকসকলে জন্মদিন পালন কৰে। শিশুকে প্ৰসাধনসামগ্ৰী আৰু তিলক-চন্দন দি সজোৱাৰ পাছত [[ধান]], [[দূৰ্বা]] আৰু [[উলুধ্বনি|উলুধ্বনিৰ]] সহযোগত উজ্জ্বল [[আলোক]] পৰিস্ফূটন দেখা যায়। অনুষ্ঠানটোক স্মৰণীয় কৰি ৰাখিবৰ বাবে কেমেৰা আৰু ভিডিঅৰ ব্যৱস্থা কৰা হয় যাতে পিছত সেয়া চাই স্মৃতিৰোমন্থন কৰিব পাৰি। গান-বাজনা, [[নৃত্য]], [[মূকাভিনয়]], [[কৌতুক]] বা [[যাদু]] প্ৰদৰ্শশনীসহ অনান্য লঘু বিনোদনৰ ব্যৱস্থাও থাকে। [[File:Birthday girl in hat.jpg|thumb|right|জন্মদিনৰ টুপী পৰিহিত এজনী ছোৱালী]] === পৌৰাণিক দিশত জন্মদিনৰ মাহাত্ম্য === শাস্ত্ৰীয় বিৱৰণ আৰু [[জ্যোতিষ]] গণনাৰ ভিত্তিত লোক বিশ্বাস অনুযায়ী ভগৱান [[কৃষ্ণ|শ্ৰীকৃষ্ণৰ]] জন্ম হৈছিল ৩২২৮ খ্ৰীষ্টপূৰ্বাব্দৰ ১৮ অথবা ২১ জুলাই দিনটোত। সেয়ে এই দিনটো [[জন্মাষ্টমী]] নামেৰে পৰিচিত। [[ভাদ]] আৰু [[মাঘ]] মাহৰ [[শুক্ল]] চতুৰ্থীক [[গণেশ চতুৰ্থী]] বোলা হয়। [[হিন্দু]] বিশ্বাসত এই দিনটোত ভগৱান [[গণেশ|গণেশৰ]] জন্মদিন। হিন্দু ধৰ্মত দ্বাদশ অথবা ত্ৰয়োদশ বছৰত জন্মদিন পালিত হয় [[‘পৈত পৰিধান উৎসৱ’]] হিচাপে। বয়স পূৰ্তিত শিশু এটাক দীঘল সূতাৰ কুণ্ডলী কান্ধৰ একাষে পৰিধান কৰাই। এই উৎসৱটি [[উপনয়ণ]] নামে স্বীকৃত, আনহাতে [[অসম|অসমত]] ইয়াক লগুণদিয়নী বোলা হয়। হিন্দুসকলৰ বৰ্ণপ্ৰথাত উচ্চতৰ [[বৰ্ণ]] হিচাপে [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিবাৰৰ সংস্কৃতিত এই উৎসৱটি মূলতঃ বালকৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.hinduyuva.org/node/83 |access-date=2012-01-17 |archivedate=2009-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304152706/http://www.hinduyuva.org/node/83 |deadurl=yes }}</ref> == যোগ্যতা অৰ্জনৰ মাপকাঠি == মূলতঃ ১৪ বছৰৰ পৰা ২১ বছৰলৈকে জন্মদিন পূৰ্তিবোৰৰ মাধ্যমত [[পৃথিৱী|পৃথিৱীৰ]] বিভিন্ন দেশত শিশু-কিশোৰ বিভিন্ন ধৰণৰ যোগ্যতা অৰ্জনৰ অন্যতম ভিত্তিসূচক হিচাপে কাম কৰে। তাৰ মাজৰ - * ৬ বছৰ বয়সত ১ম শ্ৰেণীত ভৰ্তি; * ১৬ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাত সামৰিক বাহিনীতে যোগদান; * ১৮ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাত [[নাগৰিক]] অধিকাৰ হিচাপে [[ভোটাধিকাৰ]] প্ৰয়োগ অন্যতম; * নাৰী আৰু পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত যথাক্ৰমে ১৮ আৰু ২১ বছৰত [[বিবাহ]] কৰাৰ অধিকাৰসহ * অনান্য নিৰ্দিষ্ট বয়সসীমাত [[মদ]] পান আৰু [[ধূমপান]] কৰাৰ অধিকাৰ, লটাৰীৰ টিকেট ক্ৰয়, ড্ৰাইভিং লাইচেঞ্চ প্ৰাপ্তি, নিৰ্বাচনত প্ৰাৰ্থীত্বৰ আবেদন অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.avert.org/age-of-consent.htm |access-date=2012-01-17 |archivedate=2015-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015200317/http://www.avert.org/age-of-consent.htm |deadurl=yes }}</ref> == ৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে জন্মদিনত ছুটি আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ == ঐতিহাসিকভাবে স্বীকৃত ধৰ্মীয় ব্যক্তিত্ব, জাতীয় [[বীৰ]] বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ সম্মানৰ অৰ্থে দেশসমূহে চৰকাৰী ছুটি প্ৰদান কৰে। যেনে - * ভগবান [[কৃষ্ণ|শ্ৰীকৃষ্ণৰ]] জন্মদিনটো [[জন্মাষ্টমী]] নামে পৰিচিত আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] দিৱসটোৰ উপলক্ষে সাধাৰণ ছুটি ঘোষণা কৰি আহিছে স্বাধীনতাৰ পিছৰ পৰাই। * [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ]] প্ৰৱক্তা আৰু মহান পুৰুষ প্ৰভু [[যীশুখ্ৰীষ্ট|যীশুখ্ৰীষ্টৰ]] জন্মদিন উপলক্ষে ২৫ ডিচেম্বৰত ভাৰতত ছুটি দিয়া হয়। * [[ভাৰত|ভাৰতত]] নেতাজী [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]’ৰ জন্মদিন হিচাপে ২৩ জানুৱাৰীত শ্ৰদ্ধা জনাই সাধাৰণ ছুটি দিয়া হয়। তেনেদৰ [[মহাত্মা গান্ধী]]’ৰ জন্মদিন উপলক্ষে ২ অক্টোবৰক স্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ [[গান্ধী জয়ন্তী]] হিচাপে যথাযোগ্য মৰ্য্যদাৰে জাতীয় ছুটিৰ দিন হিচাপে পালন কৰে। == ব্যতিক্ৰমধৰ্মী জন্মদিন == === শিক্ষানুৰাগী আৰু সমৰ্থকসকলৰ দ্বাৰা জন্মদিন পালন === * [[বিশেষ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্ব]] প্ৰদানৰ বাবে বিখ্যাত বিজ্ঞানী [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ]] জন্মদিনত বিশ্বব্যাপী ২২ জুলাই দিনটোক [[পাই দিৱস]] হিচাপে পালন কৰা হয়। * [[ৰোমান]] [[মহাকাব্য]] ৰচিয়িতা আৰু সম্ৰাট [[অগষ্টাছ|অগষ্টাছৰ]] ৰাজকবি ভাৰ্জিলেৰ জন্মদিন স্মৰণত ১৫ অক্টোবৰ দিনটোক [[বিশ্ব কবিতা দিৱস]] পালন কৰা হয়। * [[ৱিকিপিডিয়া]] আৰু তাৰ সমৰ্থকগোষ্ঠীবোৰে [[১৫ জানুৱাৰী|১৫ জানুৱাৰীত]] ৱিকিপিডিয়াৰ জন্মদিন পালন কৰি আহিছে। === দিন বিভ্ৰাট === যাৰ জন্মদিন ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ২৯ তাৰিখ, সেইসকলে পৰৱৰ্তী জন্মদিনটোৰ বাবে চাৰিটা বছৰৰ পিছত অৰ্থাৎ লিপইয়াৰ বা অধিবৰ্ষৰ দিনটোলৈ ৰ’ব লগা হয়। == জন্ম তাৰিখৰ ব্যৱহাৰ == <!-- স্বাধীন দেশবোৰত প্ৰতিজন নাগৰিকৰ বাবে পৰিচয় পত্ৰত [[বেংক]] --> == গ্ৰন্থসূত্ৰ == * Curtis Regan, Dian (March 1991). The Class With the Summer Birthdays. Henry Holth & Co. ISBN 978-0-8050-1657-4. ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|জন্মদিন}} {{Wikiquote}} [[শ্ৰেণী: উৎসৱ]] pf4zfb72jitcrfeg4l1bskcwqk2nmxi 0 26399 635934 620618 2026-09-17T08:11:17Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635934 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = কনকসেন ডেকা | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ১৬ জুলাই, ১৯৩৩ চন | birth_place = বেলশৰ, [[কামৰূপ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = সহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক, গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক, জীৱনীকাৰ, প্ৰবন্ধকাৰ। | language = [[অসমীয়া]] | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = [[ভাৰত]] | education = স্নাতকোত্তৰ, ৰাজনীতি বিজ্ঞান | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিক বঁটা]] (১৯৯৩)<br> [[ড॰ ৰাম মনোহৰ লোহিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] (১৯৯৬) | signature = | signature_alt = | website = }} '''কনকসেন ডেকা''' ({{lang-en|Kanaksen Deka}}) [[অসম]]ৰ এজন প্ৰসিদ্ধ সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, নাট্যকাৰ‎, চিন্তাবিদ আৰু সাংবাদিক। তেখেত [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ছিপাঝাৰ, চাপৰ অধিবেশন, বেলশৰ আৰু দক্ষিণপাট বিশেষ বাৰ্ষিক অধিবেশনৰ সভাপতি আছিল।<ref>[http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 ১৯১৭ চনৰ পৰা অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিসকলৰ তালিকা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129233721/http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 |date=2013-01-29 }} [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ৱেবছাইট, আহৰণ: ১৮ নৱেম্বৰ, ২০১২।</ref> সামাজিক-সাংস্কৃতিক সংগঠন 'অসম ষ্টাৰ'-এ কনকসেন ডেকালৈ ২০২১ বৰ্ষত সাংবাদিকতাৰ ''জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা'' ঘোষণা কৰে ৷<ref name="Lifetime" /> ==জন্ম== [[কামৰূপ]] জিলাৰ [[বেলশৰ]] গাঁৱৰ এক মধ্যবিত্ত পৰিয়ালত ১৯৩৩ চনৰ ১৬ জুলাইত কনকসেন ডেকাৰ জন্ম হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} তেওঁৰ পিতৃৰ নাম [[গৌৰীসেন ডেকা]] আৰু মাতৃৰ নাম [[তাৰাসেন ডেকা]]।<ref name="কনকসেন ডেকা">{{cite book | title=পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাৰ পৰা ৰংবং তেৰাঙলৈ | publisher=অনন্ত হাজৰিকা, বনলতা প্ৰকাশণ| author=ত্ৰিদিপ গোস্বামী | pages=১৯৪, ১৯৫}}</ref> ==শিক্ষা== কনকসেন ডেকাই প্ৰাথমিক শিক্ষা বেলশৰ ১নং প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত গ্ৰহণ কৰে। ১৯৫৩ চনত বেলশৰ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উৰ্ত্তীৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৫ চনত [[নলবাৰী মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা আই এ পাছ কৰে। ১৯৫৭ চনত [[কটন কলেজ]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৫৮-৫৯ চনত এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ত [[ৰাজনীতি বিজ্ঞান]]ৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ বাবে অধ্যয়ন কৰিছিল যদিও অসমাপ্ত হৈ ৰয়। পাছত ১৯৬১ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="কনকসেন ডেকা"/> ==কৰ্ম জীৱন== কনকসেন ডেকা দেৱে, ককয়া, ছয়গাঁও, আজাৰা, সোণাপুৰ আদিৰ বহুকেইখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত কিছুদিনৰ বাবে শিক্ষকতা কৰিছিল। ১৯৬৩ চনত ছিপাঝাৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত বিষয় শিক্ষক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও তেওঁ ১৯৭৩ চনত শিক্ষকতাৰ চাকৰি ইস্তাফা দি ১৯৭১ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীৰ পৰা প্ৰকাশ আৰম্ভ কৰা পষেকীয়া অগ্ৰদূত কাকত খনক আগুৱাই লৈ যোৱাত বিশেষ ভাবে চেষ্টা কৰিছিল। অত্যন্ত পৰিশ্ৰমৰ দ্বাৰা তেওঁ অগ্ৰদূত কাকত খনক ১৯৭৩ চনত সাপ্তাহিক আৰু ১৯৭৫ চনত তিনিদিনীয়া ৰূপত ৰাইজৰ হাতত তুলি দিবলৈ সমৰ্থ হৈছিল। এনেকৈ [[অগ্ৰদূত]] কাকত খনক প্ৰতিষ্ঠা কৰি ১৯৯০ চনত আধুনালুপ্ত দ্য একশ্যন নামৰ ইংৰাজী সাপ্তাহিক কাকতখন প্ৰকাশ কৰি কাকত খনৰ সম্পাদনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ পাছত ১৯৯৫ চনৰ ৬ অক্টোবৰৰ পৰা দৈনিক অগ্ৰদূতৰ সম্পাদনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কৰ্মজীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো তেওঁ সময় উলিয়াই বহুকেইখন গ্ৰন্থ ৰচনা আৰু সম্পাদনা কৰিছে। নতুন পুৰুষে যুক্তিৰ আধাৰত নতুন সমাজ গঢ়ক নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ১৭টা সংস্কৰণ প্ৰকাশ হোৱাৰ নিচিনা ঘটনা অসমীয়া গ্ৰন্থৰ জগতত বিৰল হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref name="কনকসেন ডেকা"/> ==সাহিত্য কৰ্ম== {{multicol}} ;সমাজ বিশ্লেষণাত্মক # নতুন পুৰুষে যুক্তিৰ আধাৰত নতুন সমাজ গঢ়ক, # অসমেৰ বিক্ষুদ্ধ যুবসমাজ (বঙালী), # গৌদান জালৈফৌৰা বানবংথাইনি ৰহাজীৱ সমাজ দাথৌং (বড়ো), # আমাৰ যুৱ সমাজ বিশ্ব বিজয় কৰিবলৈ ওলাই আহক, # আসাম কা বিক্ষুদ্ধ সমাজ (হিন্দী) # অসমৰ গোষ্ঠীদ্বন্দ্ব্ব আৰু সামাজিক বিৱৰ্তনৰ ধাৰা, # মূল্যবোধৰ অৱক্ষয় আৰু সাম্প্ৰতিক সংকট, # আলফাৰ স্বাধীন অসম, # দুশ বছৰীয়া হীনমন্যতাৰ অৱসান হওক, # একবিংশ শতিকাৰ অসম (সম্পাদিত) {{col-break}} ;উপন্যাস # লুইতক ভেটিব সিহঁতে, # সূৰ্য পূৱত নুঠে, # টেমছ আৰু লুইত, # সোণৰ পালেঙে নুশুৱাই, # গৃহযুদ্ধ, # ষ্টেনগানৰ সৌৱে-বাঁৱে, ;নাট্য সংকলন # একাংক পঞ্চমা (পাঁচখন একাংকিকা নাটৰ সংকলন) {{col-break}} ;সাহিত্য সংকলন # সাহিত্য আৰু জীৱন, # এশখন মহত্ গ্ৰন্থ (সম্পাদিত), # [[আধুনিক বিশ্বৰ এশ গৰাকী মহান ব্যক্তি]] (সম্পাদিত) ;ভ্ৰমণ কাহিনী # হাডচনৰ পৰা লোহিত গঙ্গা (আমেৰিকাৰ ভ্ৰমণৰ কাহিনী) {{col-end}} ==প্ৰাপ্ত বঁটাসমূহ== * সামাজিক-সাংস্কৃতিক সংগঠন 'অসম ষ্টাৰ'ৰ তৰফৰ পৰা সাংবাদিকতাৰ ''জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা'', ২০২১ চনত৷<ref name="Lifetime">{{cite web | url=https://dainikasam.assamtribune.com/full-page-pdf/epaper/pdf/2021/10/27/dainik-asam/2995/epaper-page-3?infinitescroll=1 | title=২০২১ চনৰ 'অসম ষ্টাৰ এৱাৰ্ড' ঘোষণা | publisher=দৈনিক অসম | work=দৈনিক অসম | date=২৭ অক্টোবৰ, ২০২১ | accessdate=28 October 2021 | pages=৩ | archivedate=28 October 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028024434/https://dainikasam.assamtribune.com/full-page-pdf/epaper/pdf/2021/10/27/dainik-asam/2995/epaper-page-3?infinitescroll=1 | deadurl=yes }}</ref> * ১৯৯৩ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিক বঁটা * ১৯৯৬ চনত ড॰ ৰাম মনোহৰ লোহিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা * সংবাদ সূৰ্য * সংবাদ জ্যোতি * সংবাদ ৰত্ন * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা, ২০১৬ * ২০২৩ চনত প্ৰাইড ইষ্ট ইণ্টাৰটেইনমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড প্ৰদত্ত জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা। * ২০২৫ চনত কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ডি.লিট ডিগ্ৰী কনকসেন ডেকা দেৱে ২০০৫ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] আগবঢ়োৱা [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল।<ref name="কনকসেন ডেকা"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} {{অসম সাহিত্য সভা|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গল্পকাৰ‎]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ঔপন্যাসিক‎]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া নাট্যকাৰ‎]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ‎]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ মাধ্যমৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি]] [[শ্ৰেণী:নলবাৰী জিলাৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা বিজয়ী]] 6lvqofhbxhvgqxif3vv5q2m3qwuqj8h 1 26834 635847 635740 2026-09-16T17:47:37Z Gitartha.bordoloi 2441 /* পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ */ + 635847 wikitext text/x-wiki সুন্দৰ বিষয়| প্ৰবন্ধৰ নাম চুতীয়া সাম্ৰাজ্য দিলে ভাল হ’ব নেকি? '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 12:19, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) :Kingdomৰ বাবে "ৰাজ্য" শব্দটো থোৱাই ভাল। Empire হ'লেহে "সাম্ৰাজ্য" শব্দটো মোৰ বোধেৰে শুৱাব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 16:53, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) ::{{ping|Bishnu_Saikia|Gitartha.bordoloi}} This is an extremely important article, for Assamese Wikipedia, at least. But most of what is written here is not historical. Please check [[en:Chutia kingdom]] and the talk pages there. [[User:Chaipau|চাইপাও]] 20:53, 31 October 2021 (ইউ.টি.চি.) ==তথ্য== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটো যথেষ্ট বৰ্ধন কৰা দেখা গৈছে। কিন্তু "বৰটোপ"ৰ দৰে অনুচ্ছেদ আৰু "দুৰ্লভনাৰায়ণ" প্ৰসংগৰে প্ৰবন্ধটো অনাৱশ্যকভাৱে দীঘল কৰা হৈছে। লগতে "এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে" জাতীয় কথাবোৰো উপযুক্ত উৎস সমৰ্থিত হোৱা নাই। কেইবা ঠাইত মাটিদানৰ ফলিৰ দৰে প্ৰাথমিক উৎসক তথ্যউৎস হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 05:13, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==সতৰ্কবাণী== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাৰ আলোচনাসমূহ আতৰাই দিয়া দেখা গৈছে। অভিষ্যতে এই পৃষ্ঠাৰ লগতে অন্য কোনো পৃষ্ঠাত আলোচনা আৰু সন্মতি অৱিহনে এনেধৰণৰ সম্পাদনা নকৰিবলৈ সচেতন কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:47, 26 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ == {{ping|Gitartha.bordoloi}} {{ping|Nayan j Nath}} ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬-ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাখন প্ৰায় তিনিমাহৰ বাবে administrator-only protection কৰা হৈছে। কিন্তু সুৰক্ষাৰ আগতে এই পৃষ্ঠাত কোনো চলিত edit war বা দুজন সম্পাদকৰ মাজত content dispute হোৱা নাছিল; মই মূলতঃ নতুন তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰি আছিলোঁ। সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি এই protection-ৰ সুনিৰ্দিষ্ট policy basis, administrator-only স্তৰৰ protection কিয় প্ৰয়োজন হৈছিল, আৰু তিনিমাহৰ সময়সীমা কিয় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। যদি মোৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট edit, source বা বাক্যৰ ওপৰত আপত্তি থাকে, সেইসমূহ ইয়াত claim-by-claim আলোচনা কৰিবলৈ মই সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুত। কিন্তু কোনো সক্ৰিয় edit war নথকা অৱস্থাত সমগ্ৰ পৃষ্ঠাখন administrator-only কৰি ৰখাৰ সলনি, অনুগ্ৰহ কৰি protection আঁতৰোৱা বা প্ৰয়োজন হ'লে কম স্তৰৰ অস্থায়ী protection ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰক। এই action-টো এজন uninvolved administrator বা community member-এও review কৰিলে ভাল হ'ব, যাতে protection-ৰ proportionality আৰু neutrality সম্পৰ্কে স্বচ্ছ consensus গঢ়ি উঠে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:38, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : বাৰ্তাৰ বাবে ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰোঁতে কাৰণ হিচাপে edit war দেখুওৱা নাই, শেহতীয়া সম্পাদনাসমূহৰ পৰ্যালোচনা নোহোৱালৈকেহে সম্পাদনা ৰোধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ আগতেও বাৰ্তা পৃষ্ঠাত আপোনাক অসমৰ্থিত উৎস আৰু তথ্য যোগ নকৰিবলৈ অনুৰোধ জনোৱা হৈছিল যিটোৰ কোনো উত্তৰ দিয়া হোৱা নাই। ইতিমধ্যে বিভিন্ন প্ৰবন্ধত আপোনাৰ একপক্ষীয় মত অন্তভুক্তিৰে সম্পাদনা কৰা বুলি অভিযোগ আহিছে আৰু একে বিষয়ৰ অন্য ভাষাৰ ৱিকিৰ পৃষ্ঠাতো এই বিষয়ে বিবাদ হৈছে। গতিকে আন প্ৰশাসক আৰু সম্পাদকে (uninvolved administrator বা community member) পৰ্যালোচনা নকৰা পৰ্যন্ত আপোনাক ধৈৰ্য ধৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। এই সময়ছোৱাত নতুন তথ্যবোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ দিব পাৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:47, 16 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 1vzsm797crlg0ua5rw1w3t1rsiidzo2 635863 635847 2026-09-16T19:47:20Z Ananya Taye 28065 /* পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ */ উত্তৰ 635863 wikitext text/x-wiki সুন্দৰ বিষয়| প্ৰবন্ধৰ নাম চুতীয়া সাম্ৰাজ্য দিলে ভাল হ’ব নেকি? '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 12:19, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) :Kingdomৰ বাবে "ৰাজ্য" শব্দটো থোৱাই ভাল। Empire হ'লেহে "সাম্ৰাজ্য" শব্দটো মোৰ বোধেৰে শুৱাব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 16:53, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) ::{{ping|Bishnu_Saikia|Gitartha.bordoloi}} This is an extremely important article, for Assamese Wikipedia, at least. But most of what is written here is not historical. Please check [[en:Chutia kingdom]] and the talk pages there. [[User:Chaipau|চাইপাও]] 20:53, 31 October 2021 (ইউ.টি.চি.) ==তথ্য== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটো যথেষ্ট বৰ্ধন কৰা দেখা গৈছে। কিন্তু "বৰটোপ"ৰ দৰে অনুচ্ছেদ আৰু "দুৰ্লভনাৰায়ণ" প্ৰসংগৰে প্ৰবন্ধটো অনাৱশ্যকভাৱে দীঘল কৰা হৈছে। লগতে "এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে" জাতীয় কথাবোৰো উপযুক্ত উৎস সমৰ্থিত হোৱা নাই। কেইবা ঠাইত মাটিদানৰ ফলিৰ দৰে প্ৰাথমিক উৎসক তথ্যউৎস হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 05:13, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==সতৰ্কবাণী== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাৰ আলোচনাসমূহ আতৰাই দিয়া দেখা গৈছে। অভিষ্যতে এই পৃষ্ঠাৰ লগতে অন্য কোনো পৃষ্ঠাত আলোচনা আৰু সন্মতি অৱিহনে এনেধৰণৰ সম্পাদনা নকৰিবলৈ সচেতন কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:47, 26 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ == {{ping|Gitartha.bordoloi}} {{ping|Nayan j Nath}} ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬-ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাখন প্ৰায় তিনিমাহৰ বাবে administrator-only protection কৰা হৈছে। কিন্তু সুৰক্ষাৰ আগতে এই পৃষ্ঠাত কোনো চলিত edit war বা দুজন সম্পাদকৰ মাজত content dispute হোৱা নাছিল; মই মূলতঃ নতুন তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰি আছিলোঁ। সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি এই protection-ৰ সুনিৰ্দিষ্ট policy basis, administrator-only স্তৰৰ protection কিয় প্ৰয়োজন হৈছিল, আৰু তিনিমাহৰ সময়সীমা কিয় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। যদি মোৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট edit, source বা বাক্যৰ ওপৰত আপত্তি থাকে, সেইসমূহ ইয়াত claim-by-claim আলোচনা কৰিবলৈ মই সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুত। কিন্তু কোনো সক্ৰিয় edit war নথকা অৱস্থাত সমগ্ৰ পৃষ্ঠাখন administrator-only কৰি ৰখাৰ সলনি, অনুগ্ৰহ কৰি protection আঁতৰোৱা বা প্ৰয়োজন হ'লে কম স্তৰৰ অস্থায়ী protection ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰক। এই action-টো এজন uninvolved administrator বা community member-এও review কৰিলে ভাল হ'ব, যাতে protection-ৰ proportionality আৰু neutrality সম্পৰ্কে স্বচ্ছ consensus গঢ়ি উঠে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:38, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : বাৰ্তাৰ বাবে ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰোঁতে কাৰণ হিচাপে edit war দেখুওৱা নাই, শেহতীয়া সম্পাদনাসমূহৰ পৰ্যালোচনা নোহোৱালৈকেহে সম্পাদনা ৰোধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ আগতেও বাৰ্তা পৃষ্ঠাত আপোনাক অসমৰ্থিত উৎস আৰু তথ্য যোগ নকৰিবলৈ অনুৰোধ জনোৱা হৈছিল যিটোৰ কোনো উত্তৰ দিয়া হোৱা নাই। ইতিমধ্যে বিভিন্ন প্ৰবন্ধত আপোনাৰ একপক্ষীয় মত অন্তভুক্তিৰে সম্পাদনা কৰা বুলি অভিযোগ আহিছে আৰু একে বিষয়ৰ অন্য ভাষাৰ ৱিকিৰ পৃষ্ঠাতো এই বিষয়ে বিবাদ হৈছে। গতিকে আন প্ৰশাসক আৰু সম্পাদকে (uninvolved administrator বা community member) পৰ্যালোচনা নকৰা পৰ্যন্ত আপোনাক ধৈৰ্য ধৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। এই সময়ছোৱাত নতুন তথ্যবোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ দিব পাৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:47, 16 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Gitartha.bordoloi}} ::উৎসৰ ক্ষেত্ৰত, লেখনীটোৰ “ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা” অংশটো বাদ দি প্ৰায় সকলো অংশতে প্ৰয়োজনীয় উৎস যোগ কৰা হৈছে। উক্ত অংশটোতো মই উৎস সংযোজন কৰাৰ কাম কৰি আছিলোঁ। ::আনহাতে, “একপক্ষীয় তথ্য” বুলি ক’বলৈ সাধাৰণতে একেটা বিষয়ত পৰস্পৰবিৰোধী বা ভিন্ন মতামত থকা প্ৰয়োজন। মোৰ জ্ঞাতসাৰে এই লেখনীত তেনে স্পষ্ট মতভেদ থকা কোনো তথ্য একপক্ষীয়ভাৱে উপস্থাপন কৰা হোৱা নাই। যদি কোনো নিৰ্দিষ্ট অংশ বা বক্তব্যক একপক্ষীয় বুলি বিবেচনা কৰা হৈছে, তেন্তে সেই অংশটো উল্লেখ কৰিলে উৎস আৰু অন্যান্য মতামতৰ ভিত্তিত আলোচনা কৰিব পৰা যাব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:47, 16 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 46zrahx1k54aq9ehiqopwjy0yr55iiz 635864 635863 2026-09-16T19:48:51Z Ananya Taye 28065 /* পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ */ 635864 wikitext text/x-wiki সুন্দৰ বিষয়| প্ৰবন্ধৰ নাম চুতীয়া সাম্ৰাজ্য দিলে ভাল হ’ব নেকি? '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 12:19, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) :Kingdomৰ বাবে "ৰাজ্য" শব্দটো থোৱাই ভাল। Empire হ'লেহে "সাম্ৰাজ্য" শব্দটো মোৰ বোধেৰে শুৱাব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 16:53, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) ::{{ping|Bishnu_Saikia|Gitartha.bordoloi}} This is an extremely important article, for Assamese Wikipedia, at least. But most of what is written here is not historical. Please check [[en:Chutia kingdom]] and the talk pages there. [[User:Chaipau|চাইপাও]] 20:53, 31 October 2021 (ইউ.টি.চি.) ==তথ্য== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটো যথেষ্ট বৰ্ধন কৰা দেখা গৈছে। কিন্তু "বৰটোপ"ৰ দৰে অনুচ্ছেদ আৰু "দুৰ্লভনাৰায়ণ" প্ৰসংগৰে প্ৰবন্ধটো অনাৱশ্যকভাৱে দীঘল কৰা হৈছে। লগতে "এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে" জাতীয় কথাবোৰো উপযুক্ত উৎস সমৰ্থিত হোৱা নাই। কেইবা ঠাইত মাটিদানৰ ফলিৰ দৰে প্ৰাথমিক উৎসক তথ্যউৎস হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 05:13, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==সতৰ্কবাণী== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাৰ আলোচনাসমূহ আতৰাই দিয়া দেখা গৈছে। অভিষ্যতে এই পৃষ্ঠাৰ লগতে অন্য কোনো পৃষ্ঠাত আলোচনা আৰু সন্মতি অৱিহনে এনেধৰণৰ সম্পাদনা নকৰিবলৈ সচেতন কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:47, 26 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ == {{ping|Gitartha.bordoloi}} {{ping|Nayan j Nath}} ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬-ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাখন প্ৰায় তিনিমাহৰ বাবে administrator-only protection কৰা হৈছে। কিন্তু সুৰক্ষাৰ আগতে এই পৃষ্ঠাত কোনো চলিত edit war বা দুজন সম্পাদকৰ মাজত content dispute হোৱা নাছিল; মই মূলতঃ নতুন তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰি আছিলোঁ। সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি এই protection-ৰ সুনিৰ্দিষ্ট policy basis, administrator-only স্তৰৰ protection কিয় প্ৰয়োজন হৈছিল, আৰু তিনিমাহৰ সময়সীমা কিয় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। যদি মোৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট edit, source বা বাক্যৰ ওপৰত আপত্তি থাকে, সেইসমূহ ইয়াত claim-by-claim আলোচনা কৰিবলৈ মই সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুত। কিন্তু কোনো সক্ৰিয় edit war নথকা অৱস্থাত সমগ্ৰ পৃষ্ঠাখন administrator-only কৰি ৰখাৰ সলনি, অনুগ্ৰহ কৰি protection আঁতৰোৱা বা প্ৰয়োজন হ'লে কম স্তৰৰ অস্থায়ী protection ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰক। এই action-টো এজন uninvolved administrator বা community member-এও review কৰিলে ভাল হ'ব, যাতে protection-ৰ proportionality আৰু neutrality সম্পৰ্কে স্বচ্ছ consensus গঢ়ি উঠে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:38, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : বাৰ্তাৰ বাবে ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰোঁতে কাৰণ হিচাপে edit war দেখুওৱা নাই, শেহতীয়া সম্পাদনাসমূহৰ পৰ্যালোচনা নোহোৱালৈকেহে সম্পাদনা ৰোধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ আগতেও বাৰ্তা পৃষ্ঠাত আপোনাক অসমৰ্থিত উৎস আৰু তথ্য যোগ নকৰিবলৈ অনুৰোধ জনোৱা হৈছিল যিটোৰ কোনো উত্তৰ দিয়া হোৱা নাই। ইতিমধ্যে বিভিন্ন প্ৰবন্ধত আপোনাৰ একপক্ষীয় মত অন্তভুক্তিৰে সম্পাদনা কৰা বুলি অভিযোগ আহিছে আৰু একে বিষয়ৰ অন্য ভাষাৰ ৱিকিৰ পৃষ্ঠাতো এই বিষয়ে বিবাদ হৈছে। গতিকে আন প্ৰশাসক আৰু সম্পাদকে (uninvolved administrator বা community member) পৰ্যালোচনা নকৰা পৰ্যন্ত আপোনাক ধৈৰ্য ধৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। এই সময়ছোৱাত নতুন তথ্যবোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ দিব পাৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:47, 16 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Gitartha.bordoloi}} ::উৎসৰ ক্ষেত্ৰত, লেখনীটোৰ “ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা” অংশটো বাদ দি প্ৰায় সকলো অংশতে প্ৰয়োজনীয় উৎস যোগ কৰা হৈছে। উক্ত অংশটোতো মই উৎস সংযোজন কৰাৰ কাম কৰি আছিলোঁ। কিছু অংশ বেছি দীঘলীয়া হৈছে যদি চুটি কৈ লিখি দিব পাৰিম। ::আনহাতে, “একপক্ষীয় তথ্য” বুলি ক’বলৈ সাধাৰণতে একেটা বিষয়ত পৰস্পৰবিৰোধী বা ভিন্ন মতামত থকা প্ৰয়োজন। মোৰ জ্ঞাতসাৰে এই লেখনীত তেনে স্পষ্ট মতভেদ থকা কোনো তথ্য একপক্ষীয়ভাৱে উপস্থাপন কৰা হোৱা নাই। যদি কোনো নিৰ্দিষ্ট অংশ বা বক্তব্যক একপক্ষীয় বুলি বিবেচনা কৰা হৈছে, তেন্তে সেই অংশটো উল্লেখ কৰিলে উৎস আৰু অন্যান্য মতামতৰ ভিত্তিত আলোচনা কৰিব পৰা যাব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:47, 16 September 2026 (ইউ.টি.চি.) rey6stqfu9gq176jt42cy5x41lkhcdq 0 35013 635812 444669 2026-09-16T15:19:18Z Kandarpajit Kallol 6257 635812 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} সুন্দৰী সাপ ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') দক্ষিণ এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ সাপৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|Red-spotted form of ''Chrysopelea ornata'' from North Bengal, India]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান দ্বীপপূঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে। == <ref name="Sri Lanka" /> == ===খাদ্য=== ''C. ornata'' takes small arboreal prey, such as [[lizard]]s, [[bat]]s and small [[rodent]]s.<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> It might also feed on bird eggs and insects. [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|Chrysopelea ornata climbing up prior to launching itself into the air]] ===প্ৰজনন=== Breeding habits are little known. The snake is [[oviparous]]<ref name="ReptileDB"/> and six to twelve elongated [[egg (biology)|eggs]]<ref name="Daniels"/> are laid. Gravid females have been obtained in May and June and hatchlings in June. In [[Bangkok]], according to Smith, mating takes place in June. Hatchlings measure 114–152&nbsp; mm (4{{fraction|1|2}} to 6 in) long, while the smallest gravid female recorded was 1,093&nbsp; mm (3&nbsp; ft 7 in) long.<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] okmlk3mkswensptxfk04sz7wuopq7px 635813 635812 2026-09-16T15:20:26Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635813 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|Red-spotted form of ''Chrysopelea ornata'' from North Bengal, India]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান দ্বীপপূঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে। == <ref name="Sri Lanka" /> == ===খাদ্য=== ''C. ornata'' takes small arboreal prey, such as [[lizard]]s, [[bat]]s and small [[rodent]]s.<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> It might also feed on bird eggs and insects. [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|Chrysopelea ornata climbing up prior to launching itself into the air]] ===প্ৰজনন=== Breeding habits are little known. The snake is [[oviparous]]<ref name="ReptileDB"/> and six to twelve elongated [[egg (biology)|eggs]]<ref name="Daniels"/> are laid. Gravid females have been obtained in May and June and hatchlings in June. In [[Bangkok]], according to Smith, mating takes place in June. Hatchlings measure 114–152&nbsp; mm (4{{fraction|1|2}} to 6 in) long, while the smallest gravid female recorded was 1,093&nbsp; mm (3&nbsp; ft 7 in) long.<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] nk8ey9oa36p1udvsv36zxvvjs7fo3he 635814 635813 2026-09-16T15:21:21Z Kandarpajit Kallol 6257 635814 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান দ্বীপপূঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে। == <ref name="Sri Lanka" /> == ===খাদ্য=== ''C. ornata'' takes small arboreal prey, such as [[lizard]]s, [[bat]]s and small [[rodent]]s.<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> It might also feed on bird eggs and insects. [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|Chrysopelea ornata climbing up prior to launching itself into the air]] ===প্ৰজনন=== Breeding habits are little known. The snake is [[oviparous]]<ref name="ReptileDB"/> and six to twelve elongated [[egg (biology)|eggs]]<ref name="Daniels"/> are laid. Gravid females have been obtained in May and June and hatchlings in June. In [[Bangkok]], according to Smith, mating takes place in June. Hatchlings measure 114–152&nbsp; mm (4{{fraction|1|2}} to 6 in) long, while the smallest gravid female recorded was 1,093&nbsp; mm (3&nbsp; ft 7 in) long.<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] hzeflc8q60brabvhqkqlkch3aufac5k 635815 635814 2026-09-16T15:22:18Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বিতৰণ */ 635815 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে। == <ref name="Sri Lanka" /> == ===খাদ্য=== ''C. ornata'' takes small arboreal prey, such as [[lizard]]s, [[bat]]s and small [[rodent]]s.<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> It might also feed on bird eggs and insects. [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|Chrysopelea ornata climbing up prior to launching itself into the air]] ===প্ৰজনন=== Breeding habits are little known. The snake is [[oviparous]]<ref name="ReptileDB"/> and six to twelve elongated [[egg (biology)|eggs]]<ref name="Daniels"/> are laid. Gravid females have been obtained in May and June and hatchlings in June. In [[Bangkok]], according to Smith, mating takes place in June. Hatchlings measure 114–152&nbsp; mm (4{{fraction|1|2}} to 6 in) long, while the smallest gravid female recorded was 1,093&nbsp; mm (3&nbsp; ft 7 in) long.<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] tckzrdi31rtz9cearlak473l6cni389 635816 635815 2026-09-16T15:22:51Z Kandarpajit Kallol 6257 635816 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে।<ref name="Sri Lanka" /> ===খাদ্য=== ''C. ornata'' takes small arboreal prey, such as [[lizard]]s, [[bat]]s and small [[rodent]]s.<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> It might also feed on bird eggs and insects. [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|Chrysopelea ornata climbing up prior to launching itself into the air]] ===প্ৰজনন=== Breeding habits are little known. The snake is [[oviparous]]<ref name="ReptileDB"/> and six to twelve elongated [[egg (biology)|eggs]]<ref name="Daniels"/> are laid. Gravid females have been obtained in May and June and hatchlings in June. In [[Bangkok]], according to Smith, mating takes place in June. Hatchlings measure 114–152&nbsp; mm (4{{fraction|1|2}} to 6 in) long, while the smallest gravid female recorded was 1,093&nbsp; mm (3&nbsp; ft 7 in) long.<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] o362l2te2j4kubi8s7dwgyqwc2sf71k 635817 635816 2026-09-16T15:24:04Z Kandarpajit Kallol 6257 635817 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে।<ref name="Sri Lanka" /> ===প্ৰজনন=== Breeding habits are little known. The snake is [[oviparous]]<ref name="ReptileDB"/> and six to twelve elongated [[egg (biology)|eggs]]<ref name="Daniels"/> are laid. Gravid females have been obtained in May and June and hatchlings in June. In [[Bangkok]], according to Smith, mating takes place in June. Hatchlings measure 114–152&nbsp; mm (4{{fraction|1|2}} to 6 in) long, while the smallest gravid female recorded was 1,093&nbsp; mm (3&nbsp; ft 7 in) long.<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] s501bavu8mx0mqhwj8movwjpu5clqnr 635818 635817 2026-09-16T15:25:48Z Kandarpajit Kallol 6257 /* খাদ্য */ 635818 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে।<ref name="Sri Lanka" /> === খাদ্য === ''C. ornata''-এ গছত থকা সৰু সৰু চিকাৰ, যেনে [[জেঠী]], [[বাদুলি]] আৰু সৰু সৰু [[নিগনি]]জাতীয় প্ৰাণী চিকাৰ কৰে।<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ই চৰাইৰ কণী আৰু পতংগও ভক্ষণ কৰিব পাৰে। [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|বতাহত জাপ মৰাৰ পূৰ্বে ওপৰলৈ বগাই যোৱা এটা ক্ৰাইছ’পিলিয়া অৰ্নাটা (Chrysopelea ornata)]] === প্ৰজনন === এই সাপবিধৰ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বৰ বিশেষ জনা নাযায়। ই এবিধ [[ডিম্বজ]] অৰ্থাৎ কণী পৰা প্ৰাণী আৰু একেলগে ছয়ৰ পৰা বাৰটালৈকে দীঘলীয়া [[কণী]] পাৰে।<ref name="Daniels"/> মে’ আৰু জুন মাহত গৰ্ভৱতী মাইকী সাপ পোৱা গৈছে আৰু জুন মাহত পোৱালিবোৰ কণীৰ পৰা ওলাই আহে। স্মিথৰ মতে, [[বেংকক]]ত জুন মাহত ইহঁতৰ মিলন ঘটে। কণীৰ পৰা ওলোৱা পোৱালিবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৪–১৫২ মিলিমিটাৰ (4{{fraction|1|2}} ৰ পৰা 6 ইঞ্চি) হয়, আনহাতে এতিয়ালৈকে তথ্যভুক্ত কৰা আটাইতকৈ সৰু গৰ্ভৱতী মাইকী সাপজনীৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল ১,০৯৩ মিলিমিটাৰ (৩ ফুট ৭ ইঞ্চি)।<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] 1xrsggfy69t4kiocri2gua0k7r9uyd3 635819 635818 2026-09-16T15:26:15Z Kandarpajit Kallol 6257 635819 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে।<ref name="Sri Lanka" /> === খাদ্য === ''C. ornata''-এ গছত থকা সৰু সৰু চিকাৰ, যেনে [[জেঠী]], [[বাদুলি]] আৰু সৰু সৰু [[নিগনি]]জাতীয় প্ৰাণী চিকাৰ কৰে।<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ই চৰাইৰ কণী আৰু পতংগও ভক্ষণ কৰিব পাৰে। [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|বতাহত জাপ মৰাৰ পূৰ্বে ওপৰলৈ বগাই যোৱা এটা ক্ৰাইছ’পিলিয়া অৰ্নাটা (Chrysopelea ornata)]] === প্ৰজনন === এই সাপবিধৰ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বৰ বিশেষ জনা নাযায়। ই এবিধ ডিম্বজ অৰ্থাৎ কণী পৰা প্ৰাণী আৰু একেলগে ছয়ৰ পৰা বাৰটালৈকে দীঘলীয়া কণী পাৰে।<ref name="Daniels"/> মে’ আৰু জুন মাহত গৰ্ভৱতী মাইকী সাপ পোৱা গৈছে আৰু জুন মাহত পোৱালিবোৰ কণীৰ পৰা ওলাই আহে। স্মিথৰ মতে, [[বেংকক]]ত জুন মাহত ইহঁতৰ মিলন ঘটে। কণীৰ পৰা ওলোৱা পোৱালিবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৪–১৫২ মিলিমিটাৰ (4{{fraction|1|2}} ৰ পৰা 6 ইঞ্চি) হয়, আনহাতে এতিয়ালৈকে তথ্যভুক্ত কৰা আটাইতকৈ সৰু গৰ্ভৱতী মাইকী সাপজনীৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল ১,০৯৩ মিলিমিটাৰ (৩ ফুট ৭ ইঞ্চি)।<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] 5j3zkfa6i26p89kqhmv5zualmut47xd 635820 635819 2026-09-16T15:26:29Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635820 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক অসমৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে।<ref name="Sri Lanka" /> === খাদ্য === ''C. ornata''-এ গছত থকা সৰু সৰু চিকাৰ, যেনে [[জেঠী]], [[বাদুলি]] আৰু সৰু সৰু [[নিগনি]]জাতীয় প্ৰাণী চিকাৰ কৰে।<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ই চৰাইৰ কণী আৰু পতংগও ভক্ষণ কৰিব পাৰে। [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|বতাহত জাপ মৰাৰ পূৰ্বে ওপৰলৈ বগাই যোৱা এটা ক্ৰাইছ’পিলিয়া অৰ্নাটা (Chrysopelea ornata)]] === প্ৰজনন === এই সাপবিধৰ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বৰ বিশেষ জনা নাযায়। ই এবিধ ডিম্বজ অৰ্থাৎ কণী পৰা প্ৰাণী আৰু একেলগে ছয়ৰ পৰা বাৰটালৈকে দীঘলীয়া কণী পাৰে।<ref name="Daniels"/> মে’ আৰু জুন মাহত গৰ্ভৱতী মাইকী সাপ পোৱা গৈছে আৰু জুন মাহত পোৱালিবোৰ কণীৰ পৰা ওলাই আহে। স্মিথৰ মতে, [[বেংকক]]ত জুন মাহত ইহঁতৰ মিলন ঘটে। কণীৰ পৰা ওলোৱা পোৱালিবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৪–১৫২ মিলিমিটাৰ (4{{fraction|1|2}} ৰ পৰা 6 ইঞ্চি) হয়, আনহাতে এতিয়ালৈকে তথ্যভুক্ত কৰা আটাইতকৈ সৰু গৰ্ভৱতী মাইকী সাপজনীৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল ১,০৯৩ মিলিমিটাৰ (৩ ফুট ৭ ইঞ্চি)।<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] g6h1pfosrd2w0zf3zqrovq9wl1zxf8l 635821 635820 2026-09-16T15:30:36Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635821 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = সুন্দৰী সাপ (''Chrysopelea ornata'') | image = Chrysopelea ornata.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Colubrinae]] | genus = ''[[Chrysopelea]]'' | species = '''''C. ornata''''' | binomial = ''Chrysopelea ornata'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]], 1802) }} '''সুন্দৰী সাপ''' ({{Lang-en|Ornate Flying Snake}}, বৈজ্ঞানিক নাম:''Chrysopelea ornata'') [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ [[সাপ]]ৰ প্ৰজাতি। বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ তিনিটা উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত হৈছে। সুন্দৰী সাপক [[অসম]]ৰ ঠাইভেদে‍ কালনাগ, মণিৰাজ, উৰণীয়া সাপ বুলিও জনা যায়।<ref name="ক">{{cite book | title=উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উভচৰ আৰু সৰীসৃপ সচিত্ৰ ক্ষেত্ৰ নিৰ্দেশিকা | publisher=আৰণ্যক | author=মহম্মদ ফিৰোজ আহমেদ, অভিজিৎ দাস, সুশীল কুমাৰ দত্ত | year=২০০৮ | pages=৭৬}}</ref> ==বিৱৰণ== [[Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|thumb|left|250px|ভাৰতৰ উত্তৰ বংগৰ পৰা অহা ''Chrysopelea ornata''ৰ ৰঙা দাগযুক্ত ৰূপ]] সুন্দৰী সাপ দেখাত সেউজীয়া বৰণৰ। ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহত ক'লা বৰণৰ পথালি আঁচ কিছুমান থকা দেখা যায়। ইয়াৰ মূৰ চেপেটা আৰু চকু ঘূৰণীয়া আকাৰৰ আৰু ডাঙৰ হয়। <ref name="Daniels">Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref> এই সাপবিধৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১১.৫-১৩০ ছে:মি: পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। <ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Snakes of Sri Lanka website |url=http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |access-date=2001-11-23 |archivedate=2001-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011123033240/http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/colubridae/chrysopelea_ornata.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ নেজডাল দেহৰ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ। <ref name="Sri Lanka"/> ==বিতৰণ== এই সাপবিধ প্ৰধানকৈ [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[মালয়েছিয়া]], [[লাওছ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], [[চীন]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ফিলিপাইনছ]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতত ই ঘাইকৈ [[পশ্চিমবংগ]], উত্তৰ ভাৰত, [[বিহাৰ]]ৰ পৰা [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ত দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Daniels,J. C. (2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians, BNHS & Oxford University Press, Mumbai, pp 106–107.</ref>। তদুপৰি [[আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]তো ইয়াক সতকাই দেখা যায়।<ref name="Daniels" /> == টেক্স'নমি == সুন্দৰী সাপৰ প্ৰধানকৈ তিনিবিধ উপ-প্ৰজাতি বৰ্তমানলৈকে চিনাক্ত কৰা হৈছে- *''Chrysopelea ornata ornata'' {{small|([[George Shaw|Shaw]], 1802)}} – দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰত *''Chrysopelea ornata ornatissima'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1925}} – উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] *''Chrysopelea ornata sinhaleya'' {{small|Deraniyagala, 1945}} – [[শ্ৰীলংকা]] == আচৰণ == সুন্দৰী সাঁপ (Chrysopelea ornata) প্ৰায়েই গছত থাকে আৰু দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়। সততে ইহঁতক তামোল, নাৰিকল বা শিলৰ থিয় গৰাত অনায়াসে ভাঁজ দি (সৰ্পিল গতি) উঠা নমা কৰোঁতে সিহঁতে যি কণ খহতা পৃষ্ঠ পায়, তাতে গাত থকা বাকলিৰ সহায়ত অতি সহজে বগাই যায়। সুন্দৰী সাঁপ সহজে শংকিত হোৱা, যথেষ্ট তীব্ৰবেগী। আমনি পালে পলাবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু ধৰিলে খুটিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। ইহঁত সামান্যভাৱে বিষাক্ত কিন্তু মানুহৰ বাবে বিপদজনক নহয়। সিহঁতৰ বিষ তীব্ৰবেগী দিনত ওলোৱা চিকাৰক অৱশ কৰিবৰ বাবেহে।<ref name="Sri Lanka" /> === খাদ্য === ''C. ornata''-এ গছত থকা সৰু সৰু চিকাৰ, যেনে [[জেঠী]], [[বাদুলি]] আৰু সৰু সৰু [[নিগনি]]জাতীয় প্ৰাণী চিকাৰ কৰে।<ref name="FAQ">{{Cite web |title=Jake Socha's . Flying snake FAQ |url=http://home.uchicago.edu/%7Ejjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |access-date=2013-10-26 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806054745/http://home.uchicago.edu/~jjsocha/flyingsnake/fs_home_links/fsfaqs.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ই চৰাইৰ কণী আৰু পতংগও ভক্ষণ কৰিব পাৰে। [[File:Golden tree snake.jpg|thumb|বতাহত জাপ মৰাৰ পূৰ্বে ওপৰলৈ বগাই যোৱা এটা ক্ৰাইছ’পিলিয়া অৰ্নাটা (Chrysopelea ornata)]] === প্ৰজনন === এই সাপবিধৰ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বৰ বিশেষ জনা নাযায়। ই এবিধ ডিম্বজ অৰ্থাৎ কণী পৰা প্ৰাণী আৰু একেলগে ছয়ৰ পৰা বাৰটালৈকে দীঘলীয়া কণী পাৰে।<ref name="Daniels"/> মে’ আৰু জুন মাহত গৰ্ভৱতী মাইকী সাপ পোৱা গৈছে আৰু জুন মাহত পোৱালিবোৰ কণীৰ পৰা ওলাই আহে। স্মিথৰ মতে, [[বেংকক]]ত জুন মাহত ইহঁতৰ মিলন ঘটে। কণীৰ পৰা ওলোৱা পোৱালিবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৪–১৫২ মিলিমিটাৰ (4{{fraction|1|2}} ৰ পৰা 6 ইঞ্চি) হয়, আনহাতে এতিয়ালৈকে তথ্যভুক্ত কৰা আটাইতকৈ সৰু গৰ্ভৱতী মাইকী সাপজনীৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল ১,০৯৩ মিলিমিটাৰ (৩ ফুট ৭ ইঞ্চি)।<ref name="Daniels"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== <div class="references-small"> * {{aut|Boulenger, George A.}} 1890, ''The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.'' Taylor & Francis, London, xviii, 541 pp. * {{aut|Daniels,J.C.}} 2002 ''The Book of Indian Reptiles and Amphibians'', BNHS & Oxford University Press, Mumbai.</ref> * {{aut|Smith, M.A.}} 1943. ''The Fauna of British India, Ceylon and Burma, Including the Whole of the Indo-Chinese Sub-Region''. Reptilia and Amphibia. Vol 3 (Serpentes). Taylor and Francis, London. 583 pp. * {{aut|Shaw, George}} 1802. ''General Zoology, or Systematic Natural History. Vol.3, part 1 + 2''. G. Kearsley, Thomas Davison, London: 313-615 </div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons cat}} * {{NRDB genus|genus=Chrysopelea}}. * [http://www.flyingsnake.org/ Flying Snake Home Page]. [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] aam3vhfsxpxmg2w035mqbou59xseytd 0 38749 635857 635656 2026-09-16T18:04:02Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635857 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutiya; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018 }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] hk31nngyjqwmqq4d27b8moak2838ezb 0 41671 635930 574515 2026-09-17T08:05:27Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635930 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = প্ৰতিভা ৰায় | image = Pratiba Ray 2010.JPG | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1943|01|21}} | birth_place = আলাবোল, বালিকোডা, জগতসিঙপুৰ জিলা, উৰিষ্যা | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = | language = [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]] | nationality = ভাৰতীয় | ethnicity = ওড়িয়া | citizenship = | education = M.A. (শিক্ষাতত্ত্ব), PhD (শৈক্ষিক মনোবিজ্ঞান)<ref>{{cite web |url= http://www.languageinindia.com/july2009/pratibhashortstory.html |title=Language in India |first=Varun |last=Gulati |work=languageinindia.com |year=2009|quote=an M.A. in Education and PhD in Educational Psychology |accessdate=28 December 2012}}</ref> | alma_mater = Ravenshaw College | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = যজ্ঞাসেনী, শীলাপদ্মা | spouse = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]], মূৰ্তিদেৱী বঁটা | signature = | signature_alt = | website = {{url|http://pratibharay.org/}} | portaldisp = }} '''প্ৰতিভা ৰায়''' ({{Lang-en|Pratibha Ray}}; {{Lang-or|ପ୍ରତିଭା ରାୟ}}) এগৰাকী ভাৰতীয় সাহিত্যিক আৰু শিক্ষাবিদ। ২০১১ বৰ্ষত তেওঁক ভাৰতীয় সাহিত্যৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]]ৰে সন্মানিত কৰা হয়। প্ৰতিভা ৰায়ৰ জন্ম হয় ১৯৪৩ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত উৰিষ্যাৰ অবিভক্ত কটক জিলাত(বৰ্তমানৰ জগতসিঙপুৰ জিলা)।<ref>{{cite web |url= http://indiatoday.intoday.in/story/odia-writer-pratibha-ray-named-for-jnanpith-award/1/239724.html |title=Odia writer Pratibha Ray named for Jnanpith Award : East, News – India Today |first= |last= |work=indiatoday.intoday.in |year=2012 |quote=She was born to a Gandhian teacher on January 21, 1943, at Alabol village. |accessdate=28 December 2012}}</ref> বালিকুডা অঞ্চলৰ এখন অত্যন্ত ভিতৰুৱা গাঁও আলাবোলত জন্মগ্ৰহণ কৰা প্ৰতিভা ৰয় সন্মানীয় মূৰ্তিদেৱী বঁটা লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা সাহিত্যিক। ১৯৯১ চনত তেওঁ এই বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/lr/2007/04/01/stories/2007040100260600.htm |title=The Hindu : Literary Review / Personality : 'The sky is not the limit' |first=Hariharan |last=Balakrishnan |work=hindu.com |year=2007 |quote=first woman to win the Jnanpith Moorti Devi Award. |accessdate=28 December 2012 |archivedate=30 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430184456/http://www.hindu.com/lr/2007/04/01/stories/2007040100260600.htm |deadurl=yes }}</ref> উৰিয়া ভাষাত সাহিত্য চৰ্চা কৰা প্ৰতিভা ৰয় এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কথা-শিল্পী। তেওঁ প্ৰধানকৈ উৰিয়া ভাষাত গল্প আৰু উপন্যাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ প্ৰথমখন উপন্যাস হ’ল “বৰ্ষা বসন্ত বৈশাখা”।<ref>{{cite web |url=http://www.orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=38514 |title=Odisha: Eminent fiction writer Dr Pratibha Ray to receive coveted Jnanpith Award, Oriya Orbit |first= |last= |work=orissadiary.com |year=2012 |quote=her first novel as a novice, titled "Barsha-Basanta-Baishakha" (The Rain, Spring and Summer, 1974) which immediately captured the hearts of Odia readers. |accessdate=28 December 2012 |archivedate=11 January 2013 |archiveurl=https://archive.is/20130111071719/http://www.orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=38514 |deadurl=yes }}</ref> ১৯৭৪ চনত প্ৰকাশ পোৱা এইখন উপন্যাসে সমগ্ৰ উৰিষ্যাৰে মহিলা সাহিত্যপ্ৰেমীৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। প্ৰতিভা ৰয়ৰ সাহসী লিখনি শৈলীৰ মাজত তেওঁৰ প্ৰবল মানৱতাবাদী মনৰ বহি:প্ৰকাশ ঘটিছে। বৈষ্ণৱ আদৰ্শত বিশ্বাসী পৰিয়ালৰ সদস্য হিচাপে তেওঁৰ লিখনিসমূহ ঠেক ধৰ্মীয় গোড়ামী, সাম্প্ৰদায়িকতাৰ পৰা উৰ্দ্ধত। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গান্ধীবাদী পিতৃ তথা শিক্ষক পৰশুৰাম দাসৰ প্ৰভাৱ অপৰিসীম। বৈষম্যহীন, প্ৰেম, শান্তি আৰু ঐক্য-সম্প্ৰীতিৰ সমাজ দৰ্শনত বিশ্বাসী প্ৰতিভা ৰায়ে ন বছৰ বয়সতে কলম হাতত লৈছিল। তেওঁৰ প্ৰায়বোৰ ৰচনাতে শ্ৰেণীবিভাজন, ধৰ্মীয় বিভাজন, লিঙ্গ বৈষম্যতা ইত্যাদি সমাজৰ বৈষম্যতাক সমালোচনা কৰা হোৱা দেখা পোৱা যায়। সেয়েহে বহু সমালোচকে প্ৰতিভা ৰায়ক কমিউনিষ্ট আৰু নাৰীবাদী হিচাপেও অভিহিত কৰিব বিচাৰে। কিন্ত্ত প্ৰতিভা ৰায়ৰ ভাষাৰে “তেওঁ মানৱতাবাদী। সুস্থ সমাজ পৰিচালনাৰ বাবে নাৰী আৰু পুৰুষ দুয়োৰে সমান প্ৰয়োজনীয়তা আছে। সেয়েহে নাৰী সকলকো নিজৰ প্ৰতিভা বিকাশৰ বাবে সম-অধিকাৰ প্ৰদান কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।” বিবাহৰ পিছতো প্ৰতিভা ৰায়ে একে উদ্যমেৰে নিজৰ সাহিত্য চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিছিল। তিনি সন্তানৰ লালন-পালন সমানে সমানে সাহিত্য সৃষ্টিত ব্ৰতী হোৱা প্ৰতিভা ৰায়ে সদায়ে নিজৰ স্বামী আৰু পিতৃ-মাতৃৰ সহযোগিতাৰ কথা স্বীকাৰ কৰি আহিছে। বিবাহৰ পিছত তেওঁ স্নাতকত্তোৰ পঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু শৈক্ষিক মনোবিজ্ঞান বিষয়ত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেখেতে 'Tribalism and Criminology of Bondo Highlander' শীৰ্ষক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ত নিজৰ পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষণা সম্পূৰ্ণ কৰে। উল্লেখযোগ্য Bondo হ’ল উৰিষ্যা ৰাজ্যৰ এটি জনগোষ্ঠী। ==কৰ্মজীৱন== প্ৰতিভা ৰায়ে স্কুল শিক্ষয়ত্ৰী হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কালত উৰিষ্যাৰ বিভিন্ন চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়ত তেওঁ ত্ৰিশ বছৰৰো অধিক কাল অধ্যাপনা কৰে। তেওঁৰ অধীনত ইতিমধ্যে বহুকেইজন গৱেষক ছাত্ৰই গৱেষণা কৰিছে আৰু বহুকেইখন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা পত্ৰও প্ৰকাশ কৰিছে। প্ৰতিভা ৰায়ে দীৰ্ঘকাল অধ্যাপনা কৰাৰ অন্তত অধ্যাপক পদৰ পৰা স্বেচ্ছামূলক অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু উৰিষ্যা লোকসেৱা আয়োগৰ সদস্য পদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://indiaeducationdiary.in/Orissa/shownews.asp?newsid=18292 |title=Odisha: Eminent fiction writer Dr Pratibha Ray to receive coveted Jnanpith Award |first=Saumya |last=Parida |work=indiaeducationdiary.in |year=2012 |quote=She took voluntary retirement as a Professor of Education from State Government Service in 1998 and joined as Member, Public Service Commission of Odisha State |accessdate=28 December 2012 |archivedate=30 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630144254/http://indiaeducationdiary.in/Orissa/shownews.asp?newsid=18292 |deadurl=yes }}</ref> ==অন্যান্য কৰ্মৰাজি== প্ৰতিভা ৰায় এগৰাকী সক্ৰিয় সমাজকৰ্মী আছিল আৰু বহুতো ক্ষেত্ৰৰ সামাজিক অসমতাৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতি আহিছিল। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য অংশগ্ৰহণ আছিল জগন্নাথ মন্দিৰৰ পুৰোহিত সকলৰ দ্বাৰা আৰোপিত বৰণ অসমতাৰ বিৰুদ্ধে কৰা প্ৰতিবাদ। বৰ্তমানে তেওঁ মন্দিৰৰ পুৰোহিতৰ দ্বাৰা অভিযোগ কৰা মানহানি গোচৰত জড়িত হৈ পৰিছে। বাতৰি কাকতত প্ৰকাশিত তেওঁৰ "The Colour of Religion is Black" (‘ধৰ্মৰ ৰংগ কালা’) শীৰ্ষক প্ৰবন্ধ এটিত মন্দিৰৰ পুৰোহিত সকলৰ অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি তীব্ৰ বিষাদাগাৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই কথাতে ক্ষুণ্ণ হৈ জগন্নাথ মন্দিৰৰ পুৰোহিত সকলে প্ৰতিভা ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে মানহানিৰ গোচৰ তৰে। প্ৰতিভা ৰায়ে উৰিষ্যাৰ ঘূৰ্ণীবতাহত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলৰ কাৰণেও দেহে-কেহে খাটি কাম কৰি গৈছে। ১৯৯৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত (Odisha's Super Cyclone of October,1999 ) হোৱা উৰিষ্যাৰ প্ৰচণ্ড ঘূৰ্ণী বতাহত ক্ষতিগ্ৰস্ত অনাথ আৰু বিধৱা সকলৰ পুনৰ সংস্থাপনৰ বাবে তেওঁ যথেষ্ট কাম কৰিছিল। ==ভ্ৰমণ== প্ৰতিভা ৰায়ে ইতিমধ্যে বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা আৰু সাহিত্য সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাই ভ্ৰমণ কৰিছে। ১৯৮৬ বৰ্ষত ISCUSৰ দ্বাৰা অনুষ্ঠিত এক সাংস্কৃতিক বিনিময় কাৰ্যসূচীৰ অংশহিচাপে তেওঁ বহুকেইখন বিদেশী ৰাষ্ট্ৰও ভ্ৰমণ কৰিছে। Indian Council for Cultural Relations, New Delhi ৰ দ্বাৰা ১৯৯৪ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াত আয়োজিত ভাৰত সমাৰোহ " India Today 94"ত তেওঁ ভাৰতীয় লেখক সমাজক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। সমাৰোহৰ সময়ত তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু কেইখন বিশ্ববিদ্যালয়ত ভাৰতীয় ভাষা-সাহিত্যৰ ওপৰত বক্তৃতা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], লণ্ডন আৰু ফ্ৰান্সৰো বহুকেইখন সমাৰোহত বক্তৃতা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৯৬ চনত বাংলাদেশত আয়োজিত ভাৰত সমাৰোহত (India Festival) তেওঁ ভাৰতীয় লেখক সমাজক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। নৰৱেৰ University of Tromsoeত ১৯৯৯ চনৰ জুন মাহত আয়োজিত '7th International Interdisciplinary Congress on Women' ত ত্তেওঁ ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। সেই বৰ্ষতে তেওঁ নৰৱে, চুইডেন, ফিনলেণ্ড আৰু ডেনমাৰ্কৰো বহুকেইখন অভিবৰ্তনত বক্তৃতা দিছিল। 'Third European Conference on Gender Equality in Higher Education' শীৰ্ষক এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা পত্ৰৰ বিষয়ে বক্তৃতা প্ৰদান কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ২০০০ বৰ্ষত জুৰিখ আৰু চুইজাৰলেণ্ড ভ্ৰমণ কৰে। ==সদস্যপদ== প্ৰতিভা ৰায় ভাৰতৰ বহুকেইখন শৈক্ষিক সমিতিৰ সদস্য। বৰ্তমানে তেওঁ Indian Council for Cultural Relations, Central Board of Film Certification, Indian Red Cross Society, India International Centre, National Book Trust of India, Central Academy of Letters আদিৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। ==নিৰ্বাচিত ৰচনাৱলী== ;উপন্যাস * ''বৰ্ষা বসন্ত বৈশাখ'', ১৯৭৪ * ''অৰণ্য"', ১৯৭৭ * ''নিশিদ্ধ পৃথিৱী'', ১৯৭৮ * ''পৰিচয়'', ১৯৭৯ * ''অপৰিচিত'', ১৯৭৯. ( এইখন উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰয়ে উৰিষ্যা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক বিভাগৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ সন্মান বুটলিবলৈ সক্ষম হয়) * ''পুণ্যতয়া"" গাঁৱৰ এগৰাকী যুৱতী মেঘীৰ কাহিনী, ১৯৭৯. (হিন্দীলৈ অনূদিত) * '' মেঘমেদূৰা'', ১৯৮০ * ''আশাৱৰী'', ১৯৮০ * ''আয়ামৰম্ভ'', ১৯৮১ * ''নীলতৃষ্ণা'', ১৯৮১. (হিন্দীলৈ অনূদিত) * ''সমুদ্ৰৰ স্বৰ'', ১৯৮২. (হিন্দীলৈ অনূদিত) * ''শীলাপদ্মা'', ১৯৮৩. (উৰিষ্যা সাহিত্য একাদেমী বঁটা, ১৯৮৫; [[অসমীয়া]], হিন্দী, মাৰাঠী, মালায়ালাম, পঞ্জাবী আৰু ইংৰাজীলৈ অনূদিত)<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-06/guwahati/35647110_1_konark-temple-assamese-books |title=Assam gets a taste of governor's literary skills – Times of India |first= |last= |work=indiatimes.com |year=2012 |quote=Roy's Sahitya Akademi winning novel ' Sheela Padma' |accessdate=28 December 2012 |archivedate=2013-01-26 |archiveurl=https://archive.today/20130126073428/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-06/guwahati/35647110_1_konark-temple-assamese-books |deadurl=yes }}</ref> * ''[[যাজ্ঞসেনী]]'', ১৯৮৪ (মূৰ্তি দেৱী বঁটা, ১৯৯১ আৰু সৰলা বঁটা, ১৯৯০. ইংৰাজী, হিন্দী, মালায়ালাম, মাৰাঠী, অসমীয়া, বঙালী, গুজৰাটী, হাংগেৰীয়ান ভাষালৈ অনূদিত)<ref>{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2006/09/22/oriya-writer-pratibha-roy-to-receive-amrita-keerti-award-1158933153.html |title=Oriya writer Pratibha Roy to receive Amrita Keerti Award – Oneindia News |first= |last= |work=news.oneindia.in |year=2006 |quote=It has been translated into seven languages so far and won for the authoress Bharatiya Jnanpith Trust's Moorti Devi Award and Sarala Award of Orissa in 1990. |accessdate=28 December 2012 |archivedate=30 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730024312/http://news.oneindia.in/2006/09/22/oriya-writer-pratibha-roy-to-receive-amrita-keerti-award-1158933153.html |deadurl=yes }}</ref> * ''দেহাতিত'', ১৯৮৬ * ''উত্তমাৰ্গ, ১৯৮৮. ( হিন্দী আৰু পঞ্জাবীলৈ অনূদিত) * '' আদিভূমি'' (হিন্দী আৰু ইংৰাজীলৈ অনূদিত) * ''মহামোহ'', ১৯৯৮ (হিন্দী, বঙালী আৰু মালায়ালাম ভাষালৈ প্ৰকাশৰ পথত) * ''মগ্নমাটি'', ২০০৪ ;ভ্ৰমণ কাহিনী * মৈত্ৰী পাৰাপাৰ শাখা-প্ৰশাখা (ছোভিয়েট ৰুছিয়া), ১৯৯০ * দূৰ দ্বিবিধা (ইংলেণ্ড, ফ্ৰান্স), ১৯৯৯ * অপৰাধিৰা স্বেদা ( অষ্ট্ৰেলিয়া), ২০০০ ;চুটিগল্প * সামান্য কথনা – ১৯৭৮ * গঙ্গাশিউলি– ১৯৭৯ * অসমাপ্ত – ১৯৮০ * ঐকতান –১৯৮১ * অনাবনা – ১৯৮৩ * হতবক্সা – ১৯৮৩ * ঘশ অ’ আকাশ * চন্দ্ৰভাগা অ’ চন্দ্ৰকলা – ১৯৮৪ * শ্ৰেষ্ঠ গল্প – ১৯৮৪ * অব্যক্ত ( গল্পটিৰ আধাৰত টেলিফিল্ম নিৰ্মিত হৈছে) – ১৯৮৬ * ইতিবোত – ১৯৮৭ * হৰিপত্ৰ – ১৯৮৯ * প্ৰথক ঈশ্বৰা – ১৯৯১ * ভগৱানৰ দেশ – ১৯৯১ * মনুস্যৰ স্বৰ – ১৯৯২ * স্ব-নিৰ্বাচিত শ্ৰেষ্ঠ গল্প – ১৯৯৪ * ষষ্ঠসতী – ১৯৯৬ * মোক্ষ ( গল্পটোৰ আধাৰত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনে আঞ্চলিক শাখাত শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ সন্মান লাভ কৰে) –১৯৯৬<ref>{{cite web |url=http://www.samanvayindianlanguagesfestival.org/2012/pratibha-ray/ |title=Pratibha Ray |first= |last= |work=samanvayindianlanguagesfestival.org |quote=Her story "Moksh" has been made into film and won the best film award from President of India. |accessdate=28 December 2012 |archivedate=18 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121218020242/http://www.samanvayindianlanguagesfestival.org/2012/pratibha-ray/ |deadurl=yes }}</ref> * উলংঘা ([[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]], ২০০০) – ১৯৯৮ * নিবেদনম-ইদম – ২০০০ * গান্ধিকা – ২০০২ * জুতি পকা কথা – ২০০৬ * উল্লেখযোগ্য যে ড॰ ৰয়ৰ বিভিন্ন কিতাপ ইতিমধ্যে ভালেমান ভাৰতীয় ভাষালৈ অনুবাদ হৈছে। ==সন্মান আৰু বঁটা-বাহন== * ১৯৮৫ – শীলাপদ্মা উপন্যাসৰ বাবে ‘উৰিষ্যা সাহিত্য অকাডেমি’ বঁটা * ১৯৯০ – যজ্ঞাসেনী উপন্যাসৰ বাবে ‘সৰলা বঁটা’ * ১৯৯১ – যজ্ঞাসেনী উপন্যাসৰ বাবে 'মূৰ্তিদেৱী বঁটা'<ref>{{cite web |url= http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?channelId=&contentId=13111755&programId=1073750974&tabId=1&contentType=EDITORIAL |title=Manorama Online &#124; Odia writer Pratibha Ray selected for Jnanpith award |first= |last= |work=english.manoramaonline.com |year=2012 |quote=Yjnaseni (1985), which won Jnanpith Trust's Moorti Devi Award in 1991 |accessdate=28 December 2012}}</ref> * ২০০০ – ‘উলংঘা’ চুটি গল্প সংকলনৰ বাবে [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] * ২০০৬ – 'অমৃতা কীৰ্তি পুৰস্কাৰ'<ref>{{cite web |url= http://www.amritapuri.org/5593/prathiba-ray.aum |title=Prathiba Ray to receive Amrita Keerthi – Amma, Mata Amritanandamayi Devi |first= |last= |work=amritapuri.org |year=2006|quote=Smt. Pratibha Ray will be awarded the Ashram's Amrita Keerti Puraskar for her meritorious contributions to the field of Indian literature. |accessdate=28 December 2012}}</ref> * ২০০৭ – সাহিত্য ক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মান * ২০২২ – সাহিত্য ক্ষেত্ৰ আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ [[পদ্মভূষণ]] সন্মান * ২০২৬ – [[সাহিত্য অকাডেমি]] ৰ ফেল'শ্বিপ * ২০১১ – '[[জ্ঞানপীঠ বঁটা]]'<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/oriya-novelist-and-academician-pratibha-ray-get-2011-jnanpith-award/312656-40-103.html|title=Oriya novelist and academician Pratibha Ray wins 2011 Jnanpith Award|first=|last=|work=ibnlive.in.com|year=2012|quote=it was decided that Ray, 69, will be the winner of the 2011 Janapith Award.|accessdate=28 December 2012|archivedate=2 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130102001529/http://ibnlive.in.com/news/oriya-novelist-and-academician-pratibha-ray-get-2011-jnanpith-award/312656-40-103.html|deadurl=yes}}</ref> * ২০১৩ – উৰিষ্যাৰ Living Legend সন্মান ( সাহিত্য)<ref>{{cite news|last1=Nayak|first1=Anuja|title=OdishaDiary Conferred prestigious Living Legend, Odisha Inc and Youth Inspiration Awards|url=http://eodishasamachar.com/en/odishadiary-conferred-prestigious-living-legend-odisha-inc-and-youth-inspiration-awards/|accessdate=28 January 2015|work=OdishaSamachar|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303224910/http://eodishasamachar.com/en/odishadiary-conferred-prestigious-living-legend-odisha-inc-and-youth-inspiration-awards/|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * http://www.pratibharay.org/ * [http://www.india.gov.in/myindia/Padma%20Awards.pdf Prof. (Smt.) Pratibha Ray receives Padma Shri award in 2007 for Literature and Education, Odisha] {{জ্ঞানপীঠ বঁটা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:ওড়িয়া ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জ্ঞানপীঠ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 7ygcs32bvsdc999bfv2tss49za2cz61 0 43095 635959 463058 2026-09-17T10:24:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635959 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ঝাৰখণ্ড<br>झारखण्ड<br>ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | native_name_lang = হিন্দী, চাওঁতালি | type = ভাৰতৰ ৰাজ্য | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Wild Abode.jpg | photo1b = Bitmesra.JPG | photo2a = | photo2b = Panchet Dam (DVC) Dhanbad.jpg | photo3a = Baba Dham.jpg | photo3b = Dassam fall, ranchi.jpg | photo4a = Chhinnamasta Devi Temple.jpg | photo4b = Shikharji Parasnath Giridih.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 250 | foot_montage = }} | image_caption = Clockwise from top left: [[Dalma Wildlife Sanctuary]], [[Birla Institute of Technology]], [[Panchet Dam]] at Damodar river, [[Dassam Falls]], [[Shikharji|Samet Shikharji Jain Mahatirth]], Mata Chhinnamasta Devi Temple at [[Rajrappa]], [[Baidyanath Temple]] | image_alt = | image_seal = | seal_alt = বিহাৰ আৰু ঝাৰখণ্ডৰ চৰকাৰী প্ৰতীক | image_map = India Orissa locator map.svg | image_map = India Jharkhand locator map.svg | map_alt = | map_caption = [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] মানচিত্ৰত ঝাৰখণ্ডৰ অৱস্থান | image_map1 = Jharkhand locator map.svg | map_caption1 = ঝাৰখণ্ডৰ মানচিত্ৰ | latd = 23.35 | longd = 85.33 | coor_pinpoint = ৰাঁচী | coordinates_type = region:IN-JH_type:adm1st | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-JH | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = অঞ্চল |subdivision_name1 = [[পূৰ্ব ভাৰত]] | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫ নৱেম্বৰ ২০০০ | parts_type = জিলা | parts_style = para | p1 = | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[ৰাঁচী]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = জামছেদপুৰ | government_footnotes = | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = দ্ৰৌপদী মুৰ্মু | leader_title1 = মুখ্যমন্ত্ৰী | leader_name1 = হেমন্ত সোৰেন | leader_title2 = বিধানসভা | leader_name2 = এককক্ষীয় (৮১ আসন) | leader_title3 = লোকসভা কেন্দ্ৰ | leader_name3 = ১৪ | leader_title4 = হাইকোৰ্ট | leader_name4 = ঝাৰখণ্ড হাইকোৰ্ট | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৭৯,৭১৪ | area_note = | area_rank = ১৫শ | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ৩২৯৮৮১৩৪ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = ১৩শ | population_density_km2 = ৪১৪ | population_note = | Sex Ratio = ৯৪০ | Major Cities = ধানবাদ, জামছেদপুৰ, [[ৰাঁচী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|ভা,প্ৰ,স]] | utc_offset1 = +০৫:৩০ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-JH]] | blank_name_sec1 = মানৱ উন্নয়ন সূচক | blank_info_sec1 = {{increase}} ০.৫১৩ (<span style="color:#fc0">medium</span>) | blank1_name_sec1 = মানৱ উন্নয়ন সূচক অনুসৰি স্থান | blank1_info_sec1 = ২৪শ (২০০৫) | blank_name_sec2 = সাক্ষৰতা | blank_info_sec2 = ৬৭.৬% (২৫শ) | blank1_name_sec2 = চৰকাৰী ভাষা<ref>{{cite web|title=Languages of Jharkhand|url=http://jharkhand.gov.in/web/guest/facts%26figures|accessdate=৮ মে ২০১৯|আৰ্কাইভেৰ-ইউআৰএল=https://web.archive.org/web/20190415064411/http://www.jharkhand.gov.in/web/guest/facts%26figures|আৰ্কাইভেৰ-তাৰিখ=১৫ এপ্ৰিল ২০১৯|অকাৰ্যকৰ-ইউআৰএল=হ্যাঁ|archivedate=2019-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190415064411/http://www.jharkhand.gov.in/web/guest/facts%26figures|deadurl=yes}}</ref> | blank1_info_sec2 = [[হিন্দী]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]<ref>{{cite web |title=সংৰক্ষণাগাৰভুক্ত অনুলিপি |url=http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |accessdate=৯ আগষ্ট ২০১৬ |আৰ্কাইভেৰ-ইউআৰএল=https://web.archive.org/web/20140106033703/http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |আৰ্কাইভেৰ-তাৰিখ=৬ জানুয়াৰি ২০১৪ |অকাৰ্যকৰ-ইউআৰএল=হ্যাঁ |archivedate=2014-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106033703/http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |deadurl=yes }}</ref> (দ্বিতীয় ভাষা হিসেবে) | website = http://www.jharkhand.gov.in/ | footnotes = }} '''ঝাৰখণ্ড''' ([[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]]: झारखंड) বা পূৰ্বৰ {{Audio|Jharkhand.ogg|'''ঝাড়খণ্ড'''}} পূৰ্ৱ [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এখন ৰাজ্য। ইয়াৰ ৰাজধানীৰ নাম [[ৰাঁচী]]। ই বিহাৰৰ দক্ষিণাংশৰ পৰা পৃথক হৈ ২০০০ চনৰ ১৫ নভেম্বৰত গঠিত হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Jharkhand – At a Glance|url=http://www.jharkhand.gov.in/|access-date=2017-03-14|archivedate=2012-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120505155252/http://www.jharkhand.gov.in/|deadurl=yes}}</ref> এই ৰাজ্য নানা খনিজ সম্পদেৰে পূৰ্ণ। ঝাৰখণ্ডৰ পৰ্যটনকেন্দ্ৰবিলাকৰ ভিতৰত বিখ্যাত কেইটামান হ'ল : [[হলুদপুকুৰ]], [[ৰাজমহল]], [[নেতাৰহাট]], [[হাজাৰীবাগ]], [[মন্দাৰগিৰি]] ইত্যাদি। ঝাৰখণ্ডৰ মাটিকালি ৭৯,৭১৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি জনসংখ্যা হ'ল ৩২৯৮৮১৩৪ জন। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬৭.৬%। ঝাৰখণ্ডৰ চৰকাৰী ভাষা : [[হিন্দী]] আৰু [[চাঁওতালি ভাষা| চাঁওতালি]] ভাষা। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি ঝাৰখণ্ডৰ জনসংখ্যা ৩ কোটি ২৯.৬ কোটি, য'ত ১ কোটি ৬৯ লাখ পুৰুষ আৰু ১ কোটি ৬০৩ লাখ মহিলা আছে।<ref name=2011census>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/jharkhand/Jharkhand%20Provisional%20Result%20Data%20sheet%20for%20release.pdf|title=Jharkhand Provisional Result-Census 2011-Data Sheet|work=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517080810/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/jharkhand/Jharkhand%20Provisional%20Result%20Data%20sheet%20for%20release.pdf|archive-date=17 May 2017|url-status=live}}</ref> এই লিংগ অনুপাত ৯৪৭ গৰাকী মহিলাৰ বিপৰীতে‍ ১০০০জন পুৰুষ।<ref name=2011census/> ৰাজ্যখনৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬৭.৬৩% আৰু ৰাঁচী জিলাই সৰ্বাধিক শিক্ষিত ৭৭.১৩% হোৱাৰ বিপৰীতে গ্ৰাম্য পাকুৰ জিলাৰ তুলনাত সৰ্বনিম্ন ৫০.১৭%।<ref name=2011census/> সামাজিক জনগাঁথনিত ঝাৰখণ্ডৰ অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা ক্ৰমে ৩,৯৮৫,৬৪৪ (১২.০৮%) আৰু ৮,৬৪৬,১৮৯ (২৬.২১%)। ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ৰাজ্যখনৰ স্থান ১৪ আৰু ৬, এই সামাজিক গোটসমূহৰ ভিতৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১.৯৮% আৰু ৮.২৯%। দক্ষিণ-পশ্চিম জিলা চিমডেগা (৭৮.২৩%), খুঁটি (৭৭.৭৭%), গুমলা (৭২.১১%), পাছিম সিংভূম (৭১.১%), লাতেহাৰ (৬৬.৮৫%), আৰু লোহৰদাগা জিলাত (৬০.২১%) এওেঁলাক প্ৰধানকৈ পুঞ্জীভূত। ==ভাষা== ঝাৰখণ্ড ভাষিকভাৱে বৈচিত্ৰ্যময়, ইণ্ডো-আৰ্য্য, দ্ৰাবিড়, আৰু অষ্ট্ৰিয়াটিক ভাষা-ভাষীৰ লোক ইয়াত আছে‍। হিন্দী চৰকাৰী ভাষা আৰু যদিও বিভিন্ন আঞ্চলিক ভাষা আছে তথাপি‍ ইয়াক সংযোগী ভাষা হিচাপে ৰাজ্যৰ জনসাধাৰণে কয়। ইয়াৰে কিছুমান নাগপুৰী, খোৰঠা, কুৰ্মালী, মগাহী আৰু ভোজপুৰীকে ধৰি ভাৰতীয় লোকপিয়লত ২০১১ চনৰ ‘হিন্দী ভাষা’ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ঝাৰখণ্ডে অংগীকা, বাংলা, ভোজপুৰী, ভূমিজ, হো, খৰিয়া, কুৰুখ, খোৰঠা, কুৰমালী, মগাহী, মাইথিলী, মুণ্ডাৰী, নাগপুৰী, ওদিয়া, সান্তলী আৰু উৰ্দুক অতিৰিক্ত চৰকাৰী ভাষাৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{cite news |title=Bedlam & bill rush in Assembly |url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/bedlam-bill-rush-in-assembly-246442 |work=The Telegraph |date=21 June 2018 |language=en |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723034431/https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/bedlam-bill-rush-in-assembly-246442 |archive-date=23 July 2018 |url-status=dead }}</ref> ==ধৰ্ম== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ৰাজ্যখনৰ ৬৭.৮% অৰ্থাৎ সংখ্যাগৰিষ্ৰঠ ধৰ্ম হিন্দু ধৰ্ম, ১৪.৫% ইছলাম আৰু ৪.৩% খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোক আছে‍।<ref name="Religion">{{cite web|title=Table C-01 Population By Religion: Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|access-date=30 April 2023|archive-date=9 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509181739/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|url-status=live}}</ref> আন ধৰ্মসমূহে মূলতঃ সাৰ্নাবাদেৰ ১২.৮% বুলি দাবী কৰে।<ref>{{cite web|url=http://scroll.in/article/754985/in-jharkhands-singhbhum-religion-census-deepens-divide-among-tribals|title=In Jharkhand's Singhbhum, religion census deepens divide among tribals|work=The Times of India|access-date=20 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923000231/http://scroll.in/article/754985/in-jharkhands-singhbhum-religion-census-deepens-divide-among-tribals|archive-date=23 September 2015|url-status=live}}</ref> ঝাৰখণ্ডৰ ২৪খন জিলাৰ ভিতৰত ১৯খন জিলাত হিন্দুসকলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা। ছিমডেগা জিলাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা (৫১.০৪%)।<ref>{{cite web|title=Population by religion community – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|archive-date=25 August 2015}}</ref> লোহাৰদগা (৫১.০১%), পশ্চিম সিংভূম (৬২.২৯%) আৰু গুমলা (৪৪.৬২%) আৰু খুঁটি (৪৫.৩৭%)ত সাৰ্ণই সংখ্যাগৰিষ্ঠত।<ref>{{Cite news |last=Ashraf |first=Ajaz |date=22 September 2017 |title=Census data shows the outcry against Christian missionaries by Hindutva groups is propaganda |url=https://scroll.in/article/850957/census-data-shows-the-outcry-against-christian-missionaries-by-hindutva-groups-is-propaganda |work=Scroll.in |access-date=9 July 2023 |archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802130313/https://scroll.in/article/850957/census-data-shows-the-outcry-against-christian-missionaries-by-hindutva-groups-is-propaganda|url-status=live}}</ref> ঝাৰখণ্ডৰ পাকুৰ জিলা আৰু চাহেবগঞ্জ জিলাত মুছলমানৰ উপস্থিতি সৰ্বাধিক যি ক্ৰমে ৩৫% আৰু ৩৪%।<ref>{{Cite web|title='Treated as Mere Vote Bank,' Say Muslims Left Out of Jharkhand's Grand Alliance|url=https://thewire.in/politics/elections-2019-jharkhand-grand-alliance-muslims|website=thewire.in|language=en|access-date=18 May 2020|archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802171159/https://thewire.in/politics/elections-2019-jharkhand-grand-alliance-muslims|url-status=live}}</ref> ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী== ঝাৰখণ্ডত উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ চহকী বৈচিত্ৰ্য আছে। ঝাৰখণ্ড ৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু প্ৰাণী উদ্যানসমূহে এই চহকী বৈচিত্ৰ্য উপস্থাপন কৰে। ঝাৰখণ্ড ৰাজ্যত পোৱা উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বৈচিত্ৰ্যৰ কাৰণ হ'ল বাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ অধীনত পালমৌ বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত স্বীকৃতি। এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চল শ শ প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বাসস্থান,<ref>{{cite web|url=http://palamu.nic.in/forestchap4.htm |title=Birds and animals found in the forest of the Palamau district |publisher=Official website of the Palamau district |access-date=5 April 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112121518/http://palamu.nic.in/forestchap4.htm |archive-date=12 January 2009 }}</ref> ইয়াত স্তন্যপায়ী (৩৯), সাপ (৮), সৰীসৃপ (৪), মাছ (৬), পতঙ্গ (২১), চৰাই (১৭০), বীজ ধাৰণকাৰী উদ্ভিদ আৰু গছ (৯৭), জোপোহা আৰু বনৌষধি (৪৬), পৰ্বতাৰোহী, পৰজীৱী আৰু অৰ্ধপৰজীৱী (২৫), আৰু ঘাঁহ আৰু বাঁহ (১৭) বিধ নথীভুক্ত হৈছে। ==জলবায়ু== ঝাৰখণ্ডৰ জলবায়ু উত্তৰত আৰ্দ্ৰ উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়ৰ পৰা দক্ষিণ-পূবত গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ভিজা আৰু শুকানলৈকে ভিন্নতা আছে।<ref>{{Cite web |url=https://en.climate-data.org/region/772/ |title=Climate: Jharkhand |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015114510/https://en.climate-data.org/region/772/ |archive-date=15 October 2018 |url-status=live }}</ref> প্ৰধান ঋতুবোৰ হ’ল গ্ৰীষ্ম, বৰষুণ, শৰৎ, শীত আৰু বসন্ত। এপ্ৰিলৰ মাজভাগৰ পৰা জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে গ্ৰীষ্মকাল চলে। মে' মাহ, আটাইতকৈ উষ্ণ মাহ, যাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে দৈনিক উচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় ৩৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৯৯ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) আৰু নিম্ন উষ্ণতা প্ৰায় ২৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৭৭ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)। জুন মাহৰ মাজভাগৰ পৰা অক্টোবৰলৈকে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমীয়ে ৰাজ্যখনৰ প্ৰায় সকলো ঠাইলৈ‍ বৰষুণ আনে, যাৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ পশ্চিম-মধ্য অংশত প্ৰায় ১০০০ মিলিমিটাৰ (৪০ ইঞ্চি)ৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিমত ১৫০০ মিলিমিটাৰতকৈ অধিক (৬০ ইঞ্চি) বৰষুণ হয়। বাৰ্ষিক বৰষুণৰ প্ৰায় আধা জুলাই আৰু আগষ্ট মাহত হয়। শীতকাল নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে থাকে। ডিচেম্বৰ মাহত ৰাচীৰ উষ্ণতা সাধাৰণতে ১০–২৪ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫০–৭৫ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ পৰা ভিতৰত হয়। বসন্তৰ বতৰ ফেব্ৰুৱাৰীৰ মাজভাগৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগলৈকে চলে।<ref>{{Cite web |url=https://m.jagranjosh.com/general-knowledge/jharkhand-climate-1373963187-1 |title=Jharkhand: Climate |date=16 July 2013 |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418025101/https://m.jagranjosh.com/general-knowledge/jharkhand-climate-1373963187-1 |archive-date=18 April 2019 |url-status=live |archivedate=18 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190418025101/https://m.jagranjosh.com/general-knowledge/jharkhand-climate-1373963187-1 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য]] fj7xotlqngtdu8ktpgxjz085i0xr8bl 10 58756 635823 246483 2026-09-16T15:39:57Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 635823 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:হীৰেন ভট্টাচাৰ্য.jpg|right|100x100px|হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]] * ...যে অসমৰ জনপ্ৰিয় কবি [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]ক 'সুগন্ধী পখিলাৰ কবি' বোলাৰ উপৰিও 'প্ৰেম আৰু ৰ'দালিৰ কবি'ও বোলা হয়? * ...[[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ই ১৮৮৯ চনত "[[জোনাকী (আলোচনী)|জোনাকী]]"ৰ পাতত "লিটিকাই" নামৰ প্ৰথম অসমীয়া [[প্ৰহসন]] ৰচনা কৰে? * ...যে ২০০৫ চনৰ লোকপিয়ল মতে মিজোৰামৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৯৫% আৰু এই সাক্ষৰতা হাৰ দেশৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক? * ...যে সাধাৰণ আকাৰৰ কোনো কাগজেই সোঁমাজেৰে ৭ বাৰতকৈ অধিকবাৰ ভাঁজ কৰিব নোৱাৰি? * ...যে ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম|এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] স্কুলীয়া শিক্ষা সাং কৰাৰ পাছত নাৱৰীয়া দেউতাকক আৰ্থিক দুৰৱস্থাৰ পৰা সকাহ দিবলৈ খবৰ কাগজ বিক্ৰি কৰিছিল? qpgf9ufozb3capi1hl5r8l6nejndjun 10 58757 635824 311285 2026-09-16T15:40:50Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 635824 wikitext text/x-wiki [[File: Sushil Kumar03.png|right|110px|thumb|সুশীল কুমাৰ]] * [[সুশীল কুমাৰ]] দুখন [[অলিম্পিক]]ৰ ব্যক্তিগত শাখাত পদক জয় কৰা প্ৰথম ভাৰতীয়। * ৫ আগষ্ট ১৯৩০ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা চন্দ্ৰত খোজকঢ়া প্ৰথম মানৱ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ [[নীল আৰ্মষ্ট্ৰং|নীল আৰ্মষ্ট্ৰঙৰ]] ২৫ আগষ্ট ২০১২ চনত চিনচিনাটীত হৃদপিণ্ডৰ অসুখৰ বাবে মৃত্যু হয়। * দুগ্ধ উন্নয়নত ভাৰতক পৃথিৱীৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ শক্তি হিচাপে পৰিগণিত কৰোৱা 'দুগ্ধমানৱ'' [[ভাৰ্গিজ কুৰিয়েন|ভাৰ্গিজ কুৰিয়েনে]] নিজে গাখীৰ নাখাইছিল। * আজিলৈকে হোৱা [[ফুটবল বিশ্বকাপ]]ৰ ফাইনেলত কেৱল [[ইউৰোপ]] আৰু [[দক্ষিণ আমেৰিকা]]ৰ দেশসমূহেহে প্ৰতিদ্বন্দিতা কৰিছে, তিনিবাৰৰ চেম্পিয়ন জাৰ্মানী আৰু পাঁচবাৰৰ চেম্পিয়ন ব্ৰাজিলে সৰ্বাধিক সংখ্যাক ৭ বাৰকৈ বিশ্বকাপৰ ফাইনেল খেলিছে। * বৰ্তমানৰ ''ফিফা বিশ্বকাপৰ ট্ৰফী'' ১৯৭৪ চনৰ পৰা বিজয়ী দলক দি অহা হৈছে। aj8u557x3nu2zk8vvjosfmhs644ricz 10 58758 635825 254008 2026-09-16T15:41:52Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 635825 wikitext text/x-wiki * ...যে [[ভাৰতীয় ৰেল]] ১,১৫,০০০ কিলোমিটাৰ ৰেলপথ আৰু ৭,৫০০টা ষ্টেচনৰে বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ৰেল জালিকা? * ...যে ১৯৬৩ চনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাঠশালা]] নগৰত জন্ম লাভ কৰা [[নটৰাজ থিয়েটাৰ]] প্ৰথম অসমীয়া [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ]]? * ...যে শুদা ভৰিৰে দৌৰি গিনিজ বিশ্ব অভিলেখ স্থাপন কৰা যোৰহাটৰ [[অভিজিত বৰুৱা]]ই শেহতীয়াকৈ দ্ৰুততম মুষ্টিযুঁজাৰু ৰূপে এছিয়া বুক অফ ৰেকৰ্ডছ আৰু ইণ্ডিয়া বুক অফ ৰেকৰ্ডছৰ স্বীকৃতি লাভ কৰিছে? *...যে [[বুঢ়ী আইৰ সাধু]] [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ই সাধু সংকলনখন নানা প্ৰবন্ধে বহুজনৰ পৰা লিখিত ৰূপত সাধু কথাবোৰ সংগ্ৰহ কৰি লিখি উলিয়াইছিল? *...যে [[ভাৰতৰ জাতীয় পতাকা]] ক্ষতিগ্ৰস্থ হলে বা অপৰিষ্কাৰ হ'লে [[গংগা]]ত বিসৰ্জন দি অথবা সসম্মানে কবৰস্থ কৰি বিনষ্ট কৰা হয়? 9kqpt7ym00h6bvfx1syrlb9d4iy8ze5 10 58767 635827 219751 2026-09-16T15:48:50Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 635827 wikitext text/x-wiki [[File:Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg|200px|thumb|নাৰীৰ বাবে ভোটাধিকাৰ বিচাৰি ১৯১৪ চনৰ নাৰী দিৱসৰ পোষ্টাৰ।]] *...যে [[বৃহৎ হেড্ৰ'ন সংঘৰ্ষক]]ৰ পৰিধি ২৭ কিলোমিটাৰ আৰু গভীৰতা ১৭৫ মিটাৰ? *...যে ১৯৪৭ চনৰ ২২ জুলাইত গৃহীত কৰা [[ভাৰতৰ জাতীয় পতাকা]]ৰ সোঁমাজৰ বগা অংশত গাঢ় নীলা ৰঙৰ [[অশোক চক্ৰ]] প্ৰথমবাৰ দেখা গৈছিল? *...যে প্ৰথম [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] দমনৰ ক্ষেত্ৰত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মণিপুৰী কুঁৱৰী [[কুৰংগনয়নী]]য়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল? *...যে [[ৱিকিপিডিয়া]]ৰ ভগ্নী প্ৰকল্প [[ৱিক্সনেৰী]] মুঠ ১৭১ টা ভাষা আৰু সৰল ইংৰাজীত উপলভ্য? *...যে [[ফ্ৰান্‌জ কাফ্‌কা]]ৰ লেখাত বৰ্ণনা কৰাৰ দৰে অৱস্থা বুজাবলৈ ''Kafkaesque'' শব্দটো ইংৰাজী ভাষাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে? r1vdwcth1on2n7d7a3u3vk7i3dzv98g 10 58773 635831 307307 2026-09-16T15:52:06Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 635831 wikitext text/x-wiki [[File:বড়ো সাহিত্য সভাৰ প্ৰতীক চিহ্ন.jpeg|thumb|75px|right|বড়ো সাহিত্য সভাৰ প্ৰতীক চিহ্ন]] * ...যে ১৯৫২ চনৰ ১৬ নৱেম্বৰত কোকৰাঝাৰ জিলাৰ বসুগাঁৱত [[বড়ো সাহিত্য সভা]]ৰ গঠন কৰা হৈছিল? * ...যে [[মে ডাম মে ফি]] উৎসৱত পালন কৰা নিয়মসমূহক [[আহোম ভাষা|তাঈ আহোম ভাষা]]ত ''খ্য়েক-লাই'' বুলি জনা যায়? * ...যে [[মেচ'পটেমিয়া]] হৈছে টাইগ্ৰীচ আৰু ইউফ্ৰেটিচ নদীক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা এক প্ৰাচীন সভ্যতা? * ...যে [[বিশ্ব ৰক্তদাতা দিৱস]] প্ৰতি বছৰে ১২ জুন তাৰিখে সমগ্ৰ বিশ্বতে সজাগতামূলক দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়? * ...যে [[নৱকান্ত বৰুৱা]]ৰ জনপ্ৰিয় ছদ্মনাম হৈছে এখুদ ককাইদেউ? bu29bcl066xzk9vaijm3w86hkq3g4v9 0 61442 635883 606936 2026-09-17T02:53:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635883 wikitext text/x-wiki {{about|কাজল আগৰৱাল|অজয় দেৱগনৰ পত্নী|কাজল}} {{Infobox person | name = কাজল আগৰৱাল | image = Kajal Aggarwal on the sets of Queen Kannada remake.jpg | image_size = 220px | alt = | caption = ২০১৮ চনত কাজল আগৰৱাল | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1985|6|19}}<ref name="kajal">{{cite web | title=Kajal Aggarwal takes a break on her birthday | year=19 jun 2012 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Kajal-Aggarwal-takes-a-break-on-her-birthday/articleshow/14267750.cms | accessdate= | archivedate=25 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325013449/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Kajal-Aggarwal-takes-a-break-on-her-birthday/articleshow/14267750.cms | deadurl=unfit }}</ref> | birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]]<ref name="Agr" /> | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | residence = মুম্বাই, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | other_names = | parents = {{Unbulleted list|সুমন আগৰৱাল (মাতৃ)|বিনয় আগৰৱাল (পিতৃ)}} | relatives = {{Unbulleted list|নিশা আগৰৱাল (ভনী)}} | education = [[Bachelor of Journalism|বিএমএম]] | occupation = অভিনেত্ৰী, গায়িকা, মডেল |height= ৫ ফুট ৬&nbsp; ইঞ্চি (১.৬৮&nbsp; মিঃ)<ref name="Agr">{{cite web | url=https://m.imdb.com/name/nm2570245/ | title=Kajal Aggarwal | publisher=Imdb.com | accessdate=18 June 2020}}</ref> | years_active = ২০০৪-বৰ্তমান | known_for = {{Unbulleted list|মাগাধীৰা (২০০৯),<br/>ডাৰ্লিং (২০১০), <br/> বৃন্দাভানাম (২০১০),<br/>মিষ্টাৰ পাৰফেক্ট (২০১১)}} | awards = ফিল্মফেয়াৰ বঁটা<ref name="Imdb" /> | notable_works = }} '''কাজল আগৰৱাল''' ({{lang-en|Kajal Aggarwal}}) হৈছে ১৯৮৫ চনৰ ১৯ জুনত জন্মগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] চলচ্চিত্ৰ জগতৰ অভিনেত্ৰী।<ref name="Agr" /> তেওঁৰ সফল চলচ্চিত্ৰ অভিনয় আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰাৰ লগতে তেওঁ চাৰিবাৰকৈ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]ৰ মনোনয়ন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="Imdb">{{cite web | url=https://m.imdb.com/name/nm2570245/awards | title=Filmfare Awards South | publisher=Imdb.com | accessdate=18 June 2020}}</ref><ref name="Ka" /><ref name="Kajala1">{{cite web | url=http://outlookindia.com/printarticle.aspx?277580 | title=If You’re Willing, She’s Reddy | publisher=archive.org | date=18 Jul 2011 | accessdate=19 June 2020 | archivedate=11 July 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711223009/http://outlookindia.com/printarticle.aspx?277580 | deadurl=unfit }}</ref><ref name="Kj2">{{cite web | url=http://www.sify.com/movies/Kajal-Most-wanted-imagegallery-tollywood-kcxsq9fghaf.html | title=Kajal: Most wanted | publisher=archive.org | date=16 January 2015 | accessdate=19 June 2020 | archivedate=16 January 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116132555/http://www.sify.com/movies/Kajal-Most-wanted-imagegallery-tollywood-kcxsq9fghaf.html | deadurl=unfit }}</ref> আগৰৱালে অভিনয় জগতত খোজ দিয়ে ২০০৪ চনৰ বলিউডৰ 'কিউ! হো গায়া না...' চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে৷ তেওঁৰ প্ৰথম [[তেলেগু ভাষা]]ৰ চলচ্চিত্ৰ মুক্তিলাভ কৰে ২০০৭ চনত 'লক্ষ্মী কল্যাণাম'। তেওঁৰ প্ৰথম বাণিজ্যিক সাফল্য চলচ্চিত্ৰ আছিল 'চান্দামামা' (২০০৭)। তেওঁ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে মূলত 'মাগাধীৰা' (২০০৯) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰা, যি আছিল তেওঁৰ অভিনীত চলচ্চিত্ৰবোৰৰ মাজৰ সকলোতকৈ ডাঙৰ বাণিজ্যিক সফলতাৰ ছবি৷<ref name="Im">{{cite web | url=https://m.imdb.com/name/nm2570245/bio?ref_=m_mn_ov_bio | title=Kajal Aggarwal Biography | publisher=Imdb.com | accessdate=18 June 2020}}</ref> এই ছবিখনৰ শ্ৰেষ্ঠ তেলেগু অভিনেত্ৰীৰ বাবে তেওঁ '[[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]'লৈ মনোনীত হয়।<ref name="Ka">{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/kajal-agarwal | title=Kajal Agarwal | publisher=Timesofindia.indiatimes.com | accessdate=18 June 2020}}</ref> 'ডাৰ্লিং' (২০১০), 'বৃন্দাভানাম' (২০১০), 'মি. পাৰফেক্ট' (২০১১), 'বিজনেচমেন' (২০১২), 'নায়ক' (২০১৩) আৰু 'বাদশাহ' (২০১৩), 'গোবিন্দুদু আন্দাৰিভাদেলে' (২০১৪), টেম্পাৰ (২০১৫), 'খিলাড়ী নং ১৫০' (২০১৭) আদি চলচ্চিত্ৰত ধাৰাবাহিক সাফল্য অৰ্জন কৰি তেওঁ তেলেগু চলচ্চিত্ৰত শীৰ্ষস্থানীয় অভিনেত্ৰী হিচাবে নিজকে প্ৰতিষ্ঠিত কৰে।<ref name="Ka" /> তেওঁ তামিল চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে ক্ৰমে- 'নান মহান আল্লা' (২০১০), মাট্টাৰ্ৰাণ (২০১২), 'ঠুপ্পাক্কি' (২০১২), জিল্লা (২০১৪), ভিভেগাম (২০১৭), মাৰচেল (২০১৭) আদিত।<ref name="Ka" /> তেওঁৰ 'মাত্তাৰান' (২০১২) নামৰ ছবিখন “মাগাধীৰা” (২০০৯) চলচ্চিত্ৰৰ পিছত দ্বিতীয়খন সৰ্বাধিক সাফল্য অৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰ, যাৰ জৰিয়তে তামিল চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ নেতৃস্থানীয় অভিনেত্ৰী হিচাপে আৱিৰ্ভূত হয়। তেওঁ পুনৰ বলিউডত খোজ দিয়ে 'সিংঘাম' (২০১১) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে, যি আছিল ব্লকবাষ্টাৰ ছবি। তাৰ পৰৱৰ্তী চলচ্চিত্ৰ 'স্পেচিয়েল ২৬'ও তেওঁৰ বক্স অফিচত সাফল্য অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="Kjag">{{cite web | url=https://inwww.rediff.com/movies/2011/aug/01singham-declared-big-hit-at-box-office.htm | title=Singham declared big hit at box office | publisher=1 August 2011 | work=Rediff.com | accessdate=19 June 2020}}</ref><ref name="Kjl1">{{cite web | url=https://bollyspice.com/special-chabbis-and-abcd-perform-decently-at-the-box-office/ | title=Special Chabbis and ABCD A Hit! | publisher=Bollyspice.com | date=13 Feb 2013 | accessdate=19 June 2020}}</ref> ==জন্ম পৰিচয়== মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাইত ১৯৮৫ চনৰ ১৯ জুনত জন্মগ্ৰহণ কৰা কাজল আগৰৱালৰ পিতৃ আছিল বিনয় আগৰৱাল আৰু মাতৃ সুমন আগৰৱাল।<ref name=”kajalbirth”>{{cite web | title=Kajal Agarwal: I am here to stay... | url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/jun/020611-Tollywood-star-Kajal-Agarwal-opposite-Ajay-Devgn-Singham.html | publisher=মিড-ডে | author=সিং, মৌলি | accessdate=19 June 2020 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁৰ ভনী নিশা আগৰৱাল তেলুগু আৰু তামিল চলচ্চিত্ৰৰ এগৰাকী অভিনেত্ৰী।<ref name="Kajalsister">{{cite web | url=https://inwww.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nisha-agarwal-on-emaindi-ee-vela/20101111.htm | title=Kajal Agarwal's sister takes the plunge | publisher=Rediff.com | date=11 November 2010 | accessdate=19 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Kajal Agarwal’s sister takes the plunge | url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nisha-agarwal-on-emaindi-ee-vela/20101111.html | publisher=Rediff | accessdate=19 june 2020}}</ref> তেওঁ কোলাবা, মুম্বাইৰ চেণ্ট অন উচ্চ বিদ্যালয়ত আৰু জয় হিন্দ কলেজত পঢ়াশুনা কৰে।<ref name="Ka11">{{cite web | url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-dont-cross-the-border-with-my-co-stars-Kajal-Aggarwal/articleshow/18349237.cms | title=I don’t cross the border with my co-stars: Kajal Aggarwal | publisher=Timesofindia.com | date=6 Feb 2013 | accessdate=19 June 2020}}</ref><ref name=”kajaledu”>{{cite web|title=Meet Ajay Devgn’s love in Singh | url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-kajal-agarwal-interview-on-singham/20110713.htm | publisher=Rediff.com | accessdate=19 June 2020}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ মুম্বাইৰ কে. সি. কলেজৰ পৰা গণমাধ্যম বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লয়।<ref name=”kajaledu”/> মহাবিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে মডেলিংৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে।<ref name="Clg">{{cite web | url=https://m.timesofindia.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Salman-should-do-Magadheera-remake-Kajal/articleshow/9186450.cms?referral=PM | title=Salman should do Magadheera remake: Kajal | publisher=Timesofindia.com | date=11 Jul 2011 | accessdate=19 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Telugu cinema &#124; Telugu movie &#124; Telugu movies &#124; Telugu films &#124; Telugu cinema hero &#124; Telugu movie hero &#124; Telugu cinema heroine &#124; Telugu movie heroine &#124; Tollywood hero &#124; Tollywood heroine &#124; Telugu cinema news | url=http://www.teluguone.com/tmdb/celebrity/Kajal-en-3.html | publisher=Teluguone.com। accessdate=19 june 2020}}</ref> অভিনয়ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে তেওঁৰ এম.বি.এ কৰাৰ ইচ্ছা আছিল।<ref>{{cite web | title=Salman should do Magadheera remake: Kajal | author=Gaurav Malani | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-11/news-interviews/29760519_1_hindi-films-rohit-shetty-south-actress | publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com | year=11 july 2011 | accessdate=19 june 2020 | archivedate=13 November 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113111630/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-11/news-interviews/29760519_1_hindi-films-rohit-shetty-south-actress | deadurl=yes }}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ আৰু সংগ্ৰাম (২০০৪–০৮)=== আগৰৱাল ২০০৪ চনত বলিউডৰ 'কিউ...! হো গায়া না' ছবিত অভিনয়ৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ছবিখনত তেওঁ এটি সৰু শিশুৰ সহায়ক ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-15/news-interviews/28545814_1_ajay-devgn-singam-romance|title=Ajay Devgn to romance South actress Kajal|newspaper=[[The Times of India]]|accessdate=15 February 2011|date=15 February 2011|archivedate=11 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110911155445/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-15/news-interviews/28545814_1_ajay-devgn-singam-romance|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-13/news-interviews/28546105_1_kajal-agarwal-ajay-devgn-magadheera|title=Kajal to star with Ajay Devgn|newspaper=Times of India|accessdate=13 February 2011|date=13 February 2011|archivedate=2 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121202193827/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-13/news-interviews/28546105_1_kajal-agarwal-ajay-devgn-magadheera|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ অৰ্জুন সৰ্জাৰ সমসাময়িক প্ৰবীণ তামিল পৰিচালক ভাৰতিৰাজৰ ভেটাৰানত আছিল। ছবিখনে ২০০৮ চনৰ শেষৰপিছে মুক্তিলাভ কৰিছিল। আগৰৱালে তেলেগু চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ২০০৭ চনত কল্যাণ ৰামৰৰ সাময়িক তেজাৰ 'লক্ষ্মী কল্যাণাম'ত তেওঁ প্ৰথম শীৰ্ষস্থানীয় ভূমিকা পালন কৰিছিল; ই বক্স অফিচত সফল নহ’ল যদিও পিছৰ বছৰৰ পিনে, তেওঁ কৃষ্ণ বংশী পৰিচালিত 'চান্দামামা'ত উপস্থিত হৈছিল, যি ইতিবাচক পৰ্যালোচনাৰ বাবে উন্মুক্ত হৈছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰথম ডাঙৰ সফল চলচ্চিত্ৰ হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-17/news-interviews/27767417_1_tamil-film-chandamama-telugu-films|title=Kajal: Flying high|newspaper=Times of India|accessdate=17 June 2008|date=17 June 2008|archivedate=10 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910140538/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-17/news-interviews/27767417_1_tamil-film-chandamama-telugu-films|deadurl=yes}}</ref> ২০০৮ চনত, তেওঁ তাৰ প্ৰথম তামিল ছবি মুক্তি পাইছিল, পেৰাৰসুৰ একশ্বন এণ্টাৰটেইনাৰ 'পাজনি', সহ-অভিনীত ভাৰত। সেই বছৰে ভেঙ্কট প্ৰভুৰ কমেডি-থ্ৰিলাৰ সৰোজাৰ সৈতে তেওঁৰ আৰু দুখন তামিল ছবি মুক্তি পায়, য’ত তেওঁ অতিথি হিচাপে উপস্থিত আছিল আৰু ভাৰতীৰাজৰ অনুসন্ধানী থ্ৰিলাৰ 'বোম্মালাট্টাম' সমালোচনামূলক তথা বাণিজ্যিকভাৱে সাফল্য লাভ কৰে,<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14786285&cid=13525926|title=Chennai Box Office (Oct 25 to 27, 2008)|publisher=Sify|accessdate=29 October 2008}}</ref> দুয়োখন চলচ্চিত্ৰই তেওঁৰ কেৰিয়াৰক বঢ়াব নোৱাৰিলে কাৰণ তাত তেওঁৰ ভূমিকা তাৎপৰ্যপূৰ্ণ নাছিল।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-21/news-interviews/28001798_1_lady-luck-lass-allu-arjun|title=Waiting for Lady Luck|newspaper=[[The Times of India]]|accessdate=21 February 2009|archivedate=2012-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203001416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-21/news-interviews/28001798_1_lady-luck-lass-allu-arjun|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ তেলেগু ছবি যথাক্ৰমে 'পুৰুদু' আৰু 'আটাদিষ্টা'ত সুমান্থ আৰু নিতিনৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা আগৰৱালে ইতিবাচক মতামত নাপালেও, দুখনেই বক্স অফিচত সফল হৈছিল। ===জনগণৰ স্বীকৃতি আৰু সমালোচনা প্ৰশংসা (২০০৯-১১)=== আগৰৱালৰ ২০০৯ চনত চাৰিখন ছবি মুক্তি পাইছিল। তেওঁ প্ৰথমে বিনয় ৰায়ৰ বিপৰীতে তামিল ছবি 'মোধি ভিলেয়াডুত'ত অভিনয় কৰিছিল, যি মিশ্ৰ পৰ্যালোচনা অৰ্জন কৰিছিল আৰু আৰ্থিক ব্যৰ্থতা আছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[ৰাম চৰণ তেজা|ৰামচৰণ তেজাৰ]] লগত উচ্চ বাজেটৰ তেলেগু ঐতিহাসিক নাটক 'মাগধীৰা'ত উপস্থিত হৈছিল, ইয়াতে তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে দ্বৈত চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা দেখা যায়। এছ এছ ৰাজামৌলি পৰিচালিত ছবিখন অত্যন্ত সমালোচিত প্ৰশংসা পাইছিল, বিশেষকৈ আগৰৱালে ৰাজকন্যাৰ চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে প্ৰশংসিত হৈছিল। আগৰৱালে তেলেগুৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰৰ বাবে মনোনীত হয় আৰু সেই অভিনয়ৰ বাবে দক্ষিণ স্কোপ পুৰস্কাৰৰ শ্ৰেষ্ঠ তেলেগু অভিনেত্ৰীৰ পুৰস্কাৰৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.andhraspider.com/resources/2488-th-Filmfare-Awards-South-Tollywood-Results.aspx |title=57th South Filmfare Awards Winners (Telugu)&#124; Nominees &#124; Other Details |publisher=Andhraspider.com |date= |accessdate=10 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303173928/http://www.andhraspider.com/resources/2488-th-Filmfare-Awards-South-Tollywood-Results.aspx |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead |archivedate=3 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303173928/http://www.andhraspider.com/resources/2488-th-Filmfare-Awards-South-Tollywood-Results.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.andhraspider.com/resources/2585-South-Scope-Cine-Awards-Telugu-Winners.aspx|title=South Scope Cine Awards Winners (Telugu) &#124; Nominees &#124; Other Details|publisher=Andhraspider.com|date=|accessdate=13 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023621/http://www.andhraspider.com/resources/2585-South-Scope-Cine-Awards-Telugu-Winners.aspx|archive-date=5 March 2016|url-status=dead|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305023621/http://www.andhraspider.com/resources/2585-South-Scope-Cine-Awards-Telugu-Winners.aspx|deadurl=yes}}</ref> ই বাণিজ্যিকভাৱে অত্যন্ত সফল ছবি আছিল আৰু ই বহুতো ৰেকৰ্ড ভাঙিবলৈ সক্ষম হৈছিল,<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/trade/magadheera-bozofficelegend.html |title=Magadheera&nbsp; – a box office legend |publisher=idlebrain |accessdate=17 August 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112151152/http://www.idlebrain.com/trade/magadheera-bozofficelegend.html |archivedate=12 November 2014 |df= }}</ref> যি সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী তেলেগু চলচ্চিত্ৰ হিচাবে আবিৰ্ভূত হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/53748.html|title='Magadheera' earns 175 successful days!|publisher=Indiaglitz|accessdate=21 January 2010|archivedate=13 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113083214/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/53748.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/12/south-report-magadheera-not-out.htm|title=Magadheera, 100 not out!|publisher=Rediff|accessdate=12 November 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-19/news-interviews/28105702_1_film-industry-hindi-films-tollywood|title=Tolly's bigger than Bolly|newspaper=Times of India|accessdate=19 December 2009|date=19 December 2009|archivedate=8 July 2012|archiveurl=https://archive.is/20120708134559/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-19/news-interviews/28105702_1_film-industry-hindi-films-tollywood|deadurl=yes}}</ref> 'মাগধিৰা'ৰ সাফল্যই আগৰৱালক তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অন্যতম সৰ্বাধিক চৰ্চাৰ অভিনেত্ৰী হিচাবে পৰিণত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/53748.html|title='Magadheera' earns 175 successful days!|work=Indiaglitz|accessdate=21 January 2010|archivedate=13 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113083214/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/53748.html|deadurl=yes}}</ref> ই ২০১১ চনত আকৌ তামিল ভাষাত 'মাভীৰণ' হিচাবে প্ৰকাশিত হৈছিল আৰু বক্স অফিচতো সফল হৈছিল।<ref>{{cite web |author=23 June 2011 by admin |url=http://ramcharanteja.bizhat.com/news/ram-charans-maaveeran-rocks-tamil-nadu/ |title=Ram Charan's Maaveeran rocks Tamil Nadu &#124; Ram Charan Teja |publisher=Ramcharanteja.bizhat.com |date=23 June 2011 |accessdate=10 August 2012 |archivedate=3 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303225117/http://ramcharanteja.bizhat.com/news/ram-charans-maaveeran-rocks-tamil-nadu/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী প্ৰকাশিত গণেশ জাষ্ট গণেশ, ৰাম আৰু আৰ্য 2-ৰ বিপৰীতে আল্লু অৰ্জুন সমালোচকসকলোৰ পৰা মিশ্ৰ সমালোচনা পাইছিল, আৰু তেওঁ অভিনয়ৰ বাবে ইতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/review/2009/nov/27/south-telugu-review-arya2.htm|title=Arya 2 is disappointing|publisher=[[Rediff]]|accessdate=27 November 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=16275&cat=1&scat=12|title=Review-Ganesh- Just Ganesh' Review: Just Ok|access-date=2020-07-16|archivedate=2016-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122160703/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=16275&cat=1&scat=12|deadurl=yes}}</ref> [[File:Kajal Aggarwal 3.jpg|thumb|left|IIJW -ত আগৰৱাল, ২০১১|226x226px]] আগৰৱালৰ প্ৰথম ২০১০ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এ কৰুণাকৰণৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি 'ডাৰ্লিং’ত [[প্ৰভাস]]ৰ সৈ অভিনয় কৰিছিল আৰু ই বক্স অফিচত বাণিজ্যিকভাৱে সাফল্য লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/an-average-fare/645827/4|title=AN AVERAGE FARE|newspaper=[[Indian Express]]|accessdate=16 July 2010}}</ref> কাজলে তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে দ্বিতীয়বাৰ ফিল্মফেয়াৰলৈ মনোনীত হৈছিল। সেই বছৰৰ পিছত, আগৰৱালে তামিল থ্ৰিলাৰ ফিল্ম 'নান মহান আল্লা'ত কাৰ্তিৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে, যি এখন বাস্তৱ জীৱনৰ ঘটনা ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্মিত হৈছিল আৰু ইতিবাচক পৰ্যালোচনাৰ বাবে উন্মুক্ত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/naan-mahaan-alla-review-tamil-14954041.html|title=Review|publisher=[[Sify]]}}</ref> ই বক্স অফিচত সাফল্য হৈছিল। কাৰ্তিৰ আৰু আগৰৱালৰ মাজত ব্যাপকভাৱে প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite web|author=12.58&nbsp; pm IST 16 May 2012 |url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karthi-sivakumar-to-romance-kajal-aggarwal-again/ |title=Karthi Sivakumar to romance Kajal Aggarwal again |publisher=Bollywoodlife.com |date=16 May 2012 |accessdate=10 August 2012}}</ref> পিছত এটি অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ 'না পেৰু শিৱা' নামে তেলেগু ভাষাত ডাব হৈছিল আৰু ই সাফল্য হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/tollywood/karthi-hits-t%E2%80%99wood-big-time-180|title=Karthi hits T'wood big time|newspaper=Deccan Chronicle|accessdate=12 August 2011|archivedate=12 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812075955/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/tollywood/karthi-hits-t%E2%80%99wood-big-time-180|deadurl=yes}}</ref> ২০১০ চনত আগৰৱালৰ চূড়ান্ত মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ জেআৰ এনটিআৰ আৰু [[সামান্থা আক্কিনেনী|সামান্থা]]ৰ বিপৰীতে আৰু এখন ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি 'ব্ৰিন্দাভানাম'ত অভিনয় কৰে, আগৰৱালে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বাবে চিনেমাৰ পুৰস্কাৰ প্ৰদানৰ সময়ত সমালোচকসকলোৰ পৰা প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু বাণিজ্যিক সাফলতা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20100156619&keyword=regional&subcatg=MOVIESINDIA|title=Review of Telugu film Brindavanam|publisher=[[NDTV]]|accessdate=14 October 2010|archivedate=12 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201012032402/https://movies.ndtv.com/|deadurl=yes}}</ref> ২০১১ চনত, দশৰথ পৰিচালিত ৰোমাণ্টিক ব্যংগাত্মক 'মিঃ পাৰফেক্ট'ত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে [[প্ৰভাস]]ৰ সৈতে আগৰৱালক দেখা গৈছিল। ছবিখনে সমালোচনা আৰু বাণিজ্যিক সাফল্য লাভ কৰিছিল। ৰক্ষণশীল চিকিৎসক আৰু প্ৰভাসৰ সৈতে আগৰৱালৰ অভিনয় সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/telugu/Mr-Perfect/moviereview/8072486.cms|title=Review: Mr Perfect|newspaper=[[The Times of India]]|accessdate=25 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.telugucinema.com/c/publish/moviereviews/mrperfect_moviereview_printer.php |title=Mr.Perfect – Movie Review |publisher=TeluguCinema.Com |date=22 April 2011 |accessdate=10 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427211448/http://www.telugucinema.com/c/publish/moviereviews/mrperfect_moviereview_printer.php |archive-date=27 April 2011 |url-status=dead |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427211448/http://www.telugucinema.com/c/publish/moviereviews/mrperfect_moviereview_printer.php |deadurl=yes }}</ref> আগৰৱালে তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে তেলেগুত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰলৈ মনোনীত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.businessoftollywood.com/news/59th-filmfare-awards-south-nominees/ |title=59th Filmfare Awards South Nominees |publisher=Business of Tollywood |date=6 August 2012 |accessdate=10 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710072946/http://www.businessoftollywood.com/news/59th-filmfare-awards-south-nominees/ |archive-date=10 July 2012 |url-status=dead |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710072946/http://www.businessoftollywood.com/news/59th-filmfare-awards-south-nominees/ |deadurl=yes }}</ref> মে মাহত, তেওঁ 'বীৰা'ত অনুষ্কা চেত্ৰীৰ পৰিৱৰ্তে উপস্থিত হয়,<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kajal-replaces-anushka-imagegallery-tollywood-km5rFkbjehgsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424215609/http://www.sify.com/movies/kajal-replaces-anushka-imagegallery-tollywood-km5rFkbjehgsi.html|url-status=live|archive-date=24 April 2017|title=replaces Anushka|website=sify.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰবি তেজাৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Ravi-Teja-and-Kajal-fly-to-Switzerland/articleshow/8141595.cms"Ravi|title=Teja and Kajal fly to Switzerland|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে মডাৰেট পৰ্যালোচনা পাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-veera/20110520.htm|title=Review: Veera is a tedious watch|publisher=Rediff|accessdate=20 May 2011}}</ref> সেই বছৰৰে জুলাই মাহত, সাত বছৰ পিছত আগৰৱালে বলিউডে পুনৰ খোজ পেলায় ২০১০ চনৰ তামিল চলচ্চিত্ৰৰ ৰিমেক, পুলিচৰ কাহিনী সিংগামৰ প্ৰধান ভূমিকাত অজয় ​​দেৱগনৰ বিপৰীতে একে নামৰ গল্পৰ শিৰোনামত।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ajay-Devgn-to-romance-South-actress-Kajal-/articleshow/7500764.cms"Ajay|title=Devgn to romance South actress Kajal...|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Kajal-to-star-with-Ajay-Devgn/articleshow/7482720.cms"Kajal|title=to star with Ajay Devgn|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ই সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা মিশ্ৰ পৰ্যালোচনা পাইছিল,<ref>{{cite web|title=Singham Movie Reviews with Ratings|url=http://www.top10bollywood.com/2011/07/singham-movie-reviews-with-ratings.html|accessdate=30 July 2011|archivedate=29 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229184053/http://www.top10bollywood.com/2011/07/singham-movie-reviews-with-ratings.html|deadurl=yes}}</ref> য’ত তেওঁ গাঁৱৰ ছোৱালী কাব্য ভোঁসলীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, সমালোচকসকলে কৈছিল যে, নায়ককেন্দ্ৰিক ছবিখনত আগৰৱালক প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ তেনে একো নাই। কোমল নাহতা উল্লেখ কৰিছে যে, “কাজল আগৰৱালে অনায়াসে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ অভিনয় ভাল।” ("Kaajal Aggarwal acts with effortless ease. Her performance is good"),<ref>{{cite news|last=Nahta|first=Komal|title=Singham Review|url=http://www.koimoi.com/reviews/singham-review/|accessdate=23 July 2011|newspaper=Koimoi}}</ref> ফিল্মফেয়াৰত লিখিছে যে “কাজল যিয়ে দেখাত খুব সুন্দৰ আৰু তেওঁক যি কোৱা হৈছে তাকেই কৰিছে, সেয়ে সম্ভৱত অভিষেকৰ বাবে যোগ্য হৈছিল।” (Kajal who looks pretty and has done what she has been told to, but probably deserved a meatier debut".)<ref>{{cite magazine |url=http://filmfare.com/articles/singham-2554.html |title=Singham movie review |magazine=[[Filmfare]]|author=Sukanya Venkatraghavan|accessdate=3 July 2014}}</ref> নহ’লেও, বক্স অফিচত ছবিখন জনপ্ৰিয় হৈছিল।<ref name="Rediff.com">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2011/aug/01singham-declared-big-hit-at-box-office.htm |title=Singham declared big hit at box office |publisher=Rediff.com |date=1 August 2011 |accessdate=10 August 2012}}</ref> অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ দুটি পুৰস্কাৰলৈ মনোনীত হৈছিল: শ্ৰেষ্ঠ মহিলা আত্মপ্ৰকাশৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা আৰু শ্ৰেষ্ঠ মহিলা আত্মপ্ৰকাশৰ বাবে জি চিনেমা বঁটা। আগৰৱালে নাগা চৈতন্যেৰ বিপৰীতে তেলেগু ছবি 'ধাদা'ৰ জৰিয়তে ২০১১ শেষ কৰিছিল, যি বক্স অফিচত ব্যৰ্থ হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.manatelugu.in/2011/08/sampaths-rachcha-tensions-with-dhada.html |title=Sampath's 'Rachcha' tensions with 'Dhada' failure &#124; ManaTelugu.in : Movies &#124; Shows &#124; Serials &#124; News &#124; Galleries and Many More |publisher=ManaTelugu.in |date= |accessdate=10 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224111012/http://www.manatelugu.in/2011/08/sampaths-rachcha-tensions-with-dhada.html |archive-date=24 December 2013 |url-status=dead |archivedate=24 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224111012/http://www.manatelugu.in/2011/08/sampaths-rachcha-tensions-with-dhada.html |deadurl=yes }}</ref> ===বাণিজ্যিক সাফল্য (২০১২–১৪)=== ২০১২ৰ প্ৰথমৰ পিনে, আগৰৱালে পুৰী জগন্নাধ পৰিচালিত মহেশ বাবুৰ সৈতে তেলেগু গেংষ্টাৰ ফিল্ম 'বিজনেচমেন'ত উপস্থিত হয়। এক সংক্ৰান্তি মুক্তিপ্ৰাপ্ত, ই ইতিবাচক পৰ্যালোচনাৰ বাবে উন্মুক্ত আৰু বাণিজ্যিক সাফল্য ছবি।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-19/news-interviews/30639703_1_lip-lock-mahesh-babu-hindi|title=Kajal Aggarwal has no dates for marriage|author=Sarah Salvadore|newspaper=The Times of India|accessdate=19 January 2012|archivedate=2012-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311105043/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-19/news-interviews/30639703_1_lip-lock-mahesh-babu-hindi|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://greatandhra.com/viewnews.php?id=35164&cat=1&scat=26|title=Mahesh's Businessman Rewrites Boxoffice HISTORY|publisher=greatandhra.com|accessdate=19 January 2012|archivedate=21 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121203258/http://greatandhra.com/viewnews.php?id=35164&cat=1&scat=26|deadurl=yes}}</ref> আগৰৱালৰ অভিনয় যদিও সীমাবদ্ধ আছিল, তথাপিও সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/telugu-review-businessman-is-a-must-watch/221104-62-131.html |title=Telugu Review: 'Businessman' a must watch for punchy dialogues, Mahesh's superb acting |publisher=IBNLive |accessdate=15 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222154518/http://ibnlive.in.com/news/telugu-review-businessman-is-a-must-watch/221104-62-131.html |archivedate=22 February 2015 |df= }}</ref> আগৰৱালে সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে তামিল চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ উভতি আহিছিল দুখন হাই-প্ৰফাইল একশ্বন ফ্লিক্সৰ যোগেদি। প্ৰথমখন আছিল সুৰিয়া অভিনীত আৰু কে.ভি.ভি আনন্দ পৰিচালিত 'মাট্ৰান'। চলচ্চিত্ৰখন সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা মিশ্ৰিত ইতিবাচক পৰ্যালোচনা পাইছিল। তেওঁৰ অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল; দ্যা ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেচে এটি পৰ্যালোচনা সংক্ষেপে কৈছিল: “Kajal does with utmost sincerity as the foreign language translator Anjali. It's this trait and her graceful demeanour which makes Kajal a pleasant watch.”<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/reviews/article1298601.ece|title='Maattrraan' (Tamil)|author=Malini Mannath|newspaper=The Indian Express|accessdate=14 October 2012|archivedate=7 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407211907/http://newindianexpress.com/entertainment/reviews/article1298601.ece|deadurl=yes}}</ref> {{Quote box|width=30%|align=Left|quote=“মই তেলেগু ফিল্ম ইণ্ডাষ্ট্ৰিক বেছি পছন্দ কৰোঁ কাৰণ তামিল ফিল্ম ইণ্ডাষ্ট্ৰিৰ তুলনাত নাৰীক তাত বেছি শ্ৰদ্ধা কৰে। তামিল ফিল্মত সিহঁতে কেৱল সিহঁতৰ নায়ককহে যত্ন কৰে। অৱশ্যে, মই আসন নিবিচাৰোঁ আৰু গৈ নিজৰ গাড়ীতে বহোঁ।” (“I prefer Telugu film industry as women are respected more than they are in the Tamil film industry. In Tamil cinema, they care only about their hero. Of course, I don't give a shit and go and sit in my van”)|source=&nbsp; — তেলিগু আৰু তামিল ইণ্ডাষ্ট্ৰিৰ মাজত তেওঁ যি পাৰ্থক্য অনুভৱ কৰিছিল সেই সম্পৰ্কত আগৰৱাল<ref name=TOI>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-dont-cross-the-border-with-my-co-stars-Kajal-Aggarwal/articleshow/18349237.cms |title=I don't cross the border with my co-stars: Kajal Aggarwal |newspaper=The Times of India|accessdate=Feb 6, 2013}}</ref>}} দ্বিতীয়খন আছিল [[বিজয় (অভিনেতা)|বিজয়]] অভিনীত আৰু এআৰ মুৰুগাদোশৰ 'ঠুপ্পাক্কি', ইয়াত তেওঁ এগৰাকী বক্সা হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। ই সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰায় ইতিবাচক পৰ্যালোচনা পাইছিল আৰু ই ডাঙৰ বাণিজ্যিক সাফল্য পাইছিল, ই এতিয়া লৈকে দ্বিতীয় তমিল ছবি হৈ পৰিছে যি ₹১০০ কোটি ডলাৰ (মাৰ্কিন ডলাৰ ১৪ মিলিয়ন ডলাৰ) সংগ্ৰহ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/tamil-film-thuppakki-enters-rs-100-crore-club/307482-71-174.html|title=Tamil film 'Thuppakki' enters Rs100 crore club|publisher=CNN-IBN|accessdate=26 November 2012|archivedate=28 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128045433/http://ibnlive.in.com/news/tamil-film-thuppakki-enters-rs-100-crore-club/307482-71-174.html|deadurl=yes}}</ref> ২০১২ চনত তেওঁৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত তেলেগু ৰোমাঞ্চ চলচ্চিত্ৰ 'চৰোচাৰু'ত ৰবি তেজাৰ বিপৰীতে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে তেওঁক দেখা গৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-23/news-interviews/31813724_1_ravi-teja-kajal-aggarwal-producer-ashwini-dutt |title=Kajal to pair opposite Ravi Teja |work=[[The Times of India]] |date=23 May 2012 |accessdate=5 June 2012 |archivedate=28 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928034512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-23/news-interviews/31813724_1_ravi-teja-kajal-aggarwal-producer-ashwini-dutt |deadurl=yes }}</ref> সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা তেওঁৰ অভিনয় প্ৰশংসা কৰা হ’লেও ছবিখনে ভাল প্ৰতিক্ৰিয়া নাপালে আৰু বক্স অফিচত গড়-তলত হয়।<ref>{{cite web |url=http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_30_12_2012/Box_Office_Report_Sarocharu4.html |title=Box office report |publisher=123telugu.com |date=1 January 1998 |accessdate=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102231523/http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_30_12_2012/Box_Office_Report_Sarocharu4.html |archive-date=2 January 2013 |url-status=dead |archivedate=2 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130102231523/http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_30_12_2012/Box_Office_Report_Sarocharu4.html |deadurl=yes }}</ref> [[File:Nisha and Kajal Aggarwal.jpg|thumb|২০১২ চনৰ লক্ষ্মী ফেশ্বন ৱিকত ভনী [[নিশা আগৰৱাল]]ৰ সৈতে কাজল আগৰৱাল|243x243px]] ২০১৩ৰ প্ৰথমৰ পিনে, আগৰৱালে [[ৰাম চৰণ তেজা]] আৰু [[আমালা পল]]ৰ বিপৰীতে ভি.ভি. বিনাকৰ একশ্যন ফিল্ম নায়কত অভিনয় কৰিছিল। মুক্তিৰ পিছত, ই ইতিবাচক পৰ্যালোচনা পাইছে আৰু ই এটি ডাঙৰ বাণিজ্যিক সাফল্য লাভ কৰে। সেইটো বছৰতে, তেওঁ নীৰজ পাণ্ডে পৰিচালিত এটি উত্তৰাধিকাৰী নাটক হিন্দী ফিল্ম 'স্পেচিয়েল ২৬' -ত অভিনয় কৰিছিল, এইটো এটি ডাঙৰ সমালোচনা আৰু বাণিজ্যিকভাৱে সাফল্য লাভ কৰে। পিছত তেওঁ কেৰিয়াৰত দ্বিতীয়বাৰ বাবে জেআৰ. এনটিআৰৰ বিপৰীতে শ্ৰীনু ভাইটলাৰ 'বাদশাহ'ত উপস্থিত হয়। মুক্তৰ পিছত, সমালোচকসকলে তেওঁৰ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। টাইমচ্‌ অফ ইণ্ডিয়াই মন্তব্য কৰিছে: “Kajal is as usual an eye-candy. She's got a good role and has done justice to her performance. Also she looks stunning in the songs.”<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-05/news-interviews/38306228_1_film-baadshah-ntr-fans-director-sreenu-vaitla|title=Baadshah Telugu movie review highlights|newspaper=The Times of India|accessdate=5 April 2013<!--, 11.30AM IST-->|archivedate=2013-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130408053040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-05/news-interviews/38306228_1_film-baadshah-ntr-fans-director-sreenu-vaitla|deadurl=yes}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে বাণিজ্যিকভাৱে সাফল্য লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_29_4_2013/Box_Office_Report_Baadshah3.html|title=Box office report|publisher=123telugu.com|accessdate=29 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501235940/http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_29_4_2013/Box_Office_Report_Baadshah3.html|archive-date=1 May 2013|url-status=dead|archivedate=1 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501235940/http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_29_4_2013/Box_Office_Report_Baadshah3.html|deadurl=yes}}</ref> ২০১৩ চনৰ [[দিপাৱলী]]ত কাৰ্তিৰ বিপৰীতে তেওঁৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি 'অল ইন অল আজাগু ৰাজা'য়ে সমালোচনাসকলোৰ পৰা নেতিবাচক পৰ্যালোচনা পাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/039all-in-all-azhaguraja039-review-roundup-joke-is-on-audiences-519090|title='All in All Azhaguraja' Review Roundup: Joke is on Audiences|first=IBTimes Staff|last=Reporter|website=ibtimes.co.in|accessdate=2 April 2018|date=3 November 2013}}</ref> ২০১৪ চনৰ প্ৰথমতে, আগৰৱালে আৰ.টি. নেচনৰ মাচালা ছবি 'জিল্লা'ত অভিনয় কৰিছিল, য’ত তেওঁ এগৰাকী পুলিচ অফিচাৰৰ ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ তেলেগু একশ্যন থ্ৰিলাৰ ফিল্ম 'য়েভাডু'ত কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ হিচাপে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Kajal-in-Ram-Charans-Yevadu/articleshow/15490191.cms?|title=Kajal in Ram Charan's Yevadu - Times of India|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল কৃষ্ণ বংশীৰ পাৰিবাৰিক নাটক 'গোবিন্দুদু এণ্ডাৰিভাদেলে', যি অক্টোবৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইতিবাচক পৰ্যালোচনা পাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Govindudu-Andarivadele-opens-to-positive-reviews/articleshow/43983722.cms|title=Govindudu Andarivadele opens to positive reviews - Times of India ►|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ই বক্স অফিচত ₹৪১৬.৫ মিলিয়ন (মাৰ্কিন $ ৫.৮ মিলিয়ন) আয় কৰিছে আৰু ২০১৪ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী তেলেগু চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-ram-charans-govindudu-andarivadele-gav-mints-over-41-crore-612912|title=Box Office Collection: Ram Charan's 'Govindudu Andarivadele' (GAV) Mints over ₹41 Crore|date=3 November 2014|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103100900/http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-ram-charans-govindudu-andarivadele-gav-mints-over-41-crore-612912|archive-date=3 November 2014}}</ref> ===বাধা-বিপত্তি আৰু শেহতীয়া কৰ্ম (২০১৫ – বৰ্তমান)=== আগৰৱালৰ ২০১৫ চনৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত এনটিএৰ জেআৰৰ লগত অভিনয় কৰা পুৰী জগন্নাধ পৰিচালিত তেলেগু একশ্যন ফিল্ম 'টেম্পাৰ' চলচ্চিত্ৰখন সমালোচকসকলোৰ পৰা ইতিবাচক মন্তব্য পাইছিল আৰু ই বক্স অফিচত বাণিজ্যিক সাফল্য লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/temper-review-round-jr-ntr-gets-thumbs-critics-623400|title='Temper' Review Round Up: Jr. NTR Gets Thumbs Up from Critics|date=13 February 2015|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213120804/http://www.ibtimes.co.in/temper-review-round-jr-ntr-gets-thumbs-critics-623400|archive-date=13 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/temper-box-office-collection-junior-ntr-starrer-gross-66-75-crore-worldwide-625021 |title='Temper' Box Office Collection: Junior NTR Starrer Gross ₹66.75 Crore Worldwide |website=International Business Times |accessdate=2 March 2015 |url-status=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150303045340/http://www.ibtimes.co.in/temper-box-office-collection-junior-ntr-starrer-gross-66-75-crore-worldwide-625021 |archivedate=3 March 2015 }}</ref> আগৰৱাল এগৰাকী প্ৰাণীক খুব ভালপোৱা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয় সম্পৰ্কে 'টাইমচ্‌ অফ ইণ্ডিয়া'ৰ সমালোচকে কৈছে: “তেওঁৰ ভূমিকা সীমিত থকা সত্ত্বেও, অভিনেত্ৰীয়ে ভাল কৰিছে” (“Despite her limited role, the actress does well.”)।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Temper/movie-review/46235000.cms |title=Temper Movie Review |author=Hemanth Kumar |newspaper=The Times of India |accessdate=13 February 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6WJYfAuEi?url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Temper/movie-review/46235000.cms |archivedate=13 February 2015 }}</ref> [[File:Kajal Aggarwal at 62nd Filmfare awards south.jpg|thumb|left|upright|৬২তম দক্ষিণ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]ত আগৰৱাল, ২০১৫]] ইয়াৰ পিছত, তেওঁ দুখন তামিল চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে, ইণ্ডাষ্ট্ৰিৰ শীৰ্ষস্থানীয় অভিনেতা আৰু পৰিচালকসকলোৰ লগত কাম কৰিছে। জুলাই ২০১৫ৰ তেওঁক [[ধনুষ]]ৰ বিপৰীতে বালাজী মোহনৰ গেংষ্টাৰ ব্যংগাত্মক ছবি 'মাৰি'ত এগৰাকী উদ্যোক্তা হিচাবে দেখা গৈছিল। সমালোচকসকলে ইয়াক এক “regular masala movie” হিচাবে চিহ্নিত কৰিছে আৰু ৰেডিফে উল্লেখ কৰিছে: “Kajal Aggarwal does have a significant role to play, but their onscreen chemistry just does not work.”<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-maari-is-uninspiring/20150720.htm|title=Review: Maari is uninspiring|publisher=Rediff|accessdate=20 July 2015}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন বাণিজ্যিক সাফল্য লাভ কৰিছে।<ref>{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2015/07/28/danushs-maari-mints-him-an-8-million-50-crore-box-office-birthday-gift/#5cb9be3d2e25|title=Dhanush's 'Maari' Mints Him An $8 Million / 50 Crore Box Office Birthday Gift|author=Rob Cain|magazine=Forbes.com|accessdate=28 July 2015}}</ref> তেওঁৰ অন্য মুক্তিপ্ৰাপ্ত, সুচেনথিৰানৰ একশ্যন ফিল্ম 'পায়ুম পুলি' বিশাল সৈতে মিশ্ৰ পৰ্যালোচনা পাইছিল আৰু বক্স অফিচত ব্যৰ্থ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/paayum-puli-box-office-collection-jayam-ravis-thani-oruvan-takes-toll-vishals-film-business-645780|title='Paayum Puli' Box Office Collection: Jayam Ravi's 'Thani Oruvan' Takes Toll on Vishal's Film Business|website=International Business Times|accessdate=8 September 2015|date=8 September 2015}}</ref> পৰ্যালোচকসকলে তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ সমালোচনা কৰি কৈছিল: “badly written and has nothing more to do with the script.”<ref>{{cite magazine|url=http://indiatoday.intoday.in/story/paayum-puli-review-suseenthiran-takes-a-tried-and-tested-script-to-make-it-look-fresh/1/465817.html |title=Paayum Puli review: Suseenthiran takes a tried-and-tested script to make it look fresh |magazine=India Today |accessdate=4 September 2015 |url-status=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905012315/http://indiatoday.intoday.in/story/paayum-puli-review-suseenthiran-takes-a-tried-and-tested-script-to-make-it-look-fresh/1/465817.html |archivedate=5 September 2015 }}</ref> দ্বিভাষিক ৰোমাণ্টিক কমেডি ছবি ''চাইজ জিৰো’''ত তেওঁ এগৰাকী কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ হিচাপে থাকে। ২০১৬ চনত আগৰৱালে দুখন উচ্চ-প্ৰফাইলৰ তেলেগু চলচ্চিত্ৰত উপস্থিত হৈছিল। তেওঁ কে. এছ ৰবীন্দ্ৰ পৰিচালিত মাচালা ছবি 'চৰ্দাৰ গব্বৰ সিং'ত পবন কল্যাণৰ সৈতে তেওঁ প্ৰথম সহযোগিতা হিচাবে প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনক সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া নেতিবাচক মিশ্ৰিত হৈছিল, যদিও আগৰৱালৰ অভিনয় ইতিবাচক আছিল। ডেকান ক্ৰনিকল (Deccan Chronicle) -ৰ এগৰাকী পৰ্যালোচকে লিখিছে: “Kajal Aggarwal plays the perfect princess and looks beautiful and elegant. In fact, she is a breath of air in the film.”<ref>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/090416/sardar-gabbar-singh-movie-review-strictly-for-pk-fans.html|title=Sardar Gabbar Singh movie review: Strictly for PK fans|newspaper=Deccan Chronicle|accessdate=9 April 2016}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বব্যাপী ৯০ কৌটি ডলাৰ (১৩ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) আয় কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/sardar-gabbar-singh-box-office-collection-pawan-kalyan-starrer-may-not-cross-rs-100-crore-mark-675452|title='Sardar Gabbar Singh' box office collection: Pawan Kalyan starrer may not cross Rs. 100 crore mark|website=International Business Times|accessdate=20 April 2016|date=20 April 2016}}</ref> তেওঁৰ দ্বিতীয় তেলেগু চলচ্চিত্ৰ মহেশ বাবুৰ বিপৰীতে শ্ৰীকান্ত আদ্দালাৰ পাৰিবাৰিক নাটক 'ব্ৰহ্মোৎসৱম', যিখন মুখ্য সমালোচনা আৰু বাণিজ্যিকভাৱে ব্যৰ্থ হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mahesh-babu-takes-full-responsibility-for-brahmotsavam-flop/article8659989.ece|title=Mahesh Babu takes full responsibility for Brahmotsavam flop|newspaper=The Hindu|accessdate=28 May 2016}}</ref> মহিলা শীৰ্ষস্থানীসকলোৰ মাজৰ, “নতুন বয়সৰ ছোৱালী” হিচাবে তেওঁ অভিনয় পৰ্দাত সীমিত সময়ত থকাৰ পিছতো বহু প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/despite-a-huge-star-cast-and-good-performances-the-movie-meanders-in-a-meaningless-way/article8625503.ece|title=Brahmotsavam: Stale story, weak treatment|newspaper=The Hindu|accessdate=21 May 2016}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ৰণদীপ হুডাৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল ৰোমাণ্টিক নাটক হিন্দী ছবি 'দো লাফজো কী কাহানী'ত। ছবিখনে মডাৰেট পৰ্যালোচনা পাইছে। ২০১৬ চনৰ এপ্ৰিলত, তেওঁ ৰানা ডাগগুবাতিৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰি তেজা পৰিচালিত আৰু এখন তেলেগু চলচ্চিত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-rana-daggubati-teams-up-with-kajal-aggarwal-for-teja-film-2203433|title=Rana Daggubati teams up with Kajal Aggarwal for Teja film!|publisher=DNA|date=18 April 2016|accessdate=18 April 2016}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rana-Kajal-and-Tejas-movie-starts-shoot/articleshow/54828622.cms?%22Rana,|title=Rana, Kajal and Teja's movie starts shoot - Times of India|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ২০১৬ চনৰ জুনত, তেওঁ [[অজিৎ কুমাৰ (অভিনেতা)|অজিৎ কুমাৰ]]ৰ বিপৰীতে অভিনয়ৰ বাবে 'বিবেগম'ত স্বাক্ষৰ কৰিছিল।<ref name="KajalAjith">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kajal-aggarwal-to-join-ajith-in-bulgaria-news-tamil-qh1liGbaefbbe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731225616/http://www.sify.com/movies/kajal-aggarwal-to-join-ajith-in-bulgaria-news-tamil-qh1liGbaefbbe.html|url-status=live|archive-date=31 July 2016|title=Aggarwal to join Ajith in Bulgaria!|website=sify.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ২০১৬ চনৰ জুলাইত, 'খিলাড়ী নং ১৫০' তেলেগু চলচ্চিত্ৰত তেওঁ প্ৰথমবাৰ চিৰঞ্জীৱীৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰাৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/310716/kajal-aggarwal-now-bags-chiranjeevis-150th-film.html"Kajal|title=Aggarwal now bags chiranjeevi's 150th film"|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Kajal-Aggarwal-teams-up-with-Chiranjeevi/articleshow/53463857.cms|title=Kajal Aggarwal teams up with Chiranjeevi|newspaper=The Times of india|accessdate=30 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/270816/amazing-to-work-with-chiranjeevi-kajal-aggarwal.html"Amazing|title=to work with Chiranjeevi: Kajal Aggarwal"|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> জুলাই ২০১৬ৰ শেষৰ পিনে, তেওঁ প্ৰথম আইটেম নম্বৰত সম্পাদনৰ বাবে স্বাক্ষৰ কৰিছিল কোৰাতলা শিৱৰ 'জনতা গেৰেজ'ত, মুখ্য চৰিত্ৰত আছিল মোহনলাল, এনটিআৰ জেআৰ, [[সামান্থা আক্কিনেনী|সামান্থা ৰুথ প্ৰভু]] আৰু নিত্যা মেনন।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/300716/kajal-aggarwal-to-shake-a-leg-with-jr-ntr.html"Kajal|title=Aggarwal to Shake a leg with Jr NTR!"|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> গানৰ শ্বটিংটো ২০১৬ চনৰ আগষ্টৰ মাজভাগত হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/190816/kajal-aggarwals-item-song-shoot-at-night.html"Kajal|title=Aggarwal's special song shoot at night"|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> “পাক্কা লোকেল” শিৰোনামৰ এই গানটো শ্ৰোতাসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/music/check-out-kajals-avatar-in-Pakka-Local/articleshow/53898362.cms"check|title=out kajal's avatar in Pakka Local|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী প্ৰকাশিত কাভালাই ভেণ্ডাম, ইতিবাচক পৰ্যালোচনা মিশ্ৰিত হৈছিল, তেতিয়া অভিনয় সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-kavalai-vendam-is-a-fun-film/20161124.htm|title=Review: Kavalai Vendam is a fun film|website=rediff.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰত, তেওঁ বিজয়ৰ বিপৰীতে '[[:en:Mersal (film)|বিজয় ৬১]]'ত অভিনয়ৰ বাবে স্বাক্ষৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/kajal-aggarwal-to-pair-up-with-vijay-for-his-61st-film-4481412/|title=Kajal Aggarwal to pair up with Vijay for his 61st film|date=19 January 2017|website=indianexpress.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> আগৰৱালৰ ২০১৭ চনত প্ৰথম মুক্তিপ্ৰাপ্ত চিৰঞ্জিৱীৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা [[তেলেগু ভাষা]]ৰ একশ্যন নাটক চলচ্চিত্ৰ 'খিলাড়ী নং ১৫০'খন ইতিবাচক পৰ্যালোচনা পাইছিল আৰু ই বাণিজ্যিক সাফল্য লাভ কৰিছিল,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/previews/khaidi-no-150-movie-review-box-office-story-synopsis-trailer-cast-crew-khaidi-no-150-review/articleshow/56468780.cms|title=Khaidi No 150 Movie Review, Box Office Collection, Story, Synopsis, Trailer, Cast & Crew - Times of India|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> লগতে আগৰৱাল সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.filmibeat.com/telugu/reviews/2017/khaidi-no-150-movie-review-chiranjeevi-rating-251419.html|title=Khaidi No 150 Movie Review: A Party Time For All Chiranjeevi Fans!|date=11 January 2017|website=filmibeat.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ২০১৭ চনৰ জানুৱাৰীত, হায়দ্ৰাবাদ টাইমচ্‌ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন জৰিপত, তেওঁ সৰ্বাধিক আকাঙ্ক্ষিত মহিলা ২০১৬ৰ তালিকাৰ শীৰ্ষত আছিল।<ref name="indiatimes.com">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/most-desirable-woman-2016-kajal-aggarwal/articleshow/56854697.cms|title=Most Desirable Woman 2016: Kajal Aggarwal - Times of India|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://quintdaily.com/2017/08/vivegam-tamil-movie-rating-audience-review/|title=Vivegam Tamil Movie Rating [4/5],Audience Review – QuintDaily|last=quintdaily|date=23 August 2017|publisher=}}</ref> ২০১৭ চনত, তেওঁ ৰাজনৈতিক নাটক 'নেনে ৰাজু নেনে মন্ত্ৰী'ত ৰাধা জোগ্ৰেন্দ্ৰৰ চৰিত্ৰত উপস্থিত হৈছিল। তেওঁ অভিনয়ৰ বাবে সমালোচকসকলোৰ পৰা প্ৰশংসা পাইছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ গুপ্তচৰ একশ্যন ফিল্ম, 'ভিভেগম'ত এগৰাকী প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰত ইয়াজিনী কুমাৰ নামেৰে এগৰাকী সংগীত শিক্ষক আৰু এগৰাকী গুপ্তচৰ প্ৰেমিক স্ত্ৰী হিচাবে উপস্থিত হৈছিল। তেওঁ অভিনয়ৰ বাবে আকৌ সমালোচকসকলোৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ আত্‌লীৰ 'মাৰ্চেল'ত এগৰাকী ডাক্তৰ হিচাবে সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল আৰু বিজয়ৰ সৈতে চলচ্চিত্ৰ কৰ্মজীৱনত তৃতীয়বাৰৰ বাবে অভিনয় কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয় ইতিবাচক সমালোচনা পাইছিল, য’ত চলচ্চিত্ৰখনে ২০১৭ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী তামিল ছবি হিচাপে পৰিণত হৈছিল। মাৰ্চেল ২০০ কৌটি ক্লাব হ’বলৈ গৈ আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.businesstoday.in/trending/box-office/mersal-box-office-collection-vijay-rs-210-crore-worldwide/story/262920.html|title=Mersal Box Office Collection: Vijay's movie makes Rs 210 crore worldwide|website=www.businesstoday.in|accessdate=2 April 2018}}</ref> ২০১৮ চনত, তেলেগু চলচ্চিত্ৰ 'এমএলএ'ত আগৰৱালে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/mla/movie-review/63427634.cms|title=MLA Telugu Movie Review {3/5}: Entertaining, 'time-pass' kind of a film to watch along with your family|website=indiatimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> ২০১৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁ এখন তেলেগু চলচ্চিত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰিছিল য’ত ৰবি তেজাও আছিল, অভিনেতা ৰবি তেজাৰ সৈতে তেওঁ তৃতীয় সহযোগিতা হিচাবে চিহ্নিত।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ravi-teja-to-romance-kajal-aggarwal/articleshow/63952056.cms"Ravi|title=Teja to romance Kajal Aggarwal|author=|date=|website=indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/280418/kajal-aggarwal-ravi-teja-set-for-hat-trick.html"Kajal|title=Aggarwal-Ravi Teja set for hat trick!"|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://regional.pinkvilla.com/telugu/news/kajal-aggarwal-confirms-part-telugu-remake-theri-starring-ravi-teja/|title=Kajal Aggarwal confirms signing Telugu remake of Vijay's Theri starring Ravi Teja|author=|date=|website=pinkvilla.com|access-date=2020-08-08|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612142713/https://regional.pinkvilla.com/telugu/news/kajal-aggarwal-confirms-part-telugu-remake-theri-starring-ravi-teja/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ 'এৱে'ত অভিনয় কৰিছিল, য’ত তেওঁ এগৰাকী সমস্যা জৰ্জড়িত মহিলাৰ অভিনয় কৰিছিল। আগৰৱালে পিছত 'কাভাচাম'ত এটি ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Johnson |first1=David |title=Kajal Aggarwal's Kavacham set for digital premiere on Viu |url=https://www.ibtimes.co.in/kajal-aggarwals-kavacham-set-digital-premiere-viu-799384 |accessdate=14 March 2020 |work=International Business Times, India Edition |date=11 June 2019 |language=english}}</ref> ২০১৯ চনত, আগৰৱালক 'কমলি'ত দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁৰ 'সীতা'ত পৰিচালক তেজাৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল, য’ত তেওঁ এগৰাকী অহংকাৰী, স্বাৰ্থপৰ ব্যৱসায়ীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Fans Go Gaga Over Kajal Aggarwal's FIRST LOOK From 'Mosagallu' |url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/kajal-aggarwal-first-look-from-mosagallu-pic-1163385 |accessdate=14 March 2020 |work=news.abplive.com |date=21 February 2020 |language=en}}</ref> তেওঁৰ মুক্তিপাবলগীয়া চলচ্চিত্ৰসমূহ হ’ল মোচাগল্লু পৰিচালিত 'জেফাৰি গি চিন' সহ-অভিনীত বিষ্ণু মাঞ্চু আৰু সুনীল চেত্তী; <ref>{{cite news |title=Mosagallu first look out. Vishnu Manchu and Kajal Aggarwal join hands for film on IT scam |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mosagallu-first-look-out-vishnu-manchu-and-kajal-aggarwal-join-hands-for-film-on-it-scam-1621937-2019-11-23 |accessdate=14 March 2020 |work=India Today |date=23 November 2019 |language=en}}</ref> সঞ্জয় গুপ্ত পৰিচালিত হিন্দী চলচ্চিত্ৰ 'মুম্বাই চেগ'; <ref>{{cite news |title='Mumbai Saga': Sanjay Gupta fumes over reports of Kajal Agarwal being replaced by Tamannaah Bhatia - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/mumbai-saga-sanjay-gupta-fumes-over-reports-of-kajal-agarwal-being-replaced-by-tamannaah-bhatia/articleshow/71062186.cms |accessdate=14 March 2020 |work=The Times of India |date=10 September 2019 |language=en}}</ref> আৰু 'ইণ্ডিয়ান ২', সহ-অভিনেত্ৰী কমল হাচান আৰু [[ৰাকুল প্ৰীত সিং]]।<ref>{{cite news |title=It's official: Kajal Aggarwal is the heroine of Indian 2 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/kajal-aggarwal-indian-2-heroine-kamal-haasan-5476047/ |accessdate=14 March 2020 |work=The Indian Express |date=3 December 2018}}</ref> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== === চলচ্চিত্ৰসমূহ === {| class="wikitable" |+টোকা | style="background:#FFFFCC; "| {{dagger|alt=এতিয়াও মুক্তি লাভ কৰা নাই}} | এতিয়াও মুক্তি লাভ কৰা নাই |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; " |- ! চন ! শিৰোনাম ! চৰিত্ৰ ! পৰিচালক ! ভাষা ! class="unsortable" | টোকা ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্য প্ৰসংগ}} |- | ২০০৪ |scope="row"| ''কিউ! হো গায়া না...'' | দিয়াৰ ভনী |সমীৰ কাৰ্ণীক | হিন্দী | |<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Kajal-to-star-with-Ajay-Devgn/articleshow/7482720.cms? | title=Kajal to star with Ajay Devgn | work=[[The Times of India]] | date=13 February 2011 | accessdate=21 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170427063343/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Kajal-to-star-with-Ajay-Devgn/articleshow/7482720.cms | archivedate=27 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০০৭ |''লক্ষ্মী কল্যাণাম'' | ''লক্ষ্মী'' | তেজা | rowspan="3" | তেলেগু | |<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/review/lakshmi/20070219.htm | title=Lakshmi Kalyanam--a tired love story | publisher=Rediff.com | accessdate=22 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422125514/http://www.rediff.com/movies/review/lakshmi/20070219.htm | archivedate=22 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০০৭ |''চান্দামামা'' | মহালক্ষ্মী |কৃষ্ণ বংশী | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/sschanda/20070910.htm|title=Chandamama, a good entertainer|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422130112/http://www.rediff.com/movies/review/sschanda/20070910.htm|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৮ |''পুৰুদু'' | চামিউক্তা |ৰাজ আদিত্য | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/sspour/20080114.htm|title=Review: Pourudu is just average|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170427062731/http://www.rediff.com/movies/review/sspour/20080114.htm|archivedate=27 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৮ |''পাজনি'' | দীপ্তি |পেৰাৰাসু | তামিল | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/sspaz/20080115.htm|title=South review: An insipid Pazhani|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422131149/http://www.rediff.com/movies/review/sspaz/20080115.htm|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৮ |''আটাদিষ্টা'' | সুনন্দা |ৰবিকুমাৰ চৌধুৰী | তেলেগু | |<ref>{{Cite web|url=http://movies.fullhyderabad.com/aatadista/telugu/aatadista-movie-reviews-24-2.html|title=Aatadista Movie Review|website=movies.fullhyderabad.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170427052510/http://movies.fullhyderabad.com/aatadista/telugu/aatadista-movie-reviews-24-2.html|archivedate=27 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৮ |''সৰোজা'' | পূজা |ভেংকট প্ৰভু | rowspan="3" | তামিল |কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/sss/20080904.htm|title=Review: Saroja|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422135758/http://www.rediff.com/movies/review/sss/20080904.htm|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৮ |''বোম্মালাট্টাম'' | অনিতা |পি. ভাৰতীৰাজ | |<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/bommalattam-review-tamil-pclwPSebieidi.html |title=Bommalattam |date=12 December 2008 |website=Sify |archive-url=https://archive.is/20170422040758/http://www.sify.com/movies/bommalattam-review-tamil-pclwPSebieidi.html |archive-date=22 April 2017 |url-status=dead |accessdate=22 April 2017 }}</ref> |- |২০০৯ |''মোধী ভিলায়াদু'' | এল. আৰ. ঈশ্বৰী |চৰণ | |<ref>{{cite web | url=http://movies.rediff.com/report/2009/jul/27/tamil-film-review-modhi-vilaiyadu.htm | title=Unimpressive Modhi Vilaiyadu | publisher=Rediff.com | accessdate=21 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423152131/http://movies.rediff.com/report/2009/jul/27/tamil-film-review-modhi-vilaiyadu.htm | archivedate=23 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০০৯ |''মাগাধীৰা'' | মিত্ৰাবিন্ধা দেৱী / ইণ্ডিৰা{{efn|পুনৰজনম লাভ কৰা 'ইণ্ডিৰা' হিচাপে আগৰৱালে 'মিথ্ৰাভিন্দা'ৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷}} |এছ এছ ৰাজমুলী | rowspan="5" | তেলেগু | মনোনীত&nbsp; — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা  – তেলেগুলে |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/crowds-gather-to-catch-a-glimpse-of-kajal/article4237397.ece|title=Crowds gather to catch a glimpse of Kajal|date=25 December 2012|work=The Hindu|accessdate=21 April 2017|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130102015401/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/crowds-gather-to-catch-a-glimpse-of-kajal/article4237397.ece|archivedate=2 January 2013|df=dmy-all}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=http://ssrajamouli.in/filmography/magadheera/|title=Magadheera|website=ssrajamouli.in|accessdate=21 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423062437/http://ssrajamouli.in/filmography/magadheera/|archivedate=23 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৯ |''গণেশ জাষ্ট গণেশ'' | দিব্যা |এম. সৰভাৰণ | |<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/sep/24/south-telugu-movie-review-ganesh.htm|title=Review: Ganesh is fun|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170929001044/http://movies.rediff.com/report/2009/sep/24/south-telugu-movie-review-ganesh.htm|archivedate=29 September 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০০৯ |''আৰ্য্য ২'' | গীতা |সুকুমাৰ | |<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/27/south-telugu-review-arya2.htm|title=Review: Arya 2 is disappointing|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314172110/http://movies.rediff.com/report/2009/nov/27/south-telugu-review-arya2.htm|archivedate=14 March 2015|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১০ |''ওঁম শান্তি'' | মেঘনা |প্ৰকাশ দান্তুলৰী | |<ref>{{Cite web|url=http://movies.fullhyderabad.com/om-shanti/telugu/om-shanti-movie-reviews-3369-2.html|title=Om Shanti Movie Review|website=movies.fullhyderabad.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161117011820/http://movies.fullhyderabad.com/om-shanti/telugu/om-shanti-movie-reviews-3369-2.html|archivedate=17 November 2016|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১০ |''দাৰ্লিং'' | নন্দিনী |এ. কৰুণাকৰণ | মনোনীত&nbsp; — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা  – তেলেগু |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/darling-review-telugu-pclx8eiegfbji.html |title=Darling |website=Sify |language=en |access-date=22 April 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422212755/http://www.sify.com/movies/darling-review-telugu-pclx8eiegfbji.html |archivedate=22 April 2017 |df=dmy-all }}</ref> |- |২০১০ |''নান মহান আল্লা'' | প্ৰিয়া সুদৰ্শন |সুচেনথিৰান | তামিল | |<ref>{{cite web|title=Naan Mahaan Alla|url=https://www.rottentomatoes.com/m/naan_mahaan_alla|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=21 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215120040/http://www.rottentomatoes.com/m/naan_mahaan_alla/|archivedate=15 December 2012|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১০ |''বৃন্দাভনম'' | ভূমি |বংশী পৈদিপাল্লী | rowspan="3" | তেলেগু | |<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/review/2010/oct/14/south-review-brindavanam-is-predictable.htm|title=Brindavanam is predictable|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202085732/http://movies.rediff.com/review/2010/oct/14/south-review-brindavanam-is-predictable.htm|archivedate=2 December 2014|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১১ |''মিঃ পাৰফেক্ট'' | প্ৰিয়া |কে. দশৰথ | মনোনীত&nbsp; — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা  – তেলেগু |<ref>{{Cite news |url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews//articleshow/21620957.cms? |title=Mr Perfect: Nearly perfect |work=[[Bangalore Mirror]] |access-date=22 April 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422214029/http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews//articleshow/21620957.cms |archivedate=22 April 2017 |df=dmy-all }}</ref> |- |২০১১ |''বীৰা'' | চিত্তী | ৰমেশ বৰ্মা | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-veera/20110520.htm|title=Review: Veera is a tedious watch|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203001751/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-veera/20110520.htm|archivedate=3 February 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১১ |''সিংগাম'' | কাব্য ভোঁচলী |ৰহিত চেত্ৰী | হিন্দী | মনোনীত&nbsp; — শ্ৰেষ্ঠ নাৰী অভিষেকৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/aseem-chhabra-reviews-singham/20110722.htm|title=Review: Singham is for Ajay Devgn fans only|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422135305/http://www.rediff.com/movies/review/aseem-chhabra-reviews-singham/20110722.htm|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১১ |''ধাদা'' | ৰিয়া | অজয় ভূঞা | rowspan="2" | তেলেগু | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-dhada-lacks-punch/20110811.htm|title=Review: Dhada lacks punch|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423061801/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-dhada-lacks-punch/20110811.htm|archivedate=23 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১২ |''বিজিনেছ মেন'' | চিত্ৰা |পুৰী জগন্নাথ | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-businessman-is-a-treat-for-mahesh-fans/20120113.htm |title=Review: Businessman is a treat for Mahesh fans |publisher=Rediff.com |accessdate=22 April 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222154640/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-businessman-is-a-treat-for-mahesh-fans/20120113.htm |archivedate=22 February 2015 }}</ref> |- |২০১২ |''মাট্টাৰ্ৰাণ'' | অঞ্জলি |কে. ভি. আনন্দ | rowspan="2" | তামিল | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-maattraan-is-not-up-to-the-mark/20121012.htm|title=Review: Maattrraan is not up to the mark|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170115161957/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-maattraan-is-not-up-to-the-mark/20121012.htm|archivedate=15 January 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১২ |''ঠুপ্পাকী'' | নিশা |এআৰ মুৰুগাদোশ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/india/thuppakki-review-this-tamil-film-is-well-written-521708.html|title='Thuppakki' Review: This Tamil film is well written|date=14 November 2012|work=News18|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422212708/http://www.news18.com/news/india/thuppakki-review-this-tamil-film-is-well-written-521708.html|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১২ |''চৰোচাৰু'' | সন্ধ্যা |পৰশুৰাম | rowspan="2" | তেলেগু | |<ref>{{cite news | url=http://indiatoday.intoday.in/story/sarocharu-movie-review/1/239031.html | title=Telugu movie review: Sarocharu | work=India Today | accessdate=22 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422213454/http://indiatoday.intoday.in/story/sarocharu-movie-review/1/239031.html | archivedate=22 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০১৩ |''নায়ক'' | মধু |ভি. ভি. বিনায়ক | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-naayak-is-a-masala-pot-boiler/20130109.htm|title=Review: Naayak is a masala pot-boiler|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150201125747/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-naayak-is-a-masala-pot-boiler/20130109.htm|archivedate=1 February 2015|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৩ |''স্পেচিয়েল ২৬'' | প্ৰিয়া চৌহান |নিৰাজ পাণ্ডে | হিন্দী | |<ref>{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-special-26-781 | title=Movie review: Special 26 | publisher=[[NDTV]] | accessdate=22 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422212502/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-special-26-781 | archivedate=22 April 2017 | df=dmy-all }}</ref><br /><ref>{{Cite news |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-had-never-ridden-a-cycle/142243 |title=I had never ridden a cycle |work=[[The Free Press Journal]] |access-date=22 April 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422141510/http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-had-never-ridden-a-cycle/142243 |archivedate=22 April 2017 |df=dmy-all }}</ref> |- |২০১৩ |বাদশাহ | জোনাকী |শ্ৰীণু ভৈত্লা | তেলেগু | |<ref>{{cite web | url=http://www.ebay.in/itm/BAADSHAH-N-T-R-KAJAL-AGARWAL-TELUGU-INDIAN-DVD-/151088441339 | title=BAADSHAH (N.T.R, KAJAL AGARWAL) - TELUGU INDIAN DVD | publisher=[[eBay]] | accessdate=22 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422214819/http://www.ebay.in/itm/BAADSHAH-N-T-R-KAJAL-AGARWAL-TELUGU-INDIAN-DVD-/151088441339 | archivedate=22 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০১৩ |''অল ইন অল আজাগু ৰাজা'' | চিত্ৰা দেৱী প্ৰিয়া |এম. ৰাজেশ | rowspan="2" | তামিল | |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-all-in-all-azhagu-raja-is-a-waste-of-time-south/20131105.htm|title=Review: All in All Azhagu Raja is a waste of time|publisher=Rediff.com|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170427063220/http://www.rediff.com/movies/review/review-all-in-all-azhagu-raja-is-a-waste-of-time-south/20131105.htm|archivedate=27 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৪ |''জিল্লা'' | চান্থী |আৰ. টি. নিয়াচন | |<ref>{{Cite news|url=http://www.pressreader.com/south-africa/the-new-age-free-state/20140124/282849368849907|title=Jilla|date=24 January 2014|work=[[The New Age (South African newspaper)|The New Age]]|location=South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422213522/http://www.pressreader.com/south-africa/the-new-age-free-state/20140124/282849368849907|archive-date=22 April 2017|url-status=live|accessdate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৪ |''য়েবাদু'' | দীপ্তি |বংশী পৈদিপাল্লী | rowspan="3" | তেলেগু | কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/yevadu-review-telugu-pcmbigigfhidi.html |title=Yevadu |website=Sify |access-date=22 April 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422134922/http://www.sify.com/movies/yevadu-review-telugu-pcmbigigfhidi.html |archivedate=22 April 2017 |df=dmy-all }}</ref> |- |২০১৪ |''গোবিন্দুদু এণ্ডাৰিভাদেলে'' | সত্যা |কৃষ্ণ বংশী | মনোনীত&nbsp; — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা  – তেলেগু |<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/entertainment/govindudu-andarivadele-film-review-treat-family/46927|title=Govindudu Andarivadele Review, Rating & Trailer. Latest Tollywood Telugu Movie|website=in.bookmyshow.com|language=en-US|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529212103/http://in.bookmyshow.com/entertainment/govindudu-andarivadele-film-review-treat-family/46927|archivedate=29 May 2015|df=dmy-all}}</ref> |- |scope="row"| ২০১৫ |''টেম্পাৰ'' | চানভী |পুৰী জগন্নাথ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150214/entertainment-movie-review/article/movie-review-temper-jr-ntr-back-bang|title=Movie review 'Temper': Jr NTR is back with a bang|date=14 February 2015|work=Deccan Chronicle|accessdate=22 April 2017|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150214054920/http://www.deccanchronicle.com/150214/entertainment-movie-review/article/movie-review-temper-jr-ntr-back-bang|archivedate=14 February 2015|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৫ |''মাৰী'' | শ্ৰীদেৱী |বালাজী মোহন | rowspan="2" | তামিল | |<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/maari-some-nice-bits-cant-save-a-grindingly-ordinary-movie/article7434590.ece | title=Maari: Some nice bits can’t save a grindingly ordinary movie | work=The Hindu | accessdate=22 April 2017 | last=Rangan | first=Baradwaj | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161128100235/http://www.thehindu.com/features/cinema/maari-some-nice-bits-cant-save-a-grindingly-ordinary-movie/article7434590.ece | archivedate=28 November 2016 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০১৫ |''পায়ুম পুলি'' | Sowmya |সুচেনথিৰান | |<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150905/entertainment-movie-review/article/movie-review-paayum-puli-pure-entertainer|title=Movie review 'Paayum Puli': A pure entertainer|date=5 September 2015|work=Deccan Chronicle|accessdate=22 April 2017|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905091302/http://www.deccanchronicle.com/150905/entertainment-movie-review/article/movie-review-paayum-puli-pure-entertainer|archivedate=5 September 2015|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৫ |''চাইজ জিৰ’'' | rowspan=2| নেজে | rowspan=2|প্ৰকাশ কোবেলামুদী | তেলেগু | rowspan=2|গেষ্ট এপিয়াৰেঞ্চ |<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/anushka-shettys-size-zero-opens-to-positve-response/|title=Anushka Shetty’s ‘Size Zero’ opens to positive response|date=27 November 2015|accessdate=22 April 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422214115/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/anushka-shettys-size-zero-opens-to-positve-response/|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৫ |''ইঞ্জি ইদুপ্পাজাগী'' | তামিল |<ref>{{cite news | url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/inji-iduppazhagi-review-more-a-fitness-ad-than-an-engaging-story/story-yzlatBYfHtqE5BfEswqqDN.html | title=Inji Iduppazhagi review: More a fitness ad than an engaging story | work=[[Hindustan Times]] | date=30 November 2015 | accessdate=22 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422222225/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/inji-iduppazhagi-review-more-a-fitness-ad-than-an-engaging-story/story-yzlatBYfHtqE5BfEswqqDN.html | archivedate=22 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |scope="row"| ২০১৬ | ''চৰ্দাৰ গব্বৰ সিং'' | আৰ্শী |কে. এছ. ৰবীন্দ্ৰ | rowspan="2" | তেলেগু | |<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-sardaar-gabbar-singh-review-an-action-fest-for-pawan-kalyan-fans-2199732|title='Sardaar Gabbar Singh' Review: An action fest for Pawan Kalyan fans|date=8 April 2016|work=Daily News & Analysis|accessdate=22 April 2017|language=en-US|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422142853/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-sardaar-gabbar-singh-review-an-action-fest-for-pawan-kalyan-fans-2199732|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৬ | ''ব্ৰহ্মোৎসৱম'' | কাশী |শ্ৰীকান্ত আদ্দালা | |<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/210516/brahmotsavam-movie-review-mahesh-babu-the-saving-grace.html|title=Brahmotsavam movie review: Mahesh Babu the saving grace|date=21 May 2016|work=Deccan Chronicle|accessdate=22 April 2017|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924155144/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/210516/brahmotsavam-movie-review-mahesh-babu-the-saving-grace.html|archivedate=24 September 2016|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৬ | ''দো লাফজো কী কাহানী'' | জেন্নী |দীপক টিজৰী | হিন্দী | |<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/do-lafzon-ki-kahani-review-randeep-hooda-makes-you-believe-in-fairytale-love/story-TseTVN1XIuYP7eaxpiyDhK.html|title=Do Lafzon Ki Kahani review: Randeep makes you believe in fairytale love|date=10 June 2016|work=Hindustan Times|accessdate=22 April 2017|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422135734/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/do-lafzon-ki-kahani-review-randeep-hooda-makes-you-believe-in-fairytale-love/story-TseTVN1XIuYP7eaxpiyDhK.html|archivedate=22 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৬ |''জনতা গেৰেজ'' | নিজে |কোৰাতলা শিৱা | তেলেগু | “পাক্কা লোকেল” গীতত স্পেচিয়েল এপিয়াৰেঞ্চ। |<ref>{{cite web| author=Lahari Music |publisher=T-Series|title=Pakka Local Video Song|date=10 October 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=GFEj1vnhvxA|accessdate=21 April 2017}}</ref> |- |২০১৬ |''কাভালাই ভেন্দাম'' | দিব্যা | দীকায় | তামিল | |<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/Kavalai-Vendam-In-sickness-and-in-wealth/article16700041.ece | title=Kavalai Vendam: In sickness and in wealth | work=The Hindu | accessdate=22 April 2017 | last=Menon | first=Vishal | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170427064216/http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/Kavalai-Vendam-In-sickness-and-in-wealth/article16700041.ece | archivedate=27 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |scope="row"| ২০১৭ |''খিলাড়ী নং ১৫০'' | লক্ষ্মী |ভি. ভি. বিনায়ক | rowspan="2" | তেলেগু | |<ref>{{cite news | url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2017/jan/11/khaidi-no150-review-boss-is-back-but-is-it-good-enough-1558529.html | title=Khaidi No.150 Review: Boss is back, but is it good enough? | work=The New Indian Express | accessdate=22 April 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422123915/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2017/jan/11/khaidi-no150-review-boss-is-back-but-is-it-good-enough-1558529.html | archivedate=22 April 2017 | df=dmy-all }}</ref> |- |২০১৭ |''নেনে ৰাজু নেনে মন্ত্ৰী'' | ৰাধা | তেজা | |<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/nene-raju-nene-mantri-movie-review-rana-daggubati-kajal-shine-in-this-riveting-political-drama-3919591.html|title=Nene Raju Nene Mantri movie review: Rana Daggubati, Kajal shine in this riveting political drama|last=Kumar|first=Hemanth|date=11 August 2017|work=[[Firstpost]]|access-date=12 August 2017|archive-url=https://archive.is/20170812044442/http://www.firstpost.com/entertainment/nene-raju-nene-mantri-movie-review-rana-daggubati-kajal-shine-in-this-riveting-political-drama-3919591.html|archive-date=12 August 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৭ |ভিভেগাম | য়াজিনী | শিৱ | rowspan="2" | তামিল | |<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/vivegam-review-fast-without-fury/article19551775.ece |title=‘Vivegam’ review: Fast without fury |date=24 August 2017 | work=The Hindu |last=Ramanujam |first=Srinivasa |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824082935/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/vivegam-review-fast-without-fury/article19551775.ece |archivedate=24 August 2017}}</ref> |- |২০১৭ | |অনুপল্লৱী |আত্লী | |<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/mersal-movie-review-what-is-better-than-one-vijay-three-vijays/story-CdvJzyDYEXgEpCmCBDY42N.html|title=Mersal movie review: For Vijay and his fans, Atlee has delivered a celebratory film|last=Sundar|first=Priyanka|date=18 October 2017|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=19 October 2017|archiveurl=https://archive.is/20171019051945/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/mersal-movie-review-what-is-better-than-one-vijay-three-vijays/story-CdvJzyDYEXgEpCmCBDY42N.html|archivedate=19 October 2017}}</ref> |- |২০১৮ |এৱী | কালী | প্ৰশান্ত বৰ্মা | rowspan="5" | তেলেগু | |<ref>{{Cite news |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/awe-movie-review-in-awe-of-this-nani-film-its-director-prasanth-varma/story-DtVNKVlpQxLMNrhLiDUMXM.html |title=Awe movie review: Nani and Prasanth Varma’s film is technically brilliant |last=Sundar |first=Priyanka |date=16 February 2018 |work=[[Hindustan Times]] |access-date=17 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180217112612/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/awe-movie-review-in-awe-of-this-nani-film-its-director-prasanth-varma/story-DtVNKVlpQxLMNrhLiDUMXM.html |archive-date=17 February 2018}}</ref> |- |২০১৮ |''এমএলএ'' | ইন্দু |উপেন্দ্ৰ মাধৱ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/mla/movie-review/63427634.cms|title=MLA Movie Review|last=Adivi|first=Sridhar|date=23 March 2018|work=The Times of India|access-date=25 March 2018|archive-url=https://archive.today/20180325083525/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/mla/movie-review/63427634.cms|archive-date=25 March 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- |২০১৮ |''কাভাচাম'' | চামীউক্তা |শ্ৰীনিবাস মামিল্লা | |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kavacham-movie-review-bellamkonda-sai-sreenivas-kajal-aggarwal-cant-save-this-low-impact-action-thriller-5691251.html|title=Kavacham movie review: Bellamkonda Sai Sreenivas, Kajal Aggarwal can't save this low-impact action-thriller|last=Kumar|first=Hemanth|date=7 December 2018|website=Firstpost|url-status=live|access-date=22 December 2018}}</ref> |- |২০১৯ |''সীতা'' | ভি. সীতা মহালক্ষ্মী |তেজা | |<ref>{{Cite web|url=http://www.123telugu.com/reviews/sita-telugu-movie-review.html|title=Sita movie review: Only for Kajal’s act|date= 24 May 2019|website=123Telugu|url-status=live|access-date=25 May 2018}}</ref> |- |২০১৯ |''ৰাণাৰাঙ্গাম'' | গীতা |সুধীৰ বৰ্মা | |<ref>{{Cite web|url=http://www.123telugu.com/reviews/ranarangam-telugu-movie-review.html|title=Ranarangam – Slow Paced Crime Drama|date=15 August 2019|website=123Telugu|access-date=2019-08-28}}</ref> |- |২০১৯ |''কোমালী'' | ঋতিকা মোহন |প্ৰদীপ ৰাঙ্গানাথন |তামিল | |<ref>{{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/regional/a-whacky-title-for-jayam-ravis-school-boy-drama-255045.htm|title=A whacky title for Jayam Ravi’s school boy drama!|last=Srinivas|first=Siddarth|date=30 November 2018|website=[[In.com]]|access-date=2019-02-02|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224023801/https://www.in.com/entertainment/regional/a-whacky-title-for-jayam-ravis-school-boy-drama-255045.htm|deadurl=yes}}</ref> |- |২০২০ | scope="row" style="background:#ffc; " | ''মোচাগাল্লু'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | অণু | জেফ্ৰী গী চীন |তেলেগু ইংৰাজী | ফিল্মিং |<ref>{{Cite news|url=http://www.telugucinema.com/news/kajal-aggarwals-hollywood-movie-underway|title=Kajal Aggarwal's Hollywood movie underway|date=7 July 2019|website=Telugucinema|access-date=2019-08-28|archivedate=2019-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707135525/https://www.telugucinema.com/news/kajal-aggarwals-hollywood-movie-underway|deadurl=yes}}</ref> |- |২০২০ |scope="row" style="background:#ffc; " | ''আচাৰ্য {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}'' |{{TBA}} |কোৰাতলা শিৱা |তেলেগু |ফিল্মিং | |- |২০২০ | scope="row" style="background:#ffc; " | মুম্বাই চেগ{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | যমুনা | সঞ্জয় গুপ্তা |হিন্দী | ফিল্মিং |<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/john-abraham-to-team-up-with-kajal-aggarwal-for-mumbai-saga/articleshow/70864760.cms|title=John Abraham to team up with Kajal Aggarwal for Mumbai Saga|date=28 August 2019|website=Mumbai Miror|access-date=2019-08-28|archivedate=2020-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626065149/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/john-abraham-to-team-up-with-kajal-aggarwal-for-mumbai-saga/amp_articleshow/70864760.cms?__twitter_impression=true|deadurl=yes}}</ref> |- |২০২০ | scope="row" style="background:#ffc; " | ''হে চিনামিকা''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | {{TBA}} | বৃন্দা |তামিল | ফিল্মিং |<ref>{{cite news |title=Aditi Rao Hydari, Kajal Aggarwal, Dulquer team up for first time for 'Hey Sinamika' |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/120320/aditi-rao-hydari-kajal-aggarwal-dulquer-team-up-for-first-time-for.html |publisher=Deccan Chronicle}}</ref> |- |২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; " | ইণ্ডিয়ান ২{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | {{TBA}} |এছ শংকৰ |তামিল |ফিল্মিং |<ref>{{Cite news|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kajal-aggarwal-confirms-being-part-kamal-haasans-indian-2-says-i-never-walked-out-film-467542%3famp|title=Kajal Aggarwal CONFIRMS being a part of Kamal Haasan's Indian 2, Says 'I never walked out of the film'|date=14 August 2019|website=Pinkvilla|access-date=2019-08-28|archivedate=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829074849/http://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kajal-aggarwal-confirms-being-part-kamal-haasans-indian-2-says-i-never-walked-out-film-467542%253Famp|deadurl=yes}}</ref> |- |{{TBA}} | scope="row" style="background:#ffc; " |''পেৰিছ পেৰিছ'' | পৰমেশ্বৰী | ৰমেশ অৰবিন্দ | তামিল | বিলম্বিত | |- |} === টেলিভিচন === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center; " ! scope="col" | চন ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | পৰিচালক <!--! scope="col" | Language(s) --> ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্য প্ৰসংগ|Reference(s)}} |- | ২০২০ ! scope="row" style="background:#FFFFCC; " | ''লাইভ টেলিকাষ্ট''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | {{TBA}} | ভেংকট প্ৰভু | ফিল্মিং |<ref>{{Cite news|url=http://behindwoods.com/amp/tamil-movies-cinema-news-16/kajal-aggarwal-roped-in-for-venkat-prabhus-web-series.html|title=Wow! Kajal Aggarwal teams up with Maanaadu director again!|date=20 July 2019|website=Behindwoods|access-date=2019-08-28}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |} ==পুৰস্কাৰ আৰু মনোনয়ন== [[File:Kajal Aggarwal.jpg|thumb| right|জি চিনে পুৰস্কাৰ ২০১২, কাজল আগৰৱাল]] {|class="wikitable sortable" |- ! scope=”col|পুৰস্কাৰ ! scope=”col|বিভাগ ! scope=”col|চলচ্চিত্ৰ ! scope=”col|ফলাফল |- |rowspan=2|চিনেমা এৱাৰ্ড |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |বৃন্দাভানাম (২০১০) |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |ঠুপ্পাক্কি (২০১৩) |{{won}} |- |দক্ষিণ স্কোপ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী - তেলেগু |rowspan=2|মাগাধীৰা (২০০৯) |{{nom}} |- |rowspan=3|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |ডাৰ্লিং (২০১০) |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |মি. পাৰফেক্ট (২০১১) |{{nom}} |- |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নাৰী অভিষেক | rowspan="2" |সিংগাম (২০১১) |{{nom}} |- |জি চিনে এৱাৰ্ড |শ্ৰেষ্ঠ নাৰী অভিষেক |{{won}} |- |rowspan=2|বিজয় বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |rowspan=3|” ঠুপ্পাক্কি” (২০১৩) |{{won}} |- |প্ৰিয় নায়িকা |{{won}} |- |rowspan=2|২য় দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ |rowspan=2|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |{{won}} (সমালোচক) |- |বিজনেচমেন (২০১৩) | {{nom}} |- |কচমোপলিটন পিপলচ্‌ চয়েচ এৱাৰ্ড | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |ঠুপ্পাক্কি (২০১৩) |{{won}} |} == টোকা == {{notes | colwidth = | notes = }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোজন== {{Commons category|Kajal Aggarwal|কাজল আগৰৱাল}} * {{IMDb name|2570245}} * {{Instagram|kajalaggarwalofficial}} * {{Twitter|MsKajalAggarwal}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:দাক্ষিণাত্যৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 4fsnt0qjbkqdzwxuoe1lj3j3wpjrw04 0 67561 635790 610746 2026-09-16T14:42:25Z Depot, KG 48849 /* তথ্য উৎস */ 635790 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountaineer | name = অংশু জামচেংপা | image = The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Tenzing Norgay National Adventure Award, 2017 to Ms. Dr. Anshu Jamsenpa for Adventure, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG | imagesize = | caption = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ৰাম নাথ কোৱিন্দ|ৰাম নাথ কোৱিন্দে]] অংশু জামচেংপাক ২০১৭ চনৰ টেনজিং নৰ্গে ৰাষ্ট্ৰীয় দুঃসাহসিক বঁটা প্ৰদান কৰা মুহূৰ্ত | main_discipline = পৰ্বতাৰোহী<br/>দুঃসাহসিক ক্ৰীড়াৰ প্ৰচাৰক | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1979|12|31}} | birth_place = [[বমডিলা]], [[পশ্চিম কামেং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | nationality = {{IND}} | othername = | occupation = | yearsactive = | spouse = শ্বেৰিং ৱাংগে | domesticpartner = | children = ২ | parents = | website = {{URL| www. anshujamsenpa.com}} | awards = [[Tenzing Norgay National Adventure Award]] | notable_ascents = [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] পাঁচবাৰ আৰোহণ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় মহিলা }} '''অংশু জামচেংপা''' ({{lang-en|Anshu Jamsenpa}}, জন্ম: ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৭৯) এগৰাকী ভাৰতীয় পৰ্বতাৰোহী। তেওঁ একে ঋতুতে দুবাৰকৈ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰা বিশ্বৰ প্ৰথম মহিলা। লগতে তেওঁ মাত্ৰ পাঁচদিনৰ ভিতৰত দুবাৰকৈ এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা বিশ্বৰ প্ৰথম ব্যক্তি।<ref>{{Cite web|url= http://anshujamsenpa.com/index.html|title= Dr.Anshu Jamsenpa-|website= www.anshujamsenpa.com|access-date= 2021-02-24|archivedate= 2022-01-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20220119164116/http://anshujamsenpa.com/index.html|deadurl= yes}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://www.huffingtonpost.in/2017/05/21/arunachals-anshu-jamsenpa-becomes-the-first-woman-to-scale-mt-e_a_22102600/|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.huffingtonpost.in}}</ref> তেওঁ সৰ্বমুঠ পাঁচবাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে আৰু এই কৃতিত্বৰ অধিকাৰী তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা।<ref>{{Cite web| url=https://www.telegraphindia.com/1170517/jsp/frontpage/story_152006.jsp|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.telegraphindia.com}}</ref> ২০১৭ চনত পৰ্বতাৰোহণৰ ক্ষেত্ৰলৈ তেওঁ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে টেনজিং নৰ্গে ৰাষ্ট্ৰীয় দুঃসাহসিক বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। ২০২১ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক দেশৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337 |title=Padma Awards 2021 announced |publisher=Ministry of Home Affairs | access-date=26 January 2021}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |work=The Times of India |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==পৰ্বতাৰোহী== অংশু জামচেংপাই ২০১১ চনৰ ১২ মে' তাৰিখে প্ৰথমবাৰৰ বাবে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰিছিল আৰু তেওঁ ২১ মে'ত দ্বিতীয়বৰ আৰোহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web| url=http://www.atlfmonline.com/home/26-world/3427-anshu-jamsenpa-the-first-woman-to-climb-mount-everest-twice-in-5-days.html| title=Anshu Jamsenpa summited the tallest mountain in the world on May 12 and May 21 -| website=www.atlfmonline.com| access-date=2021-02-24| archivedate=2019-09-04| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904182801/http://www.atlfmonline.com/home/26-world/3427-anshu-jamsenpa-the-first-woman-to-climb-mount-everest-twice-in-5-days.html| deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ২০১৩ চনত সুৰজিৎ সিং লিচাংহেমৰ নেতৃত্বত ২০১৩ চনৰ উত্তৰ-পূব ভাৰত এভাৰেষ্ট অভিযানত মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web| url=http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=announcements.Ann_2012.First_North_East_India_on_top_of_the_world_Mt_Everest_Expedition_2013_20120801|title= 2013 North East India Everest Expedition -|website=www.atlfmonline.com}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=news_section.Press_Release.Press_Release_2013.1st_North_East_India_Mt_Everest_Expedition_2013_Final_Summit_20130515|title= 2013 North East India Everest Expedition -|website=www.atlfmonline.com}}</ref> ২০১৭ চনত জামচেংপা বিশ্বৰ প্ৰথম মহিলা হিচাপে ৫ দিনৰ ভিতৰত একে প্ৰথম ঋতুত দুবাৰকৈ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰে। এয়া তেওঁৰ তেওঁৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ পঞ্চম আৰোহণ আছিল আৰু এনেদৰে তেওঁ পাঁচবাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web| url=https://www.huffingtonpost.in/2017/05/21/arunachals-anshu-jamsenpa-becomes-the-first-woman-to-scale-mt-e_a_22102600/|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.huffingtonpost.in}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://edition.cnn.com/2017/09/11/asia/her-india-anshu-jamsenpa/index.html|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.edition.cnn.com}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/anshu-jamsenpa-arunachal-pradesh-mount-everest-fifth-time-978321-2017-05-21|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.indiatoday.in}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://www.transhimalaya.in/news.aspx?newsid=23|title= ANSHU JAMSENPA: THE FIRST WOMAN TO CLIMB MOUNT EVEREST TWICE IN 5 DAYS -|website= www.transhimalaya.in|access-date= 2021-02-24|archivedate= 2023-06-22|archiveurl= https://web.archive.org/web/20230622125956/http://www.transhimalaya.in/news.aspx?newsid=23|deadurl= yes}}</ref> [[টেনজিং গিয়াত্‍ ছো|চতুৰ্দশ দালাই লামাৰ]] আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পিছত<ref>{{Cite web| url=https://www.huffingtonpost.in/2017/05/21/arunachals-anshu-jamsenpa-becomes-the-first-woman-to-scale-mt-e_a_22102600/|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.huffingtonpost.in}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://edition.cnn.com/2017/09/11/asia/her-india-anshu-jamsenpa/index.html|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.edition.cnn.com}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/anshu-jamsenpa-arunachal-pradesh-mount-everest-fifth-time-978321-2017-05-21|title= Anshu Jamsenpa Becomes The First Woman To Scale Mt Everest Twice In 5 Days-|website= www.indiatoday.in}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://www.transhimalaya.in/news.aspx?newsid=23|title= ANSHU JAMSENPA: THE FIRST WOMAN TO CLIMB MOUNT EVEREST TWICE IN 5 DAYS -|website= www.transhimalaya.in|access-date= 2021-02-24|archivedate= 2023-06-22|archiveurl= https://web.archive.org/web/20230622125956/http://www.transhimalaya.in/news.aspx?newsid=23|deadurl= yes}}</ref> তেওঁ ২০১৭ চনৰ ২ এপ্ৰিলত [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা এভাৰেষ্ট আৰোহণ অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ এভাৰেষ্ট বেছ কেম্পত (১৭,৬০০ ফুটত) অনুকূলনৰ বাবে ৩৮ দিনৰ সময়সূচী লৈছিল আৰু ৪ এপ্ৰিলত তেওঁৰ মুখ্য যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৬ মে'ৰ দিনৰ ৯.১৫ বজাত আন ১৭জন পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে তেওঁ পৰ্বতৰ ওপৰলৈ উঠি ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উত্তোলন কৰিছিল।<ref>{{Cite web| url=https://www.ndtv.com/india-news/arunachal-pradeshs-anshu-jamsenpa-becomes-first-indian-woman-to-scale-mount-everest-4-times-1694375|title= Anshu Jamsenpa Becomes First Indian Woman To Scale Mount Everest 4 Times-|website= www.ndtv.com}}</ref> তেওঁ ১৯ মে'ত নেপালী পৰ্বতাৰোহী ফুৰি শ্বেৰ্পাৰ সৈতে দ্বিতীয় কষ্টকৰ ট্ৰেক আৰম্ভ কৰিছিল। হাইকিংত কোনো বিৰতি নোহোৱাকৈ তেওঁ আবেলি ১০ বজালৈকে পৰ্বত বগাই থাকিল। আকৌ পৰৱৰ্তী ৰাতিপুৱা তেওঁ আৰোহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু মূল শৃংগ পোৱাৰ আগতে এটা চমু বিৰতি লৈছিল। অৱশেষত ২০১৭ চনৰ ২১ মে' তাৰিখৰ পুৱা ৭.৪৫ বজাত তেওঁ এভাৰেষ্ট শীৰ্ষত উপনীত হৈছিল। যদিও ২০১১ চনত মাত্ৰ ১০ দিনৰ ভিতৰত দুবাৰকৈ (দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় অভিযান) তেওঁ দুবাৰকৈ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web| url=http://indianexpress.com/article/india/anshu-jamsenpa-attempts-second-ascent-to-scale-mount-everest-4665721/|title= Anshu Jamsenpa attempts second ascent to scale Mount Everest-|website= www.indianexpress.com}}</ref> তেওঁ চতুৰ্থ অভিযানৰ পিছত ৫ম অভিযান শেষ কৰিবলৈ ১১৮ ঘণ্টা ১৫ মিনিট সময় লৈছিল। ==বঁটা আৰু সন্মান== তেওঁৰ কৃতিত্বৰ বাবে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] চৰকাৰে টেনজিং নৰ্গে ৰাষ্ট্ৰীয় দুঃসাহসিক বঁটাৰ বাবে তেওঁৰ নাম পৰামৰ্শ দিছে। ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰাম নাথ কোৱিন্দ|ৰাম নাথ কোৱিন্দে]] ২০১৮ চনৰ ২৫ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে নতুন দিল্লীৰ [[ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন]]ত দুঃসাহসিক অভিযানৰ বাবে জামচেংপাক ২০১৭ চনৰ বাবে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ দুঃসাহসিক বঁটা টেনজিং নৰ্গে ৰাষ্ট্ৰীয় দুঃসাহসিক বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web| url=http://www.uniindia.com/dr-jamsenpa-to-be-conferred-with-india-s-highest-adventure-award/states/news/1359755.html |title=Tenzing Norgay National Adventure Award 2017, India's Highest Adventure Award to Ms. Dr. Anshu Jamsenpa -|website= www.uniindia.com}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://arunachaltimes.in/index.php/2018/09/22/jamsenpa-to-receive-indias-highest-adventure-award/ |title=Tenzing Norgay National Adventure Award 2017, India's Highest Adventure Award to Ms. Dr. Anshu Jamsenpa -|website= www.arunachaltimes.in}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://www.telegraphindia.com/1170523/jsp/northeast/story_153004.jsp |title= Tenzing Norgay National Adventure Award 2017, India's Highest Adventure Award to Ms. Dr. Anshu Jamsenpa -|website= www.telegraphindia.com}}</ref> জামচেংপাক ৩০ জুন ২০১১ তাৰিখে নতুন দিল্লীত চিএনএন-আইবিএন যুৱ ভাৰতীয় নেতা বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল। তেওঁ বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ মন্ত্ৰী জ্যোতিৰাদিত্য সিন্ধীয়াৰ পৰা এই বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web| url=https://www.mungpoo.org/2011/06/arunachal-girl-wins-young-indian-leader.html?m=1|title= Young Indian Leader Award 2011 to Ms. Dr. Anshu Jamsenpa -|website= www.mungpoo.org}}</ref> ২০১২ চনৰ ২ জুন তাৰিখে জামচেংপাক ফেডাৰেচন অফ ইণ্ডিয়ান চেম্বাৰছ অফ কমাৰ্চ এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ (ফিকি)ৰ দ্বাৰা ২০১১-১২ বৰ্ষৰ মহিলা প্ৰাপ্তকৰ্তা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url= http://www.ficciflo.com/wp-content/uploads/2017/03/30-year-FICCI_flo.pdf|title= FICCI Woman Achiever of the Year 2011-12 to Ms. Dr. Anshu Jamsenpa -|website= www.ficciflo.com|access-date= 2021-02-24|archivedate= 2025-03-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20250304093818/https://www.ficciflo.com/wp-content/uploads/2017/03/30-year-FICCI_flo.pdf|deadurl= yes}}</ref> ২০১৭ চনৰ ৩১ জানুৱাৰী তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ৰ আই জি পাৰ্কত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে তেওঁক পৰ্যটন আইকন অৱ দা ইয়ৰ বঁটা প্ৰদান কৰে। এই অনুষ্ঠানত ৰাজ্যপাল পদ্মনাভন আচাৰ্যই মুখ্য অতিথি হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছো।<ref>{{Cite web| url=https://www.celebrityspeakersindia.com/anshu-jamsenpa.html|title= Dr.Anshu Jamsenpa Awards -|website= ww.celebrityspeakersindia.com }}</ref> জামচেংপাক অৰুণাচল অধ্যয়ন বিশ্ববিদ্যালয়ে ফিল্ড এডভেঞ্চাৰ ক্ৰীড়াত তেওঁৰ সাফল্যৰ বাবে সন্মানীয় পিএইচডি ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web| url=http://arunachal24.in/arunachal-mountaineer-anshu-jamsenpa-conferred-with-doctorate-degree/|title= Anshu Jamsenpa conferred with Doctorate Degree-|website= www.arunachal24.in}}</ref> ২০২১ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক দেশৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে। ==ব্যক্তিগত জীৱন== তেওঁৰ স্বামী শ্বেৰিং ৱাংগে অৰুণাচল পৰ্বতাৰোহণ আৰু দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া সংস্থাৰ সভাপতি। দম্পতীহালৰ দুগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।<ref>{{Cite web| url=http://arunachal24.in/tsering-wange-bags-india-travel-award-2017/ |title= Tsering Wange, the president of the Arunachal Mountaineering and Adventure Sports Association-|website= www.arunachal24.in}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট|30em}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] pehmce7a3k5pv1fkelahzoovozrnk8o 0 67999 635998 412039 2026-09-17T11:50:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635998 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance |caption= |genre=লোকনৃত্য |image= |title=ডোমকচ |origin=[[বিহাৰ]], [[ঝাৰখণ্ড]] }} '''ডোমকচ''' ({{lang-en|Domkach}}) [[বিহাৰ]] আৰু [[ঝাৰখণ্ড]] ৰাজ্যত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত লোক নৃত্য। বিহাৰৰ মিথিলা আৰু ভোজপুৰ অঞ্চলত ডোমকচ নৃত্য কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://folklibrary.com/index.php/folkform/?catid=210&child=Domkach&color=&id=211-domkach&parent=|title=Domkach|website=Folklibrary.com|access-date=18 December 2018|archivedate=21 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190221224111/http://folklibrary.com/index.php/folkform/?catid=210&child=Domkach&color=&id=211-domkach&parent=|deadurl=yes}}</ref> ঝাৰখণ্ডত ইয়াক নাগপুৰী লোকনৃত্য বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2021-03-04|archivedate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|deadurl=yes}}</ref> [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ লোকসকলে ডোমকচ নৃত্যেৰে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন উৎসৱ উদযাপন কৰে। ৰাজ্যখনৰ যিকোনো বিবাহ অনুষ্ঠানত নিশ্চিতভাৱে এই বিখ্যাত নৃত্যৰ আভাস পোৱা যায়। ==পটভূমি== ডোমকাচ নৃত্যৰ পটভূমিত এক পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছে। সেয়া হৈছে মহিলাসকল শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল কিন্তু তেওঁলোক দলৰ অভ্যন্তৰীণত তেওঁলোক শক্তিশালি। এই নৃত্যৰ মুখ্য ধাৰণা হৈছে দলীয় শক্তিৰ মহত্ত্ব। এই নৃত্য সাধাৰণতে নিশা মহিলাসকলৰ দলৰ দ্বাৰা কৰা হয়। এগৰাকী মহিলাৰ প্ৰদৰ্শন সাধাৰণতে দুৰ্বল বুলি গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে যেতিয়া মহিলাসকলে একগোট হৈ দল গঠন কৰে, তেওঁলোক চোৰ আৰু অন্যান্য অপৰাধীৰ সৈতে যুঁজিবলৈ যথেষ্ট শক্তিশালী হয়। এয়া ডোমকাচ নৃত্যত প্ৰদৰ্শন কৰা মূল বাৰ্তা।<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.auchitya.com/domkach-dance-of-jharkhand/|title=Domkach Dance of Jharkhand|last=N|first=Eshani| |date=2020-12-02|website =Auchitya|language=en-US|access date=2021-02-28}}</ref> ==বৰ্ণনা== সকলো ডাঙৰ বিয়াৰ অনুষ্ঠানত দৰা আৰু কইনাৰ পৰিয়ালৰ পুৰুষ আৰু মহিলাসকলে ডোমকচ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ইজনে সিজনৰ হাত ধৰি এই বিশেষ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ এটা অৰ্ধ বৃত্ত সৃষ্টি কৰা হয় আৰু গীতবোৰ ব্যঙ্গাত্মক আৰু আনন্দৰে ভৰা। নাগপুৰী ডোমকচ আৰু এচাৰিয়া ডোমকচ, দোহাৰী ডোমকচ আৰু ঝুমটাৰ দৰে অংশত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://ezccindia.org/jharkhand.html|title=Easrern Zonal Cultural Centre|website=Ezccindia.org|access date=18 December 2018|access-date=4 March 2021|archivedate=5 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405094015/http://www.ezccindia.org/jharkhand.html|deadurl=yes}}</ref> ই উত্তৰ প্ৰদেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ।<ref name="KumarPrakash2018">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ddl9DwAAQBAJ&pg=PA97|title=Language, Identity and Contemporary Society|first=Rajesh Kumar|last=Om Prakash|date=30 November 2018|publisher=Cambridge Scholars Publishing|pages=97|isbn=978-1-5275-2267-1|acess date=18 December 2018}}</ref> দৰাৰ পৰিয়াল আৰু আত্মীয়সকলে কইনাৰ ঘৰলৈ যাওঁতে দৰাঘৰৰ মহিলাসকলে পিছফালে থাকে আৰু গোটেই ৰাতি ডোমকাচ নৃত্য কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ঘৰখন দুৰ্বৃত্তৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন কেন্দ্ৰীয় চোতালত কৰা হয় আৰু আৰু এটা ই নাট্য কৰ্মৰ দৰে অনুষ্ঠান। মহিলাসকলে বিবাহ অনুষ্ঠানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত একাধিক লোকগীত গায়। তেওঁলোকে ঢোলাক আৰু [[ঘুগুৰা]] দৰে সৰল বাদ্যযন্ত্ৰ বজায়। কিছুমানে ঝংকাৰ তুলিবলৈ চামুচ আৰু ধাতুৰ কাঁহী ব্যৱহাৰ কৰে। গোটেই অনুষ্ঠানটো হাঁহি আৰু আনন্দৰে ভৰি থাকে। নৃত্যৰ সৈতে বিভিন্ন ৰীতি-নীতি আৰু পিউল নামৰ এক কাল্পনিক খেলো যোগ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ==সাজ-পাৰ== ডোমকচ নৃত্য মনোৰঞ্জনৰ এক আমোদজনক উদযাপন। ডোমকচ নাচিবলৈ কোনো পৰম্পৰাগত সাজ পোছাক পিন্ধাৰ প্ৰয়োজন নাই। শেহতীয়াকৈ মানুহে এই নৃত্যৰ লগত মিলা পোছাক, গহনা আৰু অন্যান্য সাজ-সজ্জা আদি যথেষ্ট নতুন পৰম্পৰা জড়িত কৰিছে। ইয়াৰ ফলত উপস্থাপন আৰু বেছি জীৱন্ত আৰু আকৰ্ষণীয় হৈ পৰিছে। সকলো সংশোধন স্বত্বেও নৃত্য আৰু ৰীতি-নীতিৰ প্ৰকৃত লোকগীত সমূহ এতিয়াও মানুহে বৰ্তাই ৰাখিছে। সেইবাবেই এই নৃত্য অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।<ref name=":0" /> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} {{ভাৰতীয় নৃত্য|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]] p3c6tosxfwrkv2sa6oxitmagl1f022v 0 69595 635782 273051 2026-09-16T13:59:28Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 273051 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency|agency_name=[[ভাৰত চৰকাৰ]]<br /> দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়|chief3_name=|chief9_position=|chief9_name=|chief8_position=|chief8_name=|chief7_position=|chief7_name=|chief6_position=|chief6_name=|chief5_position=|chief5_name=|chief4_position=|chief4_name=|chief3_position=|chief2_position=|seal=Emblem_of_India.svg|chief2_name=|budget={{INRConvert|3400|c}} <small>(2018-19 est.)<ref>{{cite web |url=http://www.indiabudget.gov.in/ub2018-19/eb/sbe95.pdf |title=Budget data |date=2019 |website=www.indiabudget.gov.in |access-date=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304170727/http://www.indiabudget.gov.in/ub2018-19/eb/sbe95.pdf |archive-date=4 March 2018 |url-status=dead }}</ref></small>|employees=|formed=|logo=|website={{url|http://www.skilldevelopment.gov.in}} <br> {{url|http://www.msde.gov.in}}|minister2_pfo=[[ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী]]|minister2_name=[[R. K. Singh|ৰাজ কুমাৰ সিং]]|minister1_pfo=[[কেবিনেট মন্ত্ৰী]]|minister1_name=[[Mahendra Nasth 33 Pandey|ড° মহেন্দ্ৰ নাথ পাণ্ডে]]|jurisdiction=[[ভাৰত চৰকাৰ]]|seal_caption=[[ভাৰতৰ প্ৰতীক]]|seal_width=70 px|parent_department=}} '''দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়''' হৈছে সমগ্ৰ দেশত সকলো দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰচেষ্টাৰ সমন্বয়ৰ বাবে ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ তাৰিখে গঠন কৰা ভাৰত চৰকাৰ মন্ত্ৰালয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/assets/images/Mission%20booklet.pdf|title=mission booklet.cdr|accessdate=2018-09-15}}</ref> ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ, শিক্ষানবিশ আৰু অন্যান্য দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব "শ্ৰম আৰু নিযুক্তি মন্ত্ৰালয়"ৰ পৰা ১৬ এপ্ৰিল ২০১৫ তাৰিখে নতুনকৈ নিৰ্মিত এই মন্ত্ৰালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission &#124; Prime Minister of India|publisher=Pmindia.gov.in|accessdate=2018-09-15}}</ref> ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দক্ষ জনশক্তিৰ চাহিদা আৰু যোগানৰ মাজৰ সংযোগ বিচ্ছিন্ন কৰা, কেৱল বিদ্যমান চাকৰিৰ বাবেই নহয়, সৃষ্টি কৰিব লগা চাকৰিৰ বাবেও নতুন দক্ষতা আৰু উদ্ভাৱনী মূলক চিন্তা ধাৰণ কৰা। == মন্ত্ৰীসকল == {| class="wikitable" |+ ! ক্ৰমিক ন্ং ! নাম ! colspan="2" |কাৰ্য্যকাল ! colspan="2" |ৰাজনৈতিক দল ! প্ৰধানমন্ত্ৰী |- |১ |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল''(এম.ও.এছ., স্বতন্ত্ৰ মাচুল'' ''দক্ষতা বিকাশ বিভাগ)''''<br /><br /><br /><br />'' |২৬ মে ২০১৪ |৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | rowspan="4" |ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি <small>(নেচনেল ডেমক্ৰেটিক এলায়েন্)</small> | rowspan="4" bgcolor="{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}" width="4px" | | rowspan="4" |[[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোডী]] |- |২ |ৰাজীৱ প্ৰতাপ ৰুডি ''(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, স্বতন্ত্ৰ )'' |৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ |৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ |- |৩ |ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধান |৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ |৩০ মে ২০১৯ |- |৪ |মহেন্দ্ৰ নাথ পাণ্ডে |৩১ মে ২০১৯ | |} == সংস্থা সমূহ == মন্ত্ৰালয়ে নিম্নলিখিত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দক্ষতা বিকাশৰ পদক্ষেপ আৰু প্ৰশিক্ষণ আন্তঃগাঁথনি প্ৰদান আৰু সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ দায়িত্বত আছে।<ref>{{Cite journal|last=Cabral|first1=Clement|last2=Dhar|first2=Rajib Lochan|date=2019-06-25|title=Skill development research in India: a systematic literature review and future research agenda|journal=Benchmarking: An International Journal|language=en|doi=10.1108/BIJ-07-2018-0211|issn=1463-5771}}</ref> ** প্ৰশিক্ষণ সঞ্চালক প্ৰধান (পূৰ্বতে প্ৰশিক্ষণ আৰু নিযুক্তি সঞ্চালকালয়, শ্ৰম আৰু নিযুক্তি মন্ত্ৰালয়) ** ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ নিগম ** ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ সংস্থা ** ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ পুঁজি == আঁচনি সমূহ == ** প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা ** উড়ান (UDAAN), জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাবে এক বিশেষ উদ্যোগ == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://www.skilldevelopment.gov.in/index.html ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] 21ad19n8my70b6wh0yuzomtmeg3x582 635785 635782 2026-09-16T14:00:36Z AjayDas 12623 635785 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency|agency_name=[[ভাৰত চৰকাৰ]]<br /> দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়|chief3_name=|chief9_position=|chief9_name=|chief8_position=|chief8_name=|chief7_position=|chief7_name=|chief6_position=|chief6_name=|chief5_position=|chief5_name=|chief4_position=|chief4_name=|chief3_position=|chief2_position=|seal=Emblem_of_India.svg|chief2_name=|budget={{INRConvert|3400|c}} <small>(2018-19 est.)<ref>{{cite web |url=http://www.indiabudget.gov.in/ub2018-19/eb/sbe95.pdf |title=Budget data |date=2019 |website=www.indiabudget.gov.in |access-date=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304170727/http://www.indiabudget.gov.in/ub2018-19/eb/sbe95.pdf |archive-date=4 March 2018 |url-status=dead }}</ref></small>|employees=|formed=|logo=|website={{url|http://www.skilldevelopment.gov.in}} <br> {{url|http://www.msde.gov.in}}|minister2_pfo=[[ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী]]|minister2_name=[[R. K. Singh|ৰাজ কুমাৰ সিং]]|minister1_pfo=[[কেবিনেট মন্ত্ৰী]]|minister1_name=[[Mahendra Nasth 33 Pandey|ড° মহেন্দ্ৰ নাথ পাণ্ডে]]|jurisdiction=[[ভাৰত চৰকাৰ]]|seal_caption=[[ভাৰতৰ প্ৰতীক]]|seal_width=70 px|parent_department=}} '''দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়''' হৈছে সমগ্ৰ দেশত সকলো দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰচেষ্টাৰ সমন্বয়ৰ বাবে ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ তাৰিখে গঠন কৰা ভাৰত চৰকাৰ মন্ত্ৰালয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/assets/images/Mission%20booklet.pdf|title=mission booklet.cdr|accessdate=2018-09-15}}</ref> ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ, শিক্ষানবিশ আৰু অন্যান্য দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব "শ্ৰম আৰু নিযুক্তি মন্ত্ৰালয়"ৰ পৰা ১৬ এপ্ৰিল ২০১৫ তাৰিখে নতুনকৈ নিৰ্মিত এই মন্ত্ৰালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission &#124; Prime Minister of India|publisher=Pmindia.gov.in|accessdate=2018-09-15}}</ref> ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দক্ষ জনশক্তিৰ চাহিদা আৰু যোগানৰ মাজৰ সংযোগ বিচ্ছিন্ন কৰা, কেৱল বিদ্যমান চাকৰিৰ বাবেই নহয়, সৃষ্টি কৰিব লগা চাকৰিৰ বাবেও নতুন দক্ষতা আৰু উদ্ভাৱনী মূলক চিন্তা ধাৰণ কৰা। == মন্ত্ৰীসকল == {| class="wikitable" |+ ! ক্ৰমিক ন্ং ! নাম ! colspan="2" |কাৰ্য্যকাল ! colspan="2" |ৰাজনৈতিক দল ! প্ৰধানমন্ত্ৰী |- |১ |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল''(এম.ও.এছ., স্বতন্ত্ৰ মাচুল'' ''দক্ষতা বিকাশ বিভাগ)''''<br /><br /><br /><br />'' |২৬ মে ২০১৪ |৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | rowspan="4" |ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি <small>(নেচনেল ডেমক্ৰেটিক এলায়েন্)</small> | rowspan="4" bgcolor="{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}" width="4px" | | rowspan="4" |[[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোডী]] |- |২ |ৰাজীৱ প্ৰতাপ ৰুডি ''(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, স্বতন্ত্ৰ )'' |৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ |৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ |- |৩ |ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধান |৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ |৩০ মে ২০১৯ |- |৪ |মহেন্দ্ৰ নাথ পাণ্ডে |৩১ মে ২০১৯ | |} == সংস্থা সমূহ == মন্ত্ৰালয়ে নিম্নলিখিত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দক্ষতা বিকাশৰ পদক্ষেপ আৰু প্ৰশিক্ষণ আন্তঃগাঁথনি প্ৰদান আৰু সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ দায়িত্বত আছে।<ref>{{Cite journal|last=Cabral|first1=Clement|last2=Dhar|first2=Rajib Lochan|date=2019-06-25|title=Skill development research in India: a systematic literature review and future research agenda|journal=Benchmarking: An International Journal|language=en|doi=10.1108/BIJ-07-2018-0211|issn=1463-5771}}</ref> ** প্ৰশিক্ষণ সঞ্চালক প্ৰধান (পূৰ্বতে প্ৰশিক্ষণ আৰু নিযুক্তি সঞ্চালকালয়, শ্ৰম আৰু নিযুক্তি মন্ত্ৰালয়) ** ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ নিগম ** ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ সংস্থা ** ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ পুঁজি == আঁচনি সমূহ == ** প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা ** উড়ান (UDAAN), জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাবে এক বিশেষ উদ্যোগ == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://www.skilldevelopment.gov.in/index.html ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] qqd4ppzyyjmjt0lq1khtgh2oqt55gy5 0 73233 635909 290124 2026-09-17T06:32:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635909 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympics India |games=২০২০ গ্ৰীষ্মকালীন |competitors=১২৪ |sports=১৮ |flagbearer=[[মেৰী কম]], [[মনপ্ৰীত সিং (হকী খেলুৱৈ)|মনপ্ৰীত সিং]]<ref>{{cite web|title=Mary Kom, Manpreet Singh to be India's flag bearers for Tokyo Games opening ceremeony|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/mary-kom-manpreet-to-be-indias-flag-bearers-for-tokyo-games-opening-ceremony/articleshow/84141926.cms|website=www.timesofindia.indiatimes.com|access-date=6 July 2021}}</ref> (উদ্বোধনী)<br>[[বজৰং পুনিয়া]] (সামৰণি) |gold=১ |silver=২ |bronze=৪ |total=৭ |rank=৪৮ }} [[ভাৰত|ভাৰতে]] [[জাপান]]ৰ [[টকিঅ']]ত অনুষ্ঠিত ২০২০ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০২০ চনৰ ২৪ জুলাইৰ পৰা ৯ আগষ্টলৈকে অনুষ্ঠিত হ'বলগীয়া ক্ৰীড়া সমাৰোহখন [[ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী]]ৰ বাবে ২০২১ চনৰ ২৩ জুলাইৰ পৰা ৮ আগষ্টলৈ পিছুৱাই দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee|url=https://www.olympic.org/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|access-date=28 March 2020|publisher=Olympics|date=24 March 2020}}</ref> ভাৰতে ১৯২০ চনৰ পৰা গ্ৰীষ্মকালীন [[অলিম্পিক]]ৰ প্ৰতিটো সংস্কৰণত অৱতীৰ্ণ হৈছে যদিও ১৯০০ চনত পেৰিছত অনুষ্ঠিত গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত দেশখনে আনুষ্ঠানিকভাৱে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ভাৰতে মুঠ ১২৪জন প্ৰতিযোগীৰ এটা দল ২০২০ চনৰ অলিম্পিকলৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল। ১৯২০ চনত প্ৰথম নিয়মীয়া অলিম্পিকত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত এতিয়ালৈকে ২০২০ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক হৈছে ভাৰতৰ বাবে আটাইতকৈ সফল অলিম্পিক।<ref name="scripts">{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/india-in-tokyo/tokyo-olympics-neeraj-chopra-scripts-history-with-stunning-javelin-throw-gold/articleshow/85128653.cms |title=Tokyo Olympics: Neeraj Chopra scripts history with stunning javelin throw |work=The Times of India |location= |date=7 August 2021 |access-date=7 August 2021}}</ref><ref name="haul">{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|url=https://www.firstpost.com/sports/tokyo-olympics-2020-neeraj-chopra-wins-historic-gold-as-indias-campaign-ends-with-best-ever-olympic-medal-haul-9871311.html |title=Tokyo Olympics 2020: Neeraj Chopra wins historic gold as India's campaign ends with best-ever Olympic medal haul |work=Firstpost |location= |date=7 August 2021 |access-date=7 August 2021}}</ref> এই প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতীয় অলিম্পিয়ানসকলে মুঠ ৭টা পদক (১টা সোণ, ২টা ৰূপ আৰু ৪টা ব্ৰঞ্জ) জয় কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/how-many-medals-did-india-win-in-tokyo-2020/ |title=How many medals did India win in Tokyo 2020? |work=SportsTiger |access-date=8 August 2021 |archivedate=8 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210808091235/https://www.sportstiger.com/how-many-medals-did-india-win-in-tokyo-2020/ |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতীয় দলটোৱে বিভিন্ন ক্ৰীড়া শাখাত পদক অৰ্জন কৰে।<ref name="haul"/> পুৰুষৰ জেভলিন থ্ৰোত [[নীৰজ চোপ্ৰা]]ই এথলেটিকছত ভাৰতৰ প্ৰথমটো স্বৰ্ণ পদক অৰ্জন কৰে।<ref name="scripts"/> ই হৈছে দেশৰ দ্বিতীয়টো ব্যক্তিগত স্বৰ্ণ আৰু ২০০৮ চনৰ পিছত প্ৰথমটো ব্যক্তিগত স্বৰ্ণ পদক। ১৯৪৮ চনত স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে প্ৰথম অলিম্পিকত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত এইটো ভাৰতৰ প্ৰথম এথলেটিকছ পদক আৰু ১৯০০ চনত নৰমান প্ৰিচাৰ্ডৰ ৰূপৰ পদকৰ পিছত সামগ্ৰিকভাৱে এথলেটিকছৰ তৃতীয়টো পদক আছিল। [[পি. ভি. সিন্ধু]]ৱে মহিলাৰ বেডমিণ্টনত ব্ৰঞ্জৰ পদক অৰ্জন কৰি প্ৰথম ভাৰতীয় মহিলা এথলীট আৰু ব্যক্তিগত ইভেণ্টৰ বাবে একেৰাহে দুটা অলিম্পিক পদক জয় কৰা দ্বিতীয় ভাৰতীয় হিচাপে পৰিগণিত হয় (২০১৬ চনত বেডমিণ্টনত ৰূপৰ পদক অৰ্জন)। আনহাতে পুৰুষৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ফিল্ড হকী দলে ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভেৰে ১৯৮০ চনৰ পিছত হকীত প্ৰথম অলিম্পিক পদক অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite news|last=Bhaduri|first=Tushar|date=5 August 2021|title=India’s long medal wait in hockey ends after pulsating win in bronze playoff|work=Indian Express|location=|url=https://indianexpress.com/article/olympics/india-vs-germany-hockey-india-beat-germany-5-4-win-olympic-medal-in-hockey-after-41-years-7439117/|access-date=5 August 2021}}</ref> পুৰুষৰ ৪ x ৮০০ মিটাৰ ৰিলে দলে ৩:০০:২৫ ৰ এক নতুন এছিয়ান অভিলেখ স্থাপন কৰে। মহিলা গল্ফত [[অদিতি অশোক]] আৰু পুৰুষৰ ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুদ্ধত [[দীপক পুনিয়া]] (৮৬ কি:গ্ৰা:), এই দুয়োগৰাকী খেলুৱৈ চূড়ান্ত ৰেংকিঙত চতুৰ্থ স্থানত থাকে। মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ফিল্ড হকী দলে ১৯৮০ চনত অলিম্পিকত আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ পিছত এই প্ৰতিযোগিতাত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন অৰ্জন কৰে। ==পদক বিজয়ীসকল== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! পদক ! নাম ! খেল ! শাখা ! তাৰিখ |- | {{gold medal}}||[[নীৰজ চোপ্ৰা]]|| এথলেটিকছ || পুৰুষৰ জেভেলিন থ্ৰ' || ৭ আগষ্ট |- | {{silver medal}} || [[সাইখোম মীৰাবাই চানু]] || ভাৰোত্তোলন || মহিলাৰ ৪৯ কে:জি: || ২৪ জুলাই |- | {{silver medal}} || [[ৰবি কুমাৰ দাহিয়া]] || মল্লযুদ্ধ || পুৰুষৰ ৫৭ কে:জি: || ৫ আগষ্ট |- | {{bronze medal}} || [[পি. ভি. সিন্ধু]] || বেডমিণ্টন || মহিলাৰ একক || ১ আগষ্ট |- | {{bronze medal}} || [[লাভলীনা বৰগোহাঁই]] || বক্সিং || মহিলাৰ ৱেল্টাৰৱেইট || ৪ আগষ্ট |- | {{bronze medal}} || [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পুৰুষ ফিল্ড হকী দল]]<br />{{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[দিলপ্ৰীত সিং]]|[[ৰুপিন্দৰ পাল সিং]]|[[সুৰেন্দৰ কুমাৰ]]|[[মনপ্ৰীত সিং (হকী খেলুৱৈ)|মনপ্ৰীত সিং]] {{abbr|(অ:)|অধিনায়ক}}|[[হাৰ্দিক সিং]]|[[গুৰজন্ত সিং]]|[[ছিমৰনজিত সিং]]|[[মনদীপ সিং (হকী খেলুৱৈ)|মনদীপ সিং]]|[[হৰমনপ্ৰীত সিং]]|[[ললিত উপাধ্যায়]]|[[পি. আৰ. শ্ৰীজেশ]]|[[সুমিত (হকী খেলুৱৈ)|সুমিত]]|[[নীলকান্ত শৰ্মা]]|[[ছমছেৰ সিং (হকী খেলুৱৈ)|ছমছেৰ সিং]]|[[বৰুণ কুমাৰ (হকী খেলুৱৈ)|বৰুণ কুমাৰ]]|[[বীৰেন্দ্ৰ লাকড়া]]|[[অমিত ৰহিদাস]]|[[বিবেক প্ৰসাদ]]}}}} || ফিল্ড হকী || পুৰুষ || ৫ আগষ্ট |- | {{bronze medal}} || [[বজৰং পুনিয়া]] || মল্লযুদ্ধ || পুৰুষৰ ফ্ৰীষ্টাইল ৬৫ কে:জি: || ৭ আগষ্ট |} <!-- ==অংশগ্ৰহণকাৰী খেলুৱৈ== ==এথেলেটিকছ== ==বক্সিং== ==বেডমিণ্টন== ==ভাৰোত্তোলন== ==মল্লযুদ্ধ== --> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অলিম্পিকত ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:অলিম্পিক]] 8d3b3yvug4hsessnn0nheqmzrglgdgb 0 73770 635866 305964 2026-09-16T20:29:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635866 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player | name = অস্মিতা চলিহা | country = {{IND}} | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1999|10|18}} | birth_place = [[গুৱাহাটী]], অসম, ভাৰত | residence = | years_active = ২০১৫ | handedness = বাওঁ | coach = এডউইন ইৰিয়াৱান<br />সুৰঞ্জন ভোবৰা | event = মহিলাৰ একক | highest_ranking = ৭৩ | current_ranking = ৭৭ | played = | titles = | medal_templates = {{MedalSport | মহিলাৰ [[বেডমিণ্টন]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[দক্ষিণ এছিয় ক্ৰীড়া]] }} {{MedalGold | {{Nowrap|২০১৯ কাঠমাণ্ডু-পোখৰা}} | {{Nowrap|মহিলাৰ একক}} }} {{MedalGold | {{Nowrap|২০১৯ কাঠমাণ্ডু-পোখৰা}} | মহিলাৰ দলীয় }} | bwf_id = DA0DFEBE-3320-42CB-85D1-A23C63ED9E01 }} '''অস্মিতা চলিহা''' ({{Lang-en|Ashmita Chaliha}}; জন্ম: ১৮ অক্টোবৰ ১৯৯৯) এগৰাকী ভাৰতীয় বেডমিণ্টন খেলুৱৈ। [[গুৱাহাটী]]ত জন্ম গ্ৰহণ কৰা আৰু ডাঙৰ দীঘল হোৱা অস্মিতাই সাত বছৰ বয়সত বেডমিণ্টন খেলিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰশিক্ষক এডউইন ইৰিয়াৱান আৰু [[ভাৰত]]ৰ প্ৰশিক্ষক সুৰঞ্জন ভোবৰাৰ অধীনত অসম বেডমিণ্টন একাডেমীত প্ৰশিক্ষণ লৈছিল। তেওঁ এছিয়ান গেমছৰ বাবে [[পুল্লেলা গোপীচান্দ]]ৰ অধীনতো প্ৰশিক্ষণ লৈছিল। অস্মিতা ২০১৭ চনৰ বিশ্ব জুনিয়ৰ চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু এছিয়ান জুনিয়ৰ চেম্পিয়নশ্বিপত অংশগ্ৰহণ কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় জুনিয়ৰ দলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite web |first=Ria |last=Das |title=#WomenAtAsiad: Meet The Left-handed Shuttler Ashmita Chaliha |url=https://www.shethepeople.tv/news/independence-day-women-swat-team-guards-red-fort | publisher=SheThePeople.TV |date=16 August 2018 |accessdate=21 November 2018}}</ref> তেওঁ ইণ্ডোনেছিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৮ চনৰ এছিয়ান গেমছৰ বাবে ভাৰতীয় দলত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web | url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms | title=Asian Games 2018: Here's the list of Indian squads | publisher=Mumbai Mirror | date=26 July 2018 | accessdate=27 July 2018 | archivedate=21 September 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220921191036/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ মহিলাৰ একক প্ৰতিযোগিতাত ২০১৮ চনৰ ডুবাই ইণ্টাৰনেশ্বনেল ছেলেঞ্জত প্ৰথম জ্যেষ্ঠ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিতাপ অৰ্জন কৰে।<ref>{{cite web |title=Guwahati girl Ashmita Chaliha wins Dubai International Badminton Challenge |url=http://www.guwahatiplus.com/daily-news/guwahati-girl-ashmita-chaliha-wins-dubai-international-badminton-challenge | publisher=G Plus |date=19 November 2018 |accessdate=21 November 2018}}</ref> মহিলাৰ একক আৰু দলীয় প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ ২০১৯ চনৰ দক্ষিণ এছিয় ক্ৰীড়াত স্বৰ্ণ পদক জয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sag-2019-siril-ashmita-lead-india-to-6-badminton-golds/1679538 |title=SAG 2019: Siril, Ashmita lead India to 6 badminton golds |website=www.outlookindia.com |date=6 December 2019 |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210170856/https://www.outlookindia.com/newsscroll/sag-2019-siril-ashmita-lead-india-to-6-badminton-golds/1679538 |archive-date=10 December 2019 |url-status=live}}</ref> == কৃতিত্ব == === দক্ষিণ এছিয় ক্ৰীড়া === ''মহিলাৰ একক'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%; " ! বৰ্ষ ! স্থান ! প্ৰতিদ্বন্দ্বী ! স্ক'ৰ ! ফলাফল |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | ২০১৯ | align="left" | পোখৰা, [[নেপাল]] | align="left" | {{flagicon|IND}} গায়ত্ৰী গোপীচান্দ | align="left" | ২১–১৮, ২৫–২৩ | style="text-align:left; background:white" | '''{{Gold medal}}''' |} === বি ডব্লিউ এফ ইণ্টাৰনেশ্বনেল ছেলেঞ্জ/ছিৰিজ (২টা খিতাপ) === ''মহিলাৰ একক'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%; " ! বৰ্ষ ! টুৰ্ণামেণ্ট ! প্ৰতিদ্বন্দ্বী ! স্ক'ৰ ! ফলাফল |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | ২০১৮ | align="left" | টাটা অপেন ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেশ্বনেল | align="left" | {{flagicon|IND}} ভুষালী গুম্মাদি | align="left" | ২১–১৬, ২১–১৩ | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''বিজয়ী''' |- |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | ২০১৮ | align="left" | ডুবাই ইণ্টাৰনেশ্বনেল | align="left" | {{flagicon|KOR}} জিয়ন জু-ই | align="left" | ২১–১৯, ২১–১৫ | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''বিজয়ী''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} বি ডব্লিউ এফ ইণ্টাৰনেশ্বনেল ছেলেঞ্জ টুৰ্ণামেণ্ট : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} বি ডব্লিউ এফ ইণ্টাৰনেশ্বনেল ছিৰিজ টুৰ্ণামেণ্ট : {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} বি ডব্লিউ এফ ফিউচাৰ ছিৰিজ টুৰ্ণামেণ্ট ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ক্ৰীড়াবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বেডমিণ্টন খেলুৱৈ]] q4725w017bkd5jfbadoipd8zogiycsd 0 74180 635978 525777 2026-09-17T10:50:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635978 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = টুইংকল খান্না | image = Twinkle khanna.jpg | caption = গ্ৰন্থ উন্মোচনী সভাত টুইংকল খান্না | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1973|12|29}} | birth_place = বম্বে, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | birth_name = টিনা যতীন খান্না | other_names = | alma_mater = এন এম আই এছ, মুম্বাই | occupation = {{hlist|লেখক|স্তম্ভলেখক|চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক|প্ৰাক্তন অভিনেত্ৰী}} | years_active = {{Unbulleted list | ১৯৯৫-২০০১ অভিনেত্ৰী | ২০০২ৰপৰা–বৰ্তমানলৈ ইণ্টেৰিঅ'ৰ ডিজাইনাৰ | ২০১৫ৰপৰা–বৰ্তমানলৈ লেখক | ২০১০ৰপৰা–বৰ্তমানলৈ চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক }} | spouse = [[অক্ষয় কুমাৰ]] | children = দুজন | relatives = {{unbulleted list|ৰাজেশ খান্না (পিতৃ)| ডিম্পল কাপাডিয়া (মাতৃ)|ৰিংকী খান্না (ভণী)|চিম্পল কাপাডিয়া (খুড়ী)}} | awards = }} '''টুইংকল খান্না''' ({{lang-en|Twinkle Khanna}}; জন্ম-নাম: '''টিনা যতীন খান্না'''; জন্ম: ২৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৩) এগৰাকী ভাৰতীয় লেখক, বাতৰি কাকতৰ স্তম্ভলেখক, ইণ্টেৰিঅ'ৰ ডিজাইনাৰ, চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক আৰু হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ২০১৫ চনত, তেওঁৰ প্ৰথমখন নন-ফিকচন কিতাপ ''মিচেচ ফানিব’নচ্‌'' প্ৰকাশ হয়। প্ৰকাশৰ পিছতে কিতাপখনে সৰ্বাধিক বিক্ৰীৰ অভিলেখ কৰে<ref>{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/twinkle-khannas-book-mrs-funnybones-declared-a-bestseller/articleshow/48897556.cms |title=Twinkle Khanna's book 'Mrs Funnybones' declared a bestseller |first=Glynda |last=Alves |via=The Economic Times}}</ref>আৰু খান্না সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক কিতাপ বিক্ৰী হোৱা মহিলা লেখকৰ তালিকাভুক্ত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/Leisure/qpaVI5Rho4yZUkZWhtZcAK/Twinkle-Khanna-Amish-Tripathi-The-storytellers.html |title=Twinkle Khanna, Amish Tripathi: The storytellers |first=Sonya Dutta |last=Choudhury |date=19 March 2017 |website=mint}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cinespeaks.com/mrs-funnybones-sold-over-100000-copies/ |title=Mrs Funnybones sold over 100,000 copies!}}</ref> তেওঁৰ দ্বিতীয় খন কিতাপ, ''দ্য লেজেণ্ড অৱ লক্ষ্মী প্ৰসাদ'' এখন চুটি গল্প সংকলন। ইয়াৰে এটা গল্প সামাজিক উদ্যোগী [[অৰুণাচলম মুৰুগানান্থম]]ৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল আৰু পিছত এই কাহিনীৰ ভিত্তিত ‘পেড-মেন’ শীৰ্ষক এখন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ঋতুস্ৰাৱ বিষয়ক প্ৰচলিত অন্ধবিশ্বাসমূহ ‘পেড-মেনে’ সুন্দৰকৈ সমাজৰ চকুত দাঙি ধৰিছিল আৰু এইসমূহৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা সৃষ্টি কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/national-awards-2019-padman-wins-best-film-on-social-issue-akshay-kumar-twinkle-khanna-react-7140911.html |title=National Awards 2019: Padman wins Best Film on Social Issue; Akshay Kumar, Twinkle Khanna react |date=10 August 2019 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.india.com/entertainment/bollywood-news-twinkle-khanna-on-producing-national-award-winning-film-padman-was-dissuaded-from-making-a-film-on-pads-3742652/ |title=Twinkle Khanna on Producing National Award-Winning Film PadMan: Was Dissuaded From Making a Film on Pads |date=11 August 2019 |website=India.com}}</ref>চলচ্চিত্ৰখনে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক খান্নাৰ প্ৰযোজনা গৃহ ‘মিচেচ ফানিব’নচ্‌ মুভিজ’ৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল; যিটো ২০১৬ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/twinkle-khanna-launches-production-house-mrs-funnybones-movies/articleshow/55970238.cms |title=Twinkle Khanna launches production house, Mrs Funnybones Movies |website=Mumbai Mirror}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/twinkle-khanna-turns-producer-with-r-balkis-next-launches-mrs-funnybones-movies-3155308.html |title=Twinkle Khanna turns producer with R Balki's next; launches Mrs Funnybones |date=14 December 2016 |website=Firstpost}}</ref> ‘নাইলচেন বুকস্কেন ইণ্ডিয়া’ৰ মতে, টুইংকল খান্নাৰ আটাইতকৈ শেহতীয়া কিতাপ আৰু প্ৰথমখন উপন্যাস ''পায়জামাচ আৰ ফৰগিভিং''(২০১৮)য়ে তেওঁক ২০১৮ চনত ভাৰতত সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা মহিলা লেখক ৰূপে পৰিচিতি প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/books/twinkle-khanna-on-being-a-best-selling-author-her-latest-book-metoo-and-more/story-cInM70jUSl2bqLnIvnvoRP.html |title=Twinkle Khanna on being a best-selling author, her latest book, MeToo and more |date=27 December 2018 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/pyjamas-are-forgiving--over-100k-copies-sold/1573767 |title=Pyjamas are Forgiving – Over 100k Copies Sold |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pyjamas-are-forgiving-over-100k-copies-sold-119071200957_1.html |title=Pyjamas are Forgiving – Over 100k Copies Sold |date=12 July 2019 |work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.aninews.in/news/business/pyjamas-are-forgiving-over-100k-copies-sold20190712174342/ |title=Pyjamas are Forgiving – Over 100k Copies Sold |website=ANI News |access-date=2021-09-07 |archivedate=2022-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831081621/https://www.aninews.in/news/business/pyjamas-are-forgiving-over-100k-copies-sold20190712174342/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৯ চনত খান্নাই মহিলাসকলৰ বাবে দ্বিভাষিক ডিজিটেল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম ‘টুইক ইণ্ডিয়া’ মুকলি কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/news/india/twinkle-khanna-launches-tweak-a-bilingual-digital-media-platform-for-women-11569859787776.html |title=Twinkle Khanna launches Tweak, a bilingual digital media platform for women |first=Nandita |last=Mathur |date=30 September 2019 |website=mint}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.in/news/content/twinkle-khanna-tweak-india-women-sustainability-menstruation-motherhood-fashion-food |title=Twinkle Khanna launches her digital platform, Tweak India |website=Vogue India}}</ref> ==পৰিয়াল আৰু শিক্ষা== ১৯৭৪ চনৰ ২৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে [[মুম্বাই]]ত টুইংকল খান্নাৰ জন্ম হয়। হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জগতৰ প্ৰবীণ অভিনেতা [[ৰাজেশ খান্না]] আৰু [[ডিম্পল কাপাডিয়া]]ৰ তেওঁ প্ৰথম সন্তান। তেওঁৰ ককাক চুন্নীভাই কাপাডিয়া এজন গুজৰাটী ব্যৱসায়ী আছিল আৰু তেওঁৰ দেউতাক ৰাজেশ খান্নাই পঞ্জাৱৰ অমৃতসৰৰ ৰেল ঠিকাদাৰৰ এটা পঞ্জাৱী ক্ষত্ৰী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Twinkle Khanna shares throwback picture with grandmother Betty Kapadia, see it here |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/twinkle-khanna-shares-throwback-picture-with-grandmother-betty-kapadia-see-it-here/story-TWthBEyeArGei984XHitkO.html |access-date=26 March 2020 |work=[[Hindustan Times]] | date=4 December 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Trisha |title=A star fell from heaven |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=20 October 2014 |archivedate=26 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326113852/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Rajesh Khanna passes away |url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120718/latest-news.htm |access-date=26 March 2020 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | agency=[[Indo-Asian News Service]] | date=18 July 2012}}</ref> মাকৰ ফালৰপৰা টুইংকল এগৰাকী অভিনেত্ৰী আৰু পোছাক ডিজাইনাৰ চিম্পল কাপাডিয়াৰ ভতিজী যাক তেওঁ খুব ভালপায়।<ref>{{cite news |title=Akki, Twinkle to support Simple's son |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |access-date=17 April 2015 |work=[[Hindustan Times]] | date=25 November 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004045508/http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |archive-date=4 October 2015}}</ref> তেওঁৰ ভগ্নী ৰিংকী খান্না আৰু সম্পৰ্কীয় ভাতৃ কৰণ কাপাডিয়াইও চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Garima |title=Rinke Khanna becomes a mummy again |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |access-date=17 April 2015 |work=[[The Times of India]] | date=9 October 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228084737/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |archive-date=28 February 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lohana |first1=Avinash |title=Karan Kapadia : I Feel Extremely Lucky to Have Two Moms |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/amp_articleshow/62286050.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] | date=29 December 2017}}</ref> খান্নাই পঞ্চগনিৰ ‘নিউ এৰা হাই স্কুল’ আৰু ‘নাৰ্চি মনজী কলেজ অফ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্স’ত পঢ়িছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20161219-humour-cant-exist-without-candour-twinkle-khanna-akshay-kumar-733748-2016-12-19 |title=Twinkle 'Funnybones' Khanna: The author who puts a bit of herself in her characters |first1=Moeena |last1=Halim |date=19 December 016 |website=India Today}}</ref><ref name="Rediff">{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Ronjita |title=I pretend I was never in the movies! |url=https://www.rediff.com/movies/interview/twinkle-khanna-i-pretend-i-was-never-in-the-movies/20150910.htm |work=[[Rediff]] | access-date=26 March 2020 |date=10 September 2015}}</ref> দ্বাদশ শ্ৰেণী শেষ কৰাৰ পিছত, তেওঁ চাৰ্টাৰ্ড একাউণ্টেণ্ট হোৱাৰ আগ্ৰহেৰে প্ৰৱেশ পৰীক্ষা দিছিল যদিও তাৰ পৰিৱৰ্তে মাক দেউতাকৰ জোৰত চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত যোগদান কৰে।<ref name="Rediff" /><ref>{{cite web |last1=Basu |first1=Nilanjana |title=What Dimple Kapadia Told Twinkle Khanna When She Was A 'Plump Nerd' |url=https://www.ndtv.com/entertainment/what-dimple-kapadia-told-twinkle-khanna-when-she-was-a-plump-nerd-1782417 |publisher=[[NDTV]] | access-date=26 March 2020 |date=1 December 2017}}</ref>টুইংকল খান্নাই ১৯৯৫ চনত ৰাজকুমাৰ সন্তোষীৰ ৰোমাণ্টিক চিনেমা ''বৰসাত''ত ববি দেউলৰ বিপৰীতে পৰ্দাত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=More on Amitabh |url=https://news.google.com/newspapers?id=cUw5AAAAIBAJ&pg=496%2C3784687 |access-date=10 March 2015 |work=[[Stabroek News]] | date=23 October 1994 |location=Guyana |page=28 |via=[[Google News Archive]]}}</ref> ==স্বীকৃতি== # শ্ৰেষ্ঠা নৱাগতা অভিনেত্ৰীৰ ফিল্ম্ফেয়াৰ বঁটা (১৯৯৬) (''মিচেচ ফানিব’নচ্‌'') # আউটলুক চ'ছিয়েল মিডিয়া এৱাৰ্ড (২০১৬) # ক্ৰছ্বৰ্ড পপুলাৰ নন-ফিকচন এৱাৰ্ড (২০১৬) # ইণ্ডিয়া টুডে ৱুইমেন ৰাইটাৰ অৱ দ্য ইয়েৰ (২০১৭) (''দ্য লেজেণ্ড অৱ লক্ষ্মী প্ৰসাদ'') # বেংগালুৰু সাহিত্য উৎসৱত- পপুলাৰ চইজ এৱাৰ্ড (২০১৭) (''দ্য লেজেণ্ড অৱ লক্ষ্মী প্ৰসাদ'') # ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (সামাজিক সমস্যাৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ) (পেড-মেন) # ক্ৰছ্বৰ্ড বুক এৱাৰ্ড (পপুলাৰ) কল্পসাহিত্যৰ বাবে (২০১৯) (''পায়জামাচ আৰ ফৰগিভিং'') ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] {{FilmfareAwardBestFemaleDebut}} cb5j94bb5waplok8w9yk1snxhdzlcyg 635993 635978 2026-09-17T11:35:24Z KiranBOT 45247 AMP-Tracking URLs ৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে ([[:m:User:KiranBOT/AMP|বিশদ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ভুল প'ৰিবেশ]]) v3.1.1-current 635993 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = টুইংকল খান্না | image = Twinkle khanna.jpg | caption = গ্ৰন্থ উন্মোচনী সভাত টুইংকল খান্না | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1973|12|29}} | birth_place = বম্বে, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | birth_name = টিনা যতীন খান্না | other_names = | alma_mater = এন এম আই এছ, মুম্বাই | occupation = {{hlist|লেখক|স্তম্ভলেখক|চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক|প্ৰাক্তন অভিনেত্ৰী}} | years_active = {{Unbulleted list | ১৯৯৫-২০০১ অভিনেত্ৰী | ২০০২ৰপৰা–বৰ্তমানলৈ ইণ্টেৰিঅ'ৰ ডিজাইনাৰ | ২০১৫ৰপৰা–বৰ্তমানলৈ লেখক | ২০১০ৰপৰা–বৰ্তমানলৈ চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক }} | spouse = [[অক্ষয় কুমাৰ]] | children = দুজন | relatives = {{unbulleted list|ৰাজেশ খান্না (পিতৃ)| ডিম্পল কাপাডিয়া (মাতৃ)|ৰিংকী খান্না (ভণী)|চিম্পল কাপাডিয়া (খুড়ী)}} | awards = }} '''টুইংকল খান্না''' ({{lang-en|Twinkle Khanna}}; জন্ম-নাম: '''টিনা যতীন খান্না'''; জন্ম: ২৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৩) এগৰাকী ভাৰতীয় লেখক, বাতৰি কাকতৰ স্তম্ভলেখক, ইণ্টেৰিঅ'ৰ ডিজাইনাৰ, চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক আৰু হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ২০১৫ চনত, তেওঁৰ প্ৰথমখন নন-ফিকচন কিতাপ ''মিচেচ ফানিব’নচ্‌'' প্ৰকাশ হয়। প্ৰকাশৰ পিছতে কিতাপখনে সৰ্বাধিক বিক্ৰীৰ অভিলেখ কৰে<ref>{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/twinkle-khannas-book-mrs-funnybones-declared-a-bestseller/articleshow/48897556.cms |title=Twinkle Khanna's book 'Mrs Funnybones' declared a bestseller |first=Glynda |last=Alves |via=The Economic Times}}</ref>আৰু খান্না সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক কিতাপ বিক্ৰী হোৱা মহিলা লেখকৰ তালিকাভুক্ত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/Leisure/qpaVI5Rho4yZUkZWhtZcAK/Twinkle-Khanna-Amish-Tripathi-The-storytellers.html |title=Twinkle Khanna, Amish Tripathi: The storytellers |first=Sonya Dutta |last=Choudhury |date=19 March 2017 |website=mint}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cinespeaks.com/mrs-funnybones-sold-over-100000-copies/ |title=Mrs Funnybones sold over 100,000 copies!}}</ref> তেওঁৰ দ্বিতীয় খন কিতাপ, ''দ্য লেজেণ্ড অৱ লক্ষ্মী প্ৰসাদ'' এখন চুটি গল্প সংকলন। ইয়াৰে এটা গল্প সামাজিক উদ্যোগী [[অৰুণাচলম মুৰুগানান্থম]]ৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল আৰু পিছত এই কাহিনীৰ ভিত্তিত ‘পেড-মেন’ শীৰ্ষক এখন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ঋতুস্ৰাৱ বিষয়ক প্ৰচলিত অন্ধবিশ্বাসমূহ ‘পেড-মেনে’ সুন্দৰকৈ সমাজৰ চকুত দাঙি ধৰিছিল আৰু এইসমূহৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা সৃষ্টি কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/national-awards-2019-padman-wins-best-film-on-social-issue-akshay-kumar-twinkle-khanna-react-7140911.html |title=National Awards 2019: Padman wins Best Film on Social Issue; Akshay Kumar, Twinkle Khanna react |date=10 August 2019 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.india.com/entertainment/bollywood-news-twinkle-khanna-on-producing-national-award-winning-film-padman-was-dissuaded-from-making-a-film-on-pads-3742652/ |title=Twinkle Khanna on Producing National Award-Winning Film PadMan: Was Dissuaded From Making a Film on Pads |date=11 August 2019 |website=India.com}}</ref>চলচ্চিত্ৰখনে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক খান্নাৰ প্ৰযোজনা গৃহ ‘মিচেচ ফানিব’নচ্‌ মুভিজ’ৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল; যিটো ২০১৬ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/twinkle-khanna-launches-production-house-mrs-funnybones-movies/articleshow/55970238.cms |title=Twinkle Khanna launches production house, Mrs Funnybones Movies |website=Mumbai Mirror}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/twinkle-khanna-turns-producer-with-r-balkis-next-launches-mrs-funnybones-movies-3155308.html |title=Twinkle Khanna turns producer with R Balki's next; launches Mrs Funnybones |date=14 December 2016 |website=Firstpost}}</ref> ‘নাইলচেন বুকস্কেন ইণ্ডিয়া’ৰ মতে, টুইংকল খান্নাৰ আটাইতকৈ শেহতীয়া কিতাপ আৰু প্ৰথমখন উপন্যাস ''পায়জামাচ আৰ ফৰগিভিং''(২০১৮)য়ে তেওঁক ২০১৮ চনত ভাৰতত সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা মহিলা লেখক ৰূপে পৰিচিতি প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/books/twinkle-khanna-on-being-a-best-selling-author-her-latest-book-metoo-and-more/story-cInM70jUSl2bqLnIvnvoRP.html |title=Twinkle Khanna on being a best-selling author, her latest book, MeToo and more |date=27 December 2018 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/pyjamas-are-forgiving--over-100k-copies-sold/1573767 |title=Pyjamas are Forgiving – Over 100k Copies Sold |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pyjamas-are-forgiving-over-100k-copies-sold-119071200957_1.html |title=Pyjamas are Forgiving – Over 100k Copies Sold |date=12 July 2019 |work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.aninews.in/news/business/pyjamas-are-forgiving-over-100k-copies-sold20190712174342/ |title=Pyjamas are Forgiving – Over 100k Copies Sold |website=ANI News |access-date=2021-09-07 |archivedate=2022-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831081621/https://www.aninews.in/news/business/pyjamas-are-forgiving-over-100k-copies-sold20190712174342/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৯ চনত খান্নাই মহিলাসকলৰ বাবে দ্বিভাষিক ডিজিটেল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম ‘টুইক ইণ্ডিয়া’ মুকলি কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/news/india/twinkle-khanna-launches-tweak-a-bilingual-digital-media-platform-for-women-11569859787776.html |title=Twinkle Khanna launches Tweak, a bilingual digital media platform for women |first=Nandita |last=Mathur |date=30 September 2019 |website=mint}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.in/news/content/twinkle-khanna-tweak-india-women-sustainability-menstruation-motherhood-fashion-food |title=Twinkle Khanna launches her digital platform, Tweak India |website=Vogue India}}</ref> ==পৰিয়াল আৰু শিক্ষা== ১৯৭৪ চনৰ ২৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে [[মুম্বাই]]ত টুইংকল খান্নাৰ জন্ম হয়। হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জগতৰ প্ৰবীণ অভিনেতা [[ৰাজেশ খান্না]] আৰু [[ডিম্পল কাপাডিয়া]]ৰ তেওঁ প্ৰথম সন্তান। তেওঁৰ ককাক চুন্নীভাই কাপাডিয়া এজন গুজৰাটী ব্যৱসায়ী আছিল আৰু তেওঁৰ দেউতাক ৰাজেশ খান্নাই পঞ্জাৱৰ অমৃতসৰৰ ৰেল ঠিকাদাৰৰ এটা পঞ্জাৱী ক্ষত্ৰী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Twinkle Khanna shares throwback picture with grandmother Betty Kapadia, see it here |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/twinkle-khanna-shares-throwback-picture-with-grandmother-betty-kapadia-see-it-here/story-TWthBEyeArGei984XHitkO.html |access-date=26 March 2020 |work=[[Hindustan Times]] | date=4 December 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Trisha |title=A star fell from heaven |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=20 October 2014 |archivedate=26 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326113852/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Rajesh Khanna passes away |url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120718/latest-news.htm |access-date=26 March 2020 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | agency=[[Indo-Asian News Service]] | date=18 July 2012}}</ref> মাকৰ ফালৰপৰা টুইংকল এগৰাকী অভিনেত্ৰী আৰু পোছাক ডিজাইনাৰ চিম্পল কাপাডিয়াৰ ভতিজী যাক তেওঁ খুব ভালপায়।<ref>{{cite news |title=Akki, Twinkle to support Simple's son |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |access-date=17 April 2015 |work=[[Hindustan Times]] | date=25 November 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004045508/http://www.hindustantimes.com/entertainment/akki-twinkle-to-support-simple-s-son/story-GWhDcccGVEAHj11p0z1w3K.html |archive-date=4 October 2015}}</ref> তেওঁৰ ভগ্নী ৰিংকী খান্না আৰু সম্পৰ্কীয় ভাতৃ কৰণ কাপাডিয়াইও চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Garima |title=Rinke Khanna becomes a mummy again |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |access-date=17 April 2015 |work=[[The Times of India]] | date=9 October 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228084737/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms |archive-date=28 February 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lohana |first1=Avinash |title=Karan Kapadia : I Feel Extremely Lucky to Have Two Moms |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/articleshow/62286050.cms |access-date=26 March 2020 |work=[[Mumbai Mirror]] | date=29 December 2017}}</ref> খান্নাই পঞ্চগনিৰ ‘নিউ এৰা হাই স্কুল’ আৰু ‘নাৰ্চি মনজী কলেজ অফ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্স’ত পঢ়িছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20161219-humour-cant-exist-without-candour-twinkle-khanna-akshay-kumar-733748-2016-12-19 |title=Twinkle 'Funnybones' Khanna: The author who puts a bit of herself in her characters |first1=Moeena |last1=Halim |date=19 December 016 |website=India Today}}</ref><ref name="Rediff">{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Ronjita |title=I pretend I was never in the movies! |url=https://www.rediff.com/movies/interview/twinkle-khanna-i-pretend-i-was-never-in-the-movies/20150910.htm |work=[[Rediff]] | access-date=26 March 2020 |date=10 September 2015}}</ref> দ্বাদশ শ্ৰেণী শেষ কৰাৰ পিছত, তেওঁ চাৰ্টাৰ্ড একাউণ্টেণ্ট হোৱাৰ আগ্ৰহেৰে প্ৰৱেশ পৰীক্ষা দিছিল যদিও তাৰ পৰিৱৰ্তে মাক দেউতাকৰ জোৰত চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত যোগদান কৰে।<ref name="Rediff" /><ref>{{cite web |last1=Basu |first1=Nilanjana |title=What Dimple Kapadia Told Twinkle Khanna When She Was A 'Plump Nerd' |url=https://www.ndtv.com/entertainment/what-dimple-kapadia-told-twinkle-khanna-when-she-was-a-plump-nerd-1782417 |publisher=[[NDTV]] | access-date=26 March 2020 |date=1 December 2017}}</ref>টুইংকল খান্নাই ১৯৯৫ চনত ৰাজকুমাৰ সন্তোষীৰ ৰোমাণ্টিক চিনেমা ''বৰসাত''ত ববি দেউলৰ বিপৰীতে পৰ্দাত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=More on Amitabh |url=https://news.google.com/newspapers?id=cUw5AAAAIBAJ&pg=496%2C3784687 |access-date=10 March 2015 |work=[[Stabroek News]] | date=23 October 1994 |location=Guyana |page=28 |via=[[Google News Archive]]}}</ref> ==স্বীকৃতি== # শ্ৰেষ্ঠা নৱাগতা অভিনেত্ৰীৰ ফিল্ম্ফেয়াৰ বঁটা (১৯৯৬) (''মিচেচ ফানিব’নচ্‌'') # আউটলুক চ'ছিয়েল মিডিয়া এৱাৰ্ড (২০১৬) # ক্ৰছ্বৰ্ড পপুলাৰ নন-ফিকচন এৱাৰ্ড (২০১৬) # ইণ্ডিয়া টুডে ৱুইমেন ৰাইটাৰ অৱ দ্য ইয়েৰ (২০১৭) (''দ্য লেজেণ্ড অৱ লক্ষ্মী প্ৰসাদ'') # বেংগালুৰু সাহিত্য উৎসৱত- পপুলাৰ চইজ এৱাৰ্ড (২০১৭) (''দ্য লেজেণ্ড অৱ লক্ষ্মী প্ৰসাদ'') # ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (সামাজিক সমস্যাৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ) (পেড-মেন) # ক্ৰছ্বৰ্ড বুক এৱাৰ্ড (পপুলাৰ) কল্পসাহিত্যৰ বাবে (২০১৯) (''পায়জামাচ আৰ ফৰগিভিং'') ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] {{FilmfareAwardBestFemaleDebut}} d28fmxbyesmod9lso7jj91zzyssrxwq 0 76454 635902 380666 2026-09-17T06:04:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635902 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = গুইডো ইমবেন্স |birth_name=গুইডো উইলহেলমাছ ইমবেন্স |birth_date = {{birth date and age|1963|9|3|df=y}} |birth_place = গেলড্ৰপ, নেডাৰলেণ্ড |death_date = |death_place = |nationality = {{hlist|ডাচ্চ|আমেৰিকান}} |institution = ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় |field = ইকনোমেট্ৰিস্ক |alma_mater = ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় (বিএ)<br>হাল বিশ্ববিদ্যালয় (এমএছচি)<br>ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয় (এমএ, পিএইচডি) |doctoral_advisor = এন্থনি লেঙ্কাষ্টাৰ |doctoral_students = ৰাজীৱ দেহেজিয়া |awards = [[ন'বেল বঁটা|অৰ্থনৈতিক বিজ্ঞানৰ ন'বেল স্মাৰক বঁটা]], ২০২১ |spouse = চুজান এথে |repec_prefix = e |repec_id = pim4 }} '''গুইডো উইলহেলমাছ ইমবেন্স''' ({{lang-en|Guido Imbens}}, জন্ম: ৩ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩) এগৰাকী ডাচ্চ আমেৰিকান অৰ্থনীতিবিদ। তেওঁ ২০১২ চনৰ পৰা ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ষ্টেনফৰ্ড গ্ৰেজুৱেট স্কুল অৱ বিজনেছৰ অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক পদত অধিষ্ঠিত।<ref name="Imbens_Curriculum_Vitae" /> ২০২১ বৰ্ষত [[ডেভিদ কাৰ্ড]] আৰু [[জছুৱা এংৰিষ্ট]]ৰ সৈতে তেওঁক অৰ্থনীতিৰ [[ন'বেল বঁটা|ন'বেল স্মাৰক বঁটা]] প্ৰদান কৰা হয়। এংৰিষ্ট আৰু ইমবেন্সে "কাৰণমূলক সম্পৰ্কৰ বিশ্লেষণত তেওঁলোকৰ পদ্ধতিগত অৱদানৰ বাবে" বঁটাটোৰ এক চতুৰ্থাংশকৈ লাভ কৰে। <ref name="nobelprize.summary">{{cite web | title = The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2021 | url = https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ | website = nobelprize.org | date = 11 October 2021 | access-date = | archivedate = 11 October 2021 | archiveurl = https://archive.ph/20211011100030/https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ | deadurl = unfit }}</ref><ref>{{cite news | last = Smialek | first = Jeanna | title = The Nobel in economics goes to three who find experiments in real life. | work = The New York Times | date = 11 October 2021 | url = https://www.nytimes.com/2021/10/11/business/nobel-economics-prize-david-card-joshua-angrist-guido-imbens.html#:~:text=David%20Card%2C%20Joshua%20Angrist%20and,Joshua%20Angrist%20and%20Guido%20Imbens. | access-date = 11 October 2021 | archive-date = 11 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211011102005/https://www.nytimes.com/2021/10/11/business/nobel-economics-prize-david-card-joshua-angrist-guido-imbens.html#:~:text=David%20Card%2C%20Joshua%20Angrist%20and,Joshua%20Angrist%20and%20Guido%20Imbens. | url-status = live }}</ref> আনহাতে কাৰ্ডে "শ্ৰমিক অৰ্থনীতিত তেওঁৰ অভিজ্ঞতামূলক অৱদানৰ বাবে" বঁটাৰ লগত মুঠ ধনৰাশিৰ অৰ্ধাংশ লাভ কৰে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৬৩ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰত [[নেডাৰলেণ্ড]]ৰ গেলড্ৰপত গুইডো উইলহেলমাছ ইমবেন্সৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|last=Haegens|first=Koen|date=11 October 2021|title=Nobelprijs voor 'stille en bescheiden man achterin de zaal' die de slimste vragen stelt|url=https://www.volkskrant.nl/gs-be7105ad|access-date=11 October 2021|website=de Volkskrant|language=nl-NL}}</ref> ১৯৭৫ চনত তেওঁৰ পৰিয়াল ডেউৰনেলৈ স্থানান্তৰ হয় আৰু তেওঁ পিললেণ্ডকলেজ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। সৰুতে ইমবেন্স এজন উৎসাহী দবা খেলুৱৈ আছিল।<ref>{{Cite web|last=Linders|first=Twan|last2=Broers|first2=Daphne|date=11 October 2020|title='Bedachtzame slimmerik' zat in Deurne op school en is nu winnaar van de Nobelprijs|url=https://www.ed.nl/de-peel/bedachtzame-slimmerik-zat-in-deurne-op-school-en-is-nu-winnaar-van-de-nobelprijs~ac1b7e11/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F&referrer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F|url-status=live|access-date=11 October 2021|website=Eindhovens Dagblad}}</ref> ২০২১ চনৰ এটা সাক্ষাৎকাৰত ইমবেন্সে ইকনমেট্ৰিস্কৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ আগ্ৰহক ডবা খেলৰ প্ৰতি তেওঁৰ শৈশৱৰ আগ্ৰহৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/imbens/interview/|access-date=11 October 2021|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> ইমবেন্সে ১৯৮৩ চনত ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডামৰ পৰা ইকনোমেট্ৰিস্কত প্ৰাৰ্থীৰ ডিগ্ৰী (স্নাতক ডিগ্ৰীৰ সম্পৰ্যায়ৰ) ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ১৯৮৬ চনত [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ কিংষ্টন আপন হালৰ হাল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অৰ্থনীতি আৰু ইকনোমেট্ৰিস্কত সুখ্যাতিৰে এমএছচি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৮৬ চনত হাল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইমবেন্সৰ এজন পৰামৰ্শদাতা এন্থনী লেঙ্কাষ্টাৰে ৰ'ড আইলেণ্ডৰ প্ৰভিডেন্সৰ ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়লৈ স্থানান্তৰিত হয়। ইমবেন্সে উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে লেঙ্কাষ্টাৰক ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়লৈ অনুসৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Irel|first=Corydon|last2=Office|first2=Harvard News|date=2007-03-15|title=Bringing hard science to economics|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/03/bringing-hard-science-to-economics/|access-date=2021-10-13|website=Harvard Gazette|language=en-US|archive-date=14 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814054707/https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/03/bringing-hard-science-to-economics/|url-status=live}}</ref> ইমবেন্সে ক্ৰমান্বয়ে ১৯৮৯ আৰু ১৯৯১ চনত ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ এএম আৰু পিএইচডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>[https://scholar.harvard.edu/files/imbens/files/imbenscvmarch2012.pdf The Vita of Guido Wilhelmus Imbens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082523/http://scholar.harvard.edu/files/imbens/files/imbenscvmarch2012.pdf |date=21 April 2014 }} – website OpenScholar of Harvard University</ref><ref>{{cite web | title = Guido Imbens, 1991 Brown Ph.D. recipient, is 2016 – 17 Horace Mann Medal winner | url = https://economics.brown.edu/announcements/guido-imbens-1991-brown-phd-recipient-2016-17-horace-mann-medal-winner | website = Brown University Department of Economics website | date = 22 May 2017 | access-date = 11 October 2021}}</ref><ref name="Imbens_Curriculum_Vitae" /> ==কৰ্মজীৱন== ইমবেন্সে হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৯০-৯৭, ২০০৬-১২), টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৮৯-১৯৯০), কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলছ (১৯৯৭-২০০১), আৰু কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলে (২০০২-০৬)ত অধ্যাপনা কৰিছে। তেওঁ অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ ইক'ন'মেট্ৰিকৰ বিশেষজ্ঞ। ই হৈছে কাৰণমূলক অনুমান অংকন কৰাৰ বাবে এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref name="Imbens_Curriculum_Vitae" /> তেওঁ ২০১৯ চনত ইকনোমেট্ৰিকাৰ সম্পাদক হিচাপে নিৰ্বাচিত হওঁ আৰু ২০২৩ চনলৈকে তেওঁ এই পদত অধিষ্ঠিত থাকিব।<ref>{{Cite web|title=Editorial Board {{!}} The Econometric Society|url=https://www.econometricsociety.org/publications/econometrica/editorial-board|access-date=16 February 2021|website=www.econometricsociety.org|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302020006/https://www.econometricsociety.org/publications/econometrica/editorial-board|url-status=live}}</ref> ২০২১ চনলৈকে তেওঁ ষ্টেনফৰ্ড গ্ৰেজুৱেট স্কুল অৱ বিজনেছৰ এপ্লাইড ইকনোমেট্ৰিকছ এণ্ড ইকনমিক্সৰ অধ্যাপক। তেওঁ ষ্টেনফৰ্ড ইনষ্টিটিউট ফৰ ইকনমিক পলিচী ৰিচাৰ্ছ (এছ.আই.ই.পি.আৰ.)ৰ এজন জ্যেষ্ঠ সভ্য আৰু তেওঁ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ মানৱবিজ্ঞান আৰু বিজ্ঞান বিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক।<ref name=":0">{{Cite web|last=University|first=Stanford|date=11 October 2021|title=Guido Imbens wins Nobel in economic sciences|url=https://news.stanford.edu/2021/10/11/guido-imbens-wins-nobel-economic-sciences/|access-date=12 October 2021|website=Stanford News|language=en|archive-date=12 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012020814/https://news.stanford.edu/2021/10/11/guido-imbens-wins-nobel-economic-sciences/|url-status=live}}</ref> ইমবেন্স ইকনোমেট্ৰিক চছাইটি (২০০১) আৰু আমেৰিকান একাডেমী অফ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ (২০০৯)ৰ এজন সভ্য।<ref name=Imbens_Curriculum_Vitae/><ref>{{cite web |author= |url=https://www.econometricsociety.org/society/organization-and-governance/fellows |title=Econometric Society Fellows, October 2016 |publisher=Econometric Society |date= |accessdate=14 May 2017 |archive-date=7 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707172950/https://www.econometricsociety.org/society/organization-and-governance/fellows |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author= |url=https://www.amacad.org/multimedia/pdfs/classlist2016.pdf |title=List of active members by class |publisher=American Academy of Arts and Sciences |date=27 October 2016 |accessdate=14 May 2017 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703113831/https://www.amacad.org/multimedia/pdfs/classlist2016.pdf |url-status=live }}</ref> ইমবেন্স ২০১৭ চনত ৰয়েল নেডাৰলেণ্ড একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছৰ বিদেশী সদস্য নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{cite web |author= |url=https://www.knaw.nl/nl/actueel/nieuws/knaw-kiest-26-nieuwe-leden-2017 |title=KNAW kiest 26 nieuwe leden |language=Dutch |publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |date=10 May 2017 |accessdate=14 May 2017 |archive-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525042257/https://knaw.nl/nl/actueel/nieuws/knaw-kiest-26-nieuwe-leden-2017 |url-status=live |archivedate=25 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190525042257/https://knaw.nl/nl/actueel/nieuws/knaw-kiest-26-nieuwe-leden-2017 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |author= |url=https://www.knaw.nl/en/members/foreign-members/15411 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514074540/https://www.knaw.nl/en/members/foreign-members/15411 |title=Guido Imbens |publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |date= |archive-date=14 May 2017 |access-date=31 October 2021 |archivedate=14 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170514074540/https://www.knaw.nl/en/members/foreign-members/15411 |deadurl=yes }}</ref> ২০২০ চনত তেওঁ আমেৰিকান ষ্টেটিষ্টিকেল এছ'চিয়েশ্যনৰ সভ্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.amstat.org/ASA/Your-Career/Awards/ASA-Fellows-list.aspx|title=ASA Fellows list|publisher=American Statistical Association|accessdate=1 June 2020|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521183138/https://www.amstat.org/ASA/Your-Career/Awards/ASA-Fellows-list.aspx|url-status=dead|archivedate=21 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200521183138/https://www.amstat.org/ASA/Your-Career/Awards/ASA-Fellows-list.aspx|deadurl=yes}}</ref> ===ইকন'মেট্ৰিক্স আৰু কাৰণমূলক সম্পৰ্কৰ ওপৰত গৱেষণা=== [[জছুৱা এংৰিষ্ট]] আৰু এলান ক্ৰুয়েগাৰকে ধৰি সহযোগী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ সৈতে গৱেষণা কৰি ইমবেন্সে বাস্তৱ জীৱনৰ তত্ত্ববোৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ অৰ্থনীতিবিদসকলক প্ৰাকৃতিক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা বুলি জনা জাত বাস্তৱ জীৱনৰ পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰাত সহায় কৰা পদ্ধতি আৰু ফ্ৰেমৱৰ্ক বিকশিত কৰাত গুৰুত্ব দিছিল। বিশেষকৈ তেওঁৰ অধ্যয়নৰ জৰিয়তে তেওঁ কাৰণমূলক সম্পৰ্ক বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নৰ জৰিয়তে বিশ্লেষণ কৰা কিছুমান সমস্যাৰ বিবৃতিত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ প্ৰভাৱ বা উপাৰ্জনৰ ওপৰত অতিৰিক্ত বছৰৰ শিক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{Cite news|last=Smialek|first=Jeanna|date=11 October 2021|title=The Nobel in economics goes to three who find experiments in real life.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/10/11/business/nobel-economics-prize-david-card-joshua-angrist-guido-imbens.html|access-date=12 October 2021|issn=0362-4331|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011230730/https://www.nytimes.com/2021/10/11/business/nobel-economics-prize-david-card-joshua-angrist-guido-imbens.html|url-status=live}}</ref> কাৰণমূলক সম্পৰ্ক অধ্যয়নৰ বাবে তেওঁৰ ফ্ৰেমৱৰ্কসমূহে সামাজিক আৰু জৈৱ চিকিৎসা বিজ্ঞানকে ধৰি আন একাধিক ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ পাইছিল। তেওঁৰ গৱেষণায়ে বিভিন্ন শাখাৰ গৱেষকসকলক বাস্তৱ-পৃথিৱীৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ সীমাবদ্ধতা বুজিবলৈ সঁজুলি প্ৰদান কৰিছে যি ক্ষেত্ৰ আৰু পৰীক্ষামূলক তথ্য আধাৰিত হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ ভালদৰে বুজি পোৱাৰ ক্ষমতা উন্নত কৰে। গৱেষকসকলৰ বাবে অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত নতুন নিয়মাৱলীৰ প্ৰভাৱ অধ্যয়ন কৰা আৰু ৰোগীৰ ওপৰত নতুন ঔষধৰ কাৰ্যকৰীতাৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰাৰ দৰে বিবিধ গৱেষণাৰ লগত জড়িত সমস্যা বিশ্লেষণ কৰাৰ বাবে পদ্ধতিবোৰ উপযোগী হৈছে।<ref name=":1">{{Cite book|last=Imbens|first=Guido W.|url=https://www.cambridge.org/core/books/causal-inference-for-statistics-social-and-biomedical-sciences/71126BE90C58F1A431FE9B2DD07938AB|title=Causal Inference for Statistics, Social, and Biomedical Sciences: An Introduction|last2=Rubin|first2=Donald B.|date=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-88588-1|location=Cambridge|access-date=12 October 2021|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011235900/https://www.cambridge.org/core/books/causal-inference-for-statistics-social-and-biomedical-sciences/71126BE90C58F1A431FE9B2DD07938AB|url-status=live}}</ref> এংৰিষ্টৰ সৈতে তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক সহযোগিতাবোৰৰ অন্যতম এক অধ্যয়নত ইমবেন্সে স্থানীয় গড় চিকিৎসা প্ৰভাৱ (লেট) নামৰ এটা মডেল প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল যি গৱেষণাবোৰক পৰ্যৱেক্ষণমূলক তথ্যৰ পৰা কাৰণগত অনুমান আহৰণ কৰাত সহায় কৰিছিল। ১৯৯৪ চনত "স্থানীয় গড় চিকিৎসা প্ৰভাৱৰ চিনাক্তকৰণ আৰু অনুমান" শীৰ্ষক এক ইকনোমেট্ৰিকা কাকতত মডেলটোৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰি তেওঁলোকে প্ৰাকৃতিক পৰীক্ষাৰ ধাৰণাটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ধাৰণাসমূহ মুখ্য পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ অধ্যয়ন কৰিবলৈ নিয়ন্ত্ৰিত পৰিস্থিতিৰ বিপৰীতে বাস্তৱ পৃথিৱীৰ ঘটনা আৰু পৰিস্থিতি আছিল। এনে কৰোতে তেওঁলোকে নিয়ন্ত্ৰিত অনুকৰণৰ সলনি বাস্তৱ পৃথিৱীত স্বাভাৱিকতে সংঘটিত ভূমিকাৰ সুযোগ আৰু যাদৃচ্ছিককৰণৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰিছিল। এয়া ব্যয়বহুল, সময় সাপেক্ষ বা আনকি অনৈতিকো হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=D.|first=Angrist, Joshua|url=http://worldcat.org/oclc/1144555780|title=Identification and Estimation of Local Average Treatment Effects|oclc=1144555780}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=University|first=Stanford|date=11 October 2021|title=Guido Imbens wins Nobel in economic sciences|url=https://news.stanford.edu/2021/10/11/guido-imbens-wins-nobel-economic-sciences/|access-date=12 October 2021|website=Stanford News|language=en|archive-date=12 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012020814/https://news.stanford.edu/2021/10/11/guido-imbens-wins-nobel-economic-sciences/|url-status=live}}</ref> কাকত আৰু আৰ্হিটোৱে ইকন'মেট্ৰিক, পৰিসংখ্যা আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰত অন্যান্য গৱেষণা প্ৰচেষ্টাৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। ==বাহ্যিক সংযোগ== {{২০২১ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 81tvz1gvqrylw6fcnqnulerpdp1jmnd 0 76467 635834 567373 2026-09-16T16:04:19Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635834 wikitext text/x-wiki {{about|[[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা|বেজবৰুৱা]] ৰচিত সাধুটো|[[আনোৱাৰ হুছেইন]] পৰিচালিত একে নামৰ চলচ্চিত্ৰখন|তেজীমলা (চলচ্চিত্ৰ)}} [[File:তেজীমলা.jpg|thumb|তেজীমলাৰ এখন কাল্পনিক ডিজিটেল চিত্ৰ।]] '''তেজীমলা''' হৈছে [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ই ৰচনা কৰা [[বুঢ়ী আইৰ সাধু]] মূল পুথিখনৰ অষ্টমটো সাধু ''তেজীমলা''ৰ মূল চৰিত্ৰটো হৈছে এজনী বাৰ-তেৰ বছৰীয়া কিশোৰীৰ চৰিত্ৰ। সাধুকথা অনুসৰি তেজীমলা এজন সাউদৰ কন্যা। <ref>{{cite book | title=বুঢ়ী আইৰ সাধু | publisher=লৰেল্ চ, হাওৰা | author=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা | authorlink=তেজীমলা | year=১৮৩৩|১৯১১}}</ref> লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই বৰ্ণনা কৰা অনুসৰি এজন সাউদৰ দুজনী ঘৈণীয়েক আছিল। তেওঁৰ এজনী মাথোঁন ছোৱালী আছিল, তাইৰ নাম তেজীমলা। সৰুজনীৰ কোনো ল’ৰা-ছোৱালী নাছিল। তেজীমলাৰ মাক তেজীমলাৰ কেঁচুৱা কালতে মৰিল, সেইদেখি তাইক মাহীয়েকে তুলিতালি ডাঙৰ কৰিছিল। ঘৰখনত একেজনী ছোৱালী তেজীমলা বাপেকৰ বৰ চেনেহৰ আছিল; কিন্তু মাহীয়েকে তেজীমলাক সমূলি দেখিব নোৱাৰিছিল; কেৱল গিৰিয়েকৰ ভয়তহে তেওঁ তেজীমলাক প্ৰতিপাল কৰি ডাঙৰ দীঘল কৰিব লগীয়াত পৰিছিল। সাধুটোত তেজীমলা এজনী নিৰীহ ছোৱালীৰ প্ৰতীক। মাহীমাকে নানান অত্যাচাৰৰ পিছত তেওঁক হত্যা কৰে। তেজিমলাই গছ, চৰাই আদিৰ ৰূপত পুনৰ জন্ম গ্ৰহণ কৰি সকলোৰে আগত আৰু বিশেষকৈ তেওঁৰ ব্যৱসায়ী দেউতাকৰ সন্মুখত প্ৰকৃত সত্যটো প্ৰকাশ কৰে। ==কাহিনী== এজন সাউদৰ বৰজনী ঘৈণীয়েকৰ এঘাৰ-বাৰ বছৰীয়া জীয়ৰী তেজীমলা মাহীমাকৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল হয়। ঘৰখনত একেজনী ছোৱালী তেজীমলা বাপেকৰ বৰ চেনেহৰ আছিল; কিন্তু মাহীয়েকে হ’লে তেজীমলাক সমূলি দেখিব নোৱাৰিছিল; কেৱল গিৰিয়েকৰ ভয়তহে তাই তেজীমলাক প্ৰতিপাল কৰি ডাঙৰ দীঘল কৰিব লগীয়াত পৰিছিল। তেজীমলাৰ বাপেকে এবাৰ মাহীমাকৰ হাতত তেজীমলাক গতাই ৬/৭ মাহলৈ বিদেশলৈ বেহা-বেপাৰৰ কামত যায়। সাউদে নাও মেলি যোৱাৰ দিনৰ পৰা মাহীমাকে তেজীমলাৰ দায়ৰ চেলু বিচাৰিবলৈ ধৰিলে আৰু যিমান পাৰিলে তেজীমলাক অকলে পাই অত্যাচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। কিছুদিনৰ পিছতেই তেজীমলাৰ সখীয়েকৰ বিয়ালৈ বুলি যাবলৈ ওলোৱাত মাহীমাকে তেজীমলাই বিয়াত পিন্ধিবলৈ বুলি পাটৰ ৰিহা-মেখেলা এযোৰ আৰু এখন উত্তম ৰিহাৰ গুণাৰ পাৰি দিয়া খনীয়াকাপোৰৰ টোপোলা এটা বান্ধি দিলে। তেওঁ বুদ্ধি কৰি পাটৰ ৰিহা মেখেলাযোৰৰ ভিতৰত মনে মনে এটা নিগনি সুমুৱাই দি আৰু পাৰি দিয়া খনীয়া কাপোৰখনৰ ভিতৰত এটা আঙঠা বান্ধি দি টোপোলা এটা কৰি তেজীমলাৰ হাতত দিলে। সখীয়েকৰ ঘৰ পাওঁ পাওঁ হওঁতেই তেজীমলাই মাহীয়েকৰ কথা মতে পাটৰ ৰিহা-মেখেলা আৰু পাৰি দিয়া কাপোৰ পিন্ধিবৰ মনেৰে টোপোলা মেলিলতে কাপোৰযোৰৰ ভিতৰৰ পৰা এটা নিগনি ওলাই লৰ মাৰিলে আৰু কাপোৰযোৰৰ ভিতৰৰ পৰা এটা আঙঠা সৰকি পৰিল। তেজীমলাই দেখি বিচূৰ্তি হ’ল যে ৰিহা-মেখেলাযোৰ নিগনিয়ে কূটি থকা-সৰকা কৰিলে আৰু পাৰি দিয়া কাপোৰখন ঠায়ে ঠায়ে পুৰিলে। ভয়ত তেজীমলাৰ মুখ শুকাই ঠক ঠক কৰে কঁপি ফেকুৰি ফেকুৰি কান্দে। বিয়াৰ পিছত তেজীমলা নিজৰ ঘৰলৈ উভতি আহিলত, মাহীয়েকে পোৰা আৰু কূটা কাপোৰ দেখি কৃত্ৰিম খঙত জলি পকি তেজীমলাক গালি-শপনি পাৰি মাৰি অত্যাচাৰ কৰিলে। ইমানৰ পিছতো মাহীয়েকৰ হেঁপাহ নপলোৱাত তেওঁ তেজীমালক টানি আনি ঢেঁকীৰ আগত বহুৱাই ধান বঢ়াবলৈ লগাই, নিজে ঢেঁকী দিবলৈ লাগে। মাহীয়েকে ঢেঁকী দি থাকোঁতে এবাৰ হঠাত চাব মাৰি ঢেঁকীটো পেলাই দি তেজীমলাৰ সোহাঁতখন খুন্দি পেলাই, সোহাঁতখন খুন্দিলত তেজীমলাই যন্ত্ৰণাত চিয়ঁৰি কান্দিবলৈ ধৰে আৰু তেজীমালক বাওঁ হাতেৰে খুবলিত ধান বঢ়াই দিবলৈ হুকুম দিয়ে আৰু এবাৰত তেওঁ তেজীমলাৰ বাওঁ হাতখনো খুন্দে। এইদৰে তেওঁ তেজীমলাৰ ভৰি দুখন আৰু মুৰটোৱো খুন্দি তেজীমলাক মাৰি সাউদনীয়ে কোনেও নেদেখাকৈ ঢেঁকীশালৰ পানীপোতাতে গাঁত এটা খান্দি পুতি থয়। তেজীমালক পোতা ঠাইডোখৰত কিছুদিনৰ মূৰত এজোপা লাওগছ গজি লহ-পহ কৰে ডাঙৰ হৈ লাও লাগিবলৈ ধৰে। লাও দেখি এগৰাকী বুঢ়ীয়ে সাউদনীক লাও খোজে। লাও চিঙিবলৈ ধৰোঁতেই লাও জোপাই ইনাই-বিনাই কান্দি কথা কোৱা শুনি বুঢ়ী গৰাকীয়ে ভয়খাই আহি সাউদনীক কথাটো জনায়। পিছত সাউদনীয়ে লাওজোপা কাটি পেলাই দিয়া ঠাইতে এজোপা জৰা টেঙা গজি উঠি লমালমে জৰা লাগিবলৈ ধৰে। এবাৰ গৰখীয়া ল'ৰাই জৰা চিঙিবলৈ মন কৰি হাত মেলাত পুনৰ জৰা জোপাই ইনাই-বিনাই কান্দি কথাকবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা গম পাই সাউদনীয়ে জৰাজোপা কাটি নদীত উটাই দিয়ে। নদীত উটি গৈ ওচৰৰে ঘূলি এটাত ৰৈ এজোপা পদূম হৈ এটা সুন্দৰ ফুলেৰে জকমকীয়া হ’য়। কিছুদিনৰ মূৰত বেহা-বেপাৰ কৰি সেই নৈয়েদিয়েই তেজীমলাৰ বাপেকে নাৱেৰে উভতি আহোঁতে পদূম ফুল এটা ফুলি থকা দেখি তেজীমলালৈ সেই ফুলটো লৈ যাঁও বুলি ভাবি নাৱৰীয়াক সেই ফুলটো ছিঙি আনিবলৈ ক’লে। নাৱৰীয়াটোৱে ফুলটো ছিঙিবলৈ হাত মেলোঁতেই পদূমে আগৰদৰেই বিনাই কথাক'বলৈ ধৰে। এইকথাত নাৱৰীয়াই ভয় খাই সাউদক কথাটো জনোৱাত সাউদে নিজেই ফুলপাহ চিঙিবলৈ ধৰে। পুনৰ একে পৰিস্থিতিৰ মুখামুখি হোৱা সাউদে পদুমফুলপাহ তেওঁৰেই কন্যা তেজীমলা বুলি প্ৰমাণ কৰি এটি শালিকাৰ ৰূপত ঘৰলৈ লৈ আনে। ঘৰত সাউদে তেজীমলাৰ বিষয়ে নানান প্ৰশ্ন কৰি পিছত শালিকাৰ পৰা পুনৰ আগৰ তেজীমলাক ঘূৰাই আনে আৰু ঘৈণীয়েকক ঘৰৰ পৰা খেদি দিয়ে। ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== 'তেজীমলা' ১৯৬৩ চনত মুক্তি পোৱা [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ৰ তেজীমলা সাধু আধাৰিত এখন নাৰীকেন্দ্ৰিক ছবি। ছবিৰ পৰিচালক আছিল [[আনোৱাৰ হুছেইন]]। তেৱেঁই [[গুৱাহাটী]] কুমাৰপাৰৰ আনোৱাৰ ফিল্মচৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনাও কৰিছিল। তেজীমলাই আঞ্চলিক ছবিৰ শিতানত শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ছবি হিচাপে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ “চাৰ্টিফিকেট অৱ মেৰিট” লাভ কৰে।<ref name="toi">{{Cite web |title='Women are the prime force of society' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Women-are-the-prime-force-of-society/articleshow/39535827.cms |accessdate=20-10-2019}}{{Cite web |title='Women are the prime force of society' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Women-are-the-prime-force-of-society/articleshow/39535827.cms |accessdate=20-10-2019}}</ref><ref name="dff">{{Cite web |title=National films for Awards |url=https://www.dff.nic.in/images/Documents/104_10thNfacatalogue.pdf |accessdate=20-10-2019}}</ref> ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আঁ‌ক-বাক প্ৰকাশনৰ বেনাৰত এই সাধুটোৰ আলমতে ৰচিত [[তেজীমলাৰ মাকৰ সাধু]] নামৰ মৃদুল শৰ্মাৰ এখন সামাজিক উপন্যাস প্ৰকাশিত হয়। এই উপন্যাসখনত তেজীমলাৰ মাক বা মাহীমাকক কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ। উপন্যাসখন তেজীমলাৰ সদাগৰ পিতাকৰ মাধ্যমেৰে আগবাঢ়ে আৰু কাহিনীটোৰ সিংহভাগতে তেজীমলাৰ পিতৃৰ চৰিত্ৰৰ চূড়ান্ত অৱক্ষয়ৰ লগতে তেজীমলাৰ প্ৰতি পিতৃৰ মমতাও উন্মোচিত হৈছে। সাউদে দ্বিতীয় বিবাহ কৰি সখিয়েক মনবৰৰ সম্বন্ধীয় ভনীয়েক সুমিত্ৰাক আপোন কৰাক লৈ কাহিনীয়ে গতিলাভ কৰে। এই উপন্যাসখনে ২০১০-১১ বৰ্ষৰ আঁ‌ক-বাক উপন্যাস বঁ‌টাৰ শ্ৰেষ্ঠ উপন্যাসৰ সন্মান লাভ কৰে। 'তেজীমলা' সাধু আৰু চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰকৰি ২০১৬ চনত মুক্তি লাভ কৰা ভাস্কৰ হাজৰিকা পৰিচালিত [[কথানদী]] এখন হৰৰ ফেণ্টাচী প্ৰকাৰৰ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] চলচ্চিত্ৰ। কথানদীৰ ছবিখনৰ কাহিনীটো [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ৰ [[বুঢ়ী আইৰ সাধু]]ৰ কেইটিমান জনপ্ৰিয় সাধু আৰু চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। বুঢ়ী আইৰ সাধুত সন্নিৱিষ্ট "তেজীমলা", "চম্পাৱতী", "ঔ-কুঁৱৰী" আৰু "তাৱৈৰ সাধু" নামৰ চাৰিটা বিশেষ সাধুৰ সংমিশ্ৰণ কৰি কথানদীৰ মূল কাহিনীটো সৃষ্টি কৰা হৈছে। <ref>https://www.thehindu.com/features/and-the-river-flows-to-tell-the-tales-kothanodi/article8645138.ece</ref> <ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-iconic-fables-to-feature-in-film/articleshow/26761372.cms | title=Four iconic fables to feature in film | work=Times of India | date=3 December 2013 | author=Das, Gaurav | location=Guwahati}}</ref> কথানদীয়ে ২০১৫ চনত এছিয়ান চিনেমা ফাণ্ডৰ প'ষ্ট প্ৰডাক্‌চন বঁটা লাভ কৰে।<ref name=grant>{{cite news|title=Asian Cinema Fund (ACF) 2015 Selection Announced|url=http://acf.biff.kr/artyboard/board.asp?act=bbs&subAct=view&bid=9636_02&list_style=list&seq=150072|access-date=2021-10-17|archivedate=2015-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150828223542/http://acf.biff.kr/artyboard/board.asp?act=bbs&subAct=view&bid=9636_02&list_style=list&seq=150072|deadurl=yes}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১ ৰ পৰা ১০ অক্টোবৰলৈকে অনুষ্ঠিত বিংশতিতম [[বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত এই চলচ্চিত্ৰ প্ৰথমবাৰ প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref name=premi>{{cite news|title=Kothanodi receives rare international honour|url=http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=jul1115,12,87,1416,663,738|access-date=2021-10-17|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110322/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=jul1115,12,87,1416,663,738|deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনৰ এপ্ৰিলত ৬৩ তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ত ই [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="nfa">{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/63rd-national-film-awards-complete-list-of-winners/ | title=National Awards 2016: Here is the complete List of Winners | work=The Indian Express | date=29 March 2016 | accessdate=11 June 2016 | location=New Delhi}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সাধুকথাৰ চৰিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সাহিত্যকৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:বুঢ়ী আইৰ সাধু]] 3dft4qjphcuzlpgd9rjrd8mfrd1l0ic 635835 635834 2026-09-16T16:04:57Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635835 wikitext text/x-wiki {{about|[[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা|বেজবৰুৱা]] ৰচিত সাধুটো|[[আনোৱাৰ হুছেইন]] পৰিচালিত একে নামৰ চলচ্চিত্ৰখন|তেজীমলা (চলচ্চিত্ৰ)}} [[File:তেজীমলা.jpg|thumb|তেজীমলাৰ এখন কাল্পনিক ডিজিটেল চিত্ৰ।]] '''তেজীমলা''' হৈছে [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ই ৰচনা কৰা [[বুঢ়ী আইৰ সাধু]] মূল পুথিখনৰ অষ্টমটো সাধু ''তেজীমলা''ৰ মূল চৰিত্ৰটো হৈছে এজনী বাৰ-তেৰ বছৰীয়া কিশোৰীৰ চৰিত্ৰ। সাধুকথা অনুসৰি তেজীমলা এজন সাউদৰ কন্যা।<ref>{{cite book | title=বুঢ়ী আইৰ সাধু | publisher=লৰেল্ চ, হাওৰা | author=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা | authorlink=তেজীমলা | year=১৮৩৩|১৯১১}}</ref> লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই বৰ্ণনা কৰা অনুসৰি এজন সাউদৰ দুজনী ঘৈণীয়েক আছিল। তেওঁৰ এজনী মাথোঁন ছোৱালী আছিল, তাইৰ নাম তেজীমলা। সৰুজনীৰ কোনো ল’ৰা-ছোৱালী নাছিল। তেজীমলাৰ মাক তেজীমলাৰ কেঁচুৱা কালতে মৰিল, সেইদেখি তাইক মাহীয়েকে তুলিতালি ডাঙৰ কৰিছিল। ঘৰখনত একেজনী ছোৱালী তেজীমলা বাপেকৰ বৰ চেনেহৰ আছিল; কিন্তু মাহীয়েকে তেজীমলাক সমূলি দেখিব নোৱাৰিছিল; কেৱল গিৰিয়েকৰ ভয়তহে তেওঁ তেজীমলাক প্ৰতিপাল কৰি ডাঙৰ দীঘল কৰিব লগীয়াত পৰিছিল। সাধুটোত তেজীমলা এজনী নিৰীহ ছোৱালীৰ প্ৰতীক। মাহীমাকে নানান অত্যাচাৰৰ পিছত তেওঁক হত্যা কৰে। তেজিমলাই গছ, চৰাই আদিৰ ৰূপত পুনৰ জন্ম গ্ৰহণ কৰি সকলোৰে আগত আৰু বিশেষকৈ তেওঁৰ ব্যৱসায়ী দেউতাকৰ সন্মুখত প্ৰকৃত সত্যটো প্ৰকাশ কৰে। ==কাহিনী== এজন সাউদৰ বৰজনী ঘৈণীয়েকৰ এঘাৰ-বাৰ বছৰীয়া জীয়ৰী তেজীমলা মাহীমাকৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল হয়। ঘৰখনত একেজনী ছোৱালী তেজীমলা বাপেকৰ বৰ চেনেহৰ আছিল; কিন্তু মাহীয়েকে হ’লে তেজীমলাক সমূলি দেখিব নোৱাৰিছিল; কেৱল গিৰিয়েকৰ ভয়তহে তাই তেজীমলাক প্ৰতিপাল কৰি ডাঙৰ দীঘল কৰিব লগীয়াত পৰিছিল। তেজীমলাৰ বাপেকে এবাৰ মাহীমাকৰ হাতত তেজীমলাক গতাই ৬/৭ মাহলৈ বিদেশলৈ বেহা-বেপাৰৰ কামত যায়। সাউদে নাও মেলি যোৱাৰ দিনৰ পৰা মাহীমাকে তেজীমলাৰ দায়ৰ চেলু বিচাৰিবলৈ ধৰিলে আৰু যিমান পাৰিলে তেজীমলাক অকলে পাই অত্যাচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। কিছুদিনৰ পিছতেই তেজীমলাৰ সখীয়েকৰ বিয়ালৈ বুলি যাবলৈ ওলোৱাত মাহীমাকে তেজীমলাই বিয়াত পিন্ধিবলৈ বুলি পাটৰ ৰিহা-মেখেলা এযোৰ আৰু এখন উত্তম ৰিহাৰ গুণাৰ পাৰি দিয়া খনীয়াকাপোৰৰ টোপোলা এটা বান্ধি দিলে। তেওঁ বুদ্ধি কৰি পাটৰ ৰিহা মেখেলাযোৰৰ ভিতৰত মনে মনে এটা নিগনি সুমুৱাই দি আৰু পাৰি দিয়া খনীয়া কাপোৰখনৰ ভিতৰত এটা আঙঠা বান্ধি দি টোপোলা এটা কৰি তেজীমলাৰ হাতত দিলে। সখীয়েকৰ ঘৰ পাওঁ পাওঁ হওঁতেই তেজীমলাই মাহীয়েকৰ কথা মতে পাটৰ ৰিহা-মেখেলা আৰু পাৰি দিয়া কাপোৰ পিন্ধিবৰ মনেৰে টোপোলা মেলিলতে কাপোৰযোৰৰ ভিতৰৰ পৰা এটা নিগনি ওলাই লৰ মাৰিলে আৰু কাপোৰযোৰৰ ভিতৰৰ পৰা এটা আঙঠা সৰকি পৰিল। তেজীমলাই দেখি বিচূৰ্তি হ’ল যে ৰিহা-মেখেলাযোৰ নিগনিয়ে কূটি থকা-সৰকা কৰিলে আৰু পাৰি দিয়া কাপোৰখন ঠায়ে ঠায়ে পুৰিলে। ভয়ত তেজীমলাৰ মুখ শুকাই ঠক ঠক কৰে কঁপি ফেকুৰি ফেকুৰি কান্দে। বিয়াৰ পিছত তেজীমলা নিজৰ ঘৰলৈ উভতি আহিলত, মাহীয়েকে পোৰা আৰু কূটা কাপোৰ দেখি কৃত্ৰিম খঙত জলি পকি তেজীমলাক গালি-শপনি পাৰি মাৰি অত্যাচাৰ কৰিলে। ইমানৰ পিছতো মাহীয়েকৰ হেঁপাহ নপলোৱাত তেওঁ তেজীমালক টানি আনি ঢেঁকীৰ আগত বহুৱাই ধান বঢ়াবলৈ লগাই, নিজে ঢেঁকী দিবলৈ লাগে। মাহীয়েকে ঢেঁকী দি থাকোঁতে এবাৰ হঠাত চাব মাৰি ঢেঁকীটো পেলাই দি তেজীমলাৰ সোহাঁতখন খুন্দি পেলাই, সোহাঁতখন খুন্দিলত তেজীমলাই যন্ত্ৰণাত চিয়ঁৰি কান্দিবলৈ ধৰে আৰু তেজীমালক বাওঁ হাতেৰে খুবলিত ধান বঢ়াই দিবলৈ হুকুম দিয়ে আৰু এবাৰত তেওঁ তেজীমলাৰ বাওঁ হাতখনো খুন্দে। এইদৰে তেওঁ তেজীমলাৰ ভৰি দুখন আৰু মুৰটোৱো খুন্দি তেজীমলাক মাৰি সাউদনীয়ে কোনেও নেদেখাকৈ ঢেঁকীশালৰ পানীপোতাতে গাঁত এটা খান্দি পুতি থয়। তেজীমালক পোতা ঠাইডোখৰত কিছুদিনৰ মূৰত এজোপা লাওগছ গজি লহ-পহ কৰে ডাঙৰ হৈ লাও লাগিবলৈ ধৰে। লাও দেখি এগৰাকী বুঢ়ীয়ে সাউদনীক লাও খোজে। লাও চিঙিবলৈ ধৰোঁতেই লাও জোপাই ইনাই-বিনাই কান্দি কথা কোৱা শুনি বুঢ়ী গৰাকীয়ে ভয়খাই আহি সাউদনীক কথাটো জনায়। পিছত সাউদনীয়ে লাওজোপা কাটি পেলাই দিয়া ঠাইতে এজোপা জৰা টেঙা গজি উঠি লমালমে জৰা লাগিবলৈ ধৰে। এবাৰ গৰখীয়া ল'ৰাই জৰা চিঙিবলৈ মন কৰি হাত মেলাত পুনৰ জৰা জোপাই ইনাই-বিনাই কান্দি কথাকবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা গম পাই সাউদনীয়ে জৰাজোপা কাটি নদীত উটাই দিয়ে। নদীত উটি গৈ ওচৰৰে ঘূলি এটাত ৰৈ এজোপা পদূম হৈ এটা সুন্দৰ ফুলেৰে জকমকীয়া হ’য়। কিছুদিনৰ মূৰত বেহা-বেপাৰ কৰি সেই নৈয়েদিয়েই তেজীমলাৰ বাপেকে নাৱেৰে উভতি আহোঁতে পদূম ফুল এটা ফুলি থকা দেখি তেজীমলালৈ সেই ফুলটো লৈ যাঁও বুলি ভাবি নাৱৰীয়াক সেই ফুলটো ছিঙি আনিবলৈ ক’লে। নাৱৰীয়াটোৱে ফুলটো ছিঙিবলৈ হাত মেলোঁতেই পদূমে আগৰদৰেই বিনাই কথাক'বলৈ ধৰে। এইকথাত নাৱৰীয়াই ভয় খাই সাউদক কথাটো জনোৱাত সাউদে নিজেই ফুলপাহ চিঙিবলৈ ধৰে। পুনৰ একে পৰিস্থিতিৰ মুখামুখি হোৱা সাউদে পদুমফুলপাহ তেওঁৰেই কন্যা তেজীমলা বুলি প্ৰমাণ কৰি এটি শালিকাৰ ৰূপত ঘৰলৈ লৈ আনে। ঘৰত সাউদে তেজীমলাৰ বিষয়ে নানান প্ৰশ্ন কৰি পিছত শালিকাৰ পৰা পুনৰ আগৰ তেজীমলাক ঘূৰাই আনে আৰু ঘৈণীয়েকক ঘৰৰ পৰা খেদি দিয়ে। ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== 'তেজীমলা' ১৯৬৩ চনত মুক্তি পোৱা [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ৰ তেজীমলা সাধু আধাৰিত এখন নাৰীকেন্দ্ৰিক ছবি। ছবিৰ পৰিচালক আছিল [[আনোৱাৰ হুছেইন]]। তেৱেঁই [[গুৱাহাটী]] কুমাৰপাৰৰ আনোৱাৰ ফিল্মচৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনাও কৰিছিল। তেজীমলাই আঞ্চলিক ছবিৰ শিতানত শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ছবি হিচাপে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ “চাৰ্টিফিকেট অৱ মেৰিট” লাভ কৰে।<ref name="toi">{{Cite web |title='Women are the prime force of society' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Women-are-the-prime-force-of-society/articleshow/39535827.cms |accessdate=20-10-2019}}{{Cite web |title='Women are the prime force of society' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Women-are-the-prime-force-of-society/articleshow/39535827.cms |accessdate=20-10-2019}}</ref><ref name="dff">{{Cite web |title=National films for Awards |url=https://www.dff.nic.in/images/Documents/104_10thNfacatalogue.pdf |accessdate=20-10-2019}}</ref> ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আঁ‌ক-বাক প্ৰকাশনৰ বেনাৰত এই সাধুটোৰ আলমতে ৰচিত [[তেজীমলাৰ মাকৰ সাধু]] নামৰ মৃদুল শৰ্মাৰ এখন সামাজিক উপন্যাস প্ৰকাশিত হয়। এই উপন্যাসখনত তেজীমলাৰ মাক বা মাহীমাকক কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ। উপন্যাসখন তেজীমলাৰ সদাগৰ পিতাকৰ মাধ্যমেৰে আগবাঢ়ে আৰু কাহিনীটোৰ সিংহভাগতে তেজীমলাৰ পিতৃৰ চৰিত্ৰৰ চূড়ান্ত অৱক্ষয়ৰ লগতে তেজীমলাৰ প্ৰতি পিতৃৰ মমতাও উন্মোচিত হৈছে। সাউদে দ্বিতীয় বিবাহ কৰি সখিয়েক মনবৰৰ সম্বন্ধীয় ভনীয়েক সুমিত্ৰাক আপোন কৰাক লৈ কাহিনীয়ে গতিলাভ কৰে। এই উপন্যাসখনে ২০১০-১১ বৰ্ষৰ আঁ‌ক-বাক উপন্যাস বঁ‌টাৰ শ্ৰেষ্ঠ উপন্যাসৰ সন্মান লাভ কৰে। 'তেজীমলা' সাধু আৰু চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰকৰি ২০১৬ চনত মুক্তি লাভ কৰা ভাস্কৰ হাজৰিকা পৰিচালিত [[কথানদী]] এখন হৰৰ ফেণ্টাচী প্ৰকাৰৰ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] চলচ্চিত্ৰ। কথানদীৰ ছবিখনৰ কাহিনীটো [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]ৰ [[বুঢ়ী আইৰ সাধু]]ৰ কেইটিমান জনপ্ৰিয় সাধু আৰু চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। বুঢ়ী আইৰ সাধুত সন্নিৱিষ্ট "তেজীমলা", "চম্পাৱতী", "ঔ-কুঁৱৰী" আৰু "তাৱৈৰ সাধু" নামৰ চাৰিটা বিশেষ সাধুৰ সংমিশ্ৰণ কৰি কথানদীৰ মূল কাহিনীটো সৃষ্টি কৰা হৈছে। <ref>https://www.thehindu.com/features/and-the-river-flows-to-tell-the-tales-kothanodi/article8645138.ece</ref> <ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-iconic-fables-to-feature-in-film/articleshow/26761372.cms | title=Four iconic fables to feature in film | work=Times of India | date=3 December 2013 | author=Das, Gaurav | location=Guwahati}}</ref> কথানদীয়ে ২০১৫ চনত এছিয়ান চিনেমা ফাণ্ডৰ প'ষ্ট প্ৰডাক্‌চন বঁটা লাভ কৰে।<ref name=grant>{{cite news|title=Asian Cinema Fund (ACF) 2015 Selection Announced|url=http://acf.biff.kr/artyboard/board.asp?act=bbs&subAct=view&bid=9636_02&list_style=list&seq=150072|access-date=2021-10-17|archivedate=2015-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150828223542/http://acf.biff.kr/artyboard/board.asp?act=bbs&subAct=view&bid=9636_02&list_style=list&seq=150072|deadurl=yes}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১ ৰ পৰা ১০ অক্টোবৰলৈকে অনুষ্ঠিত বিংশতিতম [[বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত এই চলচ্চিত্ৰ প্ৰথমবাৰ প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref name=premi>{{cite news|title=Kothanodi receives rare international honour|url=http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=jul1115,12,87,1416,663,738|access-date=2021-10-17|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110322/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=jul1115,12,87,1416,663,738|deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনৰ এপ্ৰিলত ৬৩ তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ত ই [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="nfa">{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/63rd-national-film-awards-complete-list-of-winners/ | title=National Awards 2016: Here is the complete List of Winners | work=The Indian Express | date=29 March 2016 | accessdate=11 June 2016 | location=New Delhi}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সাধুকথাৰ চৰিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সাহিত্যকৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:বুঢ়ী আইৰ সাধু]] 28zv5ac7yfp0o44g9dpccul1aoorb7y 0 78953 635810 573994 2026-09-16T15:14:46Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইতিহাস */ 635810 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Kamathipura mulund churchgate linking |population_demonym = |area_total_km2= |area_rank= |elevation_footnotes= |elevation_m=4 |population_total= |population_as_of= |population_footnotes= |population_density_km2=auto |population_rank= |demographics_type1=ভাষা |unit_pref=Metric |demographics1_title1=Official |timezone1=[[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] |utc_offset1=+5:30 |postal_code_type=<!-- [[Postal Index Number|পিন]] --> |postal_code= |registration_plate= |website= |footnotes= |demographics1_info1=[[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] |name= |area_footnotes= |governing_body= |native_name={{small|লাল বাজাৰ}} |pushpin_map_caption=ভাৰতৰ মুম্বাইৰ অৱস্থান। |native_name_lang=মাৰাঠী |other_name= |settlement_type=নিষিদ্ধ এলেকা |image_skyline= |image_alt= |image_caption=কমাঠীপুৰাৰ এটা উপপথ |nickname= |pushpin_map=India Mumbai |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |coordinates = | latd = 18.96 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 72.82 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title |government_type= |subdivision_type= দেশ |subdivision_name={{flag|India}} |subdivision_type1=[[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] |subdivision_type2=মেট্ৰ |subdivision_name1=[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |subdivision_name2=মুম্বাই |established_title=প্ৰতিষ্ঠা |established_date=১৭৯৫ |founder= |named_for= |official_name={{Big|कामाटीपूरा}}<hr/>{{Small|কমাঠীপুৰা}} }} '''কমাঠীপুৰা''' বা '''কমাঠীপুৰম'''({{lang-en|Kamathipura}})<ref>"Red light district swaps sin for skyscrapers". ''The Times of India''. 28 November 2009. Archived from the original on 9 September 2013</ref> হৈছে ভাৰতৰ মুম্বাইৰ এটা চুবুৰীয়া অঞ্চল, যি পতিতাবৃত্তিৰ বাবে বিখ্যাত। ১৭৯৫ চনৰ পিছত মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ সাতটা দ্বীপক সংযোগ কৰা কজৱে (causeways) নিৰ্মাণৰ সৈতে প্ৰথমে এই অঞ্চল প্ৰতিষ্ঠিত কৰা হৈছিল৷<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|title=Beyond brothels: How real estate and online sites are changing red light areas|date=29 April 2017}}</ref> মূলতঃ লাল বজাৰ নামেৰে জনাজাত, এই নামৰ উৎপত্তি নিৰ্মাণ ক্ষেত্ৰত কাম কৰা শ্ৰমিক ʼকমাঠীʼ শব্দৰ পৰা। আৰক্ষীৰ কঠোৰ অভিযানৰ ফলত, ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে এইডছৰ উত্থান আৰু চৰকাৰৰ পুনৰ্বিকাশ নীতিয়ে যৌন কৰ্মীসকলক এই বৃত্তিৰ পৰা আঁতৰি যোৱাত সহায় কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কমাঠীপুৰাৰ পৰা বাহিৰ লৈ যোৱাত সহায় কৰিছিল । অঞ্চলটোত যৌন কৰ্মীৰ সংখ্যা এতিয়া হ্ৰাস পাইছে। তেতিয়াৰ পৰাই কামতিপুৰাত জেণ্ট্ৰিফিকেশনৰ অভিজ্ঞতা হৈছে, আৰু ২০১৭ চনলৈকে কামথিপুৰাত ২০০০ তকৈও কম যৌনকৰ্মী আছিল। ৰিয়েল এষ্টেট সম্প্ৰসাৰণে বেশ্যালয়সমূহক এসময়ত বিয়পি থকা ১৪টা লেনৰ ভিতৰত মাত্ৰ দুটা লেনতহে ঠেলি দিছে।.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|title=Beyond brothels: How real estate and online sites are changing red light areas|newspaper=Hindustan Times|date=29 April 2017}}</ref> ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ পতিতালয়-আধাৰিত যৌন উদ্যোগ মুম্বাইত অৱস্থিত।ইয়াত ৫,000ৰো অধিক পুৰুষ, মহিলা আৰু ট্ৰেন্সজেণ্ডাৰড যৌন কৰ্মী আছে। এই যৌন কৰ্মীসকল মুখ্যতঃ অৱস্থিত এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ পতিতা ব্যৱসায় এলেকা, কমাঠীপুৰাত। ইয়াৰে বহুতো মহিলা নিম্ন আয়ৰ পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰা। তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তেওঁলোকক নাবালক হিচাপে অচিনাকি লোকক পইচাৰ বিনিময়ত বিক্ৰী কৰে।<ref>Gezinski, L., & Karandikar, S. (2013). Exploring needs of sex workers from the Kamathipura red-light area of Mumbai, India. Journal of social service research, 39(4), 552-561.</ref> ১৯৯২ চনত, বৃহন্মুম্বাই পৌৰ নিগমে (বিএমচি) নথিভুক্ত কৰিছিল যে ইয়াত ৪৫,০০০ যৌন কৰ্মী আছিল যি ২০০৯ চনত ১৬০০ লৈ হ্ৰাস পাইছিল <ref>{{Cite web|last=Nadar/Rediff.com|first=A. Ganesh|title='They said my husband had sold me'|url=https://www.rediff.com/news/special/they-said-my-husband-had-sold-me/20141210.htm|access-date=2025-01-16|website=Rediff|language=en}}</ref> আৰু ২০১৮ চনত ৫০০ লৈ পাইছিল।<ref>Kamath, Naresh (6 January 2018). "Maharashtra government pushes for revamp of Mumbai's Kamathipura area". ''www.hindustantimes.com''. Retrieved 16 December 2018</ref> বহুতো যৌন কৰ্মীয়ে মহাৰাষ্ট্ৰৰ আন এলেকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰে আৰু ৰিয়েল এষ্টেট বিকাশকাৰীসকলে উচ্চ মূল্যৰে এই অঞ্চল কৰে। ২০১৮ চনত মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰে অঞ্চলটো ধ্বংস আৰু পুনৰ বিকাশৰ বাবে নিবিদা বিচাৰিছিল।<ref>Kamath, Naresh (6 January 2018). "Maharashtra government pushes for revamp of Mumbai's Kamathipura area". ''www.hindustantimes.com''. Retrieved 16 December 2018.</ref> == ইতিহাস == [[File:Seven Islands of Bombay (mul).svg|thumb|left|160px|মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ সাতটা দ্বীপ, সপ্তদশ শতিকাৰ আগতে]] {{Quote box |quote =The ground floors open directly onto the road like native shops. In their lower and upper rooms, native women call to male passers-by. |source = - A visiting [[Christianity|Christian]] missionary in late 19th century <ref name=mum/> |width=100% | quoted = 1 |salign = right }} বম্বে বন্দৰৰ বাণিজ্য বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইংৰাজে মুম্বাইক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। ১৭৮২ চনত ব্ৰিটিছে দ্বীপসমূহক একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে। ১৭৮৪ চনত হৰ্ণবি ভেলাৰ্ড প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই প্ৰকল্পত বোম্বাইৰ গভৰ্ণৰ উইলিয়াম হৰ্ণবিৰ (১৭৭১-১৭৮৪)অধীনত মুম্বাইৰ সাতটা দ্বীপক একত্ৰিত কৰি এটা সংযোগপথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।ইয়াৰ ফলত মুম্বাই কেইবাটাও নিম্ন-জলাভূমি এলেকা যেনে বাইকুল্লা, টাৰ্দেও, মহালক্ষ্মী আৰু কমাঠীপুৰা বাসস্থানৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ১৭৯৫ চনৰ পৰা দেশৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ কামাথি (শ্ৰমিক)সকলে নিৰ্মাণ স্থানত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰি ইয়াত হৰ্ণবি ভেলাৰ্ড আৰু বেলাচিছ ৰোড নিৰ্মাণৰ বাবে বসবাসযোগ্য কৰি তোলা সমতল অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, যাৰ ফলত অঞ্চলটোক বৰ্তমানৰ সৃষ্টি হয় নাম। এই অঞ্চলটোৰ উত্তৰে বেলাচিছ ৰোড, দক্ষিণে গাওদেৱী আৰু ফকলেণ্ড ৰোড আৰু তাৰ উত্তৰেদি গৈছে ঘাইপথ।<ref name=mum>{{cite web |title=Kamathipura |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/kamathipura.html |publisher=Mumbai Pages }}</ref><ref>{{cite web |title= Bellasis Road|date=22 July 1997 |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/architecture/civil/bellasis-road.html |publisher=Mumbai Pages, TIFR }}</ref> এই সময়ছোৱাত এটা সময়ত ইয়াত চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ বসতি আছিল, যি ডকহেণ্ডহিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট চলাইছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে এই সকলোবোৰ সলনি হৈ গৈছিল।<ref>"Red light district swaps sin for skyscrapers". The Times of India. 28 November 2009. Archived from the original on 9 September 2013.</ref> তেতিয়ালৈকে মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ ১৮৬৪ চনৰ লোকপিয়লৰ পৰিসংখ্যাই দেখুৱাইছে যে কামঠিপুৰা (৬০১)ৰ তুলনাত আন অঞ্চলত বেশ্যাৰ জনসংখ্যা বেছি আছিল, যেনে গিৰগাঁও (১,০৪৪), ফানাস্বদী (১,৩২৩) আৰু ওমবুৰ্খাৰী (১,৫৮৩), এই সকলোবোৰ ১৮৬৪ চনৰ পিছত হ্ৰাস পাইছিল।<ref>{{Cite book|title=The Limits of British Colonial Control in South Asia: Spaces of Disorder in the Indian Ocean Region|date=2008|publisher=Routledge|year=2008|isbn=9781134055272|editor-last=Tambe|editor-first=Ashwini|series=Volume 50 of Routledge Studies in the Modern History of Asia|publication-date=19 August 2008|editor-last2=Fischer-Tiné|editor-first2=Harald}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাত মুম্বাই চহৰৰ মূল ৰেড লাইট জিলাত এই অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটে। এজন ভ্ৰমণকাৰী মিছনেৰীৰ ভাষাত, "... তলৰ মহলাটো ৰাস্তাৰ বাবে মুকলি, থলুৱা দোকানৰ দৰে। এই তলৰ কোঠাবোৰৰ লগতে ওপৰৰ কোঠাবোৰতো থলুৱা মহিলাসকলে বিভিন্ন জাতিৰ পুৰুষ পথচাৰীক মাতিছিল।"<ref>{{Cite web|title=Kamathipura (Kamatipura): Mumbai/Bombay pages|url=https://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/kamathipura.html|access-date=2025-01-16|website=theory.tifr.res.in}}</ref> কামঠিপুৰা ব্ৰিটিছ সৈন্যৰ বাবে মুম্বাইৰ অন্যতম "আৰাম জ'ন" হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু এই কথা স্থানীয় উৎপত্তিৰ কাহিনীৰ ভিতৰত নিহিত হৈ আছে।<ref>{{Cite news|date=2013-11-23|title=Horrors of India's brothels documented|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-24530198|access-date=2025-01-16|work=BBC News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tindall|first=Gillian|title=City of Gold: The Biography of Bombay|date=1992|publisher=Penguin Books|isbn=9780140095005|publication-date=1992}}</ref><ref>{{Cite book|title=Routledge Handbook of the History of Colonialism in South Asia|date=2021|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780429774690|editor-last=Fischer-Tiné|editor-first=Harald|publication-date=2021|quote=|editor-last2=Framke|editor-first2=Maria}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Limits of British Colonial Control in South Asia: Spaces of Disorder in the Indian Ocean Region|date=2008|publisher=Routledge|year=2008|isbn=9781134055272|editor-last=Tambe|editor-first=Ashwini|series=Volume 50 of Routledge Studies in the Modern History of Asia|publication-date=19 August 2008|editor-last2=Fischer-Tiné|editor-first2=Harald}}</ref> অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ পৰিচিত পতিতালয় ʼপিলা হাউচʼ হৈছে ইয়াৰ মূল শব্দ: প্লেহাউচৰ সংকৰকৰণ। বোম্বাইৰ প্ৰথম যৌন ৰোগ ক্লিনিক ১৯১৬ চনত খোলা হৈছিল, ১৯২৫ চনত বি এম চিয়ে ইয়াক অধিগ্ৰহণ কৰিছিল। ওচৰতে, ফৰাছ ৰোডৰ বাচ্চুছেথ কি ৱাদি ইয়াৰ কোথেৱালি বা তাৱাইফ আৰু মুজৰাৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। <ref>"Red light district swaps sin for skyscrapers". The Times of India. 28 November 2009. Archived from the original on 9 September 2013.</ref> ভাৰতবৰ্ষই স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ সময়ত অধিক সংখ্যক যৌনকৰ্মী অঞ্চলটোলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। শেহতীয়া দশকবোৰত, বৃহৎ সংখ্যক নেপালী মহিলা আৰু ছোৱালীকো জিলাখনলৈ সৰবৰাহ কৰা হৈছে।<ref>{{YouTube|id=h1beOGLfqxA|title=Selling of Innocents _ Part I – Film by Ruchira Gupta}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ নিয়ম অনুসৰি বছৰ বছৰ ধৰি কমাঠীপুৰাৰ যৌন উদ্যোগৰ বিকাশ অব্যাহত আছিল। অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিয়েও দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মহিলাসকলক তালৈ লৈ আহিছিল। অৱশেষত এই অঞ্চল এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ যৌন ব্যৱসায়ৰ অঞ্চল হৈ পৰিছিল। আশীৰ দশকৰ শেষৰ ফালে এইডছৰ উত্থানে কামতিপুৰাৰ যৌন উদ্যোগৰ অৱনতিৰ বাবে আংশিকভাৱে দায়ী আছিল। বেশ্যালয়সমূহৰ ওপৰত আৰক্ষীয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ৰোগ বিয়পি পৰাৰ লগে লগে গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পালে। বহু যৌনকৰ্মীয়ে উপকণ্ঠ অঞ্চল বা আন চহৰলৈ ৰাওনা হয়। ১৯৯২ চনত প্ৰায় ৫০,০০০ যৌনকৰ্মীৰ পৰা যৌনকৰ্মীৰ সংখ্যা ২০০০ চনৰ তললৈ হ্ৰাস কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|date=2017-04-29|title=Beyond brothels: How real estate and online sites are changing red light areas|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|archive-url=http://web.archive.org/web/20241226111841/https://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|archive-date=2024-12-26|access-date=2025-01-16|work=Hindustan Times|language=en-us}}</ref> ২০০৫ চনত ৰাজ্যজুৰি ডান্স বাৰৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ ফলত বহু প্ৰাক্তন মহিলা নৃত্যশিল্পীয়ে জীয়াই থাকিবলৈ মুম্বাইৰ ৰেড লাইট জিলাত দেহ ব্যৱসায়ৰ আশ্ৰয় লয়। আৰক্ষীৰ মতে, ২০০৫ চনত সমগ্ৰ মুম্বাইত পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল আৰু বেশ্যালয়ৰ পৰা কাম কৰি আছিল এক লাখ বেশ্যা।<ref name="sfg">{{cite news|title=Prostitution beckons India's former bar girls|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/03/26/MNGJ9HSC6R1.DTL&feed=rss.news|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|date=26 March 2006|first=Paul|last=Watson|access-date=31 January 2025|archivedate=24 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524172828/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/03/26/MNGJ9HSC6R1.DTL&feed=rss.news|deadurl=yes}}</ref> == জনগাঁথনি == কমাঠীপুৰাক প্ৰায় ১৪টা পথত বিভক্ত কৰা হৈছিল। এই বিভক্তি শ্ৰমিকসকলৰ আঞ্চলিক পটভূমি অনুসৰি কৰা হৈছে। বেছিভাগ শ্ৰমিক আন ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ পৰা আহিছিল।<ref>"Dancing in the dark". The Hindu. Chennai, India. 20 July 2013.</ref> অঞ্চলসমূহৰ মাজত সামান্য বাৰ্তালাপ হোৱাৰ ফলত মানুহখিনিক সামাজিকভাৱে সংগঠিত কৰা কঠিন হৈ পৰিছিল। লগতে, জনমত, ৰাজনৈতিক নেতৃত্ব বা সামাজিক সক্ৰিয়তাৰ অভাৱত এই অঞ্চলত ইউনিয়ন গঠন হোৱা নাছিল । <ref name=kar17>[[#Ka|Karandikar, p. 17]]</ref> ২০০৭ চনত অঞ্চলটোত ৫৫,৯৩৬ জন ভোটাৰ আছিল, যাৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫,০০০ মুছলমান, ৬,৫০০ তেলেগু আৰু বাকীসকল মাৰাঠী আৰু উত্তৰ ভাৰতীয়। <ref>"Beedi workers look for saviour". DNA. 25 January 2007.</ref> ==চিত্ৰ-ভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File: Kamathipura lane.jpg|thumb |কমাঠীপুৰাৰ বাট File: 'JOINT NOS 25',the oldest brothel building in Kamathipura of Mumbai..JPG|thumb |মুম্বাইৰ কমাঠীপুৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি পতিতালয় ভৱন File: 'JOINT N0 25' at Kamatipura in Mumbai.JPG|thumb|মুম্বাইৰ কমাঠীপুৰাত 'জয়েন্ট নং ২৫' </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নিষিদ্ধ অঞ্চল]] r87rww0kteyl6skbuuarm3cief0kukl 635811 635810 2026-09-16T15:16:20Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইতিহাস */ 635811 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Kamathipura mulund churchgate linking |population_demonym = |area_total_km2= |area_rank= |elevation_footnotes= |elevation_m=4 |population_total= |population_as_of= |population_footnotes= |population_density_km2=auto |population_rank= |demographics_type1=ভাষা |unit_pref=Metric |demographics1_title1=Official |timezone1=[[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] |utc_offset1=+5:30 |postal_code_type=<!-- [[Postal Index Number|পিন]] --> |postal_code= |registration_plate= |website= |footnotes= |demographics1_info1=[[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] |name= |area_footnotes= |governing_body= |native_name={{small|লাল বাজাৰ}} |pushpin_map_caption=ভাৰতৰ মুম্বাইৰ অৱস্থান। |native_name_lang=মাৰাঠী |other_name= |settlement_type=নিষিদ্ধ এলেকা |image_skyline= |image_alt= |image_caption=কমাঠীপুৰাৰ এটা উপপথ |nickname= |pushpin_map=India Mumbai |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |coordinates = | latd = 18.96 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 72.82 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title |government_type= |subdivision_type= দেশ |subdivision_name={{flag|India}} |subdivision_type1=[[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] |subdivision_type2=মেট্ৰ |subdivision_name1=[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |subdivision_name2=মুম্বাই |established_title=প্ৰতিষ্ঠা |established_date=১৭৯৫ |founder= |named_for= |official_name={{Big|कामाटीपूरा}}<hr/>{{Small|কমাঠীপুৰা}} }} '''কমাঠীপুৰা''' বা '''কমাঠীপুৰম'''({{lang-en|Kamathipura}})<ref>"Red light district swaps sin for skyscrapers". ''The Times of India''. 28 November 2009. Archived from the original on 9 September 2013</ref> হৈছে ভাৰতৰ মুম্বাইৰ এটা চুবুৰীয়া অঞ্চল, যি পতিতাবৃত্তিৰ বাবে বিখ্যাত। ১৭৯৫ চনৰ পিছত মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ সাতটা দ্বীপক সংযোগ কৰা কজৱে (causeways) নিৰ্মাণৰ সৈতে প্ৰথমে এই অঞ্চল প্ৰতিষ্ঠিত কৰা হৈছিল৷<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|title=Beyond brothels: How real estate and online sites are changing red light areas|date=29 April 2017}}</ref> মূলতঃ লাল বজাৰ নামেৰে জনাজাত, এই নামৰ উৎপত্তি নিৰ্মাণ ক্ষেত্ৰত কাম কৰা শ্ৰমিক ʼকমাঠীʼ শব্দৰ পৰা। আৰক্ষীৰ কঠোৰ অভিযানৰ ফলত, ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে এইডছৰ উত্থান আৰু চৰকাৰৰ পুনৰ্বিকাশ নীতিয়ে যৌন কৰ্মীসকলক এই বৃত্তিৰ পৰা আঁতৰি যোৱাত সহায় কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কমাঠীপুৰাৰ পৰা বাহিৰ লৈ যোৱাত সহায় কৰিছিল । অঞ্চলটোত যৌন কৰ্মীৰ সংখ্যা এতিয়া হ্ৰাস পাইছে। তেতিয়াৰ পৰাই কামতিপুৰাত জেণ্ট্ৰিফিকেশনৰ অভিজ্ঞতা হৈছে, আৰু ২০১৭ চনলৈকে কামথিপুৰাত ২০০০ তকৈও কম যৌনকৰ্মী আছিল। ৰিয়েল এষ্টেট সম্প্ৰসাৰণে বেশ্যালয়সমূহক এসময়ত বিয়পি থকা ১৪টা লেনৰ ভিতৰত মাত্ৰ দুটা লেনতহে ঠেলি দিছে।.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|title=Beyond brothels: How real estate and online sites are changing red light areas|newspaper=Hindustan Times|date=29 April 2017}}</ref> ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ পতিতালয়-আধাৰিত যৌন উদ্যোগ মুম্বাইত অৱস্থিত।ইয়াত ৫,000ৰো অধিক পুৰুষ, মহিলা আৰু ট্ৰেন্সজেণ্ডাৰড যৌন কৰ্মী আছে। এই যৌন কৰ্মীসকল মুখ্যতঃ অৱস্থিত এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ পতিতা ব্যৱসায় এলেকা, কমাঠীপুৰাত। ইয়াৰে বহুতো মহিলা নিম্ন আয়ৰ পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰা। তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তেওঁলোকক নাবালক হিচাপে অচিনাকি লোকক পইচাৰ বিনিময়ত বিক্ৰী কৰে।<ref>Gezinski, L., & Karandikar, S. (2013). Exploring needs of sex workers from the Kamathipura red-light area of Mumbai, India. Journal of social service research, 39(4), 552-561.</ref> ১৯৯২ চনত, বৃহন্মুম্বাই পৌৰ নিগমে (বিএমচি) নথিভুক্ত কৰিছিল যে ইয়াত ৪৫,০০০ যৌন কৰ্মী আছিল যি ২০০৯ চনত ১৬০০ লৈ হ্ৰাস পাইছিল <ref>{{Cite web|last=Nadar/Rediff.com|first=A. Ganesh|title='They said my husband had sold me'|url=https://www.rediff.com/news/special/they-said-my-husband-had-sold-me/20141210.htm|access-date=2025-01-16|website=Rediff|language=en}}</ref> আৰু ২০১৮ চনত ৫০০ লৈ পাইছিল।<ref>Kamath, Naresh (6 January 2018). "Maharashtra government pushes for revamp of Mumbai's Kamathipura area". ''www.hindustantimes.com''. Retrieved 16 December 2018</ref> বহুতো যৌন কৰ্মীয়ে মহাৰাষ্ট্ৰৰ আন এলেকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰে আৰু ৰিয়েল এষ্টেট বিকাশকাৰীসকলে উচ্চ মূল্যৰে এই অঞ্চল কৰে। ২০১৮ চনত মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰে অঞ্চলটো ধ্বংস আৰু পুনৰ বিকাশৰ বাবে নিবিদা বিচাৰিছিল।<ref>Kamath, Naresh (6 January 2018). "Maharashtra government pushes for revamp of Mumbai's Kamathipura area". ''www.hindustantimes.com''. Retrieved 16 December 2018.</ref> == ইতিহাস == [[File:Seven Islands of Bombay (mul).svg|thumb|left|160px|মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ সাতটা দ্বীপ, সপ্তদশ শতিকাৰ আগতে]] {{Quote box |quote = তলৰ মহলাটো থলুৱা দোকানৰ দৰেকৈ পোনপটীয়াকৈ ৰাস্তালৈ খোল খাইছিল। তাৰে তলৰ আৰু ওপৰৰ কোঠাবোৰৰ পৰা থলুৱা মহিলাসকলে ৰাস্তাৰে পাৰ হৈ যোৱা পুৰুষ বাটৰুৱাসকলক মাতিছিল। |source = — ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে অহা এজন পৰিব্ৰাজক [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] ধৰ্মপ্ৰচাৰক <ref name=mum/> |width=100% | quoted = 1 |salign = right }} বম্বে বন্দৰৰ বাণিজ্য বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইংৰাজে মুম্বাইক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। ১৭৮২ চনত ব্ৰিটিছে দ্বীপসমূহক একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে। ১৭৮৪ চনত হৰ্ণবি ভেলাৰ্ড প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই প্ৰকল্পত বোম্বাইৰ গভৰ্ণৰ উইলিয়াম হৰ্ণবিৰ (১৭৭১-১৭৮৪)অধীনত মুম্বাইৰ সাতটা দ্বীপক একত্ৰিত কৰি এটা সংযোগপথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।ইয়াৰ ফলত মুম্বাই কেইবাটাও নিম্ন-জলাভূমি এলেকা যেনে বাইকুল্লা, টাৰ্দেও, মহালক্ষ্মী আৰু কমাঠীপুৰা বাসস্থানৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ১৭৯৫ চনৰ পৰা দেশৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ কামাথি (শ্ৰমিক)সকলে নিৰ্মাণ স্থানত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰি ইয়াত হৰ্ণবি ভেলাৰ্ড আৰু বেলাচিছ ৰোড নিৰ্মাণৰ বাবে বসবাসযোগ্য কৰি তোলা সমতল অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, যাৰ ফলত অঞ্চলটোক বৰ্তমানৰ সৃষ্টি হয় নাম। এই অঞ্চলটোৰ উত্তৰে বেলাচিছ ৰোড, দক্ষিণে গাওদেৱী আৰু ফকলেণ্ড ৰোড আৰু তাৰ উত্তৰেদি গৈছে ঘাইপথ।<ref name=mum>{{cite web |title=Kamathipura |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/kamathipura.html |publisher=Mumbai Pages }}</ref><ref>{{cite web |title= Bellasis Road|date=22 July 1997 |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/architecture/civil/bellasis-road.html |publisher=Mumbai Pages, TIFR }}</ref> এই সময়ছোৱাত এটা সময়ত ইয়াত চীনা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ বসতি আছিল, যি ডকহেণ্ডহিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট চলাইছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে এই সকলোবোৰ সলনি হৈ গৈছিল।<ref>"Red light district swaps sin for skyscrapers". The Times of India. 28 November 2009. Archived from the original on 9 September 2013.</ref> তেতিয়ালৈকে মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ ১৮৬৪ চনৰ লোকপিয়লৰ পৰিসংখ্যাই দেখুৱাইছে যে কামঠিপুৰা (৬০১)ৰ তুলনাত আন অঞ্চলত বেশ্যাৰ জনসংখ্যা বেছি আছিল, যেনে গিৰগাঁও (১,০৪৪), ফানাস্বদী (১,৩২৩) আৰু ওমবুৰ্খাৰী (১,৫৮৩), এই সকলোবোৰ ১৮৬৪ চনৰ পিছত হ্ৰাস পাইছিল।<ref>{{Cite book|title=The Limits of British Colonial Control in South Asia: Spaces of Disorder in the Indian Ocean Region|date=2008|publisher=Routledge|year=2008|isbn=9781134055272|editor-last=Tambe|editor-first=Ashwini|series=Volume 50 of Routledge Studies in the Modern History of Asia|publication-date=19 August 2008|editor-last2=Fischer-Tiné|editor-first2=Harald}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাত মুম্বাই চহৰৰ মূল ৰেড লাইট জিলাত এই অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটে। এজন ভ্ৰমণকাৰী মিছনেৰীৰ ভাষাত, "... তলৰ মহলাটো ৰাস্তাৰ বাবে মুকলি, থলুৱা দোকানৰ দৰে। এই তলৰ কোঠাবোৰৰ লগতে ওপৰৰ কোঠাবোৰতো থলুৱা মহিলাসকলে বিভিন্ন জাতিৰ পুৰুষ পথচাৰীক মাতিছিল।"<ref>{{Cite web|title=Kamathipura (Kamatipura): Mumbai/Bombay pages|url=https://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/kamathipura.html|access-date=2025-01-16|website=theory.tifr.res.in}}</ref> কামঠিপুৰা ব্ৰিটিছ সৈন্যৰ বাবে মুম্বাইৰ অন্যতম "আৰাম জ'ন" হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু এই কথা স্থানীয় উৎপত্তিৰ কাহিনীৰ ভিতৰত নিহিত হৈ আছে।<ref>{{Cite news|date=2013-11-23|title=Horrors of India's brothels documented|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-24530198|access-date=2025-01-16|work=BBC News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tindall|first=Gillian|title=City of Gold: The Biography of Bombay|date=1992|publisher=Penguin Books|isbn=9780140095005|publication-date=1992}}</ref><ref>{{Cite book|title=Routledge Handbook of the History of Colonialism in South Asia|date=2021|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780429774690|editor-last=Fischer-Tiné|editor-first=Harald|publication-date=2021|quote=|editor-last2=Framke|editor-first2=Maria}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Limits of British Colonial Control in South Asia: Spaces of Disorder in the Indian Ocean Region|date=2008|publisher=Routledge|year=2008|isbn=9781134055272|editor-last=Tambe|editor-first=Ashwini|series=Volume 50 of Routledge Studies in the Modern History of Asia|publication-date=19 August 2008|editor-last2=Fischer-Tiné|editor-first2=Harald}}</ref> অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ পৰিচিত পতিতালয় ʼপিলা হাউচʼ হৈছে ইয়াৰ মূল শব্দ: প্লেহাউচৰ সংকৰকৰণ। বোম্বাইৰ প্ৰথম যৌন ৰোগ ক্লিনিক ১৯১৬ চনত খোলা হৈছিল, ১৯২৫ চনত বি এম চিয়ে ইয়াক অধিগ্ৰহণ কৰিছিল। ওচৰতে, ফৰাছ ৰোডৰ বাচ্চুছেথ কি ৱাদি ইয়াৰ কোথেৱালি বা তাৱাইফ আৰু মুজৰাৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। <ref>"Red light district swaps sin for skyscrapers". The Times of India. 28 November 2009. Archived from the original on 9 September 2013.</ref> ভাৰতবৰ্ষই স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ সময়ত অধিক সংখ্যক যৌনকৰ্মী অঞ্চলটোলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। শেহতীয়া দশকবোৰত, বৃহৎ সংখ্যক নেপালী মহিলা আৰু ছোৱালীকো জিলাখনলৈ সৰবৰাহ কৰা হৈছে।<ref>{{YouTube|id=h1beOGLfqxA|title=Selling of Innocents _ Part I – Film by Ruchira Gupta}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ নিয়ম অনুসৰি বছৰ বছৰ ধৰি কমাঠীপুৰাৰ যৌন উদ্যোগৰ বিকাশ অব্যাহত আছিল। অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিয়েও দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মহিলাসকলক তালৈ লৈ আহিছিল। অৱশেষত এই অঞ্চল এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ যৌন ব্যৱসায়ৰ অঞ্চল হৈ পৰিছিল। আশীৰ দশকৰ শেষৰ ফালে এইডছৰ উত্থানে কামতিপুৰাৰ যৌন উদ্যোগৰ অৱনতিৰ বাবে আংশিকভাৱে দায়ী আছিল। বেশ্যালয়সমূহৰ ওপৰত আৰক্ষীয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ৰোগ বিয়পি পৰাৰ লগে লগে গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পালে। বহু যৌনকৰ্মীয়ে উপকণ্ঠ অঞ্চল বা আন চহৰলৈ ৰাওনা হয়। ১৯৯২ চনত প্ৰায় ৫০,০০০ যৌনকৰ্মীৰ পৰা যৌনকৰ্মীৰ সংখ্যা ২০০০ চনৰ তললৈ হ্ৰাস কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|date=2017-04-29|title=Beyond brothels: How real estate and online sites are changing red light areas|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|archive-url=http://web.archive.org/web/20241226111841/https://www.hindustantimes.com/india-news/beyond-brothels-how-real-estate-pressures-and-online-sites-offering-sex-are-changing-red-light-areas/story-rYIPA8CF4M8Hp1tdzbuV0H.html|archive-date=2024-12-26|access-date=2025-01-16|work=Hindustan Times|language=en-us}}</ref> ২০০৫ চনত ৰাজ্যজুৰি ডান্স বাৰৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ ফলত বহু প্ৰাক্তন মহিলা নৃত্যশিল্পীয়ে জীয়াই থাকিবলৈ মুম্বাইৰ ৰেড লাইট জিলাত দেহ ব্যৱসায়ৰ আশ্ৰয় লয়। আৰক্ষীৰ মতে, ২০০৫ চনত সমগ্ৰ মুম্বাইত পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল আৰু বেশ্যালয়ৰ পৰা কাম কৰি আছিল এক লাখ বেশ্যা।<ref name="sfg">{{cite news|title=Prostitution beckons India's former bar girls|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/03/26/MNGJ9HSC6R1.DTL&feed=rss.news|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|date=26 March 2006|first=Paul|last=Watson|access-date=31 January 2025|archivedate=24 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524172828/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/03/26/MNGJ9HSC6R1.DTL&feed=rss.news|deadurl=yes}}</ref> == জনগাঁথনি == কমাঠীপুৰাক প্ৰায় ১৪টা পথত বিভক্ত কৰা হৈছিল। এই বিভক্তি শ্ৰমিকসকলৰ আঞ্চলিক পটভূমি অনুসৰি কৰা হৈছে। বেছিভাগ শ্ৰমিক আন ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ পৰা আহিছিল।<ref>"Dancing in the dark". The Hindu. Chennai, India. 20 July 2013.</ref> অঞ্চলসমূহৰ মাজত সামান্য বাৰ্তালাপ হোৱাৰ ফলত মানুহখিনিক সামাজিকভাৱে সংগঠিত কৰা কঠিন হৈ পৰিছিল। লগতে, জনমত, ৰাজনৈতিক নেতৃত্ব বা সামাজিক সক্ৰিয়তাৰ অভাৱত এই অঞ্চলত ইউনিয়ন গঠন হোৱা নাছিল । <ref name=kar17>[[#Ka|Karandikar, p. 17]]</ref> ২০০৭ চনত অঞ্চলটোত ৫৫,৯৩৬ জন ভোটাৰ আছিল, যাৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫,০০০ মুছলমান, ৬,৫০০ তেলেগু আৰু বাকীসকল মাৰাঠী আৰু উত্তৰ ভাৰতীয়। <ref>"Beedi workers look for saviour". DNA. 25 January 2007.</ref> ==চিত্ৰ-ভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File: Kamathipura lane.jpg|thumb |কমাঠীপুৰাৰ বাট File: 'JOINT NOS 25',the oldest brothel building in Kamathipura of Mumbai..JPG|thumb |মুম্বাইৰ কমাঠীপুৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি পতিতালয় ভৱন File: 'JOINT N0 25' at Kamatipura in Mumbai.JPG|thumb|মুম্বাইৰ কমাঠীপুৰাত 'জয়েন্ট নং ২৫' </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নিষিদ্ধ অঞ্চল]] i3i5plga6vpusmydokyx6g2kg8q5uk8 0 80664 635789 569623 2026-09-16T14:32:24Z ~2026-50131-09 51679 635789 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=হেপা|classis=Mammalia|range_map_caption=Distribution of the jungle cat in 2016<ref name=iucn/>|range_map=Distribution_of_Jungle_Cat.jpg|authority=[[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1777|species=chaus|genus=Felis|ordo=carnivora|familia=Felidae|phylum=[[chordate|Chordata]]|status=LC|regnum=[[Animal]]ia|image_caption=হেপা|image=FelisChausMunsiari1.jpg|status2_ref=<ref name=iucn/>|status2_system=CITES|status2=CITES_A2|status_ref=<ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Felis chaus'' |amends=2016 |author=Gray, T.N.E. |author2=Timmins, R.J. |author3=Jathana, D. |author4=Duckworth, J.W. |author5= Baral, H. |author6=Mukherjee, S. |name-list-style=amp |page=e.T8540A200639312 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T8540A200639312.en |date=2016 |access-date=24 January 2022}}</ref>|status_system=IUCN3.1|range_map_alt=Map of the Eastern Hemisphere showing highlighted range covering portions of southern Asia}} '''হেপা''' বা '''হাপা'''<ref name="চন্দ্ৰকান্ত">{{cite book|last=|first=|title=চন্দ্ৰকান্ত অভিধান|year=২০০৬|publisher=গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|edition=৩য়|pages=, ৮৪৫}}</ref>({{lang-en|Jungle cat}}, বৈজ্ঞানিক নামঃ ''Felis chaus'') এবিধ বনৰীয়া মেকুৰী। ইয়াক ককেছাচ অঞ্চল, দক্ষিণত, মধ‍্য প্ৰাচ‍্য, দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ পূব এছিয়াত পোৱা যায়। হেপাৰ নোম ভিন্নতাহীন বালিচহীয়া, ৰঙা-বাদামী বা ধূসৰ ৰঙৰ দাগবিহীন; মেলানিষ্টিক আৰু এলবিনো হেপাও পোৱা যায়। সংগমকালত আৰু মাক আৰু পোৱালি পৰিয়াল হিচাপে থকাৰ বাহিৰে ই একক প্ৰকৃতিৰ। প্ৰাপ্তবয়স্কবোৰে‍ প্ৰস্ৰাৱ ছটিয়াই আৰু গোন্ধ চিহ্নিত কৰি নিজ নিজ এলেকা বজাই ৰাখে। ইয়াৰ পছন্দৰ চিকাৰ হৈছে সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণী আৰু চৰাই। ই চিকাৰক খেদি‍ খেদি চিকাৰ কৰে, তাৰ পিছত স্প্ৰিণ্ট বা জাঁপ মাৰি চিকাৰ ধৰে; কাণে চিকাৰৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰাত সহায় কৰে। এবছৰ বয়সত মতা মাইকী উভয় লিংগৰ হেপাই যৌনভাৱে‍ পৰিপক্ব হৈ উঠে; মাইকী হেপাৰ কামচক্ৰ জানুৱাৰীৰ পৰা মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত হয়। গৰ্ভাৱস্থা প্ৰায় দুমাহ সময় থাকে। ডিচেম্বৰৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত পোৱালি‍ জন্ম হয় যদিও ভৌগোলিকভাৱে ইয়াৰ ভিন্নতা হ'ব পাৰে। পোৱালিবোৰে প্ৰায় ছমাহ বয়সৰ পৰা নিজৰ চিকাৰ ধৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু আঠ-ন মাহৰ পিছত মাকক এৰি যায়। ককেচীয়ান আৰ্দ্ৰভূমিৰ পৰা ধৰা নমুনাৰ ভিত্তিত ১৭৭৬ চনত জোহান এণ্টন গুলডেনষ্টেডে প্ৰথম এই প্ৰজাতিটোৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। জোহান খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েল ভন শ্ৰেবাৰে ইয়াৰ বৰ্তমানৰ দ্বিপদ নামকৰণ কৰিছিল। বৰ্তমান ইয়াৰ তিনিটা উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ==বৈশিষ্ট্য== হেপা হ'ল এবিধ মজলীয়া আকাৰৰ, দীঘল ভৰিৰ মেকুৰজাতীয় প্ৰাণী আৰু বৰ্তমান ফেলিছ প্ৰজাতিৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আকাৰৰ প্ৰাণী।<ref name="WCoW">{{cite book |last1=Sunquist |first1=M. |last2=Sunquist |first2=F. |name-list-style=amp |year=2002 |title=Wild Cats of the World |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |chapter=Jungle cat ''Felis chaus'' (Schreber, 1777) |pages=60–66 |isbn=978-0-226-77999-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&pg=PA60}}</ref><ref name="Hunter">{{cite book |last1=Hunter |first1=L.|title=Wild Cats of the World |date=2015 |chapter=Jungle Cat ''Felis chaus'' (Schreber, 1777) |publisher=Bloomsbury Publishing |location=London, UK |isbn=978-1-4729-2285-4 |pages=38–41 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=hzNBCgAAQBAJ&pg=PA38}}</ref> মূৰ আৰু শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ৫৯ৰ পৰা ৭৬ চে.মি. আৰু কান্ধৰ ওচৰত উচ্চতা প্ৰায় ৩৬ চে.মি.(১৪ ইঞ্চি); ইয়াৰ ওজন ২–১৬ কিলোগ্ৰাম (৪.৪–৩৫.৩ পাউণ্ড)।<ref name=Burnie>{{cite book |editor1-last=Burnie |editor1-first=D. |editor2-last=Wilson |editor2-first=D.E. |date=2001 |title=Animal |publisher=Dorling Kindersley |location=New York |isbn=978-0-7894-7764-4 |edition=First American}}</ref><ref name=Kingdon>{{cite book |editor1=Kingdon, J. |editor-link=Jonathan Kingdon |editor2=Hoffmann, M. |name-list-style=amp |title=Mammals of Africa |date=2013 |publisher=Bloomsbury Publishing |location=London |isbn=978-1-4081-8996-2 |volume=((V. Carnivores, Pangolins, Equids and Rhinoceroses)) |pages=197–199 |author=Glas, L. |chapter=''Felis chaus'' Swamp Cat (Jungle Cat) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=B_07noCPc4kC&pg=RA4-PA198}}</ref> ইয়াৰ শৰীৰৰ আকাৰ পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ কমি অহা দেখা যায়; ইয়াৰ কাৰণ পূবৰ সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ পৰা অধিক প্ৰতিযোগিতা।<ref name="কক">{{cite journal | title=Geographic variation in jungle cat (Felis chaus Schreber, 1777) (Mammalia, Carnivora, Felidae) body size: is competition responsible? | author=Mukherjee, S. & Groves, C. | journal=Biological Journal of the Linnean Society | year=2007 | volume=92 | issue=1 | pages=163–172 | doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00838.x}}</ref> মুখখন দীঘল আৰু ঠেক, মুখবন্ধনী বগা। ৪.৫–৮ চে.মি. (১.৮–৩.১ ইঞ্চি) দীঘল আৰু জোঙা কাণ দুখন ওচৰা-উচৰি আৰু কাণৰ পিঠিভাগ ৰঙচুৱা বাদামী ৰঙৰ; দুয়োখন কাণৰ আগভাগত পৰা প্ৰায় ১৫ মিলিমিটাৰ (০.৫৯ ইঞ্চি) দীঘল ক'লা চুলিৰ সৰু থোপা এটা আছে‍। চকুত হালধীয়া ৰামধেনু আৰু উপবৃত্তাকাৰ ছানি থাকে; চকুৰ চাৰিওফালে বগা ৰেখা দেখা যায়। চকুৰ কোণৰ পৰা নাকৰ কাষলৈকে ক’লা ৰেখাবোৰ বৈ যোৱা আৰু এটা ক’লা দাগ নাকত দেখা যায়।<ref name=Burnie/><ref name=Kingdon/><ref name=Smith>{{cite book |editor1-last=Smith |editor1-first=A.T. |editor2-last=Xie |editor2-first=Y. |author=Wozencraft, W.C. |title=A Guide to the Mammals of China |date=2010 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-1-4008-3411-2 |page=394 |chapter=Jungle cat ''Felis chaus'' (Schreber, 1777) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&pg=PA394}}</ref> হেপাৰ পোৱালিবোৰ ফুটফুটীয়া আৰু দাগযুক্ত হয় আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কবোৰে কিছুমান চিন ধৰি ৰাখিব পাৰে। ক’লা টিপযুক্ত চুলিয়ে শৰীৰটো ঢাকি ৰাখে, যাৰ ফলত হেপাক দাগ পৰা যেন দেখা যায়। সাধাৰণতে শৰীৰৰ বাকী অংশতকৈ পেটটো পাতল ৰঙৰ আৰু ডিঙি শেঁতা বৰণৰ হয়। আগভৰিৰ ভিতৰৰফালে‍ চাৰিৰ পৰা পাঁচটা আঙুঠি দেখা যায়; বাহিৰত ক্ষীণ চিন দেখা পোৱা যায়। ক’লা টিপযুক্ত নেজডাল ২১-৩৬ ছেঃমিঃ দীঘল হয় আৰু নেজডালৰ মূৰৰফালে দুই তিনিটা ডাঠ আঙুঠিৰ নিচিনা দাগ থাকে।<ref name=Kingdon/><ref name=WCoW/> ==বিচৰণ‍ক্ষেত্ৰ আৰু বাসস্থান== হেপা মধ্যপ্ৰাচ্য, ককেছাছ, ভাৰত উপমহাদেশ, মধ্য আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, শ্ৰীলংকা আৰু দক্ষিণ চীনত পোৱা যায়।<ref name=iucn/><ref>{{cite book |last1=Blanford |first1=W.T. |author-link=William Thomas Blanford |title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma |year=1891 |publisher=Taylor & Francis |location=London |pages=86–88 |chapter=''Felis chaus'' |chapter-url=https://archive.org/stream/mammalia00blaniala#page/86/mode/2up}}</ref><ref name=Smith/> বাসস্থানৰ সাধাৰণ বিশেষজ্ঞ হেপা পৰ্যাপ্ত পানী আৰু ঘন গছ-গছনি থকা ঠাই যেনে জলাশয়, জলাশয়, উপকূলীয় আৰু নদীৰ পাৰৰ অঞ্চল, ঘাঁহনি আৰু জোপোহাত বাস কৰে। ইয়াক কৃষিভূমি, যেনে বীন আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতি‍ আৰু মানুহৰ বসতিস্থলৰ ওচৰত প্ৰায়ে দেখা পোৱা যায়। নল আৰু ওখ ঘাঁহ ইয়াৰ সাধাৰণ বাসস্থান হোৱাৰ বাবে ইয়াক "নল-খাগৰিৰ মেকুৰী" বা "পিটনিৰ মেকুৰী" বুলিও জনা যায়।<ref name=Nowell96>{{cite book |last1=Nowell |first1=K. |url=http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/chaus01.htm |title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan |last2=Jackson |first2=P. |publisher=IUCN Species Survival Commission Cat Specialist Group |year=1996 |chapter=Jungle cat ''Felis chaus'' |archive-url=https://web.archive.org/web/20051224051132/http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/chaus01.htm |archive-date=24 December 2005 |url-status=bot: unknown |access-date=23 December 2024 |archivedate=3 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303165229/http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/chaus01.htm }}</ref> <ref name=Sunquist2014>{{cite book |last1=Sunquist |first1=F. |last2=Sunquist |first2=M. |title=The Wild Cat Book: Everything You Ever Wanted to Know about Cats |date=2014 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago, USA |isbn=978-0-226-78026-9 |pages=239–241 |url={{Google books|ZH6aBAAAQBAJ |plainurl=yes|page=239}}}}</ref> ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি ই হিমালয়ত ২,৩১০ মিটাৰ (৭,৫৮০ ফুট) উচ্চতালৈকে পোৱা যায়।<ref name="Pocock1939">{{cite book |title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. |volume=1 |author=Pocock, R. I. |year=1939 |publisher=Taylor and Francis |location=London |pages= 290–305 |url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n369/mode/2up}}</ref> ==পৰিৱেশতন্ত্ৰ আৰু আচৰণ== হেপা সাধাৰণতে দিবাচৰ আৰু গোটেই দিনটো চিকাৰ কৰে। দুপৰীয়াৰ গৰমৰ সময়ত ইয়াৰ কাৰ্য্যকলাপ হ্ৰাস পোৱা দেখা যায়। ৰাতি ই ৩–৬ কিলোমিটাৰ (১.৯–৩.৭ মাইল) খোজ কাঢ়িব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে যদিও চিকাৰৰ উপলব্ধতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ভিন্নতা থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। ই একক প্ৰকৃতিৰ আৰু সংগমৰ সময়ৰ বাহিৰে আন সময়ত ইয়াক স্ব-প্ৰজাতিৰ লগত দেখা নাযায়। নাহৰফুটুকী, বাঘ, ভালুক, ঘঁৰিয়াল, ৰাং কুকুৰ, সোণালী শিয়াল, মেচেকা, ডাঙৰ সৰীসৃপ আৰু সাপ হেপাৰ প্ৰধান শত্ৰু।<ref name=Geptner1972>{{cite book |author=Geptner, V. G. |author2=Sludskij, A. A. |orig-year=1972 |year=1992 |title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola |trans-title=Mammals of the Soviet Union. Volume II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |location=Washington DC |chapter=Jungle Cat |chapter-url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/356/mode/2up |pages=356–398}}</ref><ref name="Kingdon"/> ==সংৰক্ষণ== হেপাক CITES-ৰ পৰিশিষ্ট II ৰ অধীনত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। বাংলাদেশ, চীন, ভাৰত, ইজৰাইল, ম্যানমাৰ, পাকিস্তান, তাজিকিস্তান, থাইলেণ্ড আৰু তুৰস্কত ইয়াৰ চিকাৰ নিষিদ্ধ। কিন্তু ভূটান, জৰ্জিয়া, লাওছ, লেবানন, নেপাল, শ্ৰীলংকা আৰু ভিয়েটনামৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ বাহিৰত ই আইনী সুৰক্ষা লাভ কৰা নাই।<ref name=Nowell96/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ স্তন্যপায়ী বন্যজন্তু]] tp2iih5vaf40vqdzr9pn8n62y2p8fdq 0 83395 635991 372476 2026-09-17T11:34:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635991 wikitext text/x-wiki '''ডিমা হাচাও জিলাৰ মিটাৰগজ ৰে’ললাইন''' বৰ্তমান এক বিলুপ্ত ৰেলপথ৷ ২০১৫ চনত লামডিং বদৰপুৰ ব্ৰডগজ ৰে’লসেৱা আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত মিটাৰগজ ৰে’ললাইন সম্পূৰ্ণৰূপে উঠি যায়৷ সম্ভাৱনা থকাতো ইয়াক সংৰক্ষণৰ কোনো ব্যৱস্থা কৰা নহ’ল৷ ভাৰতীয় ৰে’ল ইতিহাস আৰম্ভ হৈছিল ১৮৫৩ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত বোম্বেৰ পৰা থানেলৈ ২১ মাইল দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰি চলা ৰে’লযাত্ৰাৰে৷<ref name="ৰে’লপথ">{{cite journal | title=এটা ব্যতিক্ৰমী ৰে’লপথৰ অপমৃত্যু | author=কোঁৱৰ, সুৰেন্দ্ৰ নাথ | journal=প্ৰান্তিক | year=২০১৬ | month=১৬-৩১ মে’}}</ref> সেই তেতিয়াৰে পৰা ইয়াৰ বিস্তৃতি এতিয়াও অব্যাহত আছে আৰু বৰ্তমান বিশ্বৰ চতুৰ্থ স্থানত থকা ৰেলপথ ব্যৱস্থা৷<ref>https://erail.in/blog/countries-with-largest-railway-networks-in-world/50</ref> ==ইতিহাস== ১৮৩২ চনত [[কাছাৰ জিলা]] বৃটিছৰ অধীনলৈ যায়৷ কাছাৰ জিলাৰ উত্তৰে আছে বাবে এই অঞ্চলটোক উত্তৰ কাছাৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল৷ তেতিয়াৰ পৰাই ই কাছাৰৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল আৰু ১৯৭০ চনত ই পৃথক জিলা হিচাপে পৰিচিত হয়৷ বৰ্তমানৰ ডিমা হাচাওৰ পূৰ্বৰ নাম উত্তৰ কাছাৰ পাহাৰ জিলা৷ বৃটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ ১৮৩৭ চনত হাফলঙত এটা ফ্ৰণ্টিয়াৰ পোষ্ট আছিল৷<ref name="gunjung">{{cite journal | title=From Gunjung to Hafolng, The Story of the Headquarters | author=Battacharjya, Dr. Tanmay | journal=100 years of Haflong | year=1995}}</ref> ১৮৯২ চনত লণ্ডনত “আসাম বেংগল ৰে’লৱে কোম্পানী’’ গঠিত হয় আৰু এই কোম্পানীয়ে লামডিং-বদৰপুৰ সংযোগী ৰে’ললাইন বহুওৱাৰ অনুমতি লাভ কৰে৷ এই লাইনটো তিনিচুকীয়াৰ পৰা চট্টগ্ৰাম পৰ্যন্ত ১১২৯.৬ কিলোমিটাৰ ব্যাপি আছিল৷ মাজৰ পাৰ্বত্য অঞ্চল আছিল অতি বিপদসংকুল৷ এই অঞ্চলৰ দৈৰ্ঘ আছিল ১৪৮.১৬ কিলোমিটাৰ৷ মুঠ তিনিটা ভাগত এই পথছোৱা নিৰ্মাণ কৰাৰ সংকল্প লোৱা হৈছিল৷ ’লুই জোনচ্ এণ্ড কোম্পানী’ৰ অধীনত এইছোৱা পথ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল৷<ref>https://wiki.fibis.org/w/Assam-Bengal_Railway</ref> '[[আসাম বেংগল ৰেলৱে]]’ৰ এইছোৱা পথ নিৰ্মাণৰ বাবে হেডকোৱাৰ্টাৰ বাছি লৈছিল, গুঞ্জুং৷ পিছত ৰাজনৈতিক কাৰণত তেওঁলোকে হেডকোৱাৰ্টাৰ স্থানান্তৰ কৰি বৰ’ হাফলং নামে ঠাইলৈ নিয়ে৷ বিপদসংকুল পাহাৰীয়া পথছোৱা নিৰ্মাণৰ বাবে নানা ঠাইৰ পৰা শ্ৰমিক আমদানি কৰিবলগীয়া হৈছিল৷ অসমৰ স্থানীয় শ্ৰমিকৰ উপৰি বেংগল, বিহাৰ, আনকি সুদূৰ আফগানিস্থানৰ পৰাও শ্ৰমিক আহি ৰে’লপথ বহুওৱা কামত নিয়োজিত হৈছিল৷ শামচুদ্দিন খান নামে এক আফগান লোকে বহু শ্ৰমিক লগত লৈ আহি ৰে’লপথৰ কাম কৰিছিল৷ <ref name="উত্তৰ">{{cite journal | title=উত্তৰ কাছাৰৰ চমু বুৰঞ্জী | author=হাগজেৰ, নিৰুপমা | journal=বৰ্ণিল বৰাইল | year=২০১৬}}</ref><ref name="ৰে’লপথ"/>১৮৯৩ চনত কাম আৰম্ভ কৰা এই ৰে’লপথৰ পাহাৰীয়া পথছোৱাৰ কাম শেষ হোৱাত ১৯০৪ চনত ইয়াৰ যোগেদি যাতায়াত সেৱা আৰম্ভ কৰা হয়৷ <ref name="ৰে’লপথ"/><ref name="যাতায়াত">{{cite journal | title=অতীত আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত ডিমা হাচাও জিলাৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা | author=দাস, ড° জোনালী | journal=বৰ্ণিল বৰাইল | year=২০১৬}}</ref> এই পথছোৱাত ২১ টা সৰু-বৰ ষ্টেছন আৰু ৩৬ টা সুৰঙ্গ আছিল৷ ইয়াৰে মাহুৰৰ সুৰঙ্গটো আছিল সবাতোকৈ দীঘল৷<ref name="যোগাযোগ">{{cite journal | title=ডিমা হাচাও জিলাৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বহিঃ যোগাযোগ ব্যৱস্থা | author=বৰা, দিপাংক | journal=Haflong Govt. College Golden Jubilee | year=2011}}</ref> ইয়াৰ দৈৰ্ঘ আছিল ১৭৯ মিটাৰ৷ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা কোনো ঠাইত ৩০ মিটাৰৰ কম আৰু কোনো ঠাইত ৬০০ মিটাৰৰ বেছি এই ৰে’ললাইনৰ সবাতোকৈ উচ্চতাত থকা ষ্টেছনটো হ’ল, জাতিংগা৷ ইয়াৰ উচ্চতা সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৫৮১ মিটাৰ৷<ref name="ৰে’লপথ"/> লামডিং বদৰপুৰ সংযোগী মিটাৰগজ ৰে’লপথৰ দিহাকো আৰু লাংটিং ষ্টেছনৰ মাজত আৱিষ্কৃত চাৰিটা কবৰৰ তিনিটা ’আসাম বেংগল ৰে’লৱে’ৰ ইঞ্জিনচালক জৰ্জ ভিক্টৰ ৱেমেন জ’নছ, অভিযন্তা ৰেজিনাল্ড জন জেমিন আৰু সহকাৰী অভিযন্তা জেছি ছেমুৱাল এডৱাৰ্ড গেষ্টনৰ কবৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে৷ <ref name="ৰে’লপথ"/> ==সংৰক্ষণ== ২০১৪ চনত ডিমা হাচাওৰ কেইটামান শীৰ্ষস্থানীয় সংগঠনে মিটাৰগজ পথছোৱা সংৰক্ষণ আৰু ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ ঘোষণা কৰাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত দাবী জনাইছিল।<ref name="ET">{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/railways-urged-to-protect-century-old-train-track-as-heritage/articleshow/45081645.cms?from=mdr | title=Railways urged to protect century-old train track as heritage | publisher=economictimes.indiatimes.com | accessdate=26 July 2023}}</ref> ভাৰতীয় ৰেলে ৰেলপথছোৱাৰ ঐতিহ্যগত মূল্যলৈ চাই সংৰক্ষণ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল<ref name="Molitics">{{cite web | url=https://www.molitics.in/news/59486/Assam:-113-years-old-Mahur-Harangajao-meter-gauge-train-line-in-Dima-Hasao-might-get--Heritage--tag | title=Assam: 113 years old Mahur-Harangajao meter-gauge train line in Dima Hasao might get ‘Heritage’ tag | publisher=www.molitics.in | accessdate=26 July 2023 | archivedate=26 July 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230726161748/https://www.molitics.in/news/59486/Assam:-113-years-old-Mahur-Harangajao-meter-gauge-train-line-in-Dima-Hasao-might-get--Heritage--tag | deadurl=yes }}</ref> যদিও পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ৰেল বিভাগৰ এই ক্ষেত্ৰত কোনো কানষাৰ দিয়া দেখা নগ'ল। ==লগতে চাওক== * [[আসাম বেংগল ৰেলৱে]] ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিলুপ্ত ৰেলপথ]] 7y2br72o99mk0yp2t753hwpgs177h3h 0 85715 635885 616454 2026-09-17T04:10:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635885 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = কেঁচাগোল্লা | image = [[File:Natore er KachaGolla1 (One Kind of Sweet).JPG|300px]] | caption =নাটোৰৰ বিখ্যাত কেঁচাগোল্লা | alternate_name = | country = [[বাংলাদেশ]] | region = নাটোৰ জিলা | creator = | course = মিঠাই | served = | main_ingredient = গাখীৰ, চেনি, ইলাচি | variations = | calories = | other = }} '''কেঁচাগোল্লা''' বা '''নাটোৰৰ কেঁচাগোলা''' ({{lang-en|Kanchagolla }}; {{lang-bn|কাঁচাগোল্লা}}) হৈছে [[বাংলাদেশ]]ৰ নাটোৰ জিলাত উৎপাদিত গাখীৰৰ পৰা তৈয়াৰী মিঠাই। এই মিঠাই গৰুৰ গাখীৰৰ পৰা তৈয়াৰী কেঁচা ছানাৰে প্ৰস্তুত কৰা হয় বাবে ইয়াক কাঁচাগোল্লা বুলি জনা যায়। যদিও ইয়াৰ উৎপত্তি নাটোৰত, এই মিঠাই নাটোৰৰ বাহিৰেও বাংলাদেশৰ কেইবাখনো জিলাত উপলব্ধ। [[পশ্চিম বংগ]]ৰ কিছুমান মিঠাইৰ দোকানতো এই মিঠাই প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="ref-1">{{cite web | url=https://www.banglanews24.com/feature/news/bd/399760.details | title=নাটোৰৰে কাঁচাগোল্লা, নামেই যাৰ খ্যাতি | publisher=www.banglanews24.com | date=8 June 2015 | accessdate=8 February 2023 | archivedate=8 February 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230208154517/https://www.banglanews24.com/feature/news/bd/399760.details | deadurl=yes }}</ref><ref name="ref-4">{{cite web | url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/cover-story/my-sweet-beloved-1392421 | title=My sweet beloved | publisher=www.thedailystar.net | date=18 April 2017 | accessdate=8 February 2023}}</ref> ==ইতিহাস== কেঁচাগোল্লাৰ সৃষ্টিৰ আঁৰত আছে এক চমৎকাৰ কাহিনী। জনশ্ৰুতি আছে যে নিতান্তই দায়ত পৰি মিঠাইবিধ তৈয়াৰ হৈছিল। নাটোৰ চহৰৰ লালবজাৰত থকা মধুসুদন পালৰ দোকানখন চহৰৰ এখন বিখ্যাত মিঠাইৰ দোকান আছিল। দোকানখনত কেইবাটাও ডাঙৰ ডাঙৰ চৌকা আছিল। মধুসুদনে এই চৌকাত ছানাৰে পানতোৱা.চমচম, ক’লাজাম আদি মিঠাই তৈয়াৰ কৰিছিল। দোকানত কাম কৰিছিল দহ-পোন্ধৰজন কৰ্মচাৰীয়ে। হঠাৎ এদিন দোকানলৈ কাৰিকৰ নাহিল। মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ সাজু কৰি ৰখা ইমান ছানাৰ এতিয়া কি হ’ব। সেয়েহে নষ্ট হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তেওঁ ছানাত চেনিৰ ৰস ঢালি জ্বাল দিয়ে। পিছত দেখা গ’ল যে এই চেনি মিহলি ছানাৰ বঢ়িয়া সোৱাদ হৈছে। নতুন মিঠাইবিধৰ কি নাম ৰখা হ’ব, তাক লৈ আৰম্ভ হয় চিন্তা-চৰ্চা।<ref name="ref-2">{{cite web | url=https://www.kalerkantho.com/feature/oboshore/2019/04/13/757986 | title=নাটোৰেৰ কাঁচাগোল্লা | publisher=www.kalerkantho.com | date=13 April 2019 | accessdate=8 February 2023 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ৰসগোল্লা]]ৰ ছানাক চেনিৰ ৰসত ডুবোৱাৰ পূৰ্বে তেলত ভজা হয়। কিন্তু এই নতুন মিঠাইবিধ কেঁচা ছানাকে চেনিৰ ৰসত ডুবাই প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল বাবে ইয়াৰ নাম হয় কেঁচাগোল্লা। কেঁচাগো্ল্লাত পোৱা মিঠা কেঁচা ছানাৰ গোন্ধ, ৰসগোল্লা, পানীতোৱা বা সন্দেসত পোৱা নাযায়। সেয়েহে ইয়াৰ সোৱাদে এক বিশিষ্টতা অৰ্জন কৰিছে। লাহেলাহে মিঠাই ৰসিকসকল এই মিঠাইবিধৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হ’বলৈ ধৰে। মধুসুদনেও নিয়মিত কেঁচাগোল্লা তৈয়াৰ কৰি যায়। চাহিদা বঢ়াত মধুসুদন পালৰ দোকানত প্ৰতিদিনে তিনি-চাৰি মোন ছানাৰ কেঁচাগোল্লা তৈয়াৰ হ’বলৈ ধৰিলে। মিঠাইবিধৰ সুখ্যাতি চাৰিওফালে বিয়পি পৰে। সেই সময়ত ঢোল বজাই কেঁচাগোল্লাৰ বিষয়ে জাননী দিয়া হৈছিল।<ref name="ref-2" /> ==দেশ-বিদেশত কেঁচাগোল্লা== ১৭৬০ চনত অৰ্ধবংগেশ্বৰী দানশীলা [[ৰাণী ভৱানী]]ৰ ৰাজত্বকালত কেঁচাগোল্লাৰ সুখ্যাতি দেশে-বিদেশে বিয়পি পৰে। সেই সময়ত নাটোৰত মিঠাৰ দোকান বহুত কম আছিল। এইবোৰ দোকানত কেঁচাগোল্লাৰ বাদেও অবাক সন্দেশ, ৰাঘৱশাহী, চমচম, ৰাজভোগ, ৰসমলাই, পানীতোৱা আদি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত সকলোতকৈ শীৰ্ষত আছিল কেঁচাগোল্লা।সেই সময়ৰ জমিদাৰৰ ‘মিস্তিমুখ’ কৰিবলৈ কেঁচাগোল্লা ব্যৱহৃত হৈছিল। ৰাজশাহী গেজেট পত্ৰিকাত কেঁচাগোল্লাৰ সুখ্যাতি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কলকাতাৰ বিভিন্ন পত্ৰ-পত্ৰিকাত কেঁচাগোল্লাৰ সুখ্যাতিৰ বিষয়ে লিখালিখি হৈছিল। [[কলকাতা]] আৰু নাটোৰ সেই সময়ৰ প্ৰতিষ্ঠিত চহৰ হোৱা বাবে [[নাটোৰ]]ৰ কেঁচাগোল্লাৰ কথা [[ইংলেণ্ড]] সহ বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰত এই মিঠাইবিধৰ কথা বিয়পি পৰে। এনেকৈয়ে কেঁচাগোল্লাই আন্তৰ্জাতিকতা লাভ কৰে।<ref name="ref-2" /><ref name="ref-4" /> ==ছানাৰ পৰা কেঁচাগোল্লা তৈয়াৰ== প্ৰথমে ছানাখিনি তিনিভাগ কৰা হয়। প্ৰথমে দুইভাগ এটা পাত্ৰত মধ্যমীয়া জুইত জ্বাল দিয়া হয়। ছানাৰ পানী বাহিৰ হৈ অলপ পাতল, কোমল হ’লে কম জুইত অলপ চেনি দি জ্বাল দিব লাগে। চেনি মিশ্ৰিত ছানা অলপ আঠালতীয়া হ’লে বাকী একভাগ ছানাও মিহলি কৰি লৰাব লাগে। এই সময়ত ক্ৰিম আৰু ইলাচী গুৰি মিহলাই জ্বাল দিব লাগে। কিছু সময় পিছত সামান্য গৰম থকা অৱস্থাত মসৃণকৈ চেকি ঠাণ্ডা কৰিব লাগে। তাৰপিছত সেই মিঠাইবিধকে গুৰি গুৰি অৱস্থাত বা লাড়ু কৰি কেঁচাগোল্লা হিচাপে বিক্ৰি কৰা হয়।<ref name="ref-3">{{cite web | url=https://lazyfoodieskitchen.com/bengali-soft-sandesh-kancha-golla/ | title=BENGALI SOFT SANDESH (KANCHA GOLLA) | publisher=lazyfoodieskitchen.com | accessdate=8 February 2023}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:মিঠাই]] cmzntkmo0675yz389r9dfge12ilckn9 0 86844 635884 631269 2026-09-17T03:13:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635884 wikitext text/x-wiki {{Infobox clothing type | name = কাশ্মীৰী চাদৰ | image_file = [[File:Empress Josephine.jpg|center|frameless]] | image_size = | caption = কাশ্মীৰ চাদৰ আৰু কাশ্মীৰ চাদৰৰ কাপোৰেৰে নিৰ্মিত গাউন পিন্ধা সম্ৰাজ্ঞী জোচেফিনৰ প্ৰতিকৃতি | type = [[চাদৰ]] | material = [[ঊণ]] ([[শ্বাহতুছ]], [[পশমিনা]]) | location = [[কাশ্মীৰ]] | manufacturer = | url = }} '''কাশ্মীৰ চাদৰ''' হৈছে ইয়াৰ স্বকীয় কাশ্মীৰী বয়ন আৰু মিহি শ্বাহতুছ বা [[পশমিনা|পশমিনা উলৰ]] দ্বাৰা নিৰ্মিত এক প্ৰকাৰৰ চাদৰ। সমসাময়িক প্ৰকাৰভেদ সমূহৰ ভিন্নতাসমূহৰ ভিতৰত আছে পশমিনা আৰু শ্বাহতুছ চাদৰ (প্ৰায়ে একনামভাৱে কেৱল পশমিনা আৰু শ্বাহতুছ বুলি কোৱা হয়)। ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে জেনেৰিক কাশ্মীৰী সামগ্ৰী (উচ্চ গ্ৰেডৰ পশমিনাৰ পৰিৱৰ্তে), আৰু ৰাফেল, কাশ্মীৰী শৈলীত বোৱা, কিন্তু ডাঠ মেৰিনো উল ব্যৱহাৰ কৰা চাদৰৰ জৰিয়তে এইসমূহে মধ্যবিত্তীয় জনপ্ৰিয়তালৈ বিকশিত হয়। মূলতঃ ভাৰতত পুৰুষৰ বাবে আৱৰণ হিচাপে ডিজাইন কৰা ই ভাৰত, ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত আভিজাত্য আৰু পদবীৰ সূচক হিচাপে বিকশিত হৈছে। উষ্ণতা, লঘু ওজন আৰু বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ [[বুটা]] ডিজাইনৰ বাবে মূল্যৱান কাশ্মীৰৰ চাদৰ ব্যৱসায়ে বিশ্ব কাশ্মীৰী উদ্যোগক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাত এই চাদৰ উচ্চ গ্ৰেডৰ, চাৰ্ট নিৰ্মাণৰ বাবে বিকশিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাত মোগল আৰু ইৰাণী সম্ৰাটসকলে ব্যক্তিগতভাৱে আৰু তেওঁলোকৰ দৰবাৰৰ সদস্যসকলক সন্মান জনোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে এই চাদৰে ব্ৰিটেইন, আৰু তাৰ পিছত ফ্ৰান্সত, য'ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়া আৰু সম্ৰাজ্ঞী জোচেফিনে ইয়াৰ ব্যৱহাৰে ইয়াক বিদেশী বিলাসিতা আৰু মৰ্যাদাৰ প্ৰতীক হিচাপে জনপ্ৰিয় কৰি তুলিলে। কাশ্মীৰ চাদৰখন তেতিয়াৰ পৰাই কাশ্মীৰ অঞ্চলৰ নামেৰেই (কাশ্মীৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা) এটা উপনাম হৈ পৰিছে, ভাৰত আৰু ইউৰোপৰ গণ উৎপাদিত উদ্যোগসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰি, বুটা মটিফক জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছে। এই বুটা আজি পেইজলীৰ কাৰখানাসমূহৰ নামেৰে [[কলকা|পেইজলি]] মটিফ বুলি জনা যায়। স্কটলেণ্ডৰ ৰেনফ্ৰেউশ্বাইৰে ইয়াৰ প্ৰতিলিপি কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। ==সংজ্ঞা== কাশ্মীৰী চাদৰৰ প্ৰধান দিশসমূহ হ'ল ইয়াৰ স্বকীয় কাশ্মীৰী বয়ন কৌশল আৰু মিহি উল।<ref name=":1" /> কিন্তু কাশ্মীৰ চাদৰৰ সংজ্ঞা সময় আৰু স্থানৰ ফালৰ পৰা বিভিন্ন কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ভিন্ন হৈছে যেনে ব্যৱহৃত সামগ্ৰী আৰু ইয়াৰ খৰচ, নিৰ্মাণ পদ্ধতি, উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত ব্যৱহাৰ আৰু পিন্ধাজনৰ অৱস্থা।<ref name=":1">{{Cite journal|last=Skarratt|first=Ben|date=August 2018|title=From India to Europe: The Production of the Kashmir Shawl and the Spread of the Paisley Motif|url=https://globalcapitalism.history.ox.ac.uk/sites/default/files/globalcapitalism/documents/media/case_04_-_the_paisley_0.pdf|journal=Global History of Capitalism Project|access-date=2023-03-18|archivedate=2023-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230330211716/https://globalcapitalism.history.ox.ac.uk/sites/default/files/globalcapitalism/documents/media/case_04_-_the_paisley_0.pdf|deadurl=yes}}</ref> আজি তিব্বতৰ এণ্টিলোপৰ পৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ বাবে শ্বাহতুছ চাদৰ আৰু নিৰ্মাণ কৰা নহয়। ভাৰত আৰু পশ্চিমীয়া দেশত কাশ্মীৰ চাদৰৰ সংজ্ঞা ভিন্ন হৈছে। ভাৰতত চাদৰখন পুৰুষে পিন্ধিছিল, চাদৰৰ মসৃণতাই আভিজাত্য বা ৰাজকীয় অনুকূলতাক সূচায়। পশ্চিমীয়া দেশত সেই মুহূৰ্তৰ ফেশ্বনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কাশ্মীৰৰ চাদৰে বিভিন্ন ধৰণৰ সামগ্ৰীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল, যিবোৰ প্ৰথমে পুৰুষে পিন্ধিছিল, কিন্তু তাৰ পিছত মহিলাই পিন্ধিছিল আৰু তাৰ পিছত অভ্যন্তৰীণ ডিজাইনত সজ্জাগত সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে। নকল আৰু অনুকৰণৰ জৰিয়তে কাশ্মীৰী চাদৰৰ সংজ্ঞাটো বিভ্ৰান্ত কৰা হৈছে। পণ্ডিত, বিক্ৰেতা আৰু সাংবাদিকসকলে কেতিয়াবা ভুলতে কাশ্মীৰী আৰু পশমিনা শব্দ দুটাক সমাৰ্থকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছে,<ref name=":1" /><ref name=":9" /> বা একেটা প্ৰাণীৰ পৰাই উদ্ভৱ হোৱাৰ বাবে একে বুলি ধৰি লৈছে। বাস্তৱত পশমিনা কাশ্মীৰৰ বিশেষভাৱে মিহি ৰূপ, গতিকে সকলো পশমিনাই কাশ্মীৰী বা সকলো কাশ্মীৰীয়েই পশমিনা নহয়। খ্ৰীষ্টীয় ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে পঞ্জাৱলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা শিপিনীসকলে মেৰিনো উলত কাশ্মীৰী কৌশল প্ৰয়োগ কৰি অনুকৰণ উদ্যোগ স্থাপন কৰে।<ref name=":6">{{Cite book|last=Hāṇḍā |first=Omacanda |title=Textiles, Costumes, and Ornaments of the Western Himalaya|date=1998|publisher=Indus |isbn=81-7387-076-4|location=New Delhi|oclc=1008525135}}</ref> এনে উদ্যোগৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা চাদৰক ৰাফেল বুলি কোৱা হৈছিল আৰু কিছুমানে কাশ্মীৰ চাদৰৰ প্ৰজাতি হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছে যদিও ডাঠ ঊলৰ অৰ্থ হ'ল এইসমূহত পৰম্পৰাগত কাশ্মীৰ চাদৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ লঘুতাৰ অভাৱ।<ref name=":6" /> শেহতীয়াকৈ ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালে পশ্চিম ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাৰ বিক্ৰেতাসকলে জেনেৰিক কাশ্মীৰৰ পৰা তৈয়াৰী সাধাৰণ বোৱা চাদৰ বিক্ৰী কৰিবলৈ অধিক বিদেশী শব্দ পাছমিনা গ্ৰহণ কৰে।<ref name=":7">{{Cite journal|last=Maskiell|first=Michelle|date=Spring 2002|title=Consuming Kashmir: Shawls and Empires, 1500–2000|journal=Journal of World History|publisher=University of Hawai'i Press (on behalf of World History Association)|volume=13|issue=1|pages=27–65|doi=10.1353/jwh.2002.0019|jstor=20078943|s2cid=144868279}}</ref> ফলত ২০০০ চনত পশমিনাৰ সৈতে সম্পৰ্ক একচেটিয়া উচ্চ ফেশ্বনৰ পৰা মধ্যবিত্তীয় জনপ্ৰিয়তালৈ গতি কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB952465457301231058|title=Pushing Pashmina: Securing a Wrap|date=1999-11-06|work=Wall Street Journal|access-date=2020-03-27|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news|last=Safire|first=William|url=https://www.nytimes.com/2000/01/16/magazine/the-way-we-live-now-1-16-00-on-language-pashmina.html|title=The Way We Live Now: 1-16-00: On Language; Pashmina|date=2000-01-16|work=The New York Times|access-date=2020-03-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ==কেঁ‌চা সামগ্ৰী== [[File:Pashmina goats.jpg|thumb|পশমিনা ঊল সংগ্ৰহ কৰা ছাগলী, [[লাডাখ]]]] কাশ্মীৰৰ চাদৰ পৰম্পৰাগতভাৱে শ্বাহতুছ বা পশমিনাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite book|last=Irwin |first=John |title=The kashmir shawl |url=https://archive.org/details/dli.pahar.3444 |date=1973|publisher=H.M. Stationery Off|isbn=0-11-290164-6|location=London|oclc=3241655}}</ref> শ্বাহতুছ ঊণ তিব্বতী ছাগলীৰ পেটৰ তলৰ মিহি নোমৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name=":5" /> কাশ্মীৰৰ নামৰ পৰাই কাশ্মীৰী চাদৰ নামটো লোৱা হৈছে, আৰু ইয়াক প্ৰায়ে ভুলকৈ পশমিনাৰ সৈতে একাকাৰ কৰা হয়। পাশমিনা আৰু কাশ্মীৰী দুয়োটা চাংথাংগী ছাগলীৰ নোমৰ পৰা তৈয়াৰ হয়, কিন্তু পাশমিনা কাশ্মীৰীৰ এটা মিহি উপগোটৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়<ref name=":9">{{Cite book|title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres|date=2001|publisher=CRC Press|last=Franck |first=Robert R|isbn=1-59124-772-1|location=Boca Raton, FL|oclc=57250698}}</ref> যিটো ১২–১৬ মাইক্ৰনৰ পৰা আৰম্ভ হয়,<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.fws.gov/lab/idnotes/shahtoosh-web.pdf|title=Identification Guidelines for Shahtoosh and Pashmina|date=2002|publisher=US Fish and Wildlife Service: National Fish and Wildlife Forensics Laboratory, Ashland, Oregon|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327022949/https://www.fws.gov/lab/idnotes/shahtoosh-web.pdf|archive-date=27 March 2020|access-date=27 March 2020}}</ref> আনহাতে জেনেৰিক কাশ্মীৰীৰ পৰিসৰ ১২–২১ মাইক্ৰনৰ ভিতৰত।<ref name=":8" /> {| class="wikitable sortable" |+মিহিৰ দিশেৰে ঊণৰ প্ৰকাৰ ! ঊণৰ প্ৰকাৰ ! পৰিধি (μm) |- |''শ্বাহতুছ'' |১০–১২ |- |''পশমিনা'' |১২–১৬ |- |কাশ্মীৰী |১২–২১ |- |মেৰিনো ঊণ |১৮–২৪ |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বস্ত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] 4kpitbutzqzenmcrp48ee8q3mx0oyzf 0 87437 635905 453154 2026-09-17T06:18:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635905 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = গোপালেৰ মা | honorific_suffix = | native_name = আঘোৰমণি দেৱী | image = Gopaler-Ma t.jpg | alt = | caption = গোপালেৰ মা | birth_name = আঘোৰমণি দেৱী | birth_date =১৮২২ | birth_place = কমাৰহাটী, [[কলিকতা]], [[বেংগল প্ৰেচিডেন্সি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date|df=yes|1906|07|08|}} | death_place = [[কলিকতা]] | nationality = ভাৰতীয় | other_names = কমাৰহাটীৰ ব্ৰাহ্মণী | citizenship = [[ভাৰতীয়]] | education = | alma_mater = | occupation = গৃহিণী | years_active = | known_for = আধ্যাত্মিক ভক্তি | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | awards = }} '''গোপালেৰ মা''' (অনুবাদː গোপালৰ মাক; জন্মːআঘোৰমণি দেৱী; ১৮২২ – ৮ জুলাই ১৯০৬) বংগৰ সাধু আৰু ৰহস্যবাদী ব্যক্তি শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ এগৰাকী ভক্ত আৰু ঘৰুৱা শিষ্য আছিল। তেওঁৰ জন্মগত নাম আছিল আঘোৰমণি দেৱী, কিন্তু [[শ্ৰীৰামকৃষ্ণ]]ৰ প্ৰতি "গোপাল" বা শিশু কৃষ্ণ হিচাপে তেওঁৰ তীব্ৰ মাতৃপ্ৰেমৰ বাবে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ ভক্তসকলৰ মাজত গোপালেৰ মা নামেৰে পৰিচিত হ'ল।<ref name = "Story of Gopaler Ma">{{Cite web |url=http://www.rkmathnagpur.org/disciples/hd_gopaler-ma_story.htm |title=story of Gopaler Ma at RKM Nagpur |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201214319/http://www.rkmathnagpur.org/disciples/hd_gopaler-ma_story.htm |archive-date=1 February 2014 |url-status=dead |archivedate=1 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201214319/http://www.rkmathnagpur.org/disciples/hd_gopaler-ma_story.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>Great Swan, Meetings with Sri Ramakrishna, by Lex Hixon, Motilal Banarsidass, 1995, Chapter: Introduction to Indian Edition</ref> কেঁচুৱা অৱস্থাত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক দৰ্শন আৰু শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ আদৰ্শৰ প্ৰতি থকা ভক্তিৰ বাবে তেখেত বিখ্যাত আছিল। পিছৰ বছৰবোৰত [[স্বামী বিবেকানন্দ]] আৰু [[ভগ্নী নিবেদিতা]]ৰ লগত অতি ঘনিষ্ঠ হৈ পৰিছিল। জীৱনৰ শেষৰ কেইটামান বছৰ তেওঁ ভগ্নী নিবেদিতাৰ লগত কটাইছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ১৮২২ চনত কলিকতাৰ ওচৰৰ কমাৰহাটী নামৰ গাঁৱত এটা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত আঘোৰমণি দেৱীৰ জন্ম হৈছিল। তেতিয়াৰ প্ৰচলিত ৰীতি-নীতি অনুসৰি মাত্ৰ ন বছৰ বয়সতে তেওঁৰ বিবাহ হৈছিল যদিও নিচেই কম দিনৰ পিছতে, আনকি বিবাহ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই, চৈধ্য বছৰ বয়সত তেওঁ বিধৱা হৈছিল।<ref name = "Life of Gopaler Ma">{{Cite web |url=http://www.hinduism.fsnet.co.uk/namoma/life_others/life_gopaler_ma.htm |title=Life of Gopaler Ma |access-date=19 January 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030159/http://www.hinduism.fsnet.co.uk/namoma/life_others/life_gopaler_ma.htm |url-status=dead |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924030159/http://www.hinduism.fsnet.co.uk/namoma/life_others/life_gopaler_ma.htm |deadurl=yes }}</ref> বিধৱা হিচাপে তেওঁ কমাৰহাটীৰ কৃষ্ণ মন্দিৰত পুৰোহিত হিচাপে কৰ্মৰত ভাতৃ নীলমাধৱ বন্ধোপাধ্যায়ৰ ঘৰত থাকিছিল।<ref name = "Great Master">Ramakrishna, the Great Master, by Swami Saradananda, translated by Swami Jagadananda, Ramakrishna Math, Chennai, 1952, page 747</ref> মন্দিৰটোলৈ সঘনাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ চিনাকি হৈছিল মালিক গোবিন্দ চন্দ্ৰ দত্তৰ পত্নীৰ সৈতে, আৰু তেওঁৱেই গংগা নদীৰ পাৰৰ মন্দিৰৰ বাগিচাত এটা সৰু কোঠাৰ ব্যৱস্থা কৰি আঘোৰেমণিক থাকিবলৈ দিছিল। তেওঁ নিজৰ গহনা আৰু স্বামীৰ সম্পত্তি বিক্ৰী কৰি পাঁচশ টকাৰ ৰাশি এটা বিনিয়োগ কৰে<ref name = "Life of Gopaler Ma"/> আৰু সেই কম উপাৰ্জন চাৰি-পাঁচ টকাৰে সহজ আৰু চিন্তাশীল জীৱন যাপন কৰিছিল।<ref>[http://www.boldsky.com/yoga-spirituality/spiritual-masters/sri-ramakrishna/lord-krishna-sri-ramakrishna-gopaler-ma-121010.html Gopaler Ma, boldsky article]</ref> তেওঁ জীৱনৰ পিছৰ ত্ৰিশ বছৰ সেই সৰু কোঠাটোতে কটায় আৰু অতি কঠোৰ জীৱন যাপন কৰে।<ref>[http://www.boldsky.com/yoga-spirituality/spiritual-masters/sri-ramakrishna/lord-krishna-sri-ramakrishna-gopaler-ma-121010.html Gopaler Ma, boldsky article]</ref> তেওঁৰ দৈনন্দিন কাম আছিল ৰাতিপুৱা দুইবজাত সাৰ পাই অজু সম্পূৰ্ণ কৰা আৰু ৰাতিপুৱা আঠ বজালৈকে আধ্যাত্মিক অভ্যাস অব্যাহত ৰখা। তাৰ পিছত তেওঁ কাষৰ কৃষ্ণ মন্দিৰত কাম কৰে, আৰু এইটো ৰাধা মাধৱৰ মন্দিৰ বুলিও জনা যায়। ধ্যান, জপ আৰু নিজৰ নিৰ্বাচিত আদৰ্শৰে শিশু কৃষ্ণৰ সেৱাৰ জৰিয়তে তেওঁ গোটেই দিনটো কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত আধ্যাত্মিক অনুশীলনত কটায়। ১৮৫২ চনৰ পৰা প্ৰায় ১৮৮৩ চনলৈকে তেওঁ এই দিনপঞ্জীয়েই অনুসৰণ কৰিছিল।<ref name = "Women Devotees, Belur Math">{{Cite web |title=Gopaler Ma, Belur Math site |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |access-date=2023-03-31 |archivedate=2018-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |deadurl=yes }}</ref>সন্ধিয়া তেওঁ মন্দিৰত সান্ধ্য আৰতি বা গোসাঁই সেৱাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ৰীতি-নীতি অনুসৰি নিজৰ আৰাধ্যক প্ৰসাদ দিয়াৰ পিছত সাধাৰণ আহাৰ গ্ৰহণ কৰি মাজনিশালৈকে আধ্যাত্মিক অনুশীলন চলাই গৈছিল।<ref name = "Story of Gopaler Ma"/> তেওঁ বাগিচাৰ ঘৰটোৰ দক্ষিণ-পশ্চিম কোণত থাকিল। নিয়মিত কঠোৰ অভ্যাস আৰু তপস্যাৰ পৰা বিৰতি লৈ তেওঁ ঘৰৰ মালিকৰ সৈতে মথুৰা, বৃন্দাবন, গয়া, বাৰাণসী আৰু এলাহাবাদৰ পবিত্ৰ স্থানলৈ যাত্ৰা কৰে।<ref name = "Life of Gopaler Ma"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অতিৰিক্ত উৎস== *They Lived with God, by Swami Chetanananda, published by Vedanta Society of St. Louis *[http://www.vivekananda.net/Biographical/death%20of%20gopal%20ma.html Death of Gopaler Ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020133632/http://www.vivekananda.net/Biographical/death%20of%20gopal%20ma.html |date=2021-10-20 }} *[http://www.hinduism.fsnet.co.uk/namoma/life_others/life_gopaler_ma.htm Gopaler Ma – Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924030159/http://www.hinduism.fsnet.co.uk/namoma/life_others/life_gopaler_ma.htm |date=24 September 2015 }} [this link is hacked; it is taking me to some other website - Aug 2020] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় গুৰু]] 624a5g7d8zkr6v0emehffovd83jq3vo 0 87782 635791 379594 2026-09-16T14:46:48Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635791 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা সাপৰ চূপ হংকঙৰ একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস কুকুৰাৰ মাংসৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== tfc1b8o0rnehsr1u38h27rhtvq86vc9 635792 635791 2026-09-16T14:50:28Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635792 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== phxy5dgelnjbuplydiypyt7f7erp0b7 635793 635792 2026-09-16T14:55:00Z Kandarpajit Kallol 6257 635793 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চুপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ (stock) সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, গাহৰিৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ (lean meat), মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ (fungus), আদা, নেমু পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চুপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈৰ গুৰি]] (corn starch) বা [[পানীশিঙৰি]]ৰ (water caltrop) পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চুপত পৰিণত হয়। সাপৰ চুপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত গাহৰিৰ মাংসৰ টুকুৰা (pork chops), আৰু [[তৰা মচলা]]কে (star anise) ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চুপত সাধাৰণতে [[ফেঁটীসাপ|চীনা ফেঁটীসাপ]], [[কলাখৰীয়া সাপ]], [[Ptyas korros|ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ]] (Indo-Chinese rat snake), তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ (tri-rope beauty snake) আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ (hundred-pace viper) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চুপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা (chewier) হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চুপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চুপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু [[লুচি|ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা]] (fried dough) যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ (crab claw chrysanthemum) নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[Boltonia (plant)|ব'ল্টনিয়া]] (boltonia) উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চুপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ [[কি|কি (qi)]] বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চুপ এবিধ "উষ্ম" (warming) খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং (yang)]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক (yin) সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চুপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট * {{Portal-inline|Food}} i9mxnamzb18qptwnq76q05p3vxi9f4e 635794 635793 2026-09-16T14:55:27Z Kandarpajit Kallol 6257 635794 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চুপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ (stock) সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, গাহৰিৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ (lean meat), মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ (fungus), আদা, নেমু পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চুপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈৰ গুৰি]] (corn starch) বা [[পানীশিঙৰি]]ৰ (water caltrop) পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চুপত পৰিণত হয়। সাপৰ চুপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত গাহৰিৰ মাংসৰ টুকুৰা (pork chops), আৰু [[তৰা মচলা]]কে (star anise) ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চুপত সাধাৰণতে [[ফেঁটীসাপ|চীনা ফেঁটীসাপ]], [[কলাখৰীয়া সাপ]], [[Ptyas korros|ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ]] (Indo-Chinese rat snake), তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ (tri-rope beauty snake) আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ (hundred-pace viper) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চুপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা (chewier) হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চুপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চুপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু [[লুচি|ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা]] (fried dough) যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ (crab claw chrysanthemum) নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[Boltonia (plant)|ব'ল্টনিয়া]] (boltonia) উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চুপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ [[কি|কি (qi)]] বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চুপ এবিধ "উষ্ম" (warming) খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং (yang)]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক (yin) সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চুপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} d0mn6rkj8slbokez9czj8s9hqo1fn43 635795 635794 2026-09-16T14:56:23Z Kandarpajit Kallol 6257 635795 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ (stock) সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, গাহৰিৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ (lean meat), মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ (fungus), আদা, নেমু পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈৰ গুৰি]] (corn starch) বা [[পানীশিঙৰি]]ৰ (water caltrop) পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত গাহৰিৰ মাংসৰ টুকুৰা (pork chops), আৰু [[তৰা মচলা]]কে (star anise) ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে [[ফেঁটীসাপ|চীনা ফেঁটীসাপ]], [[কলাখৰীয়া সাপ]], [[Ptyas korros|ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ]] (Indo-Chinese rat snake), তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ (tri-rope beauty snake) আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ (hundred-pace viper) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা (chewier) হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু [[লুচি|ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা]] (fried dough) যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ (crab claw chrysanthemum) নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[Boltonia (plant)|ব'ল্টনিয়া]] (boltonia) উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ [[কি|কি (qi)]] বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" (warming) খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং (yang)]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক (yin) সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} e461f48pjxy0b6wm3i7nkx6umduodli 635796 635795 2026-09-16T14:58:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* লগতে চাওক */ 635796 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ (stock) সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, গাহৰিৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ (lean meat), মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ (fungus), আদা, নেমু পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈৰ গুৰি]] (corn starch) বা [[পানীশিঙৰি]]ৰ (water caltrop) পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত গাহৰিৰ মাংসৰ টুকুৰা (pork chops), আৰু [[তৰা মচলা]]কে (star anise) ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে [[ফেঁটীসাপ|চীনা ফেঁটীসাপ]], [[কলাখৰীয়া সাপ]], [[Ptyas korros|ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ]] (Indo-Chinese rat snake), তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ (tri-rope beauty snake) আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ (hundred-pace viper) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা (chewier) হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু [[লুচি|ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা]] (fried dough) যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ (crab claw chrysanthemum) নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[Boltonia (plant)|ব'ল্টনিয়া]] (boltonia) উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ [[কি|কি (qi)]] বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" (warming) খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং (yang)]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক (yin) সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} j4byixxrli0y5qmza82su58z3kfbas8 635798 635796 2026-09-16T15:02:19Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰস্তুত প্ৰণালী */ 635798 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা (chewier) হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু [[লুচি|ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা]] (fried dough) যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ (crab claw chrysanthemum) নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[Boltonia (plant)|ব'ল্টনিয়া]] (boltonia) উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ [[কি|কি (qi)]] বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" (warming) খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং (yang)]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক (yin) সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} p7a57ty35t9779enfjq3dtr9rj82y0t 635799 635798 2026-09-16T15:03:11Z Kandarpajit Kallol 6257 /* সোৱাদ */ 635799 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ [[কি|কি (qi)]] বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" (warming) খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং (yang)]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক (yin) সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} lstbz0dafzaaizgb1183vmzbin19f82 635800 635799 2026-09-16T15:03:48Z Kandarpajit Kallol 6257 635800 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ কি (qi) বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 2ek3hd919h38jmzq3uudvdum0u8q9yx 635801 635800 2026-09-16T15:04:12Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] using [[WP:HC|HotCat]] 635801 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ কি (qi) বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] 30qt4ix3y977r9dayzg37dkmoc5n6w5 635802 635801 2026-09-16T15:04:36Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] using [[WP:HC|HotCat]] 635802 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ কি (qi) বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] as4iumixfqbhbbrioptafz5phcczewc 635803 635802 2026-09-16T15:04:48Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:সাপ]] using [[WP:HC|HotCat]] 635803 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া সুন্দৰী সাপ আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ কি (qi) বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] l8z3pum9q6m0hm91nj6avm5kfvs69fe 635805 635803 2026-09-16T15:07:46Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰস্তুত প্ৰণালী */ 635805 wikitext text/x-wiki [[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]] '''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। <ref>"Hong Kong’s snake soup kings" Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref><ref name=kabir> [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).</ref> এই চুৰুহা সাধাৰণতে "স্নেক কিং" বা "শ্বিয়া ৱাং" নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।<ref name=bbc2013>Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 "Last orders for Hong Kong's snake soup?"] BBC (2013).</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== [[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে "বিষাক্ত সাপ"ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]] চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।<ref name=LiuAn>〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China: 明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」 Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China 唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載 宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」 太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明</ref> সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”<ref name=LiuAn/> খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।<ref>"Snake King Lam". ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.</ref> আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).</ref> তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।<ref name=bbc2013/><ref name=leon>Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try "Three snake recipes you have to try"]. GMA News Online.</ref> আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া [[সুন্দৰী সাপ]] আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।<ref name=leon/> == সোৱাদ == সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।<ref name=inocentio/> চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, "মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।"<ref name=inocentio>[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 "Hong Kong’s snake soup kings"] Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == লোক চিকিৎসা == [[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ কি (qi) বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।<ref>Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ "Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?"] The World of Chinese</ref> চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ "উষ্ম" খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত "শীতল" য়িনক সন্তুলিত কৰিব পাৰে।<ref name=inocentio/> == লগতে চাওক == * [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:সাপ]] r06zdy8ri3fecnawy47ddkh25y9z8je 0 97179 635888 632273 2026-09-17T05:00:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635888 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical account of the Quran}} {{Use Oxford spelling|date=July 2020}} {{Use dmy dates|date=July 2020}} {{Quran}}<!--I know it looks like there should be a break between this and the article text, but that causes excessive spacing--> '''[[কোৰআন]]ৰ ইতিহাস''', ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি [[ইছলাম]]ৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থৰ লিখিত সংকলন বা পাণ্ডুলিপিৰ সময়সীমা আৰু উৎপত্তি হৈছে [[কোৰআন]]ৰ ইতিহাস। ই কেইবাটাও শতিকাজুৰি বিস্তৃত, আৰু [[ইছলাম]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মুখ্য অংশ গঠন কৰে। বিভিন্ন প্ৰস্তাৱিত ব্যুৎপত্তি আছে যদিও এটা হ’ল যে قرآن ‘কোৰআন’ শব্দটো আৰবী ক্ৰিয়াআয়াত قرء ‘qaraʾa’ ‘পঢ়া’ৰ পৰা আহিছে, যাৰ ফলত বাক্য বিশেষ্যৰ আৰ্হিত فعلان ‘fuʿlān’ হৈছে, যাৰ ফলত ‘পঢ়া’ অৰ্থ আহিছে। আন কিছুমান হ’ল যে [[আল্লাহ]]ই কিতাপখনক দিয়া এটা নাম, পূৰ্বৰ কোনো ব্যুৎপত্তি নোহোৱাকৈ, قرن ‘কাৰণা’ শব্দটো যোৰা লগোৱা’ ক্ৰিয়াটোৰ পৰা আহিছে, প্ৰকাশৰ একত্ৰিতকৰণক বুজাইছে আৰু ই আহিছে قرائن 'qarāʾin' ৰ পৰা, বিভিন্ন ধৰণে অনুবাদ কৰিব পৰা শব্দৰ বহুবচন 'প্ৰমাণ', 'যোক', 'সংঘ'। আবৃত্তিৰ দহজন ইমামৰ ভিতৰত নজনে ইয়াক নিজৰ পৰম্পৰাত হামজাহৰ সৈতে পঢ়াইছে, কেৱল [[ইবনে কাথিৰ]]ৰ পৰম্পৰাতহে আখৰটো বাদ দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|last1=Birışık|first1=Abdülhamid|title=KUR'AN|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/kuran|website=Turkish Foundation of Religion Encyclopedia of Islam|publisher=Türkiye Diyanet Vakfı|access-date=25 February 2023}}</ref> পৰম্পৰাগত [[মুছলমান]] বিশ্বাস আৰু [[ইছলাম|ইছলামিক]] পণ্ডিতসকলৰ বিৱৰণী অনুসৰি ৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত জিব্ৰাইল [[ফৰিষ্টা]] (আল্লাহে পঠোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা) [[মুহাম্মাদ]] (পশ্চিম আৰবৰ [[মক্কা]] চহৰৰ এজন ব্যৱসায়ী হৈ পৰিছিল)ৰ ওচৰত আবিৰ্ভাৱ হৈছিল পৌত্তলিক দেৱতাৰ বাবে এটা অভয়াৰণ্য আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ) [[হিৰা গুহা]]ত। , ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পৰম্পৰা অনুসৰি ৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[ৰমজান|ৰমজান মাহ]]ৰ এৰাতিৰ পৰা এই প্ৰকাশৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যেতিয়া মুহাম্মাদে চল্লিশ বছৰ বয়সত প্ৰথমবাৰৰ বাবে [[জিব্ৰাইল]] [[ফৰিষ্টা]]ৰ পৰা দৰ্শন লাভ কৰিছিল। <ref name="WSU">{{cite web|author=Muslim Information Service of Australia|url=http://www.missionislam.com/quran/beginrevelation.htm|title=Beginning of Revelation|publisher=Missionislam.com|access-date=24 July 2015}}</ref> তেওঁক ছূৰা [[আল-আলাক]]ৰ প্ৰথম [[আয়াত]] আবৃত্তি কৰি। মুছলমানসকলে বিশ্বাস কৰে যে ৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে ওহী (আল্লাহৰ বাৰ্তা) অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite book|last=Donner|first=Fred|title=Muhammad and the Believers: at the Origins of Islam|url=https://archive.org/details/muhammadbeliever00donn|url-access=limited|year=2010|publisher=Harvard University Press|location=London, England|isbn=978-0-674-05097-6|pages=[https://archive.org/details/muhammadbeliever00donn/page/n173 153]–154}}</ref> ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি কোৰআনক প্ৰথমে [[আবু বকৰ]]ৰ দ্বাৰা এক বিস্তৃত গ্ৰন্থ হিচাপে সংকলন কৰা হৈছিল। ইছলামিক সাম্ৰাজ্য বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰাৰ লগে লগে, আৰু বিভিন্ন আবৃত্তি শুনা যোৱাৰ লগে লগে, তৃতীয় খলিফা [[উছমান ইবনে আফফান]] (ৰাঃ ৬৪৪–৬৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ নিৰ্দেশনাত পাঠৰ একাকাৰীতাৰ বাবে ৰাছম - বা কোৰআনৰ ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ কংকাল - সংকলন কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t243/e275|title=The Islamic World: Past and Present|last=Esposito|first=John L.|website=Oxford Islamic Studies Online|access-date=1 May 2019|archivedate=31 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080131230537/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t243/e275|deadurl=yes}}</ref> এই কাৰণে আজি যিদৰে কোৰআন আছে, ইয়াক উছমাণিক কোডেস্ক বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/book/islam-9780192831934/islam-9780192831934-miscMatter-6|title=The Qurʾan - Introduction|website=Oxford Islamic Studies Online|access-date=1 May 2019|archivedate=17 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917235528/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/book/islam-9780192831934/islam-9780192831934-miscMatter-6|deadurl=yes}}</ref> ফ্ৰান্সিছ এডৱাৰ্ড পিটাৰ্ছৰ মতে (১৯৯১) এই প্ৰক্ৰিয়াত কোৰআনৰ ওপৰত যি কৰা হৈছিল সেয়া অত্যন্ত ৰক্ষণশীল যেন লাগে আৰু ৰিডাকচনেল পক্ষপাতিত্বৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বিষয়বস্তুটো যান্ত্ৰিকভাৱে গঠন কৰা হৈছিল।<ref>F. E. Peters, "[https://www.jstor.org/stable/164484 The Quest of the Historical Muhammad], ''International Journal of Middle East Studies'', Vol. 23, No. 3 (August 1991), p. 297.</ref> দ্বিতীয় শতিকালৈকে আৰবী অৰ্থগ্ৰাফীৰ বিকাশ অব্যাহত থাকে, যাৰ ফলত কিৰাআত বা ৰাছমৰ ভিন্ন মৌখিক পঠন কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিত নথিভুক্ত কৰিব পৰা যায়। ছাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন প্ৰখ্যাত ইছলামিক পণ্ডিত গেৰ্ড আৰ পুইন আছিল [[য়েমেন]] চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিয়া ছানা পাণ্ডুলিপি পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পৰ মুৰব্বী। তেওঁৰ এই তথ্যই পুইনে এই কথা ক'বলৈ বাধ্য কৰাইছিল যে কোৰআনত পাঠ্যৰ ভিন্নতা, অধ্যায়সমূহৰ অগতানুগতিক ক্ৰম ([[ছূৰা]])ৰ অগতানুগতিক ক্ৰমবিন্যাস, লিপিৰ বিৰল শৈলীৰ সৈতে "পাঠ্য বিৱৰ্তন" হৈছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] তেওঁৰ মন্ত্ৰণালয় আৰম্ভ কৰাৰ আগতে লিখা কাহিনীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে আৰু যিবোৰ পৰৱৰ্তী সময়ত হৈছে পুনৰ লিখা হৈছে। ইয়াৰ পিছতে য়েমেন চৰকাৰে তেওঁক পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অধিক প্ৰৱেশৰ পৰা বঞ্চিত কৰে।<ref>{{Cite web|last=Taher|first=Abul|date=2000-08-08|title=Querying the Koran|url=http://www.theguardian.com/education/2000/aug/08/highereducation.theguardian|access-date=2022-12-06|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ohlig|first=Karl-Heinz|url=https://books.google.com/books?id=EbVvDwAAQBAJ|title=Early Islam: A Critical Reconstruction Based on Contemporary Sources|date=2013|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-61614-825-6|language=en}}</ref> [[কাফিৰ|অমুছলমান]] লোকসকলে মুহাম্মাদৰ প্ৰকাশৰ প্ৰকৃতি আৰু ধৰণক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল। [[মক্কা]]বাসীয়ে ‘প্ৰেৰণা’ৰ বুজাবুজিৰ ভিত্তিত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰকাশৰ ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বাবে কবিতা উচ্চ আধ্যাত্মিক উৎসৰ পৰা পোৱা প্ৰেৰণাৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। এই কাৰণতে যেতিয়া মুহাম্মাদে কোৰআনৰ প্ৰচাৰ আৰু পাঠ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল তেতিয়া মক্কাবাসীয়ে তেওঁক কবি বুলি অভিযোগ কৰিছিল<ref>{{cite quran|21|5|s=r|t=p}}</ref> বা এজন "কবি possessed।" <ref>{{cite quran|37|36|s=r|t=p}}</ref><ref>{{cite book|last=Leaman|first=Oliver|title=The Qur'an: an Encyclopedia|year=2006|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-32639-7|pages=[https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/540 540–543]|url=https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/540}}</ref> কোৰআন প্ৰথম কেতিয়া সংকলন হৈছিল সেই সম্পৰ্কে পণ্ডিতসকলৰ মাজত মতানৈক্য আছে। [[হাদিছ|ছহীহ আল-বুখাৰী]]ৰ এটা হাদিছত উল্লেখ আছে যে খলিফা আবু বকৰে জায়দ ইবনে থাবিতক লিখিত কোৰআন সংকলন কৰিবলৈ আদেশ দিছিল, পাঠ্যৰ খণ্ড আৰু মুখস্থ কৰাসকলৰ স্মৃতি দুয়োটাৰে ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি।<ref>{{cite book|title=The Cambridge Companion to the Qur'ān|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_g3b4|publisher=Cambridge|editor=Jane Dammen MacAuliffe|pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_g3b4/page/145 145]–155|last1=Leemhuis|first1=Fred|year=2006|isbn=9780521539340}}</ref> কিছুমান ছিয়া মুছলমানে বিশ্বাস কৰে যে আলী ইবনে আবি তালিবে প্ৰথমে কোৰআনক এটা লিখিত গ্ৰন্থত সংকলন কৰিছিল, যিটো কাম মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পিছতে সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite book|title=Islam: A Worldwide Encyclopedia|url=https://archive.org/details/islamworldwideen0002unse|editor=Cenap Çakmak|pages=1116–1120|year=2017|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610692175}}</ref> == [[মুহাম্মাদ]] == {{Muhammad}}{{Further|ইছলামত ধৰ্মত মুহাম্মাদ|ওহী}}কোৰআনত মুহাম্মাদক বুজাবলৈ উম্মি ({{transl|ar|ummi}} ({{lang|ar|أُمِّيّ}}) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মুছলমান পণ্ডিতসকলৰ অধিকাংশই এই শব্দটোক নিৰক্ষৰ ব্যক্তিৰ উল্লেখ বুলি ব্যাখ্যা কৰে যদিও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে কিছুমান আধুনিক পণ্ডিতে ইয়াক শাস্ত্ৰ নথকা সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উল্লেখ বুলি ব্যাখ্যা কৰে।<ref>{{cite journal|title=The Illiterate Prophet (Nabi Ummi): An inquiry into the development of a dogma in Islamic tradition|volume=57|journal=Islam|pages=58–68|year=1980|last1=Goldfield|first1=Isaiah}}</ref><ref>{{cite book|author=Reza Aslan|title=No God But God: The Origins, Evolution and Future of Islam|url=https://books.google.com/books?id=HP1zoWqpqg4C&pg=PA6|date=2 December 2008|publisher=Random House|isbn=978-1-4070-0928-5|page=29}}</ref> মুহাম্মাদৰ বিখ্যাত চুন্নী পৰম্পৰা সংগ্ৰাহক মুহাম্মাদ [[আল-বুখাৰী]] (যি মুহাম্মাদৰ পিছত প্ৰায় ২৫০ বছৰ পিছত জীয়াই আছিল)ৰ মতে, মুহাম্মাদৰ পত্নী খাদিজা বিন্ত খুৱাইলিদে বৰ্ণনা কৰিছে যে প্ৰথম কোৰআনৰ অৱতীৰ্ণ হৈছিল যেতিয়া [[জিব্ৰাইল]] [[ফৰিষ্টা]]ই মুহাম্মাদৰ ওচৰলৈ গৈছিল আৰু তেওঁক পাঠ কৰিবলৈ কৈছিল। মুহাম্মাদে ''“মা আনা বিকাৰে’উ”'' বুলি উত্তৰ দিলে, যাক কেইবাটাও ধৰণে অনুবাদ কৰিব পাৰি: ‘মই পঢ়া নাই’ বা ‘মই কি পঢ়িম/পাঠ কৰিম?’। বা 'মই পঢ়িব/আবৃত্তি কৰিব নাজানো'। জিব্ৰাইলে তেওঁক হেঁচা মাৰি ধৰিলে "যেতিয়ালৈকে মোৰ পৰা সকলো শক্তি ওলাই নাযায়; তাৰ পিছত তেওঁ মোক মুকলি কৰি দিলে আৰু ক'লে: 'পঢ়ক! '" এই কথা তিনিবাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰা হ'ল আৰু তৃতীয়বাৰৰ পিছত জিব্ৰাইলে তেওঁক এৰি দিলে আৰু ক'লে, "এটা গোটৰ পৰা মানৱজাতিক সৃষ্টি কৰা জীৱিকাৰ নামত পঢ়ক! পঢ়ক! আৰু আপোনাৰ জীৱিকাজন আটাইতকৈ ধুনীয়া।" <ref name="The Quran: A User's Guide">{{cite book|last=Esack|first=Farid|title=The Qur'an: A User's Guide|url=https://archive.org/details/quranusersguideg0000esac|year=2005|publisher=Oneworld Publications|location=Oxford England|isbn=978-1851683543}}</ref>{{rp|39–41}} ইয়াৰ পিছত মুহাম্মাদে তেত্ৰিশ বছৰৰ ভিতৰত বিচ্ছিন্নভাৱে প্ৰকাশ পাই থাকিল, ১১/৬৩২ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ আগলৈকে।<ref name="The Quran: A User's Guide" />{{rp|45}} মুছলমানসকলে বিশ্বাস কৰে যে জিব্ৰাইলে মুহাম্মাদৰ ওচৰলৈ আল্লাহৰ বাক্য শব্দাংশই আনিছিল আৰু কোৰআনক কোনো ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন বা পৰিৱৰ্তনৰ পৰা ঐশ্বৰিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল। কোৰআনে এই কথাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে যে মুহাম্মাদক কেৱল পবিত্ৰ গ্ৰন্থখন লাভ কৰিবলৈ বাধ্যতামূলক আছিল আৰু ইয়াক সলনি কৰাৰ কোনো কৰ্তৃত্ব তেওঁৰ নাছিল।<ref>{{cite quran|10|15|s=r|t=p}}</ref> এইটোও বিশ্বাস কৰা হয় যে আল্লাহে প্ৰকাশৰ যোগেদি নিজকে প্ৰকাশ কৰা নাছিল; তেওঁৰ ইচ্ছাই প্ৰকাশ পাইছিল। পৰম্পৰা অনুসৰি মুহাম্মাদে ওহীৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল: {{blockquote|"কেতিয়াবা ঘণ্টা বাজি থকাৰ দৰে প্ৰকাশ পায়। প্ৰেৰণাৰ এই ৰূপটোৱেই সকলোতকৈ কঠিন আৰু তাৰ পিছত মই প্ৰেৰণা পোৱা কথাখিনি ধৰি লোৱাৰ পিছত ই পাছ হৈ যায়। কেতিয়াবা [[ফৰিষ্টা|ফৰিষ্টাজনে]] মানুহৰ ৰূপত আহি মোৰ লগত কথা পাতে আৰু তেওঁ যি কয় মই ধৰি লওঁ।" <ref name="The Quran: A User's Guide"/>{{rp|43}}}} কেতিয়াবা এই অভিজ্ঞতা মুহাম্মাদৰ বাবে বেদনাদায়ক বুলিও খবৰ ওলাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁ কোৱা শুনা গৈছিল, "মোৰ আত্মা মোৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ গৈছে বুলি ভবাকৈ এবাৰো মই কোনো প্ৰকাশ পোৱা নাছিলো।" <ref name="The Quran: A User's Guide" />{{rp|43}} মুহাম্মাদে ওহী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ [[ছাহাবা]]সকলক পাঠ কৰাইছিল, যিসকলেও মুখস্থ কৰিছিল বা লিখিছিল। কোৰআন সাধাৰণতে লিখিত ৰূপত উপলব্ধ হোৱাৰ আগতে স্মৃতিশক্তিৰ পৰা কোৱাটোৱেই আনক শিকোৱাৰ ধৰণ হিচাপে প্ৰচলিত আছিল। গোটেই কোৰআন মুখস্থ কৰাৰ প্ৰথা আজিও মুছলমানসকলৰ মাজত চলি আছে। লাখ লাখ মানুহে আৰবী ভাষাত সমগ্ৰ কোৰআন মুখস্থ কৰিছে। সপ্তম শতিকাৰ আৰবৰ প্ৰেক্ষাপটত লোৱা এই তথ্যটো কোনো অসাধাৰণ কৃতিত্ব নাছিল। সেই সময়ৰ মানুহৰ কবিতা আবৃত্তিৰ প্ৰতি প্ৰৱণতা আছিল আৰু মুখস্থ কৰাৰ দক্ষতাও উল্লেখযোগ্য মাত্ৰাত বিকশিত কৰিছিল। বিশদ কবিতা আবৃত্তি কৰা অনুষ্ঠান আৰু প্ৰতিযোগিতাবোৰ অতি আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল।<ref>{{cite journal|last=Al Faruqi|first=Lois Ibsen|title=The Cantillation of the Qur'an|journal=Asian Music|year=1987|volume=19|issue=1|pages=3–4|doi=10.2307/833761|jstor=833761}}</ref> প্ৰাক-ইছলামিক আৰবত মুহাম্মাদৰ সময়ৰ সমাজখন প্ৰধানকৈ মৌখিক আছিল আৰু এই কাৰণেই তেওঁ নিজৰ চাহাবাসকলক মুখস্থ কৰিবলৈ কোৰআনৰ আয়াতবোৰ পাঠ কৰিছিল। গতিকে মুহাম্মাদৰ সময়ত কোৰআন কেতিয়াবা লিখা আৰু সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল নে নাই সেয়া জনা নাযায়। মুহাম্মাদৰ সময়ত লিখাটো সাধাৰণ দক্ষতা নাছিল যদিও [[মক্কা]] ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ হোৱাৰ বাবে লিখিব পৰা কেইবাজনো লোক আছিল। একাংশ পণ্ডিতৰ মতে জাইদ ইবনে থাবিত আৰু উবায় ইবনে কাবকে ধৰি কেইবাজনো লিখকে কোৰআনৰ আয়াত লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা এটা ব্যাখ্যা পোৱা যায় যে [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদৰ]] জীৱনত [[কোৰআন]] কেনেকৈ লিখিত ৰূপত আছিল, যদিও ইয়াক এটা গ্ৰন্থত সংকলিত কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="The Quran: A User's Guide" />{{rp|83}} মুহাম্মাদৰ খুলশালীয়েক ইবনে আব্বাছে কোৰআনৰ চূড়ান্ত সংস্কৰণটো নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ধৰণৰ বৰ্ণনা কৰিছে: "[[নবী]]য়ে প্ৰতি বছৰে [[ৰমজান]] মাহত [[জিব্ৰাইল]]ৰ আগত এই কিতাপখন পাঠ কৰিছিল আৰু যি মাহত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল, সেই মাহত তেওঁৰ আগত দুবাৰকৈ পঢ়িছিল।" <ref>{{cite book|last=Rippin|first=Andrew|title=The Blackwell Companion to the Qur'an|year=2009|publisher=Blackwell Publishing|location=Chichester, West Sussex|isbn=978-1-4051-8820-3|page=165}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে মুহাম্মাদৰ জীৱনৰ শেষৰ ফালে এটা বিশেষ অৱতীৰ্ণ কাৰ্য্য সংঘটিত হৈছিল য'ত কোৰআনৰ চূড়ান্ত আৰু সম্পূৰ্ণ সংস্কৰণ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ইয়াত ব্যৱহৃত ‘পাঠ’ শব্দটোৱে সেই প্ৰথাক বুজাইছে য’ত এজন কোৰআন পণ্ডিতে এজন জ্যেষ্ঠ পণ্ডিতৰ আগত আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে কেইবাবাৰো সমগ্ৰ কোৰআন পাঠ কৰে। এই পৰম্পৰা অনুসৰি আবৃত্তিৰ কাৰ্য্য মুহাম্মাদে সম্পন্ন কৰি আছে, য'ত ফৰিষ্টা জিব্ৰাইলে উচ্চ কৰ্তৃত্বৰ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book|last=Rippin|first=Andrew|title=The Blackwell Companion to the Qur'an|year=2009|publisher=Blackwell Publishing|location=Chichester, West Sussex|isbn=978-1-4051-8820-3|pages=165–166}}</ref> ইয়াৰে এটা [[হাদিছ]]ত মুহাম্মাদক এইদৰে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে: "মই তোমালোকৰ মাজত দুটা অতিশয় মূল্যৱান বস্তু এৰি দিছো: আল্লাহৰ কিতাপ আৰু মোৰ পৰিয়াল।" <ref>{{cite web|last=Ibn al-Hajjaj|first=Muslim|title=Sahih Muslim, Book 31, #5920|url=http://www.cmje.org/religious-texts/hadith/muslim/031-smt.php#031.5920}}</ref> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ দ্বাৰা কোৰআন এই সময়ছোৱাত সংগ্ৰহ আৰু লিখা হোৱাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায় কাৰণ কোনো বস্তুক কেৱল [মানুহৰ] স্মৃতিত থকাৰ সময়ত আল-কিতাব (কিতাপ) বুলি কোৱাটো শুদ্ধ নহয়। আল-কিতাব শব্দটোৱে একক আৰু ঐক্যবদ্ধ সত্তাক বুজায় আৰু ই সিঁচৰতি হৈ থকা আৰু সংগ্ৰহ নকৰা গ্ৰন্থৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহয়।<ref>{{cite book|last=Al-Khu'i|first=Al-Sayyid|title=The Prolegomena to the Qur'an|year=1998|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-511675-5|page=172}}</ref> কিন্তু এলান জ'নে কোৰআনত এই শব্দটোৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে অন্বেষণ কৰি বিচাৰি উলিয়াইছে যে কোৰআন আৰু অন্যান্য শাস্ত্ৰৰ উল্লেখত ইয়াক এনে "কংক্ৰিট অৰ্থত" ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি কোনো প্ৰমাণ পোৱা নাই, বৰঞ্চ প্ৰমাণে "বিমূৰ্ত অৰ্থ"ৰ দিশলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে। তেওঁ আৰু সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আৰবসকলৰ মাজত লিখাৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে বিবেচনা কৰে আৰু মদিনা যুগৰ শেষৰ ফালে কোৰআনৰ কিছু অংশ লিখকসকলক নিৰ্দেশ দিয়াৰ বিষয়ে চিৰাত বিৱৰণ দিয়ে।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=axNbLoiLLgMC&pg=PA1|title=Texts, documents, and artefacts [electronic resource]: Islamic studies in honour of D.S. Richards|last=Jones|first=Alan|publisher=BRILL|year=2003|isbn=9789004128644|editor-last=Robinson|editor-first=Chase F.|location=Leiden, Boston|pages=1–16|language=en|chapter=The word made visible: Arabic script and the committing of the Qur'an to writing}}</ref> কিছুমান ছিয়া আৰু চুন্নী পণ্ডিতে{{who|date=February 2018}} উত্থাপন কৰা আন এটা যুক্তি হ’ল মুহাম্মাদে কোৰআনক গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁলোকৰ মতে মুহাম্মাদে যিহেতু কোৰআনক ইমান গুৰুত্ব দিছিল গতিকে তেওঁ জীৱনকালত ইয়াক লিখাৰ নিৰ্দেশ দিব লাগিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, জাইদ ইবনে থাবিতে ৰিপৰ্ট কৰিছে, "আমি আল্লাহৰ ৰাছুলৰ সান্নিধ্যত চৰ্ম কালৰ পৰা কোৰআন লিপিবদ্ধ কৰিছিলোঁ।" <ref>{{cite book|last=Al-Khu'i|first=Al-Sayyid|title=The Prolegomena to the Qur'an|year=1998|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-511675-5|page=173}}</ref> কিছুমান লেখকৰ{{who|date=February 2018}} মতে, যেতিয়ালৈকে মুহাম্মাদ জীয়াই আছিল, তেতিয়ালৈকে অধিক প্ৰকাশৰ লগতে মাজে মাজে বাতিলৰ আশা সদায় আছিল। ইতিমধ্যে প্ৰকাশ পোৱা সামগ্ৰীৰ যিকোনো আনুষ্ঠানিক সংগ্ৰহক সঠিকভাৱে সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থ বুলি ধৰিব পৰা নাছিল।<ref>{{cite journal|last=Modarressi|first=Hossein|title=Early Debates on the Integrity of the Qur'an: A Brief Survey|journal=Studia Islamica|year=1993|volume=77|issue=77|page=8|doi=10.2307/1595789|jstor=1595789}}</ref> == আবু বকৰৰ সংকলন == চুন্নী পণ্ডিতসকলৰ মতে মুহাম্মাদৰ জীৱনকালত কোৰআনৰ কিছু অংশ যদিও লিখা হৈছিল, তথাপিও তেওঁৰ সংগীসকলৰ মাজত সিঁচৰতি হৈ আছিল, ইয়াৰ বেছিভাগেই ব্যক্তিগত দখল হিচাপে।<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheBiographyOfAbuBakrAsSiddeeq/TheBiographyOfAbuBakrAs-siddeeq#page/n505/mode/2up|title=The Biography of Abu Bakr As-Siddeeq|access-date=19 September 2017}}</ref> ৬৩৩ চনত ইয়ামামাৰ যুদ্ধৰ পিছত যেতিয়া কোৰআন মুখস্থ কৰা ৭০জন মুছলমানক হত্যা কৰা হৈছিল, তেতিয়া সামগ্ৰীৰ মৃতদেহটো একত্ৰিত কৰাৰ আয়াতক্ষেপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="Usmani1">{{cite book|last=Usmani|first=Mohammad Taqi|editor=Abdur Rehman, Rafiq|translator=Siddiqui, Mohammed Swaleh|title=An approach to the Quranic sciences|publisher=Darul Ish'at|year=2000|location=Birmingham|pages=191–6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sutton|first1=Antoine|title=Introducing A.E. Housman (1859-1936): Preliminary Studies|date=2018|publisher=Cambridge scholars publisher|page=47|url=https://books.google.com/books?id=yfhVDwAAQBAJ&q=70+Muslims+who+has+memorized+the+Quran+were+killed+in+the+battle+of+the+yamama&pg=PA47|access-date=17 August 2019|isbn=9781527509474}}</ref><ref>{{cite book|last1=Aḥmad|first1=Āftāb|title=Islamic Calligraphy: Noon-wal-qalam|date=1984|page=26|url=https://books.google.com/books?id=2vMjAAAAMAAJ&q=70+Hafiz+Muslims+who+has+memorized+the+Quran+were+killed|access-date=17 August 2019}}</ref> ছালিম মাউলা আবি হুদয়ফাৰ মৃত্যু আটাইতকৈ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ আছিল, কিয়নো তেওঁ আছিল অতি কম সংখ্যক লোকৰ ভিতৰত যিসকলক মুহাম্মাদে কোৰআন শিকোৱাৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিছিল। ফলস্বৰূপে উমৰৰ জোৰত আবু বক্কৰে কোৰআনৰ এতিয়ালৈকে সিঁচৰতি হৈ থকা টুকুৰাবোৰ এটা প্ৰতিলিপিত সংগ্ৰহ কৰাৰ নিৰ্দেশ দি,<ref name="collection">{{cite book|last=Hasan|first=Sayyid Siddiq|author2=Nadwi, Abul Hasan Ali|translator=Kidwai, A.R.|title=The collection of the Qur'an|publisher=Qur'anic Arabic Foundation|year=2000|location=Karachi|pages=34–5}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ganie|first=Mohammad Hafiz|url=https://books.google.com/books?id=mlxcEAAAQBAJ&dq=abu+quhafa&pg=PA13|title=Abu Bakr: The Beloved Of My Beloved|publisher=Mohammad Hafiz Ganie|isbn=9798411225921|language=en}}</ref> মুহাম্মাদৰ মূল লিখক জায়দ ইবনে থাবিটক সমাজৰ বিভিন্ন সদস্যৰ হাতত থকা লিখিত খণ্ডবোৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে। ইবনে থাবিতে লক্ষ্য কৰিছে: {{blockquote|"গতিকে মই পবিত্ৰ কোৰআন বিচাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ আৰু (যিটোৰ ওপৰত লিখা আছিল) কলপাতৰ ডাল, পাতল বগা শিলৰ পৰা, আৰু ইয়াক মুখস্থ কৰা মানুহৰ পৰাও সংগ্ৰহ কৰিলোঁ, যেতিয়ালৈকে মই আবি খুজাইমা আল-আনছাৰীৰ সৈতে ছূৰা [[আত-তৌবাহ]] (তবা)ৰ শেষ আয়াতটো নাপালোঁ, আৰু তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰোবাৰ লগত নাপালোঁ।" (ছহী আল-বুখাৰী, খণ্ড. ৬, পৃ. ৪৭৮).<ref>{{cite web|url=//archive.org/stream/TheBiographyOfAbuBakrAsSiddeeq/TheBiographyOfAbuBakrAs-siddeeq#page/n507/mode/2up|title=The Biography of Abu Bakr As-Siddeeq|access-date=19 September 2017}}</ref>}} ইবনে হাজাৰ আল-আছকৰণীয়ে জায়দৰ এই বক্তব্যৰ প্ৰতি বিশেষ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে, "মই আবু খুজাইমা আল-আনছাৰীৰ সৈতে [[ছূৰা]] আল-বাৰাৰ দুটা [[আয়াত]] পাইছিলোঁ," ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হৈছে যে জায়দৰ নিজৰ লিখনী আৰু মুখস্থ কৰাটো যথেষ্ট বুলি গণ্য কৰা হোৱা নাছিল। সকলো বস্তুৱেই সত্যাপনৰ প্ৰয়োজন আছিল।<ref name="Al-A'zami1">[[Muhammad Mustafa Al-A'zami]] (2003), ''The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments'', p.83. UK Islamic Academy. {{ISBN|978-1872531656}}.</ref> এই সংকলনটো খলিফা আবু বকৰে ৰাখিছিল, তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী খলিফা উমৰে, যিয়ে মৃত্যুশয্যাত এই সংকলনসমূহ তেওঁৰ কন্যা আৰু মুহাম্মাদৰ এগৰাকী বিধৱা হাফছা বিন্ত উমৰক দিছিল।<ref name="Usmani1" /> == উছমান ইবনে আফফান আৰু কেন’নাইজেচন == {{Uthman}}{{see|Canonization of Islamic scripture}}ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ প্ৰায় বিশ বছৰৰ পিছত তৃতীয় খলিফা উছমান ইবনে আফফান (ৰা. ২৩/৬৪৪–৩৫/৬৫৫)ৰ অধীনত কেন’নাইজেচন প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্ত পৰে যদিও তাৰিখ সঠিক নহয় কাৰণ ইয়াক আদি আৰব বুৰঞ্জীবিদসকলে লিপিবদ্ধ কৰা নাছিল।<ref name="MCKaVSI2000:119">[[কোৰআনৰ ইতিহাস#MCKaVSI2000|Cook, ''The Koran'', 2000]]: p.119</ref> কোৰআনৰ নীতি-নিয়ম হৈছে আবৃত্তি আৰু লিখাৰ দৰে কোৰআনৰ ৰূপ য’ত ই মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ বাবে ধৰ্মীয়ভাৱে বাধ্যতামূলক। এই নীতিগত কৰ্পাছটো এই অৰ্থত বন্ধ আৰু স্থিৰ কৰা হৈছে যে কোৰআনৰ একোৱেই সলনি বা পৰিৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Leaman 2006 136–139">{{cite book|last=Leaman|first=Oliver|title=The Qur'an: an Encyclopedia|year=2006|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-32639-7|pages=[https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/136 136–139]|chapter=Canon|chapter-url=https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/136}}</ref> উছমানৰ খিলাফতৰ সময়লৈকে কোৰআন পঢ়াৰ বিষয়ে স্পষ্ট কৰাৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ কৰা হৈছিল। খিলাফতৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি হৈছিল, ইৰাক, ছিৰিয়া, ইজিপ্ত আৰু ইৰাণলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল, বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ পৰা বিভিন্ন মাত্ৰাৰ বিচ্ছিন্নতাৰে বহুতো নতুন ধৰ্মান্তৰিত লোকক ইছলামৰ গোটলৈ আনিছিল।<ref>{{cite book|last=Al-Tabari|title=The History of al-Tabari: The Conquest of Iraq, Southwestern Persia, and Egypt|year=1989|publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY|isbn=0-88706-876-6|pages=2–6|others=Gautier H. A. Juynboll (trans.)|editor1=Ihsan Abbas|editor2=C. E. Bosworth|editor3=Jacob Lassner|editor4=Franz Rosenthal|editor5=Ehsan Yar-Shater}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে সেনাপতি হুদাইফা ইবনে আল-য়ামানে এই সমস্যা খলিফাক জনাইছিল আৰু তেওঁক এক ঐক্যবদ্ধ গ্ৰন্থ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ কৈছিল। আল-তাবাৰীৰ ইতিহাস অনুসৰি এই অভিযানৰ সময়ত ১০,০০০ কুফান যোদ্ধা, আজাৰবাইজানত ৬,০০০ আৰু ৰায়ত ৪,০০০ আছিল।<ref>{{cite book|last=Al-Tabari|title=The History of al-Tabari: The Crisis of the Early Caliphate|year=1990|publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY|isbn=0-7914-0154-5|page=8|others=Stephen Humphreys (trans.)|editor1=Ihsan Abbas|editor2=C. E. Bosworth|editor3=Franz Rosenthal|editor4=Ehsan Yar-Sharter}}</ref> কোৰআন পাঠৰ সঠিক আয়াত্ধতি সম্পৰ্কে বৃহৎ সংখ্যক সৈন্যৰ মতানৈক্যৰ বাবে হয়তো হুদয়ফাই এক ঐক্যবদ্ধ গ্ৰন্থৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। এই সময়ত হোৱা বিভ্ৰান্তিৰ উদাহৰণ টাবাৰিষ্টানত হোৱা এক অভিযানৰ সময়ত দেখা যায়, য'ত এজন সৈনিকে হুদাইফাক সুধিছিল, "আল্লাহৰ ৰাছুলে কেনেকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল?" হুধায়ফাই তেওঁক ক’লে যে সৈনিকজনে যুদ্ধ কৰাৰ আগতে নামাজ পঢ়ে।<ref>{{cite book|last=al-Tabari|title=The History of al-Tabari: The Crisis of the Early Caliphate|year=1990|publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY|isbn=0-7914-0154-5|page=42|others=R. Humphreys (trans.)|editor1=Ihsan Abbas|editor2=C. E. Bosworth|editor3=Franz Rosenthal|editor4=Ehsan Yar-Sharter}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে হুদাইফাৰ অনুৰোধত উছমানে হাফছাৰ পৰা কোৰআনৰ চাদৰসমূহ লাভ কৰিছিল আৰু জায়দ আৰু তিনিজন বিশিষ্ট মক্কাবাসীৰে গঠিত এটা আয়োগ নিযুক্তি দিছিল আৰু মক্কাৰ মূল জনগোষ্ঠী কোৰেইচৰ উপভাষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পত্ৰিকাসমূহ কেইবাটাও খণ্ডত কপি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref name="Al-Quran">{{cite encyclopedia|author1-last=Welch|author1-first=A. T.|author2-last=Paret|author2-first=R.|author3-last=Pearson|author3-first=J. D.|year=1960|title=al-Ḳurʾān|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-kuran-COM_0543|url-access=subscription|editor1-last=Bosworth|editor1-first=C. E.|editor1-link=Clifford Edmund Bosworth|editor2-last=van Donzel|editor2-first=E. J.|editor2-link=Emeri Johannes van Donzel|editor3-last=Heinrichs|editor3-first=W. P.|editor3-link=Wolfhart Heinrichs|editor4-last=Lewis|editor4-first=B.|editor5-last=Pellat|editor5-first=Ch.|editor6-last=Schacht|editor6-first=J.|editor6-link=Joseph Schacht|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam#2nd edition, EI2|Encyclopaedia of Islam, Second Edition]]|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|volume=1|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0543|isbn=978-90-04-16121-4}}</ref> যেতিয়া কামটো শেষ হ’ল তেতিয়া উছমানে এটা কপি [[মদিনা]]ত ৰাখিলে আৰু আন কিছুমান কপি [[কুফা]], [[বাছৰা]], [[ডামাস্কাছ]] আৰু কিছুমান বিৱৰণী অনুসৰি [[মক্কা]]লৈ পঠিয়াই দিলে আৰু [[কোৰআন|কোৰআনৰ]] আন সকলো ভিন্ন কপি ধ্বংস কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। কুফাৰ বাহিৰে সকলোতে এই কাম কৰা হৈছিল, য’ত কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইবনে মাছুদ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে নাকচ কৰিছিল।<ref name="Al-Quran" /> ওপৰত উদ্ধৃত [[হাদিছ]]ত খলিফা [[আবু বকৰ]]ৰ সময়ত সংকলিত কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিৰ কথা কোৱা হৈছে, যিবোৰ খলিফা উমৰৰ কন্যা হাফছা, মুহাম্মাদৰ পত্নীয়ে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁৰ ওচৰলৈ ঘূৰাই দিছিল। শ্বেন এন্থনী আৰু কেথেৰিন ব্ৰনছনে লক্ষ্য কৰিছে যে "জুহ্ৰি—খলিফা উছমানৰ ৰিচেন্সৰ সংগ্ৰহৰ বাবে হাফছাহৰ পাণ্ডুলিপিৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন পণ্ডিতজন—হাফছাহৰ স্ক্ৰল (ছুহুফ) ধ্বংস হোৱাৰ বিৱৰণৰ বাবেও কৰ্তৃত্ব হিচাপে কাম কৰে।" তাইৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ৰিপৰ্ট কৰিছিল যে হাফছাৰ ভাতৃয়ে পাণ্ডুলিপিসমূহ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল আৰু উছমান বা কিছুমান সংস্কৰণ অনুসৰি আব্দুল মালিক ইবনে মাৰৱানক সেইবোৰ ধ্বংস কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল।<ref>{{cite journal|last1=Anthony|first1=Sean W.|last2=Bronson|first2=Catherine L.|date=2016|title=Did Ḥafṣah Edit the Qurʾān? A Response with Notes on the Codices of the Prophet's Wives|journal=Journal of the International Qur'anic Studies Association|volume=1|pages=108–112|url=https://www.jstor.org/stable/10.5913/jiqsa.1.2017.a006|doi=10.5913/jiqsa.1.2017.a006|jstor=10.5913/jiqsa.1.2017.a006}}</ref> সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে উছমাণিক গ্ৰন্থত আজি জনা ক্ৰমত ১১৪খন [[ছূৰা]]ৰ সকলোবোৰকে সামৰি লোৱা হৈছে।<ref name="Leaman 2006 136–139" /> কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কিছুমান ছিয়া মুছলমান পণ্ডিতৰ বিশ্বাস চুন্নী বিশ্বাসৰ পৰা কিছু দিশত পৃথক হ’ব পাৰে।{{sfn|Modarressi|1993}} প্ৰভাৱশালী মাৰ্জা’ আবু আল-কাছিম আল-খোইৰ মতে উছমানৰ কোৰআনৰ সংকলন ভৌতিক নহয়, ৰূপক আছিল। তেওঁ আয়াত আৰু ছূৰাবোৰ এটা খণ্ডত সংগ্ৰহ কৰা নাছিল, বৰঞ্চ এই অৰ্থত যে তেওঁ এটা কৰ্তৃত্বশীল ৰিচেনচন পঢ়াত মুছলমানসকলক একত্ৰিত কৰিছিল। আল-খোইয়ে এইটোও যুক্তি আগবঢ়ায় যে যিটো পাঠৰ ওপৰত উছমানে মুছলমানসকলক একত্ৰিত কৰিছিল, সেইটোৱেই আছিল বেছিভাগ মুছলমানৰ মাজত প্ৰচলিত, আৰু ই মুহাম্মাদৰ পৰা নীৰৱচ্ছিন্ন সংক্ৰমণৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈছিল।<ref>{{cite book|last=Al-Khu'i|first=Al-Sayyid|title=The Prolegomena to the Qur'an|year=1998|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-511675-5|page=175}}</ref> এইটো অন্যতম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক বিষয় আৰু বহু অমুছলমান আৰু মুছলমান পণ্ডিতৰ প্ৰায়ে সংঘৰ্ষ হোৱা ক্ষেত্ৰ।<ref name="Leaman 2006 136–139" /> == আলী ইবনে আবু তালিব == {{Main article|আলীৰ মুছাফ}}{{Ali}} চতুৰ্থ ৰছিদুন খলিফা ({{Reign|656|661}}) আৰু প্ৰথম ছিয়া ইমাম আলীয়ে নিজেই কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি সংকলন কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।{{Sfn|Lalani|2006|p=|pp=30{{ndash}}31}}{{Sfn|Esack|2005|p=89}} বিশেষকৈ আলী আৰু মুহাম্মাদৰ আন কিছুমান সহযোগীয়ে নবীৰ জীৱনকালত কোৰআনৰ আয়াতসমূহ সংগ্ৰহ কৰা বুলি খবৰ পোৱা গৈছে, আনহাতে আন কিছুমান বাতৰিত জোৰ দিয়া হৈছে যে আলীয়ে ৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰিছিল।{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=14}} এই পিছৰ প্ৰতিবেদনসমূহৰ গোটটো হয়তো আবু বকৰৰ খিলাফতৰ বিষয়ে একমত হোৱাৰ ইংগিত দিবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ এই প্ৰতিবেদনসমূহত আলীৰ পাণ্ডুলিপিৰ প্ৰতি ব্যস্ততাৰ উদ্দেশ্য হৈছে আবু বকৰ নিৰ্বাচিত হোৱা ছাকিফা বৈঠকত তেওঁৰ বহুলভাৱে উৰাবাতৰিৰ অনুপস্থিতিৰ ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ পিছত খলিফা।{{Sfn|Modarressi|1993|pp=17{{ndash}}18}} আলীয়ে হয়তো তেওঁৰ পাণ্ডুলিপিত আয়াতবোৰ মুহাম্মাদৰ ওচৰত অৱতীৰ্ণ হোৱা ক্ৰমত সজাইছে{{Sfn|Lalani|2006|p=30}}{{Sfn|Modarressi|2003|p=2}} যদিও এই দাবীক কিছুমানে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে।{{Sfn|Modarressi|2003|p=2}} আলীৰ পাণ্ডুলিপিত হয়তো কোৰআনৰ বাতিল কৰা আয়াতবোৰৰ অতিৰিক্ত তথ্যও সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল।{{Sfn|Modarressi|2003|p=2}} কিছুমান ছিয়াসকলৰ বিৱৰণী অনুসৰি আলীয়ে মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ পিছত চৰকাৰী ব্যৱহাৰৰ বাবে নিজৰ পাণ্ডুলিপিটো আগবঢ়াইছিল যদিও কিছুমান সংগীয়ে তেওঁক নাকচ কৰিছিল।{{Sfn|Modarressi|2003|p=2}} নতুবা আলীয়ে হয়তো উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত আনুষ্ঠানিক ব্যৱহাৰৰ বাবে নিজৰ পাণ্ডুলিপিটো আগবঢ়াইছিল যদিও খলিফায়ে তেওঁৰ বাবে উপলব্ধ অন্যান্য ভিন্নতাৰ সপক্ষে ইয়াক নাকচ কৰিছিল।{{Sfn|Modarressi|1993|p=14}} ইয়াৰ ভাগ্যৰ কথা ক’বলৈ গ’লে বাৰটা শ্বিয়াত বিশ্বাস কৰা হয় যে আলীৰ পাণ্ডুলিপি প্ৰতিজন ইমামৰ পৰা তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে, বাৰ ইমামৰ হাতত উপলব্ধ গুপ্ত জ্ঞানৰ অংশ হিচাপে।{{sfn|Momen|1985|p=150}}{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=24}}{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|pp=29{{ndash}}30}} দ্বাদশ বিশ্বাসত এতিয়া পাণ্ডুলিপিটো তেওঁলোকৰ শেষ ইমাম মুহাম্মাদ আল-মাহদীৰ হাতত আছে,{{Sfn|Amir-Moezzi|1994|p=89}} যিজন ৮৭৪ চনৰ পৰাই ঐশ্বৰিক ইচ্ছাৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণৰ পৰা লুকুৱাই ৰখা হৈছে, যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ পুনৰ আবিৰ্ভাৱ নোহোৱালৈকে অন্যায় আৰু দুষ্টতা নিৰ্মূল কৰিবলৈ।{{Sfn|Amir-Moezzi|1998}} === উছমানী পাণ্ডুলিপিৰ সৈতে পাৰ্থক্য === কিছুমান চুন্নী প্ৰতিবেদনত অভিযোগ কৰা হৈছে যে কোৰআনৰ চৰকাৰী উছমানী পাণ্ডুলিপি অসম্পূৰ্ণ,{{Sfn|Modarressi|1993|p=|pp=22, 25{{ndash}}26}} যিটো ফাদাইল আল-কোৰআনত বিতংভাৱে উল্লেখ কৰিছে চুন্নী ব্যাখ্যাকাৰী আবু উবাইদ আল কাছিম বিন ছালামে ({{Died in|838}}), আদিয়ে।{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=16}} মুহাম্মাদৰ পিছত আলীৰ খিলাফতৰ অধিকাৰক সমৰ্থন কৰি ছিয়া বিতৰ্কবাদীসকলে এনে প্ৰতিবেদনৰ উদ্ধৃতি দি সহজেই অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল যে ৰাজনৈতিক কাৰণত আলীৰ স্পষ্ট উল্লেখ জ্যেষ্ঠ সংগীসকলে আঁতৰাই পেলাইছে।{{Sfn|Modarressi|1993|p=23}} তথাপিও উছমানী পাণ্ডুলিপিত কিছুমান শব্দ আৰু আয়াত সলনি বা বাদ দিয়া হৈছে বুলি অভিযোগ উত্থাপন হৈছে ছিয়া পৰম্পৰাতো।{{Sfn|Bar-Asher|}}{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=24}}{{Sfn|Momen|1985|pp=172{{ndash}}173}} আন আন কিছুমানৰ লগতে নৱম শতিকাৰ ছিয়া তৰ্কবিদ আহমদ ইবনে মুহাম্মাদ আল-ছায়াৰীয়ে{{Sfn|Modarressi|1993|p=|pp=22, 25{{ndash}}26}}{{Sfn|Kohlberg|2009|p=|pp=31{{ndash}}32}} কিতাব আল-কিৰাতত এনে প্ৰতিবেদন পোৱা যায় যদিও তেওঁৰ বিৰুদ্ধে গুলাতৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকাৰ বহুল অভিযোগ উত্থাপন হৈছে (সাক্ষৰ অৰ্থত ‘অতিৰঞ্জিতকাৰী’ বা ‘উগ্ৰপন্থী’)।{{Sfn|Kohlberg|2009|pp=32{{ndash}}33}}{{Sfn|Modarressi|1993|p=32}} কোৰআনৰ বিশ্বাসী ৰিচেনচন হিচাপে আলীৰ পাণ্ডুলিপিখন চৰকাৰী পাণ্ডুলিপিতকৈ দীঘল বুলি কোৱা হয়, আলীৰ বিষয়ে স্পষ্ট উল্লেখ কৰা হৈছে।{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=24}} এই মতামত বুয়িদ বংশৰ আগতে ছিয়া পণ্ডিতসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় আছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে ({{Reign|934|1062}}).{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=26}} ইয়াৰ বিপৰীতে দুয়োটা সংহিতাৰ মাজত যিকোনো পাৰ্থক্য চুন্নীসকলে নাকচ কৰে কাৰণ আলীয়ে তেওঁৰ খিলাফতৰ সময়ত তেওঁৰ ৰিচেন্সন জাপি দিয়া নাছিল, আনহাতে ছিয়া প্ৰতিযুক্তি হ’ল যে আলীয়ে ইচ্ছাকৃতভাৱে এই বিভাজনকাৰী বিষয়টোৰ ওপৰত মৌনতা অৱলম্বন কৰিছিল। নিজৰ আৰু অনুগামীসকলৰ বাবে অত্যাচাৰৰ ভয়ত পিছৰ বাৰজন ইমামসকলেও হয়তো এই বিষয়টোক লৈ ধৰ্মীয় ছদ্মবেশ (তাকিয়া) গ্ৰহণ কৰিছিল।{{Sfn|Amir-Moezzi|1994|pp=88{{ndash}}89, 204n455}} নতুবা আলীৰ ৰিচেনচন হয়তো উছমাণিক পাণ্ডুলিপিৰ সৈতে মিল আছিল, ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ক্ৰমবিন্যাসৰ বাহিৰে,{{Sfn|Amir-Moezzi|1994|p=89}} কিন্তু ৰাজনৈতিক কাৰণত ইয়াক নাকচ কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াত আলীৰ পক্ষপাতমূলক টীকাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল,{{Sfn|Amir-Moezzi|2009|p=25}} যিজনক প্ৰায়ে কোৰআনৰ আগশাৰীৰ ব্যাখ্যাকাৰীসকলৰ ভিতৰত গণ্য কৰা হয়।{{Sfn|Lalani|2006|p=29}} উছমানী পাণ্ডুলিপি বিশ্বাসী বুলি কোৱা কথাটো বুয়িদ যুগৰ পৰাই প্ৰচলিত ছিয়া মতামত।{{Sfn|Momen|1985|p=|pp=77, 81}} এইদৰে কিছুমান ছিয়া পণ্ডিতে উছমানী পাণ্ডুলিপিৰ সৈতে পাঠ্যগত পাৰ্থক্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা সেই পৰম্পৰাসমূহৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে,{{Sfn|Modarressi|1993|pp=36{{ndash}}39}} আনহাতে চুন্নীসকলে পাছলৈ ছিয়াসকলক মিছা দাবীৰ উৎপত্তিৰ বাবে দোষাৰোপ কৰিছে আৰু তেওঁলোকক এনেধৰণৰ সমৰ্থন কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে দৃষ্টিভংগী, প্ৰায়ে নিৰ্বিচাৰে।{{Sfn|Modarressi|1993|pp=36{{ndash}}39}}{{Sfn|Momen|1985|p=74}} আন আন ছিয়া পণ্ডিতসকলে কোৰআনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ইংগিত দিব পৰা পৰম্পৰাসমূহৰ পুনৰ ব্যাখ্যা কৰিছে।{{Sfn|Ayoub|1988|p=191}} উদাহৰণস্বৰূপে, আলীৰ বুলি কোৱা এটা পৰম্পৰাত কোৱা হৈছে যে কোৰআনৰ চতুৰ্থাংশ মুহাম্মাদৰ ঘৰ বা আহলে বায়তৰ বিষয়ে, আনহাতে আন এটা চতুৰ্থাংশ তেওঁলোকৰ শত্ৰুৰ বিষয়ে। উছমাণিক পাণ্ডুলিপিে নিশ্চয় এই বৰ্ণনা পূৰণ নকৰে কিন্তু এই অসামঞ্জস্যক আন এটা ছিয়া পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি, য’ত কোৱা হৈছে যে গুণীসকলৰ বিষয়ে কোৰআনৰ আয়াতসমূহ মূলতঃ আহল-বায়তৰ ওপৰত নিৰ্দেশিত, আনহাতে দুষ্টকৰ্মীসকলৰ বিষয়ে সেই আয়াতসমূহ প্ৰথমে তেওঁলোকৰ শত্ৰুৰ প্ৰতি নিৰ্দেশিত।{{Sfn|Modarressi|1993|p=29}} ==শৈক্ষিক বৃত্তি== [[কোৰআন]]ৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থায়ী শৈক্ষিক গৱেষণাৰ বিষয় হৈ আহিছে।<ref name=OB>{{cite encyclopedia|author=Andrew Rippin|title=Qur'an|encyclopedia=Oxford Bibliographies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0066.xml|url-access=subscription |quote= How the Qurʾan came into being and why it looks the way it does has proven to be a continual focus of attention for scholarship. Most accounts accept the basic framework of the Muslim memory, with the role of Muhammad as the recipient of revelation and the role subsequent caliphs in bringing the text together clearly separated. Some scholarship has wanted to challenge the originality and source of the text itself, tracing it to other religious communities (especially Christian: Lüling 2003; Luxenberg 2007). Others have tried to refine the Muslim accounts of revelation and collection.}}</ref> পৰম্পৰাগত দৃষ্টিভংগীৰ পৰিশোধন আনকি ইয়াৰ মৌলিক পুনৰ মূল্যায়নৰ বাবেও কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref name=OB/> ১৯৭০ চনৰ আশে-পাশেলৈকে অমুছলমান পণ্ডিতসকলে ইয়াৰ ইছলামিক উৎপত্তিৰ কাহিনীটো সঁচাকৈয়ে মানি লৈছিল।<ref name=THItSotS2012:45>[[#THItSotS2012|Holland, ''In the Shadow of the Sword'', 2012]]: p.45</ref> আৰ্নেষ্ট ৰেনানে বিখ্যাতভাৱে ঘোষণা কৰিছিল যে "[[ইছলামৰ ইতিহাস|ইছলামৰ জন্ম]] হৈছিল, অন্য ধৰ্মৰ উৎপত্তিক দোলনা দিয়া ৰহস্যৰ মাজত নহয়, বৰঞ্চ ইতিহাসৰ সম্পূৰ্ণ পোহৰত"<ref name=Gilliot_p_4>Cilliot, Claude "Muhammad, le Curan et les `Contraites de l'Histoire`" in Wild, Stefan (editor): ''The Qur'an as Text'' (Leiden, 1966), p.4</ref>—[[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ নামত শাসন কৰা আৰু যাৰ সম্প্ৰসাৰণত ধৰ্মীয়তাই ইন্ধন যোগাইছিল fervor, আৰু যিয়ে সেই ধৰ্মৰ পবিত্ৰ কিতাপ (কোৰআন) সংকলন, সম্পাদনা, অনুমোদন আৰু বিতৰণৰ সভাপতিত্ব কৰিছিল।{{#tag:ref|In contrast to the [[New Testament]], which was transmitted among a persecuted religious community and whose oldest extant versions are in a different language (Greek) than the one Jesus used (Aramaic). |group=Note}} কিন্তু ১৯৭০ চনত ইতিহাসবিদসকলে ইছলামিক "সাহিত্যিক উৎস"ৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে<ref name=YDNJKMQtIS2000:420/>— তাফছিৰ বা [[কোৰআন]]ৰ টীকা,<ref name="Crone-1987-223">{{cite book |last1=Crone |first1=Patricia |title=Meccan Trade and the Rise of Islam |date=1987 |publisher=Oxford University Press |page=223}}</ref> [[হাদিছ]] বা ইছলামিক হজৰত মুহাম্মাদে অনুমোদন জনোৱা বা নকৰাৰ বিৱৰণী, আৰু [[ছূৰা]], নবীৰ জীৱনী—যিবোৰৰ ওপৰত কোৰআনৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণী আধাৰিত আছিল। এই সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে "উৎস-সমালোচনাত্মক" আয়াত্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, য'ত প্ৰমাণ হিচাপে প্ৰাসংগিক পুৰাতত্ত্ব, এপিগ্ৰাফী, নুমিজমেটিক্স আৰু সমসাময়িক অ-আৰবী সাহিত্যও আছিল,<ref name=YDNJKMQtIS2000:420>[[#YDNJKMQtIS2000|Neva & Koren, "Methodological Approaches to Islamic Studies", 2000]]: p.420</ref> যিয়ে তেওঁলোকে যুক্তি দিছিল যে ই "কঠিন তথ্য" আৰু ক্ৰছচেক কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে।<ref name=YDNJKMQtIS2000:422-6>[[#YDNJKMQtIS2000|Neva & Koren, "Methodological Approaches to Islamic Studies", 2000]]: p.422-6</ref> ২০০৮ চনলৈকে [[ফ্ৰেড ডনাৰ|ফ্ৰেড ডনাৰে]] ক্ষেত্ৰখনৰ অৱস্থাৰ সাৰাংশ তলত দিয়া ধৰণে উল্লেখ কৰিছিল:<ref>{{cite book|author=Fred Donner|title=The Qur'an in Recent Scholarship|volume=The Quran in its historical context|editor=Gabriel Said Reynolds|publisher=Routledge|year=2008|page=29}}</ref> {{blockquote|একাডেমিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপে কোৰআন অধ্যয়ন আজি অৰাজক অৱস্থাত থকা যেন লাগে। ইছলামৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা আমাৰ মাজৰ যিসকলে সামূহিকভাৱে স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে আমি কেৱল কোৰআনৰ বিষয়ে কিছুমান অতি মৌলিক কথা নাজানো – ইমানেই মৌলিক কথা যে সাধাৰণতে অন্য গ্ৰন্থৰ সৈতে জড়িত পণ্ডিতসকলে সেইবোৰৰ জ্ঞানক সহজভাৱে লয়। ইয়াত এনেধৰণৰ প্ৰশ্ন সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে: কোৰআনৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হ’ল? ক’ৰ পৰা আহিল আৰু কেতিয়া প্ৰথম আবিৰ্ভাৱ হ’ল? প্ৰথম কেনেকৈ লিখা হৈছিল? কেনেধৰণৰ ভাষাত লিখা হৈছিল – হৈছে –? প্ৰথমে কি ৰূপ লৈছিল? ইয়াৰ প্ৰথম দৰ্শক কোনে গঠন কৰিছিল? বিশেষকৈ ইয়াৰ প্ৰথম বছৰবোৰত ই এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ কেনেকৈ সংক্ৰমিত হৈছিল? কেতিয়া, কেনেকৈ আৰু কাৰ দ্বাৰা ইয়াক সংহিতাকৰণ কৰা হৈছিল? কোৰআন আৰু ইয়াৰ ওপৰত থকা পণ্ডিতসকলৰ সৈতে পৰিচিতসকলে জানিব যে এই প্ৰশ্নবোৰৰ এটাও সুধিলে আমাক লগে লগে গুৰুতৰ অনিশ্চয়তাৰ ক্ষেত্ৰত ডুবাই পেলায় আৰু ই তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সূচনা কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। আন কথাত ক’বলৈ গ’লে এই মৌলিক বিষয়বোৰৰ ওপৰত কাম কৰা সু-প্ৰশিক্ষিত পণ্ডিতসকলৰ মাজতো একমত কম। }} ১৯৯৯ চনত কুক আৰু ক্ৰনে যুক্তি দিছিল যে "সপ্তম শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ আগতে কোনো ধৰণৰ কোৰআনৰ অস্তিত্বৰ কোনো কঠিন প্ৰমাণ নাই।" <ref name="Hagarism">Patricia Crone, Michael Cook, and Gerd R. Puin as quoted in {{Cite news| url=https://www.theatlantic.com/doc/199901/koran | publisher=The Atlantic Monthly | title=What Is the Koran? | author=Toby Lester |date=January 1999}}</ref> সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কাৰ্বন-ডেটিং কৰা ছানা পাণ্ডুলিপি আৰু বাৰ্মিংহাম কোৰআন পাণ্ডুলিপিৰ দৰে আংশিক কোৰআন পাণ্ডুলিপি পিছত আৱিষ্কাৰ হয়। কিন্তু উছমাণিক পাঠ্য ধৰণৰ সকলো প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ডুলিপিৰ সাধাৰণ স্বকীয় বানানৰ ওপৰত কাম প্ৰকাশ কৰা মাৰিজন ভান পুটেনে<ref>{{cite journal |last1=van Putten |first1=M. |date=2019 |title= The 'Grace of God' as evidence for a written Uthmanic archetype: the importance of shared orthographic idiosyncrasies |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |volume= 82 |issue=2 |pages=271–288|doi=10.1017/S0041977X19000338 |s2cid=231795084 |doi-access=free }}</ref> উল্লেখ কৰিছে আৰু দাবী কৰিছে যে তেওঁ উদাহৰণৰ সৈতে প্ৰমাণ কৰিছে যে বাৰ্মিংহামৰ খণ্ডটোত উপস্থিত এই একেবোৰ স্বকীয় বানানৰ কেইবাটাওৰ বাবে (মিংগানা ১৫৭২ক + আৰব ৩২৮গ), ই "স্পষ্টভাৱে উছমাণিক পাঠ্য ধৰণৰ বংশধৰ" আৰু ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰেডিঅ'কাৰ্বন ডেটিং সত্ত্বেও ইয়াক প্ৰাক-উছমাণিক কপি হোৱাটো "অসম্ভৱ।" <ref name="van Putten">{{cite web |url=https://twitter.com/PhDniX/status/1220812853495640066 |title=Apparently some are still under the impression that the Birmingham Fragment (Mingana 1572a + Arabe 328c) is pre-Uthmanic copy of the Quran|last=van Putten |first=Marijn|publisher=Twitter |date=January 24, 2020 |website=Twitter.com |access-date=August 24, 2021}}</ref> লেখক, সাংবাদিক আৰু পণ্ডিত টবি লেষ্টাৰে লক্ষ্য কৰিছে যে কোৰআনে "ভাষা, কাহিনী আৰু পৰিঘটনাৰ সৈতে পৰিচিতি ধৰি লৈছে যিবোৰ মুছলমান ব্যাখ্যাকাৰীসকলৰ প্ৰাচীনসকলৰ বাবেও হেৰাই যোৱা যেন লাগে।" <ref name="what-atlantic-1999">{{cite journal |journal=Atlantic |last1=LESTER |first1=TOBY |date= January 1999 |title=What Is the Koran? | url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/ |access-date=8 April 2019}}</ref> কুক আৰু ক্ৰিষ্টোফাৰ ৰোজে লক্ষ্য কৰিছে যে কোৰআনত অস্পষ্ট শব্দ আৰু বাক্যাংশ, "ৰহস্য আখৰ" বা মুকাটাআত আছে—এক আৰু চাৰিটা আখৰৰ ভিতৰৰ গোট যিয়ে শব্দ গঠন নকৰে আৰু কোৰআনৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ [[ছূৰা]]ৰ আৰম্ভণি কৰে, আৰু ইতিহাসবিদসকলৰ বাবে অজ্ঞাত ছাবিয়ান ধৰ্মীয় গোট।<ref name="MCKaVSI2000:138">[[#MCKaVSI2000|Cook, ''The Koran'', 2000]]: p.138</ref><ref name="Rose-75">{{cite web |last1=Rose |first1=Christopher |title=Episode 75: The Birmingham Qur'ān |url=https://15minutehistory.org/2015/11/04/episode-75-the-birmingham-quran/ |website=15 minute history |access-date=23 September 2019 |date=4 November 2015}}</ref> কুক যুক্তি আগবঢ়ায় যে "কোনোবাই নিশ্চয় এবাৰ জানিছিল" এইবোৰৰ অৰ্থ কি, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ পাহৰি যোৱাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে কোৰআন হয়তো "কেইবা দশক ধৰি দৃশ্যপটৰ বাহিৰত" আছিল।<ref name="MCKaVSI2000:140">[[#MCKaVSI2000|Cook, ''The Koran'', 2000]]: p.140</ref> আৰব আক্ৰমণকাৰীৰ আগবাঢ়ি যোৱা, নেতা বা ধৰ্মৰ বৰ্ণনা কৰা [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] বাইজেণ্টাইনসকলে তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক ৰেকৰ্ডত "কোৰআন" বা "ইছলাম",<ref name="AMSNIit7CSS2008:219-20">[[#AMSNIit7CSS2008|Saadi, "Nascent Islam in the Seventh Century Syriac Sources", 2008]]: p.219-220</ref> "সঠিকভাৱে নিৰ্দেশিত খলিফা"ৰ কোনো উল্লেখ নাই; "খলিফাট প্ৰতিষ্ঠাৰ মাজেৰে জীয়াই থকা" সেই আৰবসকলৰ কোনো জীয়াই থকা নথি-পত্ৰৰ অভাৱ; <ref name="THItSotS2012:41">[[#THItSotS2012|Holland, ''In the Shadow of the Sword'', 2012]]: p.41</ref> এই অঞ্চল আৰু যুগৰ মুদ্ৰাসমূহে ৬৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছৰ কোনোবা এটা সময়তহে ইছলামিক আইকনগ্ৰাফী ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল।<ref>''[[Crossroads to Islam]]: The Origins of the Arab Religion and the Arab State'', by [[Yehuda D. Nevo]] and Judith Koren, Prometheus Books, 2003, part 2</ref><ref name="GSRQSaIC2008:14">[[#GSRQSaIC2008|Reynolds, "Quranic studies and its controversies", 2008]]: p.14</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কোৰআন ৰচনা কৰা হৈছিল যদিও ইতিহাসবিদ টম হলণ্ডৰ মতে, "৬৯০ৰ দশকতহে অৱশেষত এজন খলিফাই ৰাজহুৱা স্মৃতিসৌধত নবীৰ নাম লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল; তাৰ দশক দশক পিছতহে প্ৰথমটো লিখিছিল।" তেখেতৰ আংশিক উল্লেখ ব্যক্তিগত শিলালিপিত দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে।" <ref name="THItSotS2012:41" /> ইতিহাসবিদ ষ্টিফেন শ্বুমেকাৰৰ মতে আব্দুল মালিকৰ (৬৮৫-৭০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ) ৰাজত্বকাললৈকে কোৰআনে চূড়ান্ত সংকলনত উপনীত হোৱা নাছিল। কোৰআন সংগ্ৰহ আৰু সম্পাদনা কৰি এখন কিতাপ (মুছহাফ) সন্দৰ্ভত ইতিহাসবিদ মাইকেল কুক লিখিছে যে হাদিছৰ মাজত "কম বেছি পৰিমাণে" সাধাৰণ ভিত্তি আছে যদিও মুহাম্মাদে কৰা পৰম্পৰাৰ মাজত কিন্তু এই কাম খলিফা উছমানৰ ৰাজত্বকালৰ শেষৰ ফালে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। অন্যথা হাদিছ একমত নহয়: <blockquote>আমি জানিব পাৰিছো যে মুহাম্মাদৰ অনুগামীসকলৰ কিছুমানে তেওঁৰ জীৱনকালত ইতিমধ্যে গোটেই কোৰআনখন মুখস্থ কৰি জানিছিল -- তথাপিও পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক ইফালে সিফালে সংগ্ৰহ কৰা খণ্ডবোৰৰ পৰা [কলাব লগা হৈছিল]। আমাক কোৱা হৈছে যে মুহাম্মাদে নিয়মিতভাৱে তেওঁৰ প্ৰকাশসমূহ এজন লিখকক নিৰ্দেশ দিছিল -- তথাপিও পিছলৈ শাস্ত্ৰখন মুখস্থ কৰাসকলৰ যুদ্ধত মৃত্যুৰ জৰিয়তে হেৰাই যোৱাৰ বিআয়াতত পৰিছিল। ইয়াক সংগ্ৰহ কৰি প্ৰথম খলিফাই কিতাপ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল; বা দ্বিতীয়ৰ দ্বাৰা; বা তৃতীয়জন উছমানৰ দ্বাৰা। নতুবা উছমানৰ সময়ৰ আগতেই ইয়াক সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ কেৱল গ্ৰন্থখনক ষ্টেণ্ডাইজ কৰি অন্যান্য সংস্কৰণসমূহ ধ্বংস কৰি দিছিল। এই পৰম্পৰাসমূহৰ শেষৰটো প্ৰচলিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা আছে, কিন্তু পছন্দটো কিছু পৰিমাণে স্বেচ্ছাচাৰী...<ref name="Cook-1983-67">{{cite book |last1=Cook |first1=Michael |title=Muhammad |url=https://archive.org/details/muhammad0000cook |date=1983 |publisher=Oxford University Press |isbn=0192876058 |pages=[https://archive.org/details/muhammad0000cook/page/67 67]–8}}</ref> </blockquote> অমুছলমান বিজয়ী জনগোষ্ঠীৰ বিৱৰণীও পৰম্পৰাগত ইছলামিক সাহিত্যৰ বিৱৰণীৰ সৈতে সংঘাতপূৰ্ণ। সপ্তম শতিকাৰ বাইজেণ্টাইন খ্ৰীষ্টান উৎসসমূহে সেই সময়ত পূৰ্বৰ বাইজেণ্টাইন ভূখণ্ডত আক্ৰমণ কৰি বসতি স্থাপন কৰা আৰব "অভিবাসী" (Mhaggraye)সকলৰ ওপৰত কৰা ধাৰাবাহিকতা পৰীক্ষা কৰি ইতিহাসবিদ আব্দুল-মাছিহ সাদীয়ে দেখিলে যে খ্ৰীষ্টানসকলে কেতিয়াও "কোৰআন" বা "ইছলাম" শব্দটোৰ উল্লেখ কৰা নাছিল বা সেইটোও উল্লেখ কৰা নাছিল অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকল নতুন ধৰ্মৰ আছিল।<ref name="AMSNIit7CSS2008:219-20" />{{#tag:ref|Saadi did not examine the sources of Arab ''Mhaggraye'' because none have been found.<ref name=AMSNIit7CSS2008:217-18/>|group=Note}} তেওঁলোকে অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলক জাতিগত শব্দৰে উল্লেখ কৰিছিল -- "তেওঁলোকৰ মাজত (আৰব) বহুতো খ্ৰীষ্টান আছে...।" <ref name="AMSNIit7CSS2008:217-18">[[#AMSNIit7CSS2008|Saadi, "Nascent Islam in the Seventh Century Syriac Sources", 2008]]: p.217-18</ref> খ্ৰীষ্টানসকলে আৰব নেতাসকলক বুজাবলৈ ধৰ্মীয় শব্দ (ৰজা, ৰাজকুমাৰ, শাসক) নহয়, ধৰ্মনিৰপেক্ষ বা ৰাজনৈতিক শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। মুহাম্মাদ আছিল "মহাগ্ৰায়ৰ প্ৰথম ৰজা", পথ প্ৰদৰ্শক, শিক্ষক, নেতা বা মহান শাসকও। তেওঁলোকে অৱশ্যে আৰবৰ ধৰ্মৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলৰ ধৰ্মক "পুৰণি নিয়ম (পুৰণি নিয়ম) অনুসৰি" একশ্বৰবাদী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref name="AMSNIit7CSS2008:219-20" /> যেতিয়া অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ আমিৰ আৰু স্থানীয় খ্ৰীষ্টানসকলৰ পেট্ৰিয়াৰ্কৰ ধৰ্মীয় কল'কিয়াম আছিল তেতিয়া শাস্ত্ৰৰ বিষয়ে বহু আলোচনা হৈছিল যদিও কোৰআনৰ কোনো উল্লেখ নাছিল, "কোৰআন এতিয়াও প্ৰচলিত হোৱা নাছিল বুলি এটা সম্ভাৱ্য ইংগিত।" <ref name="AMSNIit7CSS2008:219-20" /> খ্ৰীষ্টানসকলে ৰিপ'ৰ্ট কৰিছিল যে আমিৰৰ লগত "বিদ্বান ইহুদী" আছিল, যে অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলে "ইহুদী আৰু চমৰীয়াসকলৰ দৰেই তওৰাত গ্ৰহণ কৰিছিল", যদিও কোনো সূত্ৰই অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলক ইহুদী বুলি বৰ্ণনা কৰা নাই।<ref name="AMSNIit7CSS2008:219-20" /> ৱান্সব্ৰ’ৰ ছাত্ৰ ক্ৰ’ন আৰু কুক সহযোগত হাগাৰিজম: দ্য মেকিং অৱ দ্য ইছলামিক ৱৰ্ল্ড (১৯৭৭) নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ সহ-লেখক। কিন্তু আজি ক্ৰ’ন বা কুক দুয়োৰে নিজৰ ৰচনাত উপস্থাপন কৰা সকলো মতামত গ্ৰহণ কৰা নাই।<ref name="What do we actually know about Mohammed">{{cite web |last1=Crone |first1=Patricia |title=What do we actually know about Mohammed? |url=https://www.opendemocracy.net/en/mohammed_3866jsp/ |website=OpenDemocracy.net}}</ref><ref name="How Muhammad made a difference">{{cite web |last1=Cook |first1=Michael |title=How and why Muhammad made a difference |url=https://faithangle.org/session/muhammad-made-difference/ |website=faithangle.org |access-date=27 July 2023 |archivedate=29 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529084957/https://faithangle.org/session/muhammad-made-difference/ |deadurl=yes }}</ref> তাৰ পিছত ক্ৰনে কয় যে মুহাম্মাদে কোৰআনৰ "সকলো বা বেছিভাগ" উচ্চাৰণ কৰাটো "সন্দেহ কৰাটো কঠিন।" <ref name="What do we actually know about Mohammed" /> তাই কয় যে এই কথা "যুক্তিসংগত নিশ্চয়তাৰে" ক'ব পাৰি।<ref name="What do we actually know about Mohammed" /> ; পৰম্পৰাগত ইছলামিক আখ্যানৰ প্ৰতি সমৰ্থন সকলো পণ্ডিতে কোৰআনৰ পবিত্ৰ ইতিহাসক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন নকৰে। ইমৰাণ আল-বাদাৱীয়ে লিখিছে, "ফ্ৰেড ডনাৰৰ নেৰেটিভছ অৱ ইছলামিক অৰিজিনছ: দ্য বিগিনিংছ অৱ ইছলামিক হিষ্ট'ৰিকেল ৰাইটিংৰ আৰম্ভণিৰ অধ্যায়সমূহে সন্দেহবাদী বিদ্যালয়খনৰ তাত্ত্বিক আৰু আয়াত্ধতিগত ত্ৰুটিসমূহ খণ্ডন কৰাৰ দাবী কৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে কোৰআনৰ ৰচনাৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণ কৰে, বন্ধ নীতি হিচাপে, ৬৫৬ চনৰ প্ৰথম গৃহযুদ্ধৰ পূৰ্বৰ আদিম বিশ্বাসীসকলৰ আৰবীয় প্ৰেক্ষাপটলৈ।" <ref>{{cite book |first1=Emran |last1=El-Badawi |title=The Qur'an and the Aramaic Gospel Traditions |publisher=Routledge |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EM9iAgAAQBAJ&q=%22to+an+Arabian+context+of+early+believers+preceding%22&pg=PT31 |chapter=Challenges posed by the Quranic text |date=17 December 2013 |isbn=9781317929321 |access-date=30 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uh.edu/class/mcl/faculty/el-badawi_e/index.php|title=Emran El-Badawi &#124; Faculty &#124; MCL|access-date=27 July 2023|archivedate=25 October 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231025134927/https://www.uh.edu/class/mcl/faculty/el-badawi_e/index.php|deadurl=yes}}</ref> বাৰ্মিংহাম কোৰআন পাণ্ডুলিপিখনৰ ২০১৫ চনৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণৰ ফলত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আৰু কাটাৰৰ হামাদ বিন খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইছলামিক অধ্যয়ন মহাবিদ্যালয়ৰ কোৰআন অধ্যয়নৰ সহযোগী অধ্যাপক জোচেফ ই বি লামবাৰ্ডে মন্তব্য কৰে যে:<ref name="Joseph E. B. Lumbard">{{cite news|last=Lumbard|first=Joseph|title=New Light on the History of the Quranic Text?|url=http://www.huffingtonpost.com/joseph-e-b-lumbard/new-light-on-the-history-_b_7864930.html|access-date=27 July 2015|work=HuffPost}}</ref> <blockquote>শেহতীয়া এই অভিজ্ঞতাভিত্তিক তথ্যসমূহৰ মৌলিক গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে যে কোৰআনৰ গ্ৰন্থৰ সংকলন আৰু সংহিতাকৰণৰ ইতিহাসৰ বহল ৰূপৰেখাৰ ক্ষেত্ৰত ধ্ৰুআয়াতী ইছলামিক উৎসসমূহ এতিয়ালৈকে ধাৰণা কৰাতকৈ বহু বেছি নিৰ্ভৰযোগ্য। এইদৰে এনে তথ্যই কোৰআনৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তিৰ সম্পৰ্কে পশ্চিমীয়া সংশোধনীবাদী তত্ত্বৰ বিপুল সংখ্যকক অসহনীয় কৰি তোলে।<ref>{{Cite web |date=2015-07-24 |title=New Light on the History of the Quranic Text? |url=https://www.huffpost.com/entry/new-light-on-the-history-_b_7864930 |access-date=2022-12-06 |website=HuffPost |language=en}}</ref></blockquote> কিন্তু বাৰ্মিংহামৰ পাণ্ডুলিপিত ডেভিদ থমাছে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৰেডিঅ’কাৰ্বন পৰীক্ষাত কোৰআন লিখাৰ তাৰিখ নহয়, যিটো প্ৰাণীৰ ছালে কোৰআন গঠন কৰিছিল, তাৰ মৃত্যুৰ তাৰিখ পোৱা গৈছিল। যিহেতু খালী চৰ্ম উৎপাদনৰ পিছত প্ৰায়ে বছৰ বছৰ ধৰি মজুত কৰা হৈছিল, সেয়েহে তেওঁ কয় যে কোৰআন ৬৫০–৬৫৫ চনৰ শেষৰ ফালে লিখা হ’ব পাৰিলেহেঁতেন, উছমানৰ অধীনত কোৰআনৰ সংহিতাকৰণৰ সময়ত।<ref name=":1" /> আৰু পিছলৈ উছমাণিক গ্ৰন্থৰ সকলো প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ডুলিপিৰ সাধাৰণ স্বকীয় অৰ্থলিপিৰ ওপৰত কাম প্ৰকাশ কৰা মাৰিজন ভান পুটেনে কয় যে ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং সত্ত্বেও ইয়াৰ প্ৰাক-উছমাণিক কপি হ’ব নোৱাৰে।<ref name="van Putten" /> [[File:Temple Mount.JPG|thumb|ডম অৱ দ্য ৰক। আদিম ইছলামিক স্থাপত্যৰ আটাইতকৈ পুৰণি বিদ্যমান উদাহৰণ এই গঠনটো ৬৯১ চনত সম্পূৰ্ণ হয়]] গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নিৰ্ণয়ৰ ক্ষেত্ৰত এশ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি জনাজাত ড’ম অৱ দ্য ৰক শিলালিপিসমূহ উল্লেখযোগ্য। অষ্টভুজৰ ভিতৰৰ মুখত বিশ্বাসৰ ঘোষণা আৰু আল্লাহৰ শক্তিৰ বৰ্ণনা কৰা আয়াতসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ পিছত মুহাম্মাদক চিনাকি কৰাই দিয়া হয়, যিটো আশীৰ্বাদৰ সৈতে যিটো কোৰআনত উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল যদিও ইতিমধ্যে ৬৯৪ চনত ব্যৱহৃত আছিল। তাৰ পিছত খ্ৰীষ্টানসকলক যীশুৰ নবী-হুড আৰু মৃত্যুৰ বিষয়ে প্ৰচাৰ কৰা হয়, তাৰ পিছত আল্লাহ নিজৰ বাবে যথেষ্ট বুলি দাবী কৰা হয়। শেষত মানুহক তেওঁৰ ইচ্ছাৰ ওচৰত নতশিৰ হ’বলৈ আদেশ দিয়া হয় আৰু অন্যথা শাস্তিৰ ভাবুকি দিয়া হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Whelan|first=Estelle|date=1998|title=Forgotten Witness: Evidence For The Early Codification Of The Qur'an|url=https://www.islamic-awareness.org/history/islam/dome_of_the_rock/estwitness|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=118|pages=1–14|doi=10.2307/606294|jstor=606294}}</ref> ইছলামৰ প্ৰথম শতিকাৰ সমসাময়িক সমৰ্থনকাৰী সামগ্ৰীৰ অনুপস্থিতিয়ে পিছৰ পৰম্পৰাবাদী উৎসসমূহে প্ৰদান কৰা বিৱৰণীটোৰ সত্যতাক লৈ অসংখ্য প্ৰশ্নৰ উত্থাপন কৰিছে। এই সময়ছোৱাৰ পৰা যিবোৰ সংৰক্ষিত হৈ আছে সেয়াই হৈছে কেইটামান স্মৃতিচাৰণ অট্টালিকাৰ শিলালিপি আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ মুদ্ৰা।<ref name="gazellebookservices.co.uk">{{cite web |url=http://www.gazellebookservices.co.uk/ISBN/1591026342.htm |title=1591026342 : 9781591026341:Hidden Origins of Islam |access-date=18 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905011505/http://www.gazellebookservices.co.uk/ISBN/1591026342.htm |archive-date=5 September 2008 |archivedate=5 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080905011505/http://www.gazellebookservices.co.uk/ISBN/1591026342.htm |deadurl=yes }}</ref> কিন্তু একাংশ পণ্ডিতে সেই যুগৰ মূল উৎসসমূহক এনেদৰে তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য কৰাটো অস্বীকাৰ কৰে। ওপৰত উল্লেখ কৰা ড’ম অৱ দ্য ৰক শিলালিপিৰ উপৰিও আব্দুল মালিক ইবনে মাৰৱান (৬৯৭-৭৫০)ৰ সময়ৰ পৰা জাৰি কৰা মুদ্ৰাৰ ওপৰত কোৰআনৰ চমু অংশও আছে। এই অংশসমূহৰ ভিতৰত আছে শ্বাহাদাহ, ১১২:১-৩ বা -৪ আয়াতসমূহ প্ৰাৰম্ভিক বিছমিল্লাহ আৰু প্ৰস্তাৱনা শব্দ যেনে "কোৱা"ৰ বাহিৰে সম্পূৰ্ণ, আৰু ৯:৩৩ৰ অংশ, কিন্তু কিছুমান ভিন্নতাৰ সৈতে: "তেওঁ তেওঁক সকলো ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰাধান্য দিব পাৰে, যাতে তেওঁ ইয়াক সকলো ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰাধান্য দিব পাৰে..." ড'ম অৱ দ্য ৰকত থকা সমসাময়িক শিলালিপিৰ সৈতে একেধৰণৰ এই অংশসমূহ স্পষ্টভাৱে উদ্দেশ্য কৰা হৈছে বিশেষকৈ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ ওপৰত ইছলামৰ নতুন ধৰ্মৰ প্ৰাধান্য ঘোষণা কৰা।<ref name=":0" /> তথাপিও সন্দেহবাদী পণ্ডিতসকলে আঙুলিয়াই দিয়ে যে ইবনে ইছহাকে মুহাম্মাদৰ জীৱনৰ আদিম বিৱৰণী মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ প্ৰায় এশ বছৰৰ পিছত লিখা হৈছিল আৰু ইছলামিক জীৱনীকাৰসকলৰ পিছৰ সকলো আখ্যানত ইবনে ইছহাকৰ গ্ৰন্থত সম্পূৰ্ণৰূপে অভাৱ হোৱা পৰিঘটনাৰ বিষয়ে বহু বেছি বিৱৰণ আৰু সজ্জা আছে।<ref>Patricia Crone, [[Meccan Trade and the Rise of Islam]], pp. 203-30, where she argues that much of the classical Muslim understanding of the Koran rests on the work of storytellers and that this work is of very dubious historical value. These storytellers contributed to the tradition on the rise of Islam, and this is evident in the steady growth of information: "If one storyteller should happen to mention a raid, the next storyteller would know the date of this raid, while the third would know everything that an audience might wish to hear about it." 53 Then, comparing the accounts of the raid of Kharrar by Ibn Ishaq and al-Waqidi, Crone shows that al-Waqidi, influenced by and in the manner of the storytellers, "will always give precise dates, locations, names, where Ibn Ishaq has none, accounts of what triggered the expedition, miscellaneous information to lend color to the event, as well as reasons why, as was usually the case, no fighting took place."</ref> ২০০৮ চনত "মুহাম্মাদৰ বিষয়ে আমি প্ৰকৃততে কি জানো?" শীৰ্ষক এটা অনলাইন প্ৰবন্ধত পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নে কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ ওপৰত সন্দেহবাদী তত্ত্বসমূহৰ ওপৰত সন্দেহৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name="What do we actually know about Mohammed" /> {{Blockquote |text=আটাইতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল আমি যুক্তিসংগতভাৱে নিশ্চিত হ’ব পাৰো যে কোৰআন হৈছে তেওঁ আল্লাহৰ ওচৰত অৱতীৰ্ণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰি কোৱা কথাবোৰৰ সংকলন। তেওঁ পোৱা বুলি দাবী কৰা সকলো বাৰ্তা কিতাপখনে হয়তো সংৰক্ষণ নকৰে, আৰু আমাৰ হাতত যি ব্যৱস্থা আছে তাৰ বাবে তেওঁ দায়ী নহয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল – কিমান দিনৰ পিছত সেয়া বিতৰ্কিত। কিন্তু তেওঁ যে সকলোবোৰ বা বেছিভাগেই উচ্চাৰণ কৰিছিল, তাত সন্দেহ কৰাটো কঠিন।<ref name="What do we actually know about Mohammed" />}} ফ্ৰেড ডনাৰে কোৰআন সংগ্ৰহৰ বাবে আগতীয়া তাৰিখৰ বাবে যুক্তি আগবঢ়াইছে, যিটো তেওঁৰ গ্ৰন্থখন নিজেই পঢ়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। তেওঁ আঙুলিয়াই দিয়ে যে যদি ইছলামৰ উত্তাল প্ৰাৰম্ভিক শতিকাবোৰত কোৰআন সংগ্ৰহ কৰা হ’লহেঁতেন, ইয়াৰ বিশাল বিজয় আৰু সম্প্ৰসাৰণ আৰু খিলাফতৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ মাজত হোৱা ৰক্তাক্ত কাণ্ডৰ সৈতে, তেন্তে এই ইতিহাসৰ কিছু প্ৰমাণ পাঠটোত পোৱা গ’লহেঁতেন। অৱশ্যে আদিম মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ বিষয়ে জনা কথাখিনি প্ৰতিফলিত নকৰা কোৰআনত এনে কোনো কথা নাই।<ref>''Narratives of Islamic Origins: The Beginnings of Islamic Historical Writing'', Donner, Darwin Press, 1998, p. 60, {{ISBN|0-87850-127-4}}.</ref> ১৯৭২ চনত [[য়েমেন]]ৰ ছান’ৰ মহান মছজিদ পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত শ্ৰমিকসকলে এটা "কাগজৰ কবৰ"ত উজুটি খাইছিল, য'ত লাখ লাখ চৰ্ম কাগজৰ টুকুৰা আছিল, য'ত কোৰআনৰ আয়াত লিখা আছিল। এই খণ্ডবোৰৰ কিছুমান এতিয়ালৈকে পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি কোৰআন গ্ৰন্থ বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal|title=What Is the Quran?|first=Toby|last=Lester|journal=The Atlantic|date=January 1999|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/}}</ref> কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ শেহতীয়া হৈছে ২০১৫ চনত বাৰ্মিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে কোৰআনৰ পাঠ্যৰ চৰ্ম কাগজ আৱিষ্কাৰ কৰা, চৰ্ম কাগজৰ সামগ্ৰী ৫৬৮ৰ পৰা ৬৪৫ চনৰ ভিতৰৰ সময়ৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন তাৰিখ ৯৫.৪% সঠিকতাৰে কৰা হৈছে। অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা পৰীক্ষাগাৰত সম্পন্ন কৰা হৈছিল এই পৰীক্ষা। এই ফলাফলত এই চৰ্ম কাগজখন মুহাম্মাদৰ সময়ৰ ওচৰত ৰখা হৈছে, যিজন সাধাৰণতে ৫৭০ৰ পৰা ৬৩২ চনৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল বুলি ভবা হয়। গৱেষকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে এই চৰ্মপত্ৰখন কোৰআনৰ অস্তিত্বৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন লিখিত পাঠ্য প্ৰমাণৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite news|last=Press Office|first=University of Birmingham|date=22 July 2015|title=Birmingham Qur'an manuscript dated among the oldest in the world|url=https://www.birmingham.ac.uk/news/latest/2015/07/quran-manuscript-22-07-15.aspx|work=University of Birmingham Press Office|location=Birmingham, England|access-date=26 August 2018|archivedate=22 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722212055/https://www.birmingham.ac.uk/news/latest/2015/07/quran-manuscript-22-07-15.aspx|deadurl=yes}}</ref> কলেজ ডি ফ্ৰান্সৰ ফ্ৰান্সোৱা ডেৰ’চে অৱশ্যে বাৰ্মিংহামৰ পাতৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত ৰেডিঅ’কাৰ্বন তাৰিখৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত সংশয় প্ৰকাশ কৰি আন ঠাইত এনে কিছুমান দৃষ্টান্ত উল্লেখ কৰে য’ত ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং স্পষ্ট এনডাউমেণ্ট তাৰিখৰ সৈতে কোৰআন পৰীক্ষা কৰাত ভুল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজৰ ইছলামিক ষ্টাডিজৰ জ্যেষ্ঠ প্ৰবক্তা মুস্তাফা শ্বাহে বাৰ্মিংহামৰ পাতত থকা ব্যাকৰণগত চিহ্ন আৰু আয়াত্য বিভাজকসমূহ প্ৰস্তাৱিত আৰম্ভণিৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন তাৰিখৰ সৈতে অসঙ্গতিপূৰ্ণ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name=":1">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-35151643 |title=Birmingham's ancient Koran history revealed |date=23 December 2015 |publisher=BBC |access-date=4 February 2016}}</ref> === পাঠ্য সমালোচনা === {{see also|পাঠ্য সমালোচনা}} [[চিত্ৰ:Sana'a1_Stanford_'07_recto.jpg|right|thumb|256x256px|ষ্টেনফৰ্ড '০৭ ৰ বাইনাৰী পাণ্ডুলিপিৰ সোঁ পৃষ্ঠা। ওপৰৰ স্তৰটো হৈছে [[আল-বাক্বাৰা|বাক্বাৰা ছূৰা]]ৰ ২৬৫-২৭১ [[আয়াত]]। দ্বৈত স্তৰে [[কোৰআন]]ৰ প্ৰথম পাঠত কৰা সংযোজন আৰু আজিৰ কোৰআনৰ লগত থকা পাৰ্থক্যসমূহ উন্মোচন কৰে। ]] ১৯৭০ চনত যিটোক "সন্দেহবাদী পণ্ডিতৰ ঢৌ" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, সেইটোৱে ইছলামিক অধ্যয়নত লাভ কৰা জ্ঞানৰ বহুখিনি প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল।<ref name="Donner 1998">Donner, Fred ''Narratives of Islamic Origins: The Beginnings of Islamic Historical Writing'', Darwin Press, 1998</ref>{{rp|23}} তেওঁলোকে যুক্তি দিছিল যে ইছলামিক ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সংক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত বহু পৰিমাণে বিকৃত হৈছে। তেওঁলোকে ইছলামৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক অন্যান্য, অনুমাণিকভাৱে অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস যেনে [[মুদ্ৰা]], [[শিলালিপি (মুখপত্ৰ)|শিলালিপি]] আৰু অইছলামী উৎসৰ পৰা সংশোধন বা পুনৰ্গঠন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই গোটৰ আটাইতকৈ পুৰণিজন আছিলজন ৱান্সব্ৰ’ (১৯২৮–২০০২)। ৱান্সব্ৰ’ৰ ৰচনাসমূহ বহুলভাৱে লক্ষ্য কৰা হৈছিল যদিও হয়তো বহুলভাৱে পঢ়া হোৱা নাছিল।<ref name="Donner 1998" />{{rp|38}} ১৯৭২ চনত [[য়েমেন]]ৰ ছানা’ৰ এটা [[মছজিদ]]ত প্ৰাচীন [[কোৰআন]]ৰ এটা কেচ আৱিষ্কাৰ কৰা হয় – সাধাৰণতে ছানা’ৰ পাণ্ডুলিপি বুলি জনা যায়। বহু বছৰ ধৰি এই কোৰআনৰ খণ্ডবোৰৰ অনুসন্ধান কৰা জাৰ্মান পণ্ডিত গেৰ্ড আৰ পুইন আৰু তেওঁৰ গৱেষণা দলটোৱে এই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ প্ৰায় ৩৫,০০০ মাইক্ৰ’ফিল্ম ফটো নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিবোৰৰ তাৰিখ তেওঁ অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ অংশ বুলি কয়। পুইনে তেওঁৰ গ্ৰন্থখনৰ সম্পূৰ্ণতা প্ৰকাশ কৰা নাই যদিও অগতানুগতিক আয়াত্যৰ ক্ৰম, সৰু সৰু পাঠ্যৰ ভিন্নতা আৰু আখণ্ডৰ বিৰল শৈলী লক্ষ্য কৰিছে। তেওঁ লগতে পৰামৰ্শ দিছিল যে কিছুমান পাৰ্চমেণ্ট পেলিম্পচেষ্ট যিবোৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পুইনে বিশ্বাস কৰিছিল যে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্দিষ্ট গ্ৰন্থৰ বিপৰীতে বিৱৰ্তনশীল গ্ৰন্থ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/|title=What Is the Koran?|first=Toby|last=Lester|date=1 January 1999|website=The Atlantic}}</ref> কিথ স্মলে পাঠ্য সমালোচনা আৰু কোৰআন পাণ্ডুলিপিত এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে বৰ্তমান উপলব্ধ উৎসৰ ভিত্তিত কোৰআনৰ নিৰ্ভৰযোগ্য সমালোচনাত্মক গ্ৰন্থ প্ৰস্তুত কৰাটো সম্ভৱ নহয়।<ref>Small, Keith E. (2011). Textual Criticism and Qur’ān Manuscripts. Lexington Books. {{ISBN|9780739142912}}. p. 178</ref> কৰ্পাছ ক’ৰানিকাম প্ৰকল্পটো কোৰআনৰ সমালোচনাত্মক সংস্কৰণ প্ৰস্তুত কৰাৰ এক চলিত প্ৰচেষ্টা। === বাইবেলৰ লগত পাৰ্থক্য আৰু সাদৃশ্য === {{Main|বাইবেল আৰু কোৰআনৰ আখ্যান}}{{See|কোৰআনত থকা কিংবদন্তিৰ তালিকা|যীশুৰ মৃত্যুৰ ওপৰত ইছলামিক মতামত}}সন্দেহবাদী পণ্ডিতসকলে [[কোৰআন]] আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] আৰু [[হিব্ৰু ভাষা|হিব্ৰু]] শাস্ত্ৰৰ মাজত থকা বহুতো সাদৃশ্যৰ বিৱৰণ দি কয় যে [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] যিটোক তেওঁ সৰ্বজনীন ইতিহাস বুলি বিশ্বাস কৰিছিল, সেইটো শিকাইছিল, যিদৰে তেওঁ আৰবত আৰু ভ্ৰমণৰ সময়ত সন্মুখীন হোৱা [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] আৰু [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]]সকলৰ পৰা শুনিছিল – লগতে তেওঁৰ পৈতৃক-দাদা [[আব্দুল মুত্তলিব]]ৰ দ্বাৰা হানিফা পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত হোৱা। এই পণ্ডিতসকলে [[ইছলাম|ইছলাম ধৰ্মীয়]] বিশ্বাসৰ সৈতেও একমত নহয় যে সমগ্ৰ কোৰআন আল্লাহে মানৱ জাতিৰ প্ৰতি সম্বোধন কৰিছে। তেওঁলোকে লক্ষ্য কৰে যে বহুতো অংশ আছে য’ত আল্লাহক প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্বোধন কৰা হৈছে, বা তৃতীয় ব্যক্তিত উল্লেখ কৰা হৈছে, বা য’ত কথকে [[আল্লাহ]]কে ধৰি বিভিন্ন সত্তাৰ শপত খাইছে।<ref>''Introduction to the Qur'an'' 2nd Edition, Richard Bell, W. Montgomery Watt, Edinburgh University Press, 1970, {{ISBN|0-7486-0597-5}}, {{ISBN|978-0-7486-0597-2}} p. 66.</ref> কোৰআনৰ বিৱৰণীত অৱশ্যে [[যীশু]]ক ক্ৰুচত দিয়া আৰু মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে।{{Sfn|Bulliet|2015|p=111}}{{Sfn|Hughes|2013|p=85}} === এপ’ক্ৰিফাল কিংবদন্তিৰ সৈতে সাদৃশ্য === {{relevance inline|date=January 2022}} [[চিত্ৰ:Maryam.jpg|left|thumb|216x216px|বৈজ্ঞানিক দাবীৰ আওতাত থকা আয়াতবোৰৰ ভিতৰত এটা, কিয়নো সতেজ তাৰিখে অলৌকিকভাৱে জন্মৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে; মেৰীয়ে সতেজ খেজুৰৰ বাবে খেজুৰ গছ জোকাৰি দিয়ে, ছ্যুডো-মথিৰ শুভবাৰ্তাত বৰ্ণনা কৰা মিথ<ref>Leirvik 2010, pp. 33-34.</ref> কোৰআনতও পুনৰাবৃত্তি কৰা হৈছে। ]] [[বাইবেল]]ৰ বাহিৰেও [[কোৰআন|কোৰআনে]] কেইবাটাও এপ’ক্ৰিফাল উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল,<ref name="Leirvik 2010, pp. 33–34">Leirvik 2010, pp. 33–34.</ref> যেনে জেমছৰ প্ৰ’ট’ইভানজেলিয়াম, ছ্যুড’-মথিৰ শুভবাৰ্তা<ref name="Leirvik 2010, pp. 33–34" /> আৰু কেইবাটাও শিশুকালৰ শুভবাৰ্তা।<ref>Leirvik 2010, p. 33.</ref> কেইবাটাও আখ্যান ইহুদী মিদ্ৰাছ তানহুমা কিংবদন্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যেনে [[আল-মা'ইদা|ছূৰা ৫:৩১]]ত কয়িনে হাবিলৰ মৃতদেহ কবৰ দিবলৈ শিকাৰ আখ্যান।<ref>Samuel A. Berman, Midrash Tanhuma-Yelammedenu (KTAV Publishing house, 1996) 31-32</ref><ref>Gerald Friedlander, Pirḳe de-R. Eliezer, (The Bloch Publishing Company, 1916) 156</ref> == ভিন্ন পাণ্ডুলিপি আৰু কেন'নাইজেচনৰ আৰম্ভণি == [[উছমান|উছমানে]] কোৰআনৰ নীতি-নিয়ম প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ আগতে হয়তো ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ অৱস্থাত বিভিন্ন সংস্কৰণ বা সংহিতা আছিল যদিও এতিয়াও কোনো এটা আৱিষ্কাৰ হোৱা নাই। এনে সংহিতাসমূহে কেতিয়াও সাধাৰণ অনুমোদন লাভ কৰা নাছিল আৰু [[মুছলমান]]সকলে ইয়াক ব্যক্তিৰ ব্যক্তিগত কপি হিচাপে লয়।<ref name="The Quran: A User's Guide2" />{{rp|93}} আংশিক সংহিতাৰ ক্ষেত্ৰত মতামত আছে যে "৬৪০ চনত খলিফা উছমানৰ কথিত ৰিচেন্সৰ পূৰ্বে বিদ্যমান আংশিক সংস্কৰণসমূহৰ ভিন্নতা বিচাৰি উলিওৱাটোৱে কোনো বিশেষ তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ পাৰ্থক্যৰ সৃষ্টি কৰা নাই।" <ref>F. E. Peters, The Quest of the Historical Muhammad, International Journal of Middle East Studies, Vol. 23, No. 3 (Aug.,1991), p. 293</ref> এই সময়ত আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী পাণ্ডুলিপি দুটা হ'ল [[আব্দুল্লাহ ইবনে মাছুদ]]ৰ আৰু [[উবায় ইবনে কা’ব]]ৰ।{{Citation needed|date=January 2014}} আল-কুৰাজীয়ে ইবনে মাছুদ, উবায়ী আৰু জাইদ বি. থাবিট আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য বিচাৰি পোৱা।<ref name="Al-A'zami5">[[Muhammad Mustafa Al-A'zami]] (2003), ''The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments'', p.197. UK Islamic Academy. {{ISBN|978-1872531656}}.</ref> === আব্দুল্লাহ ইবনে মাছুদৰ পাণ্ডুলিপি === কথিতভাৱে ভিন্নতাপূৰ্ণ কডিচসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী আছিল আব্দুল্লাহ ইবনে মাছুদ, যিজন প্ৰাথমিক ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল আৰু মুহাম্মাদৰ ব্যক্তিগত দাস হৈছিল। খবৰ অনুসৰি তেওঁ প্ৰায় সত্তৰখন [[ছূৰা]] পোনপটীয়াকৈ [[মুহাম্মাদ]]ৰ পৰা শিকিছিল, যিয়ে তেওঁক [[কোৰআন]] পাঠৰ প্ৰথম শিক্ষকৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। পিছলৈ খলিফা উমৰে কুফাত প্ৰশাসনিক আয়াতত নিযুক্তি দিয়ে আৰু তাৰ পৰাই তেওঁ কোৰআন আৰু চুন্নাহৰ অগ্ৰণী কৰ্তৃপক্ষ হৈ পৰে। কিছুমান সূত্ৰৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে ইবনে মাছুদে তেওঁৰ কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি ধ্বংস কৰিবলৈ বা ইয়াক শিকোৱা বন্ধ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল যেতিয়া উছমাণিক পাণ্ডুলিপি আনুষ্ঠানিক কৰা হৈছিল।<ref name="Al-Quran2" /> ইবনে মাছুদৰ সংস্কৰণটো উছমাণিক গ্ৰন্থৰ পৰা পৃথক বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছে: ছূৰাসমূহৰ ক্ৰম আৰু পঠনৰ কিছুমান ভিন্নতা। মুহাম্মাদ মুস্তাফা আল-আ'জামীয়ে তিনিখন ছূৰা বাদ দিয়াৰ সম্পৰ্কে তিনিটা প্ৰতিবেদন তালিকাভুক্ত কৰিছে, ([[আল-ফাতিহা]] আৰু আল-মু'আউৱিদাতাইন, কোৰআনৰ শেষৰ চুটি ছূৰা দুখন (ছূৰা [[আল-ফালাক|১১৩]] আৰু [[আন-নাছ|১১৪]])), তাৰ পিছত তেওঁ কৈছে যে " [[আল-নবৱী]] আৰু ইবনে হাজমৰ দৰে আদিম পণ্ডিতসকলে এই প্ৰতিবেদনসমূহক ইবনে মাছুদৰ ওপৰত জন্ম দিয়া মিছা বুলি গৰিহণা দিছিল।" <ref name="Al-A'zami6">[[Muhammad Mustafa Al-A'zami]] (2003), ''The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments'', pp.199-201. UK Islamic Academy. {{ISBN|978-1872531656}}.</ref> আন বেছিভাগ পাৰ্থক্যতে একেটা ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ পাঠ্যৰ সৈতে কেৱল পৰিৱৰ্তিত স্বৰবৰ্ণহে জড়িত, যাৰ ফলত আবৃত্তিৰ তাৰতম্য ঘটিছিল।<ref name="Al-Quran2" /> ৰেমন হাৰ্ভেই লক্ষ্য কৰিছে যে ইবনে মাছুদৰ পঠন ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছিল, আনকি তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছতো কমেও এশ বছৰ ধৰি কুফাত প্ৰধান পঠন হিচাপে শিকোৱা হৈছিল, তেওঁৰ কিছুমান স্বকীয় পঠনে হানাফী ফিকহত কেনেকৈ ভূমিকা লৈছিল সেই বিষয়ে আলোচনা কৰা এখন গৱেষণা পত্ৰত।<ref>{{cite journal|last1=Harvey|first1=Ramon|date=2017|title=The Legal Epistemology of Qur'anic Variants: The Readings of Ibn Masʿūd in Kufan fiqh and the Ḥanafī madhhab|url=https://ramonharvey.files.wordpress.com/2019/06/readings-of-ibn-masud-ramon-harvey.pdf|journal=Journal of Qur'anic Studies|volume=9|issue=1|pages=72–101|doi=10.3366/jqs.2017.0268}}</ref> === উবায় ইবনে কা'বৰ পাণ্ডুলিপি === দ্বিতীয় প্ৰভাৱশালী পাণ্ডুলিপি আছিল উবায় ইবনে কাব নামৰ এজন মদীনান মুছলমান আৰু মুহাম্মাদৰ সম্পাদক হিচাপে কাম কৰা পাণ্ডুলিপি। মুহম্মদৰ জীৱনকালত ইবনে মাছুদতকৈ কোৰআন বিশেষজ্ঞ হিচাপে তেওঁ হয়তো অধিক বিশিষ্ট আছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। আইনী বিষয়ত কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকাশ মুখস্থ কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ আছিল বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে, যিবোৰ মাজে মাজে মুহাম্মাদে তেওঁক আবৃত্তি কৰিবলৈ কৈছিল। দুই এটা [[হাদিছ]]ত উবায়ক বিভিন্ন ভূমিকাত দেখা গৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, উবায়ৰ "[[ছাদ (ছূৰা)|ছাদ]]ৰ"ৰ কথা কেতিয়াবা হাফছাৰ পৰিৱৰ্তে কিছুমান দৃষ্টান্তত উল্লেখ কৰা হয়, আৰু কেতিয়াবা কিছুমান [[হাদিছ]]ত জায়দৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ নামো উল্লেখ কৰা হয়, যিয়ে কোৰআন লিখকসকলক নিৰ্দেশ দিয়ে। তেওঁৰ কোৰআনৰ সংস্কৰণত উছমাণিক বা ইবনে মাছুদৰ গ্ৰন্থত নথকা দুখন চুটি ছূৰা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা বুলি কোৱা হয়: ''ছূৰা আল-খাল'', তিনিটা আয়াত আৰু ''ছূৰা আল-হাফদ'', ছটা আয়াত। অধ্যাপক শ্বেন এন্থনীয়ে এই দুখন ছূৰাৰ পাঠ্য ইতিহাসৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰিছে আৰু লক্ষ্য কৰিছে যে উবায়ৰ (আৰু কম পৰিমাণে আন কিছুমান সংগীৰ) আৰ্হিত মুছাফত ইয়াৰ উপস্থিতি "আমাৰ আদিম আৰু উত্তম উৎসসমূহত শক্তিশালীভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে।" আমাৰ হাতত পাণ্ডুলিপিৰ ৰূপত বস্তুগত প্ৰমাণৰ অভাৱ হ’লেও তেওঁ লক্ষ্য কৰে যে বহুতো মুছলমান উৎসই এনে মুছাফত থকা ছূৰাসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ বস্তুগত পৰ্যবেক্ষণ কৰে।<ref>{{cite journal|last1=Anthony|first1=Sean|date=2019|title=Two 'Lost' Sūras of the Qurʾān: Sūrat al-Khalʿ and Sūrat al-Ḥafd between Textual and Ritual Canon (1st -3rd/7th -9th Centuries) [Pre-Print Version]|url=https://www.academia.edu/40869286|journal=Jerusalem Studies in Arabic and Islam|volume=46|pages=73–79}}</ref> উবায়ীৰ পাণ্ডুলিপিত থকা ছূৰাৰ ক্ৰম উছমান আৰু ইবনে মাছুদৰ পাণ্ডুলিপিৰ পৰাও পৃথক বুলি কোৱা হয়,<ref name="Al-Quran2" /> যদিও এইবোৰ পাঠ্যৰ তাৰতম্যতকৈ গাঁথনিগত পাৰ্থক্য। সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তলৰ পাঠৰ ছূৰা ক্ৰম Ṣanʽā’ 1 palimpsest ৰ সৈতে উবায়ীৰ (আৰু কম পৰিমাণে ইবনে মাছুদৰ) ৰিপৰ্ট কৰা ছূৰাৰ ক্ৰমৰ সাদৃশ্য থকা বুলি জনা যায়।<ref>{{cite journal|last1=Sadeghi|first1=Behnam|last2=Goudarzi|first2=Mohsen|year=2012|title=Ṣan'ā' 1 and the Origins of the Qur'ān|url=http://pl.scribd.com/doc/110978941/Sanaa-1-and-the-Origins-of-the-Qur-An|journal=[[Der Islam]]|volume=87|issue=1–2|location=[[Berlin]]|publisher=[[Walter de Gruyter|De Gruyter]]|pages=24|doi=10.1515/islam-2011-0025|s2cid=164120434}}</ref> ''আল-খাল'' ("বিচ্ছেদ") শীৰ্ষক প্ৰথমখন ছূৰাৰ অনুবাদ হৈছে: "হে আল্লাহ, আমি আপোনাৰ সহায় বিচাৰো আৰু আপোনাৰ ক্ষমা বিচাৰিছো, আৰু আমি আপোনাৰ প্ৰশংসা কৰোঁ আৰু আমি আপোনাক কাফিৰ নকৰো। আমি যিজনৰ পৰা পৃথক আৰু এৰি দিওঁ।" তোমাৰ বিৰুদ্ধে পাপ কৰে।" ''আল-হাফদ'' (" খৰখেদা") শীৰ্ষক দ্বিতীয়খন ছূৰাৰ অনুবাদ হৈছে: "হে আল্লাহ, আমি আপোনাক ইবাদত কৰো আৰু আপোনাৰ ওচৰত আমি প্ৰাৰ্থনা আৰু সজ্জা কৰো আৰু আপোনাৰ ওচৰত আমি দৌৰি যাওঁ আৰু আপোনাৰ সেৱা কৰিবলৈ খৰখেদা কৰোঁ। আমি আপোনাৰ দয়া আৰু আমি আশা কৰোঁ।" তোমাৰ শাস্তি ভয় কৰা। তোমাৰ শাস্তি নিশ্চয় কাফিৰসকলৰ ওচৰ পাব।" এই দুটা টুকুৰা কুনুট (অৰ্থাৎ কোৰআনৰ পৰা ছূৰা পাঠ কৰাৰ পিছত মুহাম্মাদে কেতিয়াবা ৰাতিপুৱাৰ নামাজত বা উইটৰ নামাজত কৰা প্ৰাৰ্থনা) গঠন কৰে বুলি কোৱা হয়। আচলতে হাদিছৰ সংকলনত উল্লেখ কৰা কুনুটৰ কিছুমান অংশৰ সৈতে একে। (চাওক নাৱাৱী, আল-আধকাৰ, কায়ৰো, ১৯৫৫, পৃষ্ঠা ৫৭–৫৮। ) একক অতিৰিক্ত তথাকথিত আয়া অনুবাদ: "আদমৰ পুত্ৰক যদি ধন-সম্পত্তিৰে ভৰা উপত্যকা দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁ দ্বিতীয়টো কামনা কৰিব; আৰু যদি তেওঁক ধন-সম্পত্তিৰে ভৰা দুখন উপত্যকা দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁ নিশ্চয় তৃতীয় উপত্যকা বিচাৰিব।" আদমৰ পুত্ৰৰ পেট ধূলিৰ বাহিৰে আন একোৱেই ভৰিব নোৱাৰে আৰু যিজনে তওবা কৰে তেওঁক আল্লাহ ক্ষমা কৰে।" এই গ্ৰন্থখন মুহাম্মাদৰ হাদিছ বুলি জনা যায়। (বুখাৰী, অষ্টম, নং ৪৪৪-৪৭। ) ইবনে আব্বাছ (নং ৪৪৫) আৰু উবায় (নং ৪৪৬)ৰ মতে এই গ্ৰন্থখন কেতিয়াবা কোৰআনৰ অংশ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু উবেই নিজেই স্পষ্ট কৰি দিছে যে ১০২ নং ছূৰাৰ পিছত: "মই অৱতীৰ্ণ হৈছিলোঁ, [চাহাবাই] ওপৰৰ কথাখিনি কোৰআনৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা নাছিল।" ([[আল-বুখাৰী|বুখাৰী]], অষ্টম, নং ৪৪৬। ) উবায়ৰ এই ব্যাখ্যাই এইটোও অতি স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে মুহাম্মাদৰ চাহাবাসকলৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাছিল যে যেতিয়া ওহী বন্ধ হৈছিল তেতিয়া কি কোৰআনৰ অংশ আছিল আৰু কি কোৰআনৰ অংশ নাছিল। এইটোও মন কৰিবলগীয়া যে উবাইৰ মুছাফত হাদিছটো আবিৰ্ভাৱ হৈছিল কাৰণ ই তেওঁৰ নিজৰ ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰৰ বাবে আছিল; অৰ্থাৎ তেওঁৰ ব্যক্তিগত বহীত, য'ত তেওঁ সদায় কোৰআনৰ সামগ্ৰী আৰু হাদিছৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা নাছিল, যিহেতু বহীখন ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত নাছিল আৰু তেওঁ নিজেই নিজৰ টোকাবোৰৰ পৰা কি বনাব লাগে সেই বিষয়ে ভালদৰে জানিছিল। মুহাম্মাদৰ সকলো ছাহাবীৰ ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰৰ বাবে কোৰআনৰ নিজাকৈ কপি, টোকাও আছিল বুলি কোৱা হয়। মুহাম্মাদৰ সহযোগীসকলৰ কোৰআনৰ এই প্ৰতিলিপিসমূহৰ ইছলামিক প্ৰতিবেদনত তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যোৱা বাতৰি অনুসৰি বিভিন্ন পাৰ্থক্যৰ কথাহে কোৱা হৈছে (যেনে বুখাৰী, অষ্টম, নং ৪৪৬ৰ হাদিছ, যিটো উবাই কোনোবা প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত এই বাক্য বুলি ধৰি লৈছিল কোৰআনৰ অংশ)। কিন্তু এই কোৰআনৰ প্ৰতিলিপিসমূহৰ স্পষ্ট পাণ্ডুলিপিসমূহ জীয়াই থকা নাই যদিও অচল বুলি গণ্য কৰি ধ্বংস হৈ গ’ল।<ref>{{cite web|url=http://www.islamicbulletin.org/free_downloads/quran/ul_umal_quran.pdf|title=An Introduction to the Sciences of the Qur'an|author=Ahmad von Denffer|publisher=Islamicbulletin.org|access-date=19 September 2017|archivedate=15 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100615171736/http://www.islamicbulletin.org/free_downloads/quran/ul_umal_quran.pdf|deadurl=yes}}</ref> == চূড়ান্ত কেননিক গ্ৰন্থলৈকে প্ৰাচীন পাণ্ডুলিপি == {{Further|প্ৰাচীন কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপি}}উছমানে আন কঁপিবোৰ ধ্বংস কৰাৰ পিছতো এই কোৰআনৰ পঢ়া আৰু পাঠ্যৰ ভিন্নতা আছিল। কিন্তু পণ্ডিতসকলে গ্ৰন্থখনৰ বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ সম্ভাৱনাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে যোগ, দমন বা পৰিৱৰ্তনে বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিলেহেঁতেন ‘যাৰ লেখ-জোখ কম’। তেওঁলোকে আৰু কয় যে উছমান মুছলমানৰ মাজত অজনপ্ৰিয় হৈ পৰিলেও সাধাৰণতে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে কোৰআন সলনি বা বিকৃত কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হোৱা নাছিল।<ref>''Introduction to the Qur'an'', Richard Bell, W. Montgomery Watt, Edinburgh University Press, 1995, {{ISBN|978-0748605972}}, p. 51.</ref> পাণ্ডুলিপি যুগত কোৰআন আছিল আটাইতকৈ বেছি কপি কৰা আৰবী গ্ৰন্থ। কোৰআন নকল কৰিলে লিখক আৰু মালিকৰ ওপৰত আশীৰ্বাদ আহিব বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Leaman 2006 384–389">{{cite book|last=Leaman|first=Oliver|title=The Qur'an: an Encyclopedia|year=2006|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-32639-7|pages=[https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/384 384–389]|chapter=Manuscript and the Qur'an|chapter-url=https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/384}}</ref> আজি আমি জনা আৰবী লিপি মুহাম্মাদৰ সময়ত অজ্ঞাত আছিল (যিহেতু আৰবী লিখন শৈলী সময়ৰ লগে লগে আগবাঢ়িছে) আৰু কোৰআন মুখস্থ কৰি বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ ওপৰত লিখিত উল্লেখৰ জৰিয়তে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। আৰব সমাজে লেখাৰ ব্যৱহাৰ অধিক নিয়মিতভাৱে ব্যৱহাৰৰ দিশত বিকশিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে সেই অনুসৰি লিখাৰ দক্ষতাও বিকশিত হ’ল। প্ৰাথমিক কোৰআন আৰবী ভাষাটো এনে এটা ৰাছমত লিখা হৈছিল য'ত নিখুঁততাৰ অভাৱ আছিল কাৰণ ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাটো অসম্ভৱ আছিল কাৰণ ডায়েক্ৰিটিকেল চিহ্ন (আ'জাম) নথকাৰ বাবে। দীঘলীয়াকৰণ বা স্বৰবৰ্ণৰ ইংগিত দিবলৈ স্বৰবৰ্ণৰ চিহ্ন (তাছকিল)ও অনুপস্থিত আছিল। ইয়াৰ বাবেই শব্দটোৰ ভুল উচ্চাৰণৰ অন্তহীন সম্ভাৱনা আছিল। আজি আমি জনা আৰবী লিপি, scripta plena, যিটো গ্ৰন্থ আঙুলিয়াই দিয়া আৰু সম্পূৰ্ণ স্বৰবৰ্ণযুক্ত, নৱম শতিকাৰ মাজভাগলৈকে নিখুঁত হোৱা নাছিল।<ref name="The Quran: A User's Guide3" />{{rp|92}} === উমাইয়াদ যুগ (৪৪/৬৬১–১৩২/৭৫০) – হিজাজী লিপি === [[চিত্ৰ:Khalili_Collection_Islamic_Art_kfq_0034.1.jpg|alt=refer to caption|right|thumb|৮ম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কোৰআনৰ পৰা একক ফলিঅ', খলিলি ইছলামিক শিল্পৰ সংগ্ৰহ]] কোৰআনৰ আদিম জ্ঞাত পাণ্ডুলিপিসমূহক সামূহিকভাৱে হিজাজী লিপি বুলি কোৱা হয়, আৰু ইয়াৰ বেছিভাগেই উমাইয়াদ যুগৰ সৈতে জড়িত।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিসমূহৰ মৌলিক সংস্কাৰৰ অধিকাংশই পঞ্চম উমাইয়াদ খলিফা আব্দুল মালিকৰ অধীনত হৈছিল (৬৫/৬৮৫–৮৬/৭০৫)।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> আব্দুল মালিকৰ ৰাজত্বকালত আবুল আছৱাদ আল-ডুআলি (মৃত্যু ৬৮৮)-এ আৰবী ব্যাকৰণ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু তাছকিলৰ ইংগিত দিবলৈ ডাঙৰ ডাঙৰ ৰঙীন বিন্দু স্থাপনৰ ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰিছিল। পিছত উমাইয়াদৰ গৱৰ্ণৰ আল-হাজাজ ইবনে ইউছুফ আল-থাকাফীয়ে এই ব্যৱস্থা বলবৎ কৰে।<ref>{{cite book|last=Leaman|first=Oliver|title=The Qur'an: an Encyclopedia|year=2006|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-32639-7|page=[https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/131 131]|chapter=Calligraphy and the Qur'an|chapter-url=https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/131}}</ref> এই সময়ছোৱাত ৭২/৬৯১–৯২ চনত জেৰুজালেমত ডম অৱ দ্য ৰক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যিটো কোৰআনৰ শিলালিপিৰে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। শিলৰ গম্বুজত থকা শিলালিপিসমূহে প্ৰকৃততে কোৰআনৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত তাৰিখযুক্ত অংশসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই শিলালিপিসমূহত ইতিমধ্যে বহুতো আখৰত ডায়েক্ৰিটিকেল পইণ্টৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> উমাইয়াদ যুগত পোৱা কোৰআনৰ আদিম সংহিতাসমূহ সম্ভৱতঃ একক খণ্ডত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যিবোৰ জীয়াই থকা বৃহৎ খণ্ডবোৰৰ পৰা নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। লগতে এই সময়ছোৱাত অষ্টম শতিকাত কোডেস্কৰ বিন্যাস উলম্বৰ পৰা অনুভূমিকলৈ গতি কৰিছিল। অনুভূমিক আৰ্হি আৰু ডাঠ/গধুৰ দেখা লিপিলৈ এই পৰিৱৰ্তন হয়তো কোৰআনৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব দেখুৱাবলৈ আৰু ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাৰ পৰা ইছলামিক পৰম্পৰাক পৃথক কৰিবলৈ কৰা হৈছে, যিসকলে নিজৰ শাস্ত্ৰৰ বাবে উলম্ব আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> এই সময়ছোৱাত কোৰআন ৰচনা কৰা শৈলীৰ বৈচিত্ৰ্য আছিল। এই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ বেছিভাগতে দেখা পোৱা এটা বৈশিষ্ট্য হ’ল মুক্তভাৱে থিয় হৈ থকা আলিফৰ দীঘলীয়া খাদ আৰু বিচ্ছিন্ন আলিফৰ সোঁফালৰ ঠেং (ভৰি)। লগতে এই পাণ্ডুলিপিসমূহত অধ্যায় (ছূৰা)ৰ শিৰোনাম নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে এটা ছূৰাৰ শেষত আৰু আন এটা ছূৰাৰ আৰম্ভণিতে এটা খালী ঠাই এৰি দিয়া হয়।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> === আব্বাছি যুগ (১৩২/৭৫০–৬৪০/১২৫৮) === ==== আৰম্ভণিৰ আব্বাছি শৈলী ==== [[চিত্ৰ:Khalili_Collection_Islamic_Art_kfq_0093.a.jpg|right|thumb|অষ্টম শতিকাৰ শেষৰ ফালে আব্বাছি শৈলীৰ আৰম্ভণিৰ কোৰআনৰ ফলিঅ']] উমাইয়াদ বংশৰ পাণ্ডুলিপিৰ বিপৰীতে আদিম আব্বাছি পাণ্ডুলিপিসমূহৰ বহুতো কেইবাটাও খণ্ডত কপি কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত ডাঙৰ ডাঙৰ লিপি আৰু প্ৰতিটো পৃষ্ঠাত শাৰীৰ সংখ্যা কম হোৱাৰ পৰা এই কথা স্পষ্ট হৈ পৰে।{{citation needed|date=July 2015}} প্ৰাথমিক কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিসমূহে কোৰআনৰ গ্ৰন্থৰ ইতিহাসৰ প্ৰমাণ দিয়ে আৰু ইয়াৰ আনুষ্ঠানিক বৈশিষ্ট্যই ইছলামৰ ধ্ৰুপদী যুগত শিল্প আৰু ইয়াৰ গভীৰ অৰ্থ কেনেকৈ অনুভৱ কৰা হৈছিল সেই বিষয়ে কিছু কথা কয়। ইয়াৰ লিপি আৰু বিন্যাস দুয়োটা বিশদ জ্যামিতিক আৰু আনুপাতিক নিয়ম অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হোৱা দেখা গ’ল।<ref>{{cite journal|title=Geometry of early Qur'anic Manuscripts|author=Alan George|journal=Journal of Qur'anic Studies|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=9|issue=1|year=2007|pages=78–110|jstor=25728237|doi=10.3366/jqs.2007.9.1.78}}</ref> এই চিত্ৰনাট্যসমূহৰ মূল বৈশিষ্ট্য আছিল লিখাৰ ধৰণ। এই পাণ্ডুলিপিবোৰৰ বেছিভাগৰে আখৰবোৰ গধুৰ চেহেৰা, তুলনামূলকভাৱে চুটি আৰু অনুভূমিকভাৱে দীঘলীয়া। উমাইয়াদ যুগত উপস্থিত আলিফৰ হেলনীয়া বিচ্ছিন্ন ৰূপটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈ গৈছিল আৰু তাৰ ঠাইত তলৰ আখৰটোৰ পৰা যথেষ্ট দূৰত্বত স্থাপন কৰা এটা উচ্চাৰিত সোঁফালৰ ভৰি থকা পোন খাদ এটা স্থাপন কৰা হৈছিল। লগতে হিজাজী লিপিৰ দৰে এইবোৰ প্ৰায়ে সোণ আৰু অন্যান্য ৰঙেৰে চহকীভাৱে আলোকিত কৰা হয়। আন এটা পাৰ্থক্য হ'ল ছূৰাৰ শিৰোনামবোৰ স্পষ্টভাৱে চিহ্নিত কৰা হয় আৰু আয়তাকাৰ পেনেলত আবদ্ধ কৰা হয় আৰু বাহিৰৰ প্ৰান্তত প্ৰান্তীয় ভিনেট বা পালমেট ওলাই থাকে। আৰম্ভণিৰ আব্বাছি যুগৰ এই কোৰআনবোৰো কাঠৰ ফলকত বান্ধি থোৱা আছিল, চাৰিওফালে বাকচৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ গঠন আছিল চলন্ত ওপৰৰ আৱৰণেৰে যিটো গঠনৰ বাকী অংশত চামৰাৰ থংৰে বান্ধি থোৱা হৈছিল।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> ==== নতুন আব্বাছি শৈলী ==== নতুন আব্বাছি শৈলী (NS) খ্ৰীষ্টপূৰ্ব নৱম শতিকাৰ শেষৰ ফালে আৰম্ভ হৈছিল আৰু দ্বাদশ শতিকালৈকে, আৰু হয়তো ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকে কোৰআন নকল কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আদিম আব্বাছি লিপিত কপি কৰা পাণ্ডুলিপিৰ দৰে নহয়, এন এছ পাণ্ডুলিপিৰ উলম্ব আৰ্হি আছিল।<ref name="Leaman 2006 384–389" /> এই সময়ছোৱাত আল-খলিল ইবনে আহমদ আল-ফৰাহিদী (মৃত্যু ৭৮৬)-এ আবু আল-আছৱাদৰ ঠাইত তাছকিল ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰে। তেওঁৰ এই ব্যৱস্থাটো একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই সৰ্বজনীনভাৱে ব্যৱহৃত হৈ আহিছে, আৰু ইয়াত ছটা বিভক্তি চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে: ফাথা (ক), দম্মা (উ), কছৰা (ই), চুকুন (স্বৰ-বৰ্ণহীন), শদ্দা (দ্বি-ব্যঞ্জন), মদ্দা (স্বৰবৰ্ণৰ দীঘলীয়াকৰণ; alif ৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰা হয়)।<ref name="Leaman 2006 130–131">{{cite book|last=Leaman|first=Oliver|title=The Qur'an: an Encyclopedia|year=2006|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-32639-7|pages=[https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/130 130–131]|chapter=Calligraphy and the Qur'an|chapter-url=https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/130}}</ref> এই সময়ছোৱাত আন এজন কেন্দ্ৰীয় ব্যক্তি আছিল আবু বকৰ বি. মুজাহিদ (মৃত্যু ৩২৪/৯৩৬)। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল নিৰ্ভৰযোগ্য পঠনৰ সংখ্যা সীমিত কৰা আৰু মোটামুটি একেধৰণৰ ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ পাঠ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা পঠনসমূহহে গ্ৰহণ কৰা। তেওঁ দ্বিতীয়/অষ্টম শতিকাৰ সাতজন সুপৰিচিত কোৰআন শিক্ষকক বাছি লৈ ঘোষণা কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ পঠন সকলোৰে ঐশ্বৰিক কৰ্তৃত্ব আছে, যাৰ অভাৱ বাকীসকলৰ। তেওঁ এই কথা জনপ্ৰিয় হাদিছৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখিছিল য'ত মুহাম্মাদে কয় যে কোৰআন তেওঁৰ ওপৰত "সাতটা আহৰুফ"ত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। এই সময়ছোৱাত কুফা, বাছৰা, মদিনা, দামাস্কাছ, মক্কাত কোৰআনৰ প্ৰবল পৰম্পৰা আছিল। ইয়াৰ বাবেই ইবনে মুজাহিদে মদীনা, মক্কা, বাছৰা আৰু দামাস্কাছৰ বাবে এটাকৈ পঠন বাছি লৈছিল—নাফি’ (মৃত্যু ১৬৯/৭৮৫), ইবনে কাথিৰ (মৃত্যু ১২০/৭৩৭), আবু আমৰ (মৃত্যু ১৫৪/৭৭০), আৰু... ইবনে আমিৰ (মৃত্যু ১১৮/৭৩৬) ক্ৰমে—আৰু কুফাৰ বাবে তিনিটা, আছিম (মৃত্যু ১২৭/৭৪৪), হামজা (মৃত্যু ১৫৬/৭৭২), আৰু আল-কিছাই (মৃত্যু ১৮৯/৮০৪)ৰ। তেওঁৰ কেননিক পঠনৰ সংখ্যা সাতটালৈ সীমিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা সকলোৰে বাবে গ্ৰহণযোগ্য নাছিল আৰু পাঁচখন চহৰৰ বেছিভাগতে বিকল্প পঠনৰ বাবে প্ৰবল সমৰ্থন আছিল। বৰ্তমান সময়ত সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ সাধাৰণ পঠনটো হ’ল হাফছৰ জৰিয়তে আছিম আল-কুফীৰ পঠন।<ref name="Al-Quran3" /> একাদশ শতিকাৰ পূব কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিত প্ৰথমে ৩০টা অংশৰে গঠিত কোৰআনৰ ২০ জুজ' (খণ্ড) আছে। ৩০ ভাগত বিভক্ত কৰা ব্যৱস্থাটো ৰমজান মাহৰ দিনৰ সংখ্যাৰ সৈতে মিল খায়, য’ত মুছলমানে ৰোজা ৰাখিবলৈ বাধ্য হয় আৰু গোটেই কোৰআন পঢ়াটো বাধ্যতামূলক। এই ভয়ংকৰ পাণ্ডুলিপিখনৰ আন আন অংশ বা খণ্ডবোৰ সমগ্ৰ বিশ্বতে বিভিন্ন সংগ্ৰহত সিঁচৰতি হৈ আছে। তুৰ্কী ভাষাৰ এটা টোকাত কোৰআনক মুহাম্মাদৰ খুলশালীয়েক আৰু জোঁৱাই খলিফা আলীৰ হাতত বুলি কোৱা হৈছে আৰু এইদৰে এই পাণ্ডুলিপিৰ উচ্চ তাৎপৰ্য্য প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। এই গ্ৰন্থখন দশম শতিকাৰ শেষৰ ফালে ইৰাণত বিকশিত হোৱা কীৰ্তিচিহ্নস্বৰূপ লিপি পূব কুফিক ভাষাত লিখা হৈছে। পাণ্ডুলিপিখনৰ লেখা আৰু আলোকসজ্জাই কেলিগ্ৰাফাৰ আৰু চিত্ৰকাৰৰ মহান কলাত্মক দক্ষতাৰ সাক্ষ্য দিয়ে। এই পাণ্ডুলিপি জাৰ্মানীৰ মিউনিখৰ বাভাৰিয়ান ষ্টেট লাইব্ৰেৰীত আছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.wdl.org/en/item/8937/|title=11th Century Qur'an in Eastern Kufic|year=1000|access-date=29 July 2023|archivedate=21 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120921052509/https://www.wdl.org/en/item/8937/|deadurl=yes}}</ref> একাদশ শতিকাৰ শেষৰ আগৰ সাতটা সম্পূৰ্ণ বা প্ৰায় সম্পূৰ্ণ অৰ্ধ-কুফিক কোৰআনৰ ভিতৰত চাৰিটাত আয়াত গণনা আছে। যদিও এটা সৰু নমুনা, ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে আয়াত গণনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰায় ১০০০ চনৰ ভিতৰত অৰ্ধ-কুফিক কোৰআনত এটা প্ৰচলিত আৰু যথেষ্ট গভীৰভাৱে শিপাই থকা প্ৰথা আছিল। ৯৫০ আৰু প্ৰায় ৯৫০ চনত। ১১০০।<ref>{{cite journal|author=Yasser Tabbaa|title=The transformation of Arabic writing|journal=Ars Orientalis|publisher=[[University of Michigan]]|volume=21|year=1991|pages=119–148|jstor=4629416}}</ref> বাগদাদৰ এজন নিপুণ কেলিগ্ৰাফাৰ আবু আলী মুহাম্মাদ ইবনে মুকলা (মৃত্যু ৯৪০)ও এই সময়ত এজন বিশিষ্ট ব্যক্তি আছিল। তেওঁ তিনিজন আব্বাছি খলিফাৰ ৱজিৰ হৈছিল আৰু কঠোৰ সমানুপাতিক নিয়ম মানি চলা প্ৰথমখন লিপি প্ৰস্তুত কৰাৰ কৃতিত্ব তেওঁক দিয়া হয়। কোৰআন লিপিৰ বিকাশ আৰু প্ৰামাণিককৰণত ইবনে মুকলাৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ কেলিগ্ৰাফিক কাম কোৰআন লিখাৰ মানক পদ্ধতিত পৰিণত হৈছিল।<ref name="Leaman 2006 130–131" /> কিন্তু পিছলৈ ইয়াক মুকলাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত ৰখা মাষ্টাৰ কেলিগ্ৰাফাৰ ইবনে আল-বাৱাব (মৃত্যু ১০২২)য়ে নিখুঁত কৰে। মুকলাৰ ব্যৱস্থাটো সাধাৰণতে আৰবী পাণ্ডুলিপি লিপিবদ্ধ কৰাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় শৈলীত পৰিণত হয়, ইয়াৰ পাঠ্যতাৰ বাবে অনুকূল হৈ পৰে। একাদশ শতিকাৰ কোৰআন এই শৈলীৰ আদিম তাৰিখৰ পাণ্ডুলিপিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/iraqiquran.html|title=11th Century Qur'an|access-date=19 September 2017|archivedate=7 June 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607030458/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/iraqiquran.html|deadurl=yes}}</ref> এই "নতুন শৈলী"ক বিৰতি আৰু কৌণিক ৰূপ আৰু ডাঠ আৰু পাতল ষ্ট্ৰ'কৰ মাজৰ চৰম বৈপৰীত্যৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। প্ৰথমতে প্ৰশাসনিক আৰু আইনী নথি-পত্ৰত এই লিপি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত ই পূৰ্বৰ কোৰআন লিপিৰ ঠাই লয়। সম্ভৱ যে বৰ্তমানৰ লিখনীৰ পৰা বহুখিনি পৃথক আদিম ‘আব্বাছি লিপি’তকৈ ইয়াক পঢ়িবলৈ সহজ আছিল। অৰ্থনৈতিক কাৰকসমূহেও হয়তো ভূমিকা লৈছিল কাৰণ "নতুন শৈলী" প্ৰৱৰ্তন হোৱাৰ সময়তে কাগজৰো সমগ্ৰ মুছলমান বিশ্বতে বিয়পিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু এই নতুন সামগ্ৰীৰ প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত কিতাপৰ দাম হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত যেন এই নতুন সামগ্ৰীৰ প্ৰচলন হৈছিল ইয়াৰ চাহিদা বৃদ্ধিলৈ। ছপা প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে সমগ্ৰ মুছলমান বিশ্বত বিয়পি পৰা শেষ লিপি আছিল "নতুন শৈলী।" ত্ৰয়োদশ শতিকালৈকে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আছিল, সেই সময়ত ই কেৱল উপাধিৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল।<ref name="The Quran: A User's Guide3" />{{rp|177}} == ১৯২৪ চনৰ কায়ৰো সংস্কৰণ == কায়ৰোৰ প্ৰভাৱশালী মানক [[কোৰআন]] ([[ইছলামিক বৰ্ষপঞ্জী|ইছলামিক কেলেণ্ডাৰ]] ব্যৱহাৰ কৰি "১৩৪২ কায়ৰোৰ পাঠ") হৈছে ১৯৮৫ চনৰ [[ছৌদি আৰব|ছৌদি]] কোৰআনলৈকে প্ৰায় সমগ্ৰ মুছলমান বিশ্বতে ব্যৱহাৰ কৰা কোৰআন। ইজিপ্তৰ সংস্কৰণটো "হাফছ" সংস্কৰণ ("কিৰা"ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে 'আত") ʻআছিমৰ আবৃত্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, ৮ম শতিকাৰ কুফাৰ আবৃত্তি।<ref name="GBRRCQ2008:74">[[কোৰআনৰ ইতিহাস#GBRRCQ2008|Böwering, "Recent Research on the Construction of the Quran", 2008]]: p.&nbsp; 74</ref> [[ৰুব আল-হিজাব|۞]]<ref>[[Quran 2|Q2]]:26 [https://quran.com/2?translations=20 Commences with ۞] (1/199) (''[[rubʿ al-ḥizb]]''), an Islamic symbol used as a dividing system is to facilitate the [[Qira'at|recitation of the Quran]].</ref> ইয়াত অতিৰিক্ত চিহ্নৰ এটা গোট আৰু পৰিৱৰ্তিত স্বৰ-চিহ্নৰ এটা বিশদ ব্যৱস্থা আৰু ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কোনো পুৰণি ব্যৱস্থাৰ সৈতে একে নহয়।<ref>Stefan Wild, "Reading" ''The Quran: an Encyclopedia'', [[Routledge]]</ref> ৱাৰ্ছ সংস্কৰণ ব্যৱহাৰ কৰা সমগ্ৰ উত্তৰ আফ্ৰিকাত ([[ইজিপ্ত]] বাদ দি) ব্যৱহৃত কোৰআনৰ বাহিৰে কায়ৰো সংস্কৰণটো কোৰআনৰ<ref name="rippin">{{cite book|last=Rippin, Andrew|url=https://archive.org/details/blackwellcompani00ripp_0|title=The Blackwell companion to the Qur'an|publisher=Blackwell|year=2006|isbn=978140511752-4|edition=[2a reimpr.]|display-authors=etal}} * For the history of compilation see ''Introduction'' by [[Tamara Sonn]] pp. 5–6</ref><ref name="melchert2">{{cite journal|last=Melchert|first=Christopher|title=Ibn Mujahid and the Establishment of Seven Qur'anic Readings|journal=Studia Islamica|year=2000|issue=91|pages=5–22|doi=10.2307/1596266|jstor=1596266}}</ref> আধুনিক [[ছপাশাল|ছপাশালৰ]] বাবে মানদণ্ডত পৰিণত হৈছে।<ref>Aisha Geissinger, [https://books.google.com/books?id=7lPFCQAAQBAJ&q=warsh&pg=PA79 Gender and Muslim Constructions of Exegetical Authority: A Rereading of the Classical Genre of Qurʾān Commentary], pg. 79. Leiden: Brill Publishers, 2015. {{ISBN|9789004294448}}</ref> আল-আজহাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আগশাৰীৰ অধ্যাপকৰ এখন কমিটীয়ে<ref name="SW">Stefan Wild, "basmallah" ''The Quran: an Encyclopedia'', [[Routledge]]</ref> ১৯০৭ চনত এই প্ৰকল্পৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল যদিও ১৯২৪ চনৰ ১০ জুলাইতহে ইজিপ্তৰ প্ৰথম ফুৱাদ,,<ref name="Brockett">Brockett, Adrian Alan, ''[https://research-repository.st-andrews.ac.uk/handle/10023/2770 Studies in two transmissions of the Qur'an]''</ref><ref name="malay">Peter G. Riddell, [https://books.google.com/books?id=Tq1v_V4haj4C&dq=nafi%27+al+madani&pg=PA164 Early Malay Qur'anic exegical activity], p. 164. Taken from ''Islam and the Malay-Indonesian World: Transmission and Responses''. London: [[C. Hurst & Co.]], 2001. {{ISBN|9781850653363}}</ref> তেনেকুৱা, ইয়াক কেতিয়াবা "ৰজাৰ (আমীৰিয়া) সংস্কৰণ" বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia|author-last=Albin|author-first=Michael W.|year=2006|title=Printing of the Qurʾān|editor-last=McAuliffe|editor-first=Jane Dammen|editor-link=Jane Dammen McAuliffe|encyclopedia=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]]|volume=IV|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/1875-3922_q3_EQCOM_00158|isbn=90-04-14743-8}}</ref> নতুনকৈ গঠিত মিচৰ ৰাজ্যৰ চৰকাৰৰ লক্ষ্য আছিল আনটো কিৰাতক অবৈধ কৰা নহয়, বৰঞ্চ সেইটোক নিৰ্মূল কৰা, যিটোক কলফনে ভুল বুলি লেবেল লগাইছে, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয়ত ব্যৱহৃত কোৰআনৰ গ্ৰন্থসমূহত পোৱা যায়। ইয়াৰ বাবে তেওঁলোকে চৈধ্যটা কিৰাআতৰ “পাঠ”ৰ ভিতৰত এটা সংৰক্ষণ কৰিবলৈ বাছি লৈছিল, অৰ্থাৎ ‘আছিমৰ ছাত্ৰ হাফছ (মৃত্যু ১৮০/৭৯৬)ৰ। ইয়াৰ প্ৰকাশক "ভয়ংকৰ সফলতা" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে, আৰু সংস্কৰণটোক "এতিয়া বহুলভাৱে কোৰআনৰ চৰকাৰী গ্ৰন্থ হিচাপে দেখা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, চুন্নী আৰু শ্বিয়া উভয়ৰে মাজত ইমানেই জনপ্ৰিয় যে কম ভালৰ মাজত সাধাৰণ বিশ্বাস -অৱগত মুছলমানসকলে "যে কোৰআনৰ একক, নিৰ্দ্বিধায় পঠন আছে", অৰ্থাৎ ১৯২৪ চনৰ কায়ৰো সংস্কৰণৰ। পিছলৈ ১৯২৪ চনত আৰু ১৯৩৬ চনত সৰু সৰু সংশোধনী কৰা হয় - তেতিয়াৰ শাসক ৰজা ফাৰুকৰ সন্মানত "ফাৰুক সংস্কৰণ।" <ref name="Reynolds 2008">{{cite book|author-last=Reynolds|author-first=Gabriel Said|author-link=Gabriel Said Reynolds|year=2008|editor-last=Reynolds|editor-first=Gabriel Said|title=The Qur'an in its Historical Context|url=https://archive.org/details/quranitshistoric00reyn|url-access=limited|location=[[Abingdon-on-Thames|Abingdon, Oxfordshire]]|publisher=[[Routledge]]|chapter=Introduction: Qur'anic Studies and its Controversies|pages=[https://archive.org/details/quranitshistoric00reyn/page/n17 1–26]|doi=10.4324/9780203939604|isbn=978-0-415-42899-6|ref=GSRQSaIC2008|s2cid=160637821|access-date=15 January 2021}}</ref> হাফছ আৰু অসীমৰ অতিশয় জনপ্ৰিয়তাৰ কাৰণসমূহ আবৃত্তি কৰাটো সহজ হোৱাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি "ভগৱানে ইয়াক বাছি লৈছে" বুলি কোৱা সৰল বক্তব্যলৈকে আবৃত্তি কৰাত সহজ, "ঈশ্বৰে ইয়াক বাছি লৈছে" বুলি সৰল বক্তব্যলৈ।<ref>{{cite web|title=Popularity of the recitation of Hafs from 'Aasim. Fatwa No: 118960|url=https://www.islamweb.net/en/fatwa/118960/popularity-of-the-recitation-of-hafs-from-aasim|website=Islamweb|access-date=11 April 2020|date=9 March 2009}} (Qatari Ministry of Awqaf and Islamic Affairs)</ref> ইংগ্ৰিড মেটছনে গণ উৎপাদিত ছপাশালৰ মুছাফক লিখিত কোৰআনৰ উপলব্ধতা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে কিৰাতৰ বৈচিত্ৰ্যও হ্ৰাস কৰাৰ বাবে কৃতিত্ব দিয়ে।<ref name="Mattson-2013-129">{{cite book|last1=Mattson|first1=Ingrid|title=The Story of the Qur'an: Its History and Place in Muslim Life|date=2013|publisher=John Wiley & Sons.|page=129|isbn=9780470673492|url=https://books.google.com/books?id=_-eUnDh_OWgC&q=recitation+of+Hafs+now+became+dominant&pg=PA129|access-date=11 April 2020}}</ref> লিখিত পাঠ্য নীতিগত হৈ পৰিছে আৰু মৌখিক আবৃত্তিই পূৰ্বৰ বহুখিনি সমতা হেৰুৱাই পেলাইছে।<ref name="SW2">Stefan Wild, "Canon" ''The Quran: an Encyclopedia'', [[Routledge]]</ref> মুছলমানৰ মতানৈক্যই ১৯২৪ চনৰ সংস্কৰণৰ পিছত একমতত উপনীত হয়, য'ত ইয়াক কোৰআনৰ [[আল-ফাতিহা|১ নং অধ্যায়ৰ]] প্ৰথম [[আয়াত]] (আয়াহ) হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যদিও অন্যথা ইয়াক আন ১১২টা অধ্যায়ৰ আগৰ অসংখ্য শাৰী হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কোৰআনৰ ৯ নং অধ্যায় বাদ দি।<ref>{{cite encyclopedia|author-last=Graham|author-first=William A.|author-link=William A. Graham (dean)|year=2006|title=Basmala|editor-last=McAuliffe|editor-first=Jane Dammen|editor-link=Jane Dammen McAuliffe|encyclopedia=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]]|volume=I|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/1875-3922_q3_EQCOM_00024|isbn=90-04-14743-8}}</ref> কায়ৰো কোৰআনে আয়াত পৃথক আৰু সংখ্যাকৰণৰ কুফান পৰম্পৰা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু,<ref name="SW" /> এইদৰে ফ্লুগেলৰ ১৮৩৪ চনৰ সংস্কৰণৰ সৈতে এক বেলেগ আয়াত সংখ্যাকৰণৰ মানকৰণ কৰিছিল।<ref>{{cite encyclopedia|author-last=McAuliffe|author-first=Jane Dammen|author-link=Jane Dammen McAuliffe|year=2006|title=Preface|editor-last=McAuliffe|editor-first=Jane Dammen|encyclopedia=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]]|volume=VI|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-90-04-14764-5}}</ref> ই ইবনে আব্বাছৰ বুলি কোৱা অধ্যায়সমূহৰ কালক্ৰমিক ক্ৰম গ্ৰহণ কৰিছিল, যিটো ১৯২৪ চনৰ পিছত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite encyclopedia|author-last=Böwering|author-first=Gerhard|author-link=Gerhard Böwering|year=2006|title=Chronology and the Qurʾān|editor-last=McAuliffe|editor-first=Jane Dammen|editor-link=Jane Dammen McAuliffe|encyclopedia=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]]|volume=I|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/1875-3922_q3_EQCOM_00034|isbn=90-04-14743-8}}</ref> ১৯২৪ চনৰ পূৰ্বৰ বহু সংখ্যক কোৰআন নীল নদীত পেলাই ধ্বংস কৰা হৈছিল।<ref name="Reynolds 2008" /> বিশিষ্ট সমিতিৰ সদস্যসকলৰ ভিতৰত আছিল ইছলামিক পণ্ডিত, মুহাম্মাদ বি. ইজিপ্তৰ জ্যেষ্ঠ কোৰআন পাঠক (শ্বেইখ আল-মাকাৰী) ‘আলী আল-হুছাইনী আল-হাদ্দাদ।<ref name="Brockett" /> এই যুগত ইজিপ্তত কাম কৰা উল্লেখযোগ্য পশ্চিমীয়া পণ্ডিত/শৈক্ষিকসকলৰ ভিতৰত বাৰ্গষ্ট্ৰেছাৰ আৰু জেফ্ৰিও অন্যতম। পদ্ধতিগত পাৰ্থক্যবোৰ এৰাই চলিলেও জল্পনা-কল্পনাই সহযোগিতাৰ মনোভাৱৰ ইংগিত দিয়ে। বাৰ্গষ্ট্ৰেছাৰ নিশ্চয় এই কামটোৰ ওপৰত আপ্লুত হৈছিল।<ref name="Reynolds 2008" /> == সম্পূৰ্ণতা == === ইছলামিক উৎস === খলিফা উছমানৰ প্ৰামাণিককৰণৰ আগৰ ইছলামিক সূত্ৰ অনুসৰি, তাৰ পিছত ভিন্নতা জ্বলাই দিয়া হৈছিল, কোৰআনত হয় ১১৬টা অধ্যায় (উবায় ইবনে কাবৰ পাণ্ডুলিপি) বা ১১১টা অধ্যায় (ইবনে মাছুদৰ পাণ্ডুলিপি) আছিল।<ref>As-Suyuti, "Al-Itqan", pp.&nbsp;152-153; Arthur Jeffery, ''Materials for the History of the Text of the Qu'ran: The Old Codices''. Leiden: E.J.&nbsp;Brill, 1937.</ref> === ইছলামিক দৃষ্টিভংগী: চুন্নী আৰু ছিয়া === বেছিভাগ মুছলমানে বিশ্বাস কৰে যে কোৰআন, যিদৰে আজি উপস্থাপন কৰা হৈছে, সম্পূৰ্ণ আৰু অস্পৃশ্য, যাৰ সমৰ্থন কোৰআনৰ আয়াতত তেওঁলোকৰ বিশ্বাস যেনে "আমি [আল্লাহ] নিঃসন্দেহে সোঁৱৰাই [কোৰআন] পঠিয়াইছো; আৰু আমি নিশ্চিতভাৱে পহৰা দিম।" ইয়াক [দুৰ্নীতিৰ পৰা]"।<ref>{{cite quran|15|9|t=p|s=r}}</ref> কিন্তু কিছুমান চুন্নী সাহিত্যত এনে বাতৰি পোৱা গৈছে যে আবু বকৰৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা কোৰআন সংগ্ৰহৰ পূৰ্বেই কিছুমান প্ৰকাশ ইতিমধ্যে হেৰাই গৈছিল।{{citation needed|date=April 2014}} এটা প্ৰতিবেদনত উমৰে এবাৰ ব্যভিচাৰৰ শাস্তি হিচাপে শিলগুটিৰে কোৰআনৰ এটা নিৰ্দিষ্ট আয়াতৰ পাঠ বিচাৰিছিল, যিটো তেওঁৰ মনত পৰিল। পিছত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে সেই শ্লোকৰ কোনো লিপি থকা একমাত্ৰ ব্যক্তিজন যমমৰ যুদ্ধত নিহত হৈছিল আৰু ফলস্বৰূপে শ্লোকটো হেৰাই গৈছিল। কিছুমান চাহাবাসকলে সেই একেটা আয়াতকে মনত পেলাইছিল, এজন ব্যক্তি আছিল মুহাম্মাদৰ কনিষ্ঠ পত্নী আইছা। তাই কৈছিল যে তাইৰ বিচনাৰ তলত শিলগুটিৰে আঘাত কৰা আয়াতকে ধৰি দুটা আয়াত থকা এখন চাদৰ আৰু মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ পিছত এটা ঘৰচীয়া জন্তুৱে কোঠাটোত সোমাই চাদৰখন খাইছিল।{{sfn|Modarressi|1993}} [[হাদিছ]] সাহিত্যৰ বিশেষজ্ঞসকলে এই হাদিছক নাকচ কৰিছে, কিয়নো সংক্ৰমণৰ সকলো পথতে হয় উৎস প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত অসৎতাৰ অভিযোগত অভিযুক্ত ৰাবী থাকে নহয় কেৱল প্ৰতিবেদনৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ সংস্কৰণৰ সৈতে সংঘাতত লিপ্ত হয়, যিবোৰ সকলোৰে সংক্ৰমণৰ প্ৰামাণিক পথ আছে কিন্তু কাগজখনৰ বিষয়ে অংশটো বাদ দিয়া হয় খাই থকা হৈছে।<ref>Shu'aib al-Arna`ut, ''Tahqiq Musnad Ahmad bin Hanbal'', vol. 6, pg. 269, hadith #26,359. Beirut: Mu`assasah al-Risalah.</ref><ref>[[Muhammad Taqi Usmani]], [[Takmilat Fath al-Mulhim]], vol. 1, pg. 69. [[Beirut]]: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.</ref> কিছুমান ছিয়া পণ্ডিতে কয় যে আলীৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ পিছত আলীৰ খলিফা হোৱাৰ অধিকাৰৰ সকলো উল্লেখ ইচ্ছাকৃতভাৱে বাদ দিছিল। কিছুমান ছিয়াই উছমানিক পাণ্ডুলিপিৰ অখণ্ডতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি কয় যে মুহাম্মাদৰ পৰিয়ালৰ গুণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা দুখন ছূৰা "আল-নুৰেইন" (দুটা পোহৰ) আৰু "আল-ৱালায়াহ" (ৰক্ষকত্ব) আঁতৰোৱা হৈছে।<ref name="The Quran: A User's Guide4" />{{rp|89–90}} আল-খোয়েই এই বিষয়টোক সম্বোধন কৰি কোৰআনৰ সত্যতা আৰু সম্পূৰ্ণতাৰ বাবে যুক্তি আগবঢ়ায় এই ভিত্তিত যে ইয়াক মুহাম্মাদৰ জীৱনকালত সংকলিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ যুক্তি হাদিছৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু মুহাম্মাদৰ জীৱন আৰু তাৰ পিছৰ পৰিস্থিতিৰ সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে আবু বকৰ, উমৰ আৰু উছমানে কোৰআন সংগ্ৰহ কৰাটো খিলাফতৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পিছত উল্লেখযোগ্যভাৱে সংঘটিত হৈছিল আৰু সেয়েহে আলীৰ শাসনৰ কথা উল্লেখ কৰা হ’লে মুছলমানসকলে কোনোবা এজনক নিযুক্তি দিবলৈ গোট খোৱাৰ প্ৰয়োজন নাথাকিলহেঁতেন। খিলাফতৰ আৰম্ভণিতে বা আলী খলিফা হোৱাৰ পিছত কোনো চাহাবায়ে এই কল্পিত পৰিৱৰ্তনৰ কথা উল্লেখ নকৰাটো এই পৰিৱৰ্তন নহ’ল বুলি প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Al-Khu'i 1998 150">{{cite book|last=Al-Khu'i|first=Al-Sayyid|title=The Prolegomena to the Qur'an|year=1998|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-511675-5|pages=150–158}}</ref> আল-খোয়েই এই কথাও কৈছে যে উছমান খলিফা হোৱাৰ সময়লৈকে ইছলাম ইমানেই বিয়পি পৰিছিল যে কোৰআনৰ পৰা কোনো বস্তু আঁতৰোৱাটো কোনোৱে অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল। উছমানে পাঠটো সলনি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন কিন্তু কোৰআন মুখস্থ কৰা সকলোকে তেওঁৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগত যাবলৈ পতিয়ন নিয়াব নোৱাৰিলেহেঁতেন।<ref>{{cite book|last=Al-Khu'i|first=Al-Sayyid|title=The Prolegomena the Qur'an|year=1998|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-511675-5|page=172}}</ref> এনে যিকোনো পৰিৱৰ্তনৰ কথাও উছমানৰ ৰাজনৈতিক বিৰোধী আৰু হত্যাকাৰীয়ে উল্লেখ কৰিলেহেঁতেন তথাপিও কোনোৱেই তেওঁৰ বিৰুদ্ধে এই অভিযোগ উত্থাপন কৰা নাছিল। শেষত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়ায় যে উছমানে যদি কোৰআনক সলনি কৰিলেহেঁতেন তেন্তে উছমানৰ মৃত্যুৰ পিছত আলীয়ে ইয়াক মূল অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনিলেহেঁতেন, বিশেষকৈ তেওঁৰ শাসনৰ আয়াতবোৰ আঁতৰাই পেলোৱা হ’লে। বৰঞ্চ আলীক তেওঁৰ ৰাজত্বকালত কোৰআনৰ প্ৰচাৰ কৰা দেখা যায়, যিটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে কোনো পৰিৱৰ্তন হোৱা নাছিল।<ref name="Al-Khu'i 1998 150" /> === পাণ্ডুলিপি === ২০ শতিকাত ছানা পাণ্ডুলিপি আৱিষ্কাৰ হয়। ইয়াক ৯৫% আস্থাৰে ৫৭৮-৬৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং কৰা হৈছে। পাণ্ডুলিপিখন ওপৰৰ আৰু তলৰ দুয়োটা গ্ৰন্থতে কোৰাণৰ আয়াত থকা এটা পেলিম্পচেষ্ট। ওপৰৰ পাঠটোত মানক কোৰআনৰ দৰেই হুবহু একে আয়াত আৰু ছূৰা আৰু আয়াতৰ ক্ৰম একে।<ref>Behnam Sadeghi & Mohsen Goudarzi, "[https://bible-quran.com/wp-content/uploads/2013/01/Sadeghi-Goudarzi-sana-Origins-of-the-Quran.pdf Sana'a and the Origins of the Qu'ran]", ''Der Islam'', '''87''' (2012), 26.</ref> ছানা পাণ্ডুলিপিৰ তলৰ পাঠত থকা ছূৰাবোৰৰ ক্ৰম মানক কোৰআনৰ ক্ৰমৰ পৰা পৃথক।<ref>Behnam Sadeghi & Mohsen Goudarzi, "Sana'a and the Origins of the Qu'ran", ''Der Islam'', '''87''' (2012), 23.</ref> ইয়াৰ উপৰিও তলৰ পাঠটোত মানক কোৰআনৰ সমকক্ষ পাঠ্যৰ পৰা বিস্তৃত ভিন্নতা প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে; তেনেদৰে তলৰ পাঠটোৱে একমাত্ৰ জীয়াই থকা প্ৰাচীন কোৰআন পাণ্ডুলিপিখনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে যি 'উছমানিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল নাথাকে। এই ভিন্নতাসমূহৰ অধিকাংশই শব্দ আৰু বাক্যাংশ যোগ কৰে, যাতে মানক কোৰআন পঢ়াত গুৰুত্ব বা স্পষ্ট হয়। কিছুমান পণ্ডিতে উছমানৰ মূলসুঁতিৰ পৰম্পৰাৰ বাহিৰত নবীৰ ব্যক্তিগত চাহাবাসকলে ৰখা ‘ছাহাবা সংহিতা’ৰ ভিন্নতাৰ প্ৰতিবেদনত এই তাৰতম্যৰ বাবে সমান্তৰালতা প্ৰস্তাৱ কৰিছে; কিন্তু এই চিঠিপত্ৰবোৰ বহুত সংখ্যালঘু। ফ্ৰান্সোৱা ডেৰ'চে পুৰাতাত্ত্বিক ভিত্তিত হিজৰী প্ৰথম শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত (সেয়েহে ৬৭২ - ৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দ) নিম্ন গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ প্ৰস্তাৱ কৰিছে আৰু ছানা'য়া পেলিম্পচেষ্টৰ চৰিত্ৰৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰিছে, "পাণ্ডুলিপি Ṣanʿāʾ I ৰ তলৰ লিপি।" ইবনে মাছুদ আৰু উবায়ীৰ কোৰআন সংহিতাৰ পৰাও পৃথক কোৰআনৰ এটা পাঠ্যৰ সৈতে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰা পৰিৱেশত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। == লগতে চাওক == * [[ইছলামিক জগতত খ্ৰীষ্টান প্ৰভাৱ]] * [[কৰ্পাছ ক'ৰানিকাম]] * [[প্ৰাচীন কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপি]] * [[বাইবেল আৰু কোৰআনৰ আখ্যান]] * [[ইছলামত নবী আৰু ৰাছুল]] * [[কোৰআনৰ সময়সীমা]] * [[কিছাছ আল-আনবিয়া]] * [[কোৰআনৰ সমালোচনা]] == টোকা == {{reflist|group=Note}} == তথ্য সমূহ == === উদ্ধৃতিসমূহ === {{Reflist|30em}} === গ্ৰন্থতালিকা === * {{cite book|last=Aslan|first=Reza|author-link=Reza Aslan|title=No God But God: The Origins, Evolution and Future of Islam|url=https://books.google.com/books?id=HP1zoWqpqg4C&pg=PA6|date=2 December 2008|publisher=Random House|isbn=978-1-4070-0928-5|page=29}} * {{cite book|editor1-last=Blidstein|editor1-first=Moshe|editor2-last=Silverstein|editor2-first=Adam J.|editor3-last=Stroumsa|editor3-first=Guy G.|editor3-link=Guy Stroumsa|year=2015|title=The Oxford Handbook of the Abrahamic Religions|last=Bulliet|first=Richard W.|author-link=Richard Bulliet|chapter=Islamo-Christian Civilization|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_B2DCgAAQBAJ&pg=PA109|location=[[Oxford]]|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=109–112|doi=10.1093/oxfordhb/9780199697762.013.6|isbn=978-0-19-969776-2|lccn=2014960132|s2cid=170430270|access-date=14 October 2020}} * {{cite book|last1=Leemhuis|first1=Fred|editor-last=MacAuliffe|editor-first=Jane Dammen|editor-link=Jane Dammen McAuliffe|title=The Cambridge Companion to the Qur'ān|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_g3b4|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_g3b4/page/145 145]–155|year=2006|isbn=9780521539340}} * {{cite book|last=Cook|first=Michael|author-link=Michael Cook (historian)|title=The Koran: A Very Short Introduction|date=2000|location=[[Oxford]]|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://archive.org/details/koranveryshorti00cook|url-access=registration|quote=The Koran: A Very Short Introduction|isbn=0192853449|ref=MCKaVSI2000}} * {{cite book|last=Donner|first=Fred McGraw|author-link=Fred Donner|title=Muhammad and the Believers: At the Origins of Islam|url=https://archive.org/details/muhammadbeliever00donn|url-access=limited|year=2010|publisher=[[Harvard University Press]]|location=[[London]]|isbn=978-0-674-05097-6|pages=[https://archive.org/details/muhammadbeliever00donn/page/n173 153–154]}} * {{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t243/e275|title=The Islamic World: Past and Present|last=Esposito|first=John L.|author-link=John Esposito|website=Oxford Islamic Studies Online|access-date=1 May 2019|archivedate=31 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080131230537/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t243/e275|deadurl=yes}} * {{cite book|last=Holland|first=Tom|author-link=Tom Holland (author)|title=In the Shadow of the Sword|date=2012|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|location=[[New York City|New York]]|isbn=978-0-385-53135-1|url=https://books.google.com/books?id=1f_BR2DulRIC&q=in+the+shadow+of+the+sword+holland|access-date=29 August 2019|ref=THItSotS2012}} * {{cite book|last=Hughes|first=Aaron W.|author-link=Aaron W. Hughes|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZmGrAgAAQBAJ&pg=PA67|chapter=The Quran: The Base Narrative|title=Muslim Identities: An Introduction to Islam|pages=67–92|year=2013|location=[[New York City|New York]]|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-53192-4|jstor=10.7312/hugh16146.8|s2cid=169663918|access-date=14 October 2020}} * {{cite book|author1-last=Nöldeke|author1-first=Theodor|author1-link=Theodor Nöldeke|author2-last=Schwally|author2-first=Friedrich|author2-link=Friedrich Schwally|author3-last=Bergsträsser|author3-first=Gotthelf|author3-link=Gotthelf Bergsträsser|author4-last=Pretzl|author4-first=Otto|author4-link=Otto Pretzl|year=2013|chapter=The Genesis of the Authorized Redaction of the Koran under the Caliph ʿUthmān|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uKEHNcrPC9cC&pg=PA251|editor-last=Behn|editor-first=Wolfgang H.|translator-last=Behn|translator-first=Wolfgang H.|title=The History of the Qurʾān|location=[[Leiden]] and [[Boston]]|publisher=[[Brill Publishers]]|series=Texts and Studies on the Qurʾān|volume=8|pages=251–275|doi=10.1163/9789004228795_017|isbn=978-90-04-21234-3|issn=1567-2808|access-date=15 January 2021}} * {{cite book|author-last=Reeves|author-first=John C.|year=2004|chapter=Some Explorations of the Intertwining of Bible and Qur‘ān|chapter-url=https://books.google.com/books?id=WNId86Eu4TEC&pg=PA43|editor-last=Reeves|editor-first=John C.|title=Bible and Qurʼān: Essays in Scriptural Intertextuality|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|series=[[Society of Biblical Literature|SBL Symposium]]|volume=24|pages=43–60|isbn=978-90-04-12726-5|issn=1569-3627|s2cid=160092342|access-date=15 January 2021}} * {{cite book |author-last=Reynolds|author-first=Gabriel Said|author-link=Gabriel Said Reynolds|year=2008|editor-last=Reynolds|editor-first=Gabriel Said|title=The Qur'an in its Historical Context|url=https://archive.org/details/quranitshistoric00reyn|url-access=limited|location=[[Abingdon-on-Thames|Abingdon, Oxfordshire]]|publisher=[[Routledge]]|chapter=Introduction: Qur'anic Studies and its Controversies|pages=[https://archive.org/details/quranitshistoric00reyn/page/n17 1–26]|doi=10.4324/9780203939604|isbn=978-0-415-42899-6|ref=GSRQSaIC2008|s2cid=160637821}} * {{cite book|author-last=Saadi|author-first=Abdul-Massih|year=2008|editor-last=Reynolds|editor-first=Gabriel Said|title=The Qur'an in its Historical Context|url=https://archive.org/details/quranitshistoric00reyn|url-access=limited|location=[[Abingdon-on-Thames|Abingdon, Oxfordshire]]|publisher=[[Routledge]]|chapter=Nascent Islam in the Seventh Century Syriac Sources|pages=[https://archive.org/details/quranitshistoric00reyn/page/n233 217–222]|doi=10.4324/9780203939604|isbn=978-0-415-42899-6|ref=AMSNIit7CSS2008|s2cid=211653850}} * {{Cite book|title=Creating the Qur'an: A Historical-Critical Study|last=Shoemaker|first=Stephen J.|publisher=[[University of California Press]]|year=2022|isbn=978-0-520-38903-8|url=https://books.google.com/books?id=ISBN9780520389038}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book|author-last=Sinai|author-first=Nicolai|year=2009|chapter=The Qurʾan As Process|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GcgCErhKGrAC&pg=PA405|editor1-last=Marx|editor1-first=Michael|editor2-last=Neuwirth|editor2-first=Angelika|editor2-link=Angelika Neuwirth|editor3-last=Sinai|editor3-first=Nicolai|title=The Qurʾān in Context: Historical and Literary Investigations into the Qurʾānic Milieu|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|series=Texts and Studies on the Qurʾān|volume=6|pages=405–440|doi=10.1163/ej.9789004176881.i-864.104|isbn=978-90-04-17688-1|issn=1567-2808|s2cid=191057440|access-date=15 January 2021}} * {{cite encyclopedia|encyclopedia=The Qur'an: An encyclopedia|editor-first=Oliver|editor-last=Leaman|publisher=Routledge|year=2006|isbn=9780415326391|url=https://archive.org/details/quranencyclopedi2006unse/page/30/mode/2up|url-access=registration|title='Ali ibn Abi Talib|pages=28{{ndash}}32|author-first=Arzina R.|author-last=Lalani}} * {{cite book|title=Revelation and Falsification|author1-first=Mohammad Ali|author1-last=Amir-Moezzi|editor1-first=Etan|isbn=9789004167827|editor1-last=Kohlberg|editor2-first=Mohammad Ali|editor2-last=Amir-Moezzi|author-link=|url=https://archive.org/details/KohlbergMoezziREVELATIONANDFALSIFICATIONTheKitabAlQiratOfAhmadB.MuhammadAlSayyariLeiden2009./mode/2up|url-access=registration|year=2009|publisher=Brill|chapter=Information, Doubts and Contradictions in Islamic Sources|pages=12{{ndash}}23}} * {{Cite book|last=Momen|first=Moojan|title=An Introduction to Shi'i Islam|url=https://archive.org/details/introductiontosh0000unse_d5k7|publisher=Yale University Press|year=1985|isbn=9780853982005|author-link=Moojan Momen}} * {{cite book|title=Revelation and Falsification|author1-first=Etan|author1-last=Kohlberg|editor1-first=Etan|isbn=9789004167827|editor1-last=Kohlberg|editor2-first=Mohammad Ali|editor2-last=Amir-Moezzi|author-link=|url=https://archive.org/details/KohlbergMoezziREVELATIONANDFALSIFICATIONTheKitabAlQiratOfAhmadB.MuhammadAlSayyariLeiden2009./mode/2up|url-access=registration|year=2009|publisher=Brill|chapter=Life and Works of al-Sayyārī|pages=30{{ndash}}37}} * {{cite book|title=The Divine Guide In Early Shi'ism: The Sources of Esotericism in Islam|author-first=Mohammad Ali|author-last=Amir-Moezzi|translator-first=David|author-link=Mohammad Ali Amir-Moezzi|translator-last=Streight|publisher=State University of New York Press|year=1994|isbn=0791421228|url=https://archive.org/details/thedivineguideinearlyshiism1/mode/1up|url-access=registration}} * {{cite book|title=Approaches to the History of the Interpretation Of The Qur'ān|editor-first=Andrew|editor-last=Rippin|editor-link=Andrew Rippin|year=1988|publisher=Clarendon Press|isbn=0198265468|chapter=The Speaking Qur'an and the silent Qur'an: A Study of the Principles and Development of Imāmī Shī'ī ''tafsīr''|pages=177{{ndash}}198|author-first=Mahmoud M.|author-last=Ayoub|author-link=Mahmoud M. Ayoub|url=https://archive.org/details/241186042rippinapproachestothehistoryoftheinterpretationofthequranpdf/page/n93/mode/1up|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Modarressi|first=Hossein|title=Tradition and Survival: A Bibliographical Survey of Early Shi'ite Literature|publisher=Oneworld|year=2003|isbn=9781851683314|volume=1|pages=2|author-link=Hossein Modarressi}} * {{Cite encyclopedia|title=Shīʿism and the Qurʾān|encyclopedia=Encyclopaedia of the Qurʾān|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-quran/shiism-and-the-quran-EQCOM_00181|last=Bar-Asher|first=Meir M.|editor-last=McAuliffe|editor-first=Jane Dammen}} * {{cite encyclopedia|year=1998|title=Eschatology iii. Imami Shiʿism|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|url=https://www.iranicaonline.org/articles/eschatology-iii|author-link=|volume=VIII/6|pages=575–581|author-first=Mohammad Ali|author-last=Amir-Moezzi}} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book|author=M. M. Azami|title=The History of the Qur'anic Text from Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments|publisher=UK Islamic Academy|year=2003|isbn=978-1872531656|author-link=Muhammad Mustafa Al-A'zami}} * {{cite book|editor=Jane Dammen McAuliffe|title=The Cambridge Companion to the Quar'an|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_g3b4|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-53934-0}} * {{cite book|author=Adam J. Silverstein|title=Islamic History: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/islamichistoryve0000silv|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=978-0-19-954572-8}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * [http://www.islamic-awareness.org/History/Islam/Inscriptions/earlyislam.html Dated Muslim Texts From 1-72 AH / 622-691 AD: Documentary Evidence For Early Islam] Islamic Awareness * [http://www.corpuscoranicum.de/index/einleitung Corpus Coranicum: comprehensive website on early Quran manuscripts by the Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities] * [http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/sacredthemesionly.html Several early Qur'ans: information, zoomable images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115033628/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/sacredthemesionly.html |date=15 November 2015 }} British Library website {{DEFAULTSORT:History Of The Qur'an}} [[শ্ৰেণী:ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] 1pp741wm09fztgxi86s13i52ftsy7y7 3 98148 635880 417838 2026-09-17T02:37:19Z Mfield 48384 Mfieldয়ে পুনৰ্নিৰ্দেশ নেৰাকৈ পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:J.pshine5t]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Renamed user c89221ac4ed1ac48def6c841bba1540b]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/J.pshine5t|J.pshine5t]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user c89221ac4ed1ac48def6c841bba1540b|Renamed user c89221ac4ed1ac48def6c841bba1540b]]" 376191 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 10:17, 29 August 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> ocgeywsba3q5eq34i354zbn0dq5akoj 0 101636 635891 427782 2026-09-17T05:29:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635891 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = কৰ্পূৰী ঠাকুৰ{{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} | image = Karpoori Thakur 2024 stamp of India.jpg | caption =২০২৪ চনৰ ডাক টিকটত কৰ্পূৰী ঠাকুৰ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1924|01|24}} | birth_place =সমষ্টিপুৰ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যা প্ৰদেশ, ব্ৰিটিছ ভাৰত | death_date = {{Death date and age|df=yes|1988|02|17|1924|01|24}} | death_place = [[পাটনা]], [[বিহাৰ]], ভাৰত | party =চচিয়েলিষ্ট পাৰ্টি, ভাৰতীয় ক্ৰান্তি দল, জনতা পাৰ্টি, লোক দল | order1 = | office1 = বিহাৰৰ একাদশ মুখ্যমন্ত্ৰী | term_start1 = ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৭০ | term_end1 = ২ জুন ১৯৭১ | predecessor1 =দাৰোগা প্ৰসাদ ৰায় | successor1 =ভোলা পাছৱান শাস্ত্ৰী | term_start2 = ২৪ জুন ১৯৭৭ | term_end2 = ২১ এপ্ৰিল ১৯৭৯ | predecessor2 =জগন্নাথ মিশ্ৰ | successor2 =ৰাম সুন্দৰ দাস | office3 = বিহাৰৰ দ্বিতীয় উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী | term_start3 = ৫ মাৰ্চ ১৯৬৭ | term_end3 = ৩১ জানুৱাৰী ১৯৬৮ | 1blankname3 =মুখ্যমন্ত্ৰী | 1namedata3 = মহামায়া প্ৰসাদ সিনহা | predecessor3 = অনুগ্ৰহ নাৰায়ণ সিনহা | successor3 =সুশীল কুমাৰ মোদী | office4 = বিহাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰী | term_start4 = ৫ মাৰ্চ ১৯৬৭ | term_end4 = ৩১ জানুৱাৰী ১৯৬৮ | predecessor4 = সত্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ সিনহা | successor4 = সতীশ প্ৰসাদ সিনহা | occupation = স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষক, ৰাজনীতিবিদ | awards = [[File:Bharat Ratna Ribbon.svg|35px]] [[ভাৰত ৰত্ন]] (২০২৪)| }} '''কৰ্পূৰী ঠাকুৰ''' ({{lang-en|Karpoori Thakur}}; ২৪ জানুৱাৰী ১৯২৪ – ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, শিক্ষক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল। তেওঁ প্ৰথমে ১৯৭০ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা ১৯৭১ চনৰ জুনলৈকে আৰু তাৰ পিছত ১৯৭৭ চনৰ জুন মাহৰ পৰা ১৯৭৯ চনৰ এপ্ৰিললৈকে বিহাৰৰ একাদশ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে দুটা কাৰ্যকাল কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁক জনপ্ৰিয়ভাবে '''জন নায়ক''' বুলি জনা যায়। [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ২০২৪ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী তাৰিখে তেওঁক মৰণোত্তৰভাৱে দেশৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[ভাৰত ৰত্ন]] সন্মান প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite web |last1=Joshi |first1=Varenya |title=Bharat Ratna for Jananayak Karpuri Thakur: Transformative Leader's Enduring Legacy |url=https://www.brutimes.com/news/politics/bharat-ratna-for-jananayak-karpuri-thakur-transformative-leaders-enduring-legacy |website=Bru Times News |language=en |access-date=23 January 2024 |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123180023/https://www.brutimes.com/news/politics/bharat-ratna-for-jananayak-karpuri-thakur-transformative-leaders-enduring-legacy |url-status=live |archivedate=23 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240123180023/https://www.brutimes.com/news/politics/bharat-ratna-for-jananayak-karpuri-thakur-transformative-leaders-enduring-legacy |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Former Bihar chief minister Karpoori Thakur to be awarded Bharat Ratna posthumously |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-socialist-leader-karpoori-thakur-to-be-awarded-bharat-ratna-posthumously-101706020261885.html |website=Hindustan Times |language=en |date=23 January 2024 |access-date=23 January 2024 |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123144100/https://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-socialist-leader-karpoori-thakur-to-be-awarded-bharat-ratna-posthumously-101706020261885.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title='Jan Nayak Karpoori Thakurji's Life Revolved Around Twin Pillars Of Simplicity, Social Justice': PM Modi |url=https://www.oneindia.com/india/jan-nayak-karpoori-thakurjis-life-revolved-around-twin-pillars-of-simplicity-social-justice-pm-3733821.html}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯২৪ চনৰ ২৪ জানুৱাৰী তাৰিখে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্গত বিহাৰ আৰু উৰিষ্যা প্ৰদেশৰ সমষ্টিপুৰ জিলাৰ পীতৌনঝিয়াত (বৰ্তমান কৰ্পূৰী গ্ৰাম) কৰ্পূৰী ঠাকুৰৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ গকুল ঠাকুৰ আৰু মাতৃ ৰামদুলাৰী দেৱী।<ref name=print>{{Cite web|last=Singh|first=Aastha|date=24 January 2019|title=Karpoori Thakur, the other Bihar CM who banned alcohol|url=https://theprint.in/theprint-profile/karpoori-thakur-the-other-bihar-cm-who-banned-alcohol/182593/|access-date=15 June 2020|website=ThePrint|language=en-US|archive-date=15 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615083114/https://theprint.in/theprint-profile/karpoori-thakur-the-other-bihar-cm-who-banned-alcohol/182593/|url-status=live}}</ref> তেওঁলোক নাই (নাপিত) সম্প্ৰদায়ৰ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/former-bihar-chief-minister-karpoori-thakur-to-be-awarded-bharat-ratna-posthumously-2492709-2024-01-23|title=Karpoori Thakur, former Bihar Chief Minister, conferred Bharat Ratna posthumously|access-date=23 January 2024|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123180028/https://www.indiatoday.in/india/story/former-bihar-chief-minister-karpoori-thakur-to-be-awarded-bharat-ratna-posthumously-2492709-2024-01-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karpoori-thakur-bihar-chief-minister-who-championed-social-justice-101696331907041.html|title=How Bihar’s caste survey seeks to build on the legacy of Karpoori Thakur|access-date=23 January 2024|archive-date=12 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231112202839/https://www.hindustantimes.com/india-news/karpoori-thakur-bihar-chief-minister-who-championed-social-justice-101696331907041.html|url-status=live}}</ref> দেউতাক গাঁৱৰ এজন কৃষক আছিল আৰু আগতে তেওঁৰ পৰম্পৰাগত বৃত্তি চুলি কটাৰ কাম কৰিছিল। ১৯৪০ চনত তেওঁ পাটনা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা দ্বিতীয় বিভাগত মেট্ৰিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। তেওঁ [[মহাত্মা গান্ধী]] আৰু সত্যনাৰায়ণ সিনহাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল।<ref name="Prasāda Ārya Kumāra">{{cite book | last=Prasāda | first=R. | last2=Ārya | first2=J. | last3=Kumāra | first3=K. | title=Karpoori, a Portrait | publisher=S.K. Publications | year=1991 | url=https://books.google.com/books?id=LKNAAAAAMAAJ | access-date=23 January 2024 | page=11 | archive-date=23 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240123175915/https://books.google.com/books?id=LKNAAAAAMAAJ | url-status=live }}</ref><ref name="Singh 2015">{{cite book | last=Singh | first=S. | title=Ruled or Misruled: Story and Destiny of Bihar | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2015 | isbn=978-93-85436-42-0 | url=https://books.google.com/books?id=SVu8CgAAQBAJ&pg=PT26 | quote=Karpoori Thakur, a Gandhian leader from an extremely backward caste of a barber or nai community from Samastipur | page=26 | access-date=23 January 2024 | archive-date=23 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240123180030/https://books.google.com/books?id=SVu8CgAAQBAJ&pg=PT26 | url-status=live }}</ref> তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় ছাত্ৰ ফেডাৰেচনত যোগদান কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2016/08/karpoori-thakur-a-socialist-leader-in-the-hindi-belt/?amp|title=Karpoori Thakur: A Socialist Leader in the Hindi Belt|date=15 August 2016|access-date=11 February 2021|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123175918/https://www.forwardpress.in/2016/08/karpoori-thakur-a-socialist-leader-in-the-hindi-belt/?amp|url-status=live}}</ref> ছাত্ৰ কৰ্মী হিচাপে তেওঁ স্নাতক মহলাত শিক্ষা এৰি [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ত যোগদান কৰে। ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণৰ বাবে তেওঁ ২৬ মাহ কাৰাগাৰত কটায়।<ref name="freeindia">{{cite web |url=http://www.freeindia.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=517 |title=Karpoori Thakur |publisher=FreeIndia.Org |access-date=14 January 2008 |archive-date=14 March 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050314010924/http://www.freeindia.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=517 |url-status=dead |archivedate=14 March 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050314010924/http://www.freeindia.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=517 |deadurl=yes }}</ref> ভাগলপুৰৰ কেম্প জেলত ২৬ মাহ ধৰি কাৰাগাৰৰ নিৰ্যাতন ভোগ কৰি ১৯৪৫ চনত তেওঁ কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত ঠাকুৰে নিজৰ গাঁৱৰ স্কুলত শিক্ষক হিচাপে যোগদান কৰে। ১৯৫২ চনত তাজপুৰ সমষ্টিৰ পৰা চচিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বিহাৰ বিধান সভাৰ সদস্য হৈছিল। ১৯৬০ চনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীৰ সাধাৰণ ধৰ্মঘটৰ সময়ত পি এণ্ড টিৰ কৰ্মচাৰীসকলক নেতৃত্ব বহন কৰাৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ হৈছিল। ১৯৭০ চনত তেওঁ টেলকোৰ শ্ৰমিকসকলৰ স্বাৰ্থৰক্ষাৰ কাৰ্য্যক প্ৰচাৰৰ বাবে ২৮ দিন ধৰি আমৰণ অনশনৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="freeindia" /> ঠাকুৰে হিন্দী ভাষাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যপন্থা হাতত লৈছিল। বিহাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰী হিচাপে তেওঁ মেট্ৰিক পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে ইংৰাজীক বাধ্যতামূলক বিষয় হিচাপে আঁতৰাই পেলাইছিল। অভিযোগ কৰা হৈছিল যে ৰাজ্যখনত ইংৰাজী মাধ্যমৰ শিক্ষাৰ মানদণ্ড নিম্ন হোৱাৰ বাবে বিহাৰী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="freeindia" /> ১৯৭০ চনত বিহাৰৰ প্ৰথমজন অনাকংগ্ৰেছী চচিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হোৱাৰ পূৰ্বে ঠাকুৰে বিহাৰৰ মন্ত্ৰী আৰু উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ বিহাৰত মদ্যপানৰ সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞাও বলবৎ কৰিছিল। তেওঁৰ শাসনকালত বিহাৰৰ পিছপৰা অঞ্চলত তেওঁৰ নামত<ref name="freeindia" /> বহুতো বিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল। বুলন্দশ্বহৰৰ চেত ৰাম টোমাৰ তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী আছিল। এজন সমাজবাদী নেতা ঠাকুৰ [[জয় প্ৰকাশ নাৰায়ণ]]ৰ ঘনিষ্ঠ আছিল।<ref name="ibnlive_bharat_ratna">{{cite web | url = http://www.ibnlive.com/news/bihar-wants-bharat-ratna-for-karpoori-thakur/56466-3.html | title = Bihar wants Bharat Ratna for Karpoori Thakur | publisher = [[CNN-IBN]] | date = 14 January 2008 | access-date = 14 January 2008 | archive-date = 17 January 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080117121035/http://www.ibnlive.com/news/bihar-wants-bharat-ratna-for-karpoori-thakur/56466-3.html | url-status = live | archivedate = 17 January 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080117121035/http://www.ibnlive.com/news/bihar-wants-bharat-ratna-for-karpoori-thakur/56466-3.html | deadurl = yes }}</ref> [[ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থা, ১৯৭৫|ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থাত]] (১৯৭৫–৭৭) তেওঁ আৰু জনতা পাৰ্টিৰ অন্যান্য বিশিষ্ট নেতাসকলে ভাৰতীয় সমাজৰ অহিংস ৰূপান্তৰৰ লক্ষ্যৰে "সম্পূৰ্ণ বিপ্লৱ" আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিয়ে। ১৯৭৭ চনৰ বিহাৰ বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনত জনতা পাৰ্টিৰ হাতত শাসকীয় [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] দলে পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হয়। জনতা পাৰ্টি ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (সংগঠন), চৰণ সিঙৰ ভাৰতীয় লোকদল (বিএলডি), চচিয়েলিষ্ট আৰু জনসংঘৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদীকে ধৰি পৃথক পৃথক গোটৰ শেহতীয়া গঠবন্ধন আছিল। এই গোটসমূহে একত্ৰিত হোৱাৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্য আছিল দেশজোৰা জৰুৰীকালীন অৱস্থা জাপি দিয়া আৰু স্বাধীনতা কৰ্তন কৰা প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ক পৰাস্ত কৰা। চচিয়েলিষ্ট আৰু বিএলডিয়ে পিছপৰা জাতি আৰু কংগ্ৰেছ(অ) আৰু জনসংঘই উচ্চ জাতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name="Parl">{{cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=3489&lastls=15| title=Members Bioprofile|publisher=[[Parliament of India]]|access-date= 8 April 2020}}</ref><ref name="sk">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IVxODwAAQBAJ&pg=PT48|title=Post-Mandal Politics in Bihar: Changing Electoral Patterns|author=Kumar, Sanjay |year=2018|publisher=SAGE Publications|isbn=9789352805860|access-date=19 April 2020|archive-date=27 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327064805/https://books.google.com/books?id=IVxODwAAQBAJ&pg=PT48|url-status=live}}</ref>১৯৭৭ চনত বিহাৰ বিধান সভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰি দেৱেন্দ্ৰ প্ৰসাদ যাদৱে ঠাকুৰক ফুলপাৰাছ বিধান সভা সমষ্টিৰ উপ-নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে। কংগ্ৰেছৰ ৰাম জয়পাল সিং যাদৱক পৰাস্ত কৰি ৬৫০০০ ভোটৰ ব্যৱধানত ঠাকুৰে জয়লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19780115-bihar-cm-karpoori-thakur-wins-crucial-by-election-from-phulpuras-822744-2014-09-20|title=Bihar CM Karpoori Thakur wins crucial by-election from Phulpuras|website=India Today|accessdate=27 April 2021|archive-date=12 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412194920/https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19780115-bihar-cm-karpoori-thakur-wins-crucial-by-election-from-phulpuras-822744-2014-09-20|url-status=live}}</ref> জনতা পাৰ্টি ক্ষমতালৈ অহাৰ পিছত বিহাৰ জনতা পাৰ্টিৰ অধ্যক্ষ সত্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ সিনহাৰ বিৰুদ্ধে বিধায়িনী দলৰ নিৰ্বাচনত ১৪৪ৰ বিপৰীতে ৮৪ ভোটত তেওঁ জয়ী হৈ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে বিহাৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হয়।<ref>{{cite book| url = https://books.google.com/books?id=5xj0g8euumQC&q=satyendra+narayan+sinha&pg=PA211| title = Bihar chief ministership battle 1977| author = Mirchandani, G.G. | publisher = Abhinav Publications| year = 2003| access-date = 4 June 2007| page = 211| isbn = 9788170170617| archive-date = 23 January 2024| archive-url = https://web.archive.org/web/20240123175917/https://books.google.com/books?id=5xj0g8euumQC&q=satyendra+narayan+sinha&pg=PA211#v=onepage&q=satyendra%20narayan%20sinha&f=false| url-status = live}}</ref> চৰকাৰী চাকৰিত পিছপৰা জাতিৰ বাবে সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া মুংগেৰী লাল আয়োগৰ প্ৰতিবেদন কাৰ্যকৰী কৰাৰ ঠাকুৰে লোৱা সিদ্ধান্তৰ বাবে দলৰ ভিতৰত আন্তঃকন্দলৰ সূচনা হয়। জনতা পাৰ্টিৰ উচ্চ বৰ্ণৰ লোকে ঠাকুৰক মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ পৰা আঁতৰাই সংৰক্ষণ নীতিৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁলোকে দলিত বিধায়ককসকলক নিজৰ ফলীয়া কৰিবলৈ দলিত প্ৰাৰ্থী ৰাম সুন্দৰ দাসক প্ৰাৰ্থী হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। দাস আৰু ঠাকুৰ দুয়োজন চচিয়েলিষ্ট হ’লেও দাসক ঠাকুৰতকৈ অধিক মধ্যপন্থী আৰু সহযোগী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। সমৰ্থন হেৰুৱাত ঠাকুৰে পদত্যাগ কৰে আৰু দাস ১৯৭৯ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত বিহাৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হয়। উচ্চ বৰ্ণক চৰকাৰী চাকৰিৰ অধিক শতাংশ লাভ কৰিবলৈ অনুমতি দি সংৰক্ষণ আইন দুৰ্বল কৰা হয়। জনতা পাৰ্টিৰ অভ্যন্তৰীণ মনোমালিন্যৰ বাবে ই একাধিক ফৈদত বিভক্ত হয় যাৰ ফলত ১৯৮০ চনত কংগ্ৰেছে পুনৰ ক্ষমতালৈ আহে।<ref>[http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_registration&task=home_30yearsinit&issueid=91&assignedid=5&home=1 30 years ago in India Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202144249/http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_registration&task=home_30yearsinit&issueid=91&assignedid=5&home=1 |date=2 February 2009 }} (slide 3). India Today.</ref><ref name="sk"/><ref name="dt">{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/state-mourns-death-of-ex-cm-on-festival-day/cid/1474245|title=State mourns death of ex-CM on festival day|date=7 March 2015|publisher=Daily Telegraph|access-date=19 April 2020|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123175921/https://www.telegraphindia.com/india/state-mourns-death-of-ex-cm-on-festival-day/cid/1474245|url-status=live}}</ref> ১৯৭৯ চনৰ জুলাই মাহত জনতা পাৰ্টি বিভাজন হোৱাত কৰ্পূৰী ঠাকুৰে চৰণ সিং ফৈদৰ পক্ষ লয়। ১৯৮০ চনৰ নিৰ্বাচনত তেওঁ সমষ্টিপুৰ (বিধান সভা সমষ্টি)ৰ পৰা বিহাৰ বিধান সভালৈ জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ) প্ৰাৰ্থী হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। পিছলৈ তেওঁৰ দলটোৱে ভাৰতীয় লোকদললৈ নাম সলনি কৰে আৰু ১৯৮৫ চনত সোণবৰছা সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্বাচনত বিহাৰ বিধান সভাৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে ঠাকুৰ নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/1985-election-results.html|title=Bihar Assembly Election Results in 1985|access-date=15 September 2020|archive-date=12 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612202945/https://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/1985-election-results.html|url-status=live}}</ref> এই বিধান সভাই কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ কৰাৰ আগতেই তেওঁ শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে। ==পিছপৰা শ্ৰেণীৰ সংৰক্ষণ== ঠাকুৰক দীন-দৰিদ্ৰসকলৰ উন্নয়নৰ বাবে বহুতো কাৰ্যপন্থা হাতত লৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://www.tribuneindia.com/2002/20020602/spectrum/main1.htm | title = The depth of Opulence | author = Santosh Jha | publisher = [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | work = Spectrum | date = 2 June 2002 | access-date = 14 January 2008 | archive-date = 24 January 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070124221106/http://www.tribuneindia.com/2002/20020602/spectrum/main1.htm | url-status = live }}</ref> ১৯৭৮ চনত কৰ্পূৰী ঠাকুৰে বিহাৰত ২৬% সংৰক্ষণৰ আৰ্হি প্ৰৱৰ্তন কৰে। চৰকাৰী চাকৰিত পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে তেওঁ এই সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰিছিল। এই স্তৰযুক্ত সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীয়ে ১২%, অতি পিছপৰা শ্ৰেণীয়ে ৮%, মহিলাসকলে ৩% আৰু উচ্চ জাতিৰ মাজৰ পৰা অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীয়ে (EBW) ৰাজ্য চৰকাৰৰ চাকৰিত ৩% সংৰক্ষণ লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰতত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/former-bihar-cm-socialist-icon-karpoori-thakur-bharat-ratna-9124253/|title=Two-time Bihar CM Karpoori Thakur to be conferred Bharat Ratna posthumously|access-date=23 January 2024|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123175919/https://indianexpress.com/article/india/former-bihar-cm-socialist-icon-karpoori-thakur-bharat-ratna-9124253/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/socialist-icon-karpoori-thakur-awarded-bharat-ratna-a-day-before-centenary/article67769726.ece|title=Socialist icon Karpoori Thakur awarded Bharat Ratna, a day before centenary|access-date=23 January 2024|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123180611/https://www.thehindu.com/news/national/socialist-icon-karpoori-thakur-awarded-bharat-ratna-a-day-before-centenary/article67769726.ece|url-status=live}}</ref> ঠাকুৰে সংযুক্ত সমাজবাদী পাৰ্টিৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁক [[লালু প্ৰসাদ যাদৱ]], [[ৰামবিলাস পাছৱান]], দেৱেন্দ্ৰ প্ৰসাদ যাদৱ, [[নীতিশ কুমাৰ]] আদি বিশিষ্ট বিহাৰী নেতাৰ ৰাজনৈতিক গুৰু আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TD9uAAAAMAAJ&q=karpoori+thakur+president+of+ssp|title=Agrarian Struggles in India After Independence|year=1986|editor1=Akshayakumar|editor2=Ramanlal Desai|publisher=Oxford University Press, 1986|isbn=0195616812|accessdate=2 April 2021|page=87|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123180632/https://books.google.com/books?id=TD9uAAAAMAAJ&q=karpoori+thakur+president+of+ssp|url-status=live}}</ref> ১৯৮৮ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ৬৪ বছৰ বয়সত হৃদযন্ত্ৰৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ কৰ্পূৰী ঠাকুৰৰ মৃত্যু হয়। ==বঁটা আৰু সন্মান== [[File:Nitish Kumar paying tribute to Karpoori Thakur.jpg|thumb|২০২৩ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত কৰ্পূৰী ঠাকুৰৰ আবক্ষ মূৰ্তিত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই থকা অৱস্থাত বিহাৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী নীতিশ কুমাৰ]] ১৯৮৮ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত কৰ্পূৰী ঠাকুৰৰ জন্মস্থান পিতৌনঝিয়াক কৰ্পূৰী গ্ৰাম নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=PTI |date=24 January 2024 |title=Karpoori Thakur's native village celebrates Centre’s decision to confer Bharat Ratna on him |url=https://www.deccanherald.com/india/bihar/karpoori-thakurs-native-village-celebrates-centres-decision-to-confer-bharat-ratna-on-him-2862262 |access-date=24 January 2024 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে ২০২৪ চনৰ ২৪ জানুৱাৰী তাৰিখে তেওঁৰ জন্মশতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ১০০ টকা মূল্যৰ স্মৃতি মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref>{{Cite web |last=Sinha |first=Shishir |date=23 January 2024 |title=Amidst political tussle to own the legacy, Centre to issue commemorative coin in memory of Karpoori Thakur |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/amidst-political-tussle-to-own-the-legacy-centre-to-issue-commemorative-coin-in-memory-of-karpoori-thakur/article67767840.ece |access-date=24 January 2024 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> বাক্সাৰত অৱস্থিতজন নায়ক কৰ্পূৰী ঠাকুৰ বিধি মহাবিদ্যালয়ৰো নাম তেওঁৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ২০২০ চনত বিহাৰ চৰকাৰে মধেপুৰাতজন নায়ক কৰ্পূৰী ঠাকুৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় তেওঁৰ নামেৰে স্থাপন কৰে। ভাৰতৰ ডাক বিভাগে তেওঁৰ স্মৃতিত এলানি ডাক টিকট মুকলি কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=24 January 2024 |title=Why are JD(U), RJD rushing to claim Karpoori Thakur's legacy? Explained |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/why-are-jd-u-rjd-rushing-to-claim-karpoori-thakurs-legacy-explained-101706083316933.html |access-date=24 January 2024 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ দ্বাৰা দৰভংগা আৰু অমৃতসৰৰ মাজত চলি থকাজন নায়ক এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে। বিহাৰ চৰকাৰেজন নায়ক কৰ্পূৰী ঠাকুৰৰ নামেৰে কেইবাখনো ষ্টেডিয়ামৰ নামকৰণ, বেছিভাগ জিলাতে কেইবাখনো কলেজ আৰু প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপন, কৰ্পূৰী ঠাকুৰ সংগ্ৰহালয়, সমষ্টিপুৰ আৰু দৰভংগাতজন নায়ক কৰ্পূৰী ঠাকুৰ চিকিৎসালয়, বিধানসভাত তেওঁৰ ভাষণসমূহৰ প্ৰকাশ আৰু তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণকে আদি কৰি বিভিন্ন কাৰ্য হাতত লৈছে। ২০২৪ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী তাৰিখে তেওঁক মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[ভাৰত ৰত্ন]] প্ৰদান কৰা হয়। ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Karpoori Thakur|কৰ্পূৰী ঠাকুৰ}} {{ভাৰত ৰত্ন}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:বিহাৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত ৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] h0ddjdcdxz6gpfvgr449xmfiq21i4mz 0 105841 635808 425070 2026-09-16T15:11:43Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 (edited with [[User:ProveIt_GT|ProveIt]]) 635808 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = অপু ভৰদ্বাজ | image =Apu Bharadwaj (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = | |birth_date = {{birth date and age|1980|1|7}} | birth_place = যোৰহাট | death_date = | death_place = | occupation = সম্পাদক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = স্নাতক (অসমীয়া) | alma_mater =[[যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যায়]] | period = | genre = | subject = গল্পকাৰ, সম্পাদক | movement = | notableworks = [[মস্তিষ্কৰ চিনেমা]] (গল্পৰ সংকলন) | spouse = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[মুনীন বৰকটকী বঁটা|মুনীন বৰকটকী বঁটা (২০১৩)]]<br />চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোৱৰণী বঁটা<br />অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ | signature = | signature_alt = | website = }} '''অপু ভৰদ্বাজ''' ({{lang-en|Apu Bharadwaj}}) এগৰাকী অসমীয়া লেখক। মূলতঃ গল্পকাৰ হিচাপে পৰিচিত অপু ভৰদ্বাজ ২০০৫ বৰ্ষৰ পৰা বাতৰি আৰু আলোচনী সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' 'আজি গল্প ক'ম' আদি তেওঁৰ মৌলিক গল্পৰ সংকলন। [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজীৰ]] উপৰি ছয়টাৰো অধিক ভাৰতীয় ভাষালৈ তেখেতৰ গল্প অনুবাদ হৈছে। তেখেতৰ কেইবাটাও গল্প ইতিমধ্যে নাট্যৰূপত মঞ্চস্থ হৈছে।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://stagebuzz.in/2019/02/19/apu-bhardwajs-swabhav-adaptation-direction-baharul-islam/ | title=Apu Bhardwaj’s SWABHAV Adaptation & Direction: Baharul Islam | publisher=Stage Buzz | accessdate=6 July 2024 | author=MANOHAR KHUSHALANI}}</ref> গল্পৰ উপৰি সাহিত্যৰ অন্যান্য দিশতো তেখেতে লিখা-মেলা কৰি আহিছে। কবিতা আৰু গীত ৰচনাৰ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনত প্ৰৱেশ কৰা অপু ভৰদ্বাজে ২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। ২০১৩ চনত তেখেতে 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' শীৰ্ষক গল্প সংকলনৰ বাবে 'মুনীন বৰকটকী সাহিত্য' বঁটা লাভ কৰে।<ref name="দৈঅবাতৰি">{{cite news | title=সাহিত্য সাধনাক জীৱনৰ সাধনা বুলি গ্ৰহণ কৰক: নীলমণি ফুকন | work=দৈনিক অসম | date=১ মাৰ্চ, ২০১৫ | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026 | pages=11}}</ref> অধুনালুপ্ত 'জনসাধাৰণ' নামৰ দৈনিক কাকতখনত সহ-সম্পাদক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰা অপু ভৰদ্বাজ বৰ্তমান [[সাতসৰী (আলোচনী)|সাতসৰী]] আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত।<ref name=":-1" /><ref>{{cite news | title=Munin Barkotoki awards presented | work=Assam Tribune | date=1st march, 2015 | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026}}</ref> কেইবছৰ মান তেখেত 'সা ৰে গা মা' নামৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি বিষয়ক আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতেও জড়িত আছিল।{{cn}} ==জন্ম আৰু শিক্ষা== [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট]]<ref name=":-1" /> নগৰত ১৯৮০ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত<ref name="সাসকিতাপ">{{cite book | title=সঞ্চালক আৰু আলোচকসকলৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন-পঞ্জী | publisher=দেৱজিৎ বৰা, অসম সাহিত্য সভা | editor=ড° জ্যোতিৰেখা হাজৰিকা | authorlink=অপু ভৰদ্বাজ | year=২৩ মে', ২০২৬}}</ref> জন্ম গ্ৰহণ কৰা অপু ভৰদ্বাজে [[নাগালেণ্ড|নাগালেণ্ডৰ]] তুলি, মংচেমটি, পিতৃ গৃহ কাজিৰঙা, যোৰহাটত বাল্যকাল অতিবাহিত কৰে। পিছে বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰাৰ পৰা [[বোকাখাত|বোকাখতেই]] তেখেতৰ স্থায়ী ঠিকনা হৈ পৰে। পিতৃ প্ৰয়াত পুলিন শৰ্মা আৰু মাতৃ অঞ্জনা শৰ্মা। বোকাখাতৰ নামদৈয়াং নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰা ভৰদ্বাজে বোকাখাতৰ যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যায়লৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিষয়ত<ref name="সাসকিতাপ"/> অনাৰ্ছ সহ স্নাতক উত্তীৰ্ণ হয়। ==সাহিত্যৰাজী== তেখেতৰ সাহিত্যৰচনাসমূহ হ'ল<ref name="সাসকিতাপ"/> - *মস্তিষ্কৰ চিনেমা, ২০১১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *সেই দিন সেই কথা, ২০১৭, আলিবাট (স্মৃতিলেখা) *আজি গল্প ক'ম, ২০২১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *লেক্‌লৌ পদ্য, ২০২১, অসম পাব্লিছিং কোম্পানী (শিশু-পদ্য) *জিলিকা টিলিকা জয় জয় ২০২৩, বনলতা, ডিব্ৰুগড় (শিশু-উপন্যাস) *নানা চাহেব, ২০২৪ (জীৱনী) *অন্যান্য বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ, ২০২৪ (জীৱনী) *আপঁইতা গল্পৰ টোম, ২০২৫ (আত্মজৈৱনিক ৰম্য-ৰচনা) *নীতা আম্বানি, ২০২৬ (গল্প সংকলন) *আহি আছে বিছু ওস্তাদ, (কিশোৰ-গল্প) তেখেতে সম্পাদনা কৰা<ref name="সাসকিতাপ"/> গ্ৰন্থসমূহ - *কণ্ঠ খোলা নৈ, ২০২৫ *তাৰপিছত, ২০২৫ ==বঁটা-সন্মান== *২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ *২০১৩ বৰ্ষত [[মুনীন বৰকটকী বঁটা]] *২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ<ref name="সাসকিতাপ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মুনীন বৰকটকী বঁটা বিজয়ী]] fukm5t71zntybnf9atpayvvyl6ttyva 635822 635808 2026-09-16T15:30:44Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 /* সাহিত্যৰাজী */ (edited with [[User:ProveIt_GT|ProveIt]]) 635822 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = অপু ভৰদ্বাজ | image =Apu Bharadwaj (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = | |birth_date = {{birth date and age|1980|1|7}} | birth_place = যোৰহাট | death_date = | death_place = | occupation = সম্পাদক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = স্নাতক (অসমীয়া) | alma_mater =[[যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যায়]] | period = | genre = | subject = গল্পকাৰ, সম্পাদক | movement = | notableworks = [[মস্তিষ্কৰ চিনেমা]] (গল্পৰ সংকলন) | spouse = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[মুনীন বৰকটকী বঁটা|মুনীন বৰকটকী বঁটা (২০১৩)]]<br />চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোৱৰণী বঁটা<br />অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ | signature = | signature_alt = | website = }} '''অপু ভৰদ্বাজ''' ({{lang-en|Apu Bharadwaj}}) এগৰাকী অসমীয়া লেখক। মূলতঃ গল্পকাৰ হিচাপে পৰিচিত অপু ভৰদ্বাজ ২০০৫ বৰ্ষৰ পৰা বাতৰি আৰু আলোচনী সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' 'আজি গল্প ক'ম' আদি তেওঁৰ মৌলিক গল্পৰ সংকলন। [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজীৰ]] উপৰি ছয়টাৰো অধিক ভাৰতীয় ভাষালৈ তেখেতৰ গল্প অনুবাদ হৈছে। তেখেতৰ কেইবাটাও গল্প ইতিমধ্যে নাট্যৰূপত মঞ্চস্থ হৈছে।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://stagebuzz.in/2019/02/19/apu-bhardwajs-swabhav-adaptation-direction-baharul-islam/ | title=Apu Bhardwaj’s SWABHAV Adaptation & Direction: Baharul Islam | publisher=Stage Buzz | accessdate=6 July 2024 | author=MANOHAR KHUSHALANI}}</ref> গল্পৰ উপৰি সাহিত্যৰ অন্যান্য দিশতো তেখেতে লিখা-মেলা কৰি আহিছে। কবিতা আৰু গীত ৰচনাৰ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনত প্ৰৱেশ কৰা অপু ভৰদ্বাজে ২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। ২০১৩ চনত তেখেতে 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' শীৰ্ষক গল্প সংকলনৰ বাবে 'মুনীন বৰকটকী সাহিত্য' বঁটা লাভ কৰে।<ref name="দৈঅবাতৰি">{{cite news | title=সাহিত্য সাধনাক জীৱনৰ সাধনা বুলি গ্ৰহণ কৰক: নীলমণি ফুকন | work=দৈনিক অসম | date=১ মাৰ্চ, ২০১৫ | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026 | pages=11}}</ref> অধুনালুপ্ত 'জনসাধাৰণ' নামৰ দৈনিক কাকতখনত সহ-সম্পাদক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰা অপু ভৰদ্বাজ বৰ্তমান [[সাতসৰী (আলোচনী)|সাতসৰী]] আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত।<ref name=":-1" /><ref>{{cite news | title=Munin Barkotoki awards presented | work=Assam Tribune | date=1st march, 2015 | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026}}</ref> কেইবছৰ মান তেখেত 'সা ৰে গা মা' নামৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি বিষয়ক আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতেও জড়িত আছিল।{{cn}} ==জন্ম আৰু শিক্ষা== [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট]]<ref name=":-1" /> নগৰত ১৯৮০ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত<ref name="সাসকিতাপ">{{cite book | title=সঞ্চালক আৰু আলোচকসকলৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন-পঞ্জী | publisher=দেৱজিৎ বৰা, অসম সাহিত্য সভা | editor=ড° জ্যোতিৰেখা হাজৰিকা | authorlink=অপু ভৰদ্বাজ | year=২৩ মে', ২০২৬}}</ref> জন্ম গ্ৰহণ কৰা অপু ভৰদ্বাজে [[নাগালেণ্ড|নাগালেণ্ডৰ]] তুলি, মংচেমটি, পিতৃ গৃহ কাজিৰঙা, যোৰহাটত বাল্যকাল অতিবাহিত কৰে। পিছে বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰাৰ পৰা [[বোকাখাত|বোকাখতেই]] তেখেতৰ স্থায়ী ঠিকনা হৈ পৰে। পিতৃ প্ৰয়াত পুলিন শৰ্মা আৰু মাতৃ অঞ্জনা শৰ্মা। বোকাখাতৰ নামদৈয়াং নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰা ভৰদ্বাজে বোকাখাতৰ যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যায়লৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিষয়ত<ref name="সাসকিতাপ"/> অনাৰ্ছ সহ স্নাতক উত্তীৰ্ণ হয়। ==সাহিত্যৰাজী== তেখেতৰ সাহিত্যৰচনাসমূহ হ'ল<ref name="সাসকিতাপ"/><ref name="লে">{{cite book | title=লেক্‌লৌ পদ্য | publisher=অসম পাবলিচিং কোম্পানী | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=১৫ ডিচেম্বৰ, ২০২১ | isbn=978-93-92305-22-1}}</ref><ref name="আ">{{cite book | title=আপঁইতা গল্পৰ টোম | publisher=পূৰ্যায়ণ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ডিচেম্বৰ, ২০২৫ | isbn=}}</ref><ref name="ম">{{cite book | title=মস্তিষ্কৰ চিনেমা | publisher=আঁক-বাক | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ডিচেম্বৰ, ২০১১ | isbn=978 93 80454 64 1}}</ref><ref name="অ">{{cite book | title=অনন্যা বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৪ | isbn=978-81-972951-9-5}}</ref><ref name="সে">{{cite book | title=সেই দিন সেই কথা | publisher=প্ৰাঞ্জল কুমাৰ মহন্ত, আলিবাট | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=নৱেম্বৰ, ২০১৭ | isbn=978-81-935851-2-2}}</ref><ref name="আজি">{{cite book | title=আজি গল্প ক'ম | publisher=আঁক-বাক | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=জানুৱাৰী, ২০২১ | isbn=978-93-90610-25-9}}</ref><ref name="নী">{{cite book | title=নীতা আম্বানি | publisher=প্ৰদ্যুৎ হাজৰিকা, বনলতা | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=আগষ্ট, ২০২৬ | isbn=978-93-5849-063-3}}</ref><ref name="না">{{cite book | title=নানা চাহেব | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৪ | isbn=978-81-980776-1-5}}</ref><ref name="জি">{{cite book | title=জিলিকা টিলিকা জয় জয় | publisher=প্ৰদ্যুৎ হাজৰিকা, বনলতা | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=আগষ্ট, ২০২৩ | isbn=978-93-5849-375-7}}</ref> - *মস্তিষ্কৰ চিনেমা, ২০১১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *সেই দিন সেই কথা, ২০১৭, আলিবাট (স্মৃতিলেখা) *আজি গল্প ক'ম, ২০২১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *লেক্‌লৌ পদ্য, ২০২১, অসম পাব্লিছিং কোম্পানী (শিশু-পদ্য) *জিলিকা টিলিকা জয় জয় ২০২৩, বনলতা, ডিব্ৰুগড় (শিশু-উপন্যাস) *নানা চাহেব, ২০২৪ (জীৱনী) *অনন্যা বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ, ২০২৪ (জীৱনী) *আপঁইতা গল্পৰ টোম, ২০২৫ (আত্মজৈৱনিক ৰম্য-ৰচনা) *নীতা আম্বানি, ২০২৬ (গল্প সংকলন) *আহি আছে বিছু ওস্তাদ, (কিশোৰ-গল্প) তেখেতে সম্পাদনা কৰা<ref name="সাসকিতাপ"/> গ্ৰন্থসমূহ<ref name="তাৰ">{{cite book | title=তাৰপিছত | publisher=প্ৰয়াস অধ্যয়ন চক্ৰ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year= মাৰ্চ, ২০২৫ | isbn=}}</ref><ref name="ক">{{cite book | title=কণ্ঠ খোলা নৈ | publisher=প্ৰয়াস অধ্যয়ন চক্ৰ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=মাৰ্চ, ২০২৫ | isbn=978-81-986493-8-6}}</ref> - *কণ্ঠ খোলা নৈ, ২০২৫ *তাৰপিছত, ২০২৫ ==বঁটা-সন্মান== *২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ *২০১৩ বৰ্ষত [[মুনীন বৰকটকী বঁটা]] *২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ<ref name="সাসকিতাপ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মুনীন বৰকটকী বঁটা বিজয়ী]] dz71qxxpuw7kagrcdcraxghue6wgiro 635826 635822 2026-09-16T15:45:32Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 (edited with [[User:ProveIt_GT|ProveIt]]) 635826 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = অপু ভৰদ্বাজ | image =Apu Bharadwaj (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = | |birth_date = {{birth date and age|1980|1|7}} | birth_place = যোৰহাট | death_date = | death_place = | occupation = সম্পাদক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = স্নাতক (অসমীয়া) | alma_mater =[[যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যালয়]] | period = | genre = | subject = গল্পকাৰ, সম্পাদক | movement = | notableworks = [[মস্তিষ্কৰ চিনেমা]] (গল্পৰ সংকলন) | spouse = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[মুনীন বৰকটকী বঁটা|মুনীন বৰকটকী বঁটা (২০১৩)]]<br />চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোৱৰণী বঁটা<br />অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ | signature = | signature_alt = | website = }} '''অপু ভৰদ্বাজ''' ({{lang-en|Apu Bharadwaj}}) এগৰাকী অসমীয়া লেখক। মূলতঃ গল্পকাৰ হিচাপে পৰিচিত অপু ভৰদ্বাজ ২০০৫ বৰ্ষৰ পৰা বাতৰি আৰু আলোচনী সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' 'আজি গল্প ক'ম' আদি তেওঁৰ মৌলিক গল্পৰ সংকলন। [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজীৰ]] উপৰি ছয়টাৰো অধিক ভাৰতীয় ভাষালৈ তেখেতৰ গল্প অনুবাদ হৈছে। তেখেতৰ কেইবাটাও গল্প ইতিমধ্যে নাট্যৰূপত মঞ্চস্থ হৈছে।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://stagebuzz.in/2019/02/19/apu-bhardwajs-swabhav-adaptation-direction-baharul-islam/ | title=Apu Bhardwaj’s SWABHAV Adaptation & Direction: Baharul Islam | publisher=Stage Buzz | accessdate=6 July 2024 | author=MANOHAR KHUSHALANI}}</ref> গল্পৰ উপৰি সাহিত্যৰ অন্যান্য দিশতো তেখেতে লিখা-মেলা কৰি আহিছে। কবিতা আৰু গীত ৰচনাৰ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনত প্ৰৱেশ কৰা অপু ভৰদ্বাজে ২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। ২০১৩ চনত তেখেতে 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' শীৰ্ষক গল্প সংকলনৰ বাবে 'মুনীন বৰকটকী সাহিত্য' বঁটা লাভ কৰে।<ref name="দৈঅবাতৰি">{{cite news | title=সাহিত্য সাধনাক জীৱনৰ সাধনা বুলি গ্ৰহণ কৰক: নীলমণি ফুকন | work=দৈনিক অসম | date=১ মাৰ্চ, ২০১৫ | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026 | pages=11}}</ref> অধুনালুপ্ত 'জনসাধাৰণ' নামৰ দৈনিক কাকতখনত সহ-সম্পাদক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰা অপু ভৰদ্বাজ বৰ্তমান [[সাতসৰী (আলোচনী)|সাতসৰী]] আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত।<ref name=":-1" /><ref>{{cite news | title=Munin Barkotoki awards presented | work=Assam Tribune | date=1st march, 2015 | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026}}</ref> কেইবছৰ মান তেখেত 'সা ৰে গা মা' নামৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি বিষয়ক আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতেও জড়িত আছিল।<ref name="সাৰে">{{cite journal | title=সা ৰে গা মা | journal=সা ৰে গা মা | year=২০১৩ | month=মাৰ্চ | volume=৭}}</ref> ==জন্ম আৰু শিক্ষা== [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট]]<ref name=":-1" /> নগৰত ১৯৮০ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত<ref name="সাসকিতাপ">{{cite book | title=সঞ্চালক আৰু আলোচকসকলৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন-পঞ্জী | publisher=দেৱজিৎ বৰা, অসম সাহিত্য সভা | editor=ড° জ্যোতিৰেখা হাজৰিকা | authorlink=অপু ভৰদ্বাজ | year=২৩ মে', ২০২৬}}</ref> জন্ম গ্ৰহণ কৰা অপু ভৰদ্বাজে [[নাগালেণ্ড|নাগালেণ্ডৰ]] তুলি, মংচেমটি, পিতৃ গৃহ কাজিৰঙা, যোৰহাটত বাল্যকাল অতিবাহিত কৰে। পিছে বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰাৰ পৰা [[বোকাখাত|বোকাখাতেই]] তেখেতৰ স্থায়ী ঠিকনা হৈ পৰে। পিতৃ প্ৰয়াত পুলিন শৰ্মা আৰু মাতৃ অঞ্জনা শৰ্মা। বোকাখাতৰ নামদৈয়াং নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰা ভৰদ্বাজে বোকাখাতৰ যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যায়লৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিষয়ত<ref name="সাসকিতাপ"/> অনাৰ্ছ সহ স্নাতক উত্তীৰ্ণ হয়। ==সাহিত্যৰাজী== তেখেতৰ সাহিত্যৰচনাসমূহ হ'ল<ref name="সাসকিতাপ"/><ref name="লে">{{cite book | title=লেক্‌লৌ পদ্য | publisher=অসম পাবলিচিং কোম্পানী | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=১৫ ডিচেম্বৰ, ২০২১ | isbn=978-93-92305-22-1}}</ref><ref name="আ">{{cite book | title=আপঁইতা গল্পৰ টোম | publisher=পূৰ্যায়ণ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ডিচেম্বৰ, ২০২৫ | isbn=}}</ref><ref name="ম">{{cite book | title=মস্তিষ্কৰ চিনেমা | publisher=আঁক-বাক | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ডিচেম্বৰ, ২০১১ | isbn=978 93 80454 64 1}}</ref><ref name="অ">{{cite book | title=অনন্যা বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৪ | isbn=978-81-972951-9-5}}</ref><ref name="সে">{{cite book | title=সেই দিন সেই কথা | publisher=প্ৰাঞ্জল কুমাৰ মহন্ত, আলিবাট | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=নৱেম্বৰ, ২০১৭ | isbn=978-81-935851-2-2}}</ref><ref name="আজি">{{cite book | title=আজি গল্প ক'ম | publisher=আঁক-বাক | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=জানুৱাৰী, ২০২১ | isbn=978-93-90610-25-9}}</ref><ref name="নী">{{cite book | title=নীতা আম্বানি | publisher=প্ৰদ্যুৎ হাজৰিকা, বনলতা | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=আগষ্ট, ২০২৬ | isbn=978-93-5849-063-3}}</ref><ref name="না">{{cite book | title=নানা চাহেব | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৪ | isbn=978-81-980776-1-5}}</ref><ref name="জি">{{cite book | title=জিলিকা টিলিকা জয় জয় | publisher=প্ৰদ্যুৎ হাজৰিকা, বনলতা | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=আগষ্ট, ২০২৩ | isbn=978-93-5849-375-7}}</ref> - *মস্তিষ্কৰ চিনেমা, ২০১১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *সেই দিন সেই কথা, ২০১৭, আলিবাট (স্মৃতিলেখা) *আজি গল্প ক'ম, ২০২১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *লেক্‌লৌ পদ্য, ২০২১, অসম পাব্লিছিং কোম্পানী (শিশু-পদ্য) *জিলিকা টিলিকা জয় জয় ২০২৩, বনলতা, ডিব্ৰুগড় (শিশু-উপন্যাস) *নানা চাহেব, ২০২৪ (জীৱনী) *অনন্যা বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ, ২০২৪ (জীৱনী) *আপঁইতা গল্পৰ টোম, ২০২৫ (আত্মজৈৱনিক ৰম্য-ৰচনা) *নীতা আম্বানি, ২০২৬ (গল্প সংকলন) *আহি আছে বিছু ওস্তাদ, (কিশোৰ-গল্প) তেখেতে সম্পাদনা কৰা<ref name="সাসকিতাপ"/> গ্ৰন্থসমূহ<ref name="তাৰ">{{cite book | title=তাৰপিছত | publisher=প্ৰয়াস অধ্যয়ন চক্ৰ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year= মাৰ্চ, ২০২৫ | isbn=}}</ref><ref name="ক">{{cite book | title=কণ্ঠ খোলা নৈ | publisher=প্ৰয়াস অধ্যয়ন চক্ৰ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=মাৰ্চ, ২০২৫ | isbn=978-81-986493-8-6}}</ref> - *কণ্ঠ খোলা নৈ, ২০২৫ *তাৰপিছত, ২০২৫ ==বঁটা-সন্মান== *২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ *২০১৩ বৰ্ষত [[মুনীন বৰকটকী বঁটা]] *২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ<ref name="সাসকিতাপ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মুনীন বৰকটকী বঁটা বিজয়ী]] 1vdk7p8in6r868xjxpjyk99og53yt4a 635833 635826 2026-09-16T15:53:24Z অনামিকা(চুমু) বড়া 22159 635833 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = অপু ভৰদ্বাজ | image =Apu Bharadwaj (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = | |birth_date = {{birth date and age|1980|1|7}} | birth_place = যোৰহাট | death_date = | death_place = | occupation = সম্পাদক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = স্নাতক (অসমীয়া) | alma_mater =[[যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যালয়]] | period = | genre = | subject = গল্পকাৰ, সম্পাদক | movement = | notableworks = [[মস্তিষ্কৰ চিনেমা]] (গল্পৰ সংকলন) | spouse = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[মুনীন বৰকটকী বঁটা|মুনীন বৰকটকী বঁটা (২০১৩)]]<br />চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী বঁটা<br />অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ | signature = | signature_alt = | website = }} '''অপু ভৰদ্বাজ''' ({{lang-en|Apu Bharadwaj}}) এগৰাকী অসমীয়া লেখক। মূলতঃ গল্পকাৰ হিচাপে পৰিচিত অপু ভৰদ্বাজ ২০০৫ বৰ্ষৰ পৰা বাতৰি আৰু আলোচনী সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' 'আজি গল্প ক'ম' আদি তেওঁৰ মৌলিক গল্পৰ সংকলন। [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজীৰ]] উপৰি ছয়টাৰো অধিক ভাৰতীয় ভাষালৈ তেখেতৰ গল্প অনুবাদ হৈছে। তেখেতৰ কেইবাটাও গল্প ইতিমধ্যে নাট্যৰূপত মঞ্চস্থ হৈছে।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://stagebuzz.in/2019/02/19/apu-bhardwajs-swabhav-adaptation-direction-baharul-islam/ | title=Apu Bhardwaj’s SWABHAV Adaptation & Direction: Baharul Islam | publisher=Stage Buzz | accessdate=6 July 2024 | author=MANOHAR KHUSHALANI}}</ref> গল্পৰ উপৰি সাহিত্যৰ অন্যান্য দিশতো তেখেতে লিখা-মেলা কৰি আহিছে। কবিতা আৰু গীত ৰচনাৰ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনত প্ৰৱেশ কৰা অপু ভৰদ্বাজে ২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। ২০১৩ চনত তেখেতে 'মস্তিষ্কৰ চিনেমা' শীৰ্ষক গল্প সংকলনৰ বাবে 'মুনীন বৰকটকী সাহিত্য' বঁটা লাভ কৰে।<ref name="দৈঅবাতৰি">{{cite news | title=সাহিত্য সাধনাক জীৱনৰ সাধনা বুলি গ্ৰহণ কৰক: নীলমণি ফুকন | work=দৈনিক অসম | date=১ মাৰ্চ, ২০১৫ | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026 | pages=11}}</ref> অধুনালুপ্ত 'জনসাধাৰণ' নামৰ দৈনিক কাকতখনত সহ-সম্পাদক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰা অপু ভৰদ্বাজ বৰ্তমান [[সাতসৰী (আলোচনী)|সাতসৰী]] আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতে জড়িত।<ref name=":-1" /><ref>{{cite news | title=Munin Barkotoki awards presented | work=Assam Tribune | date=1st march, 2015 | agency=Assam Tribune | accessdate=16 September 2026}}</ref> কেইবছৰ মান তেখেত 'সা ৰে গা মা' নামৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি বিষয়ক আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতেও জড়িত আছিল।<ref name="সাৰে">{{cite journal | title=সা ৰে গা মা | journal=সা ৰে গা মা | year=২০১৩ | month=মাৰ্চ | volume=৭}}</ref> ==জন্ম আৰু শিক্ষা== [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট]]<ref name=":-1" /> নগৰত ১৯৮০ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত<ref name="সাসকিতাপ">{{cite book | title=সঞ্চালক আৰু আলোচকসকলৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন-পঞ্জী | publisher=দেৱজিৎ বৰা, অসম সাহিত্য সভা | editor=ড° জ্যোতিৰেখা হাজৰিকা | authorlink=অপু ভৰদ্বাজ | year=২৩ মে', ২০২৬}}</ref> জন্ম গ্ৰহণ কৰা অপু ভৰদ্বাজে [[নাগালেণ্ড|নাগালেণ্ডৰ]] তুলি, মংচেমটি, পিতৃ গৃহ কাজিৰঙা, যোৰহাটত বাল্যকাল অতিবাহিত কৰে। পিছে বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰাৰ পৰা [[বোকাখাত|বোকাখাতেই]] তেখেতৰ স্থায়ী ঠিকনা হৈ পৰে। পিতৃ প্ৰয়াত পুলিন শৰ্মা আৰু মাতৃ অঞ্জনা শৰ্মা। বোকাখাতৰ নামদৈয়াং নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰা ভৰদ্বাজে বোকাখাতৰ যোগানন্দ দেৱ সত্ৰাধিকাৰ গোস্বামী মহাবিদ্যায়লৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিষয়ত<ref name="সাসকিতাপ"/> অনাৰ্ছ সহ স্নাতক উত্তীৰ্ণ হয়। ==সাহিত্যৰাজী== তেখেতৰ সাহিত্যৰচনাসমূহ হ'ল<ref name="সাসকিতাপ"/><ref name="লে">{{cite book | title=লেক্‌লৌ পদ্য | publisher=অসম পাবলিচিং কোম্পানী | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=১৫ ডিচেম্বৰ, ২০২১ | isbn=978-93-92305-22-1}}</ref><ref name="আ">{{cite book | title=আপঁইতা গল্পৰ টোম | publisher=পূৰ্যায়ণ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ডিচেম্বৰ, ২০২৫ | isbn=}}</ref><ref name="ম">{{cite book | title=মস্তিষ্কৰ চিনেমা | publisher=আঁক-বাক | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ডিচেম্বৰ, ২০১১ | isbn=978 93 80454 64 1}}</ref><ref name="অ">{{cite book | title=অনন্যা বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৪ | isbn=978-81-972951-9-5}}</ref><ref name="সে">{{cite book | title=সেই দিন সেই কথা | publisher=প্ৰাঞ্জল কুমাৰ মহন্ত, আলিবাট | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=নৱেম্বৰ, ২০১৭ | isbn=978-81-935851-2-2}}</ref><ref name="আজি">{{cite book | title=আজি গল্প ক'ম | publisher=আঁক-বাক | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=জানুৱাৰী, ২০২১ | isbn=978-93-90610-25-9}}</ref><ref name="নী">{{cite book | title=নীতা আম্বানি | publisher=প্ৰদ্যুৎ হাজৰিকা, বনলতা | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=আগষ্ট, ২০২৬ | isbn=978-93-5849-063-3}}</ref><ref name="না">{{cite book | title=নানা চাহেব | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৪ | isbn=978-81-980776-1-5}}</ref><ref name="জি">{{cite book | title=জিলিকা টিলিকা জয় জয় | publisher=প্ৰদ্যুৎ হাজৰিকা, বনলতা | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=আগষ্ট, ২০২৩ | isbn=978-93-5849-375-7}}</ref> - *মস্তিষ্কৰ চিনেমা, ২০১১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *সেই দিন সেই কথা, ২০১৭, আলিবাট (স্মৃতিলেখা) *আজি গল্প ক'ম, ২০২১, আঁক-বাক (গল্প সংকলন) *লেক্‌লৌ পদ্য, ২০২১, অসম পাব্লিছিং কোম্পানী (শিশু-পদ্য) *জিলিকা টিলিকা জয় জয় ২০২৩, বনলতা, ডিব্ৰুগড় (শিশু-উপন্যাস) *নানা চাহেব, ২০২৪ (জীৱনী) *অনন্যা বীৰাংগনা ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ, ২০২৪ (জীৱনী) *আপঁইতা গল্পৰ টোম, ২০২৫ (আত্মজৈৱনিক ৰম্য-ৰচনা) *নীতা আম্বানি, ২০২৬ (গল্প সংকলন) *আহি আছে বিছু ওস্তাদ, (কিশোৰ-গল্প) তেখেতে সম্পাদনা কৰা<ref name="সাসকিতাপ"/> গ্ৰন্থসমূহ<ref name="তাৰ">{{cite book | title=তাৰপিছত | publisher=প্ৰয়াস অধ্যয়ন চক্ৰ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year= মাৰ্চ, ২০২৫ | isbn=}}</ref><ref name="ক">{{cite book | title=কণ্ঠ খোলা নৈ | publisher=প্ৰয়াস অধ্যয়ন চক্ৰ | author=অপু ভৰদ্বাজ | year=মাৰ্চ, ২০২৫ | isbn=978-81-986493-8-6}}</ref> - *কণ্ঠ খোলা নৈ, ২০২৫ *তাৰপিছত, ২০২৫ ==বঁটা-সন্মান== *২০০৫ বৰ্ষত 'চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সোঁৱৰণী' পুৰস্কাৰ *২০১৩ বৰ্ষত [[মুনীন বৰকটকী বঁটা]] *২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ মিডিয়া ফেল'শ্বিপ<ref name="সাসকিতাপ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মুনীন বৰকটকী বঁটা বিজয়ী]] f1cxer5c4y1z77a6myjmkz2bj8n1n5g 0 106252 635903 427204 2026-09-17T06:08:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635903 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = [[Flight Lieutenant]] | name = গুঞ্জন চাক্সেনা | honorific_suffix = | native_name = {{lang|hi|गुंजन सक्सेना}} | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1975}}<ref name="indianexpress-bio">{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-is-gunjan-saxena-6553605/|title=Watched 'Gunjan Saxena: The Kargil Girl'? Here's the story of the woman it is based on|publisher=[[Indian Express]]|access-date=2020-08-20}}</ref> | death_date = | birth_place = | death_place = | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flag|India|23px}} | branch = {{বায়ুসেনা|ভাৰত|23px}} | serviceyears = ১৯৯৪-২০০৪ | rank = [[File:Indian IAF OF-2.svg|24px]] [[ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট]] | servicenumber = | unit = | commands = | battles = [[কাৰ্গিল যুদ্ধ]] | battles_label = | awards = | relations = | laterwork = | signature = | website = }} '''গুঞ্জন চাক্সেনা''' (জন্ম ১৯৭৫)<ref name="indianexpress-bio"/> এগৰাকী ভাৰতীয় বায়ুসেনা বাহিনীৰ অফিচাৰ আৰু হেলিকপ্টাৰ পাইলট। ১৯৯৬ চনত বায়ুসেনা বাহিনীত যোগদান কৰা চাক্সেনা ১৯৯৯ চনৰ [[কাৰ্গিল যুদ্ধ]]ৰ প্ৰবীণ সৈনিক।<ref name=":0">{{Cite web|last=Bhadani|first=Priyanka|date=26 July 2020|title=Gunjan Saxena never thought in her wildest dreams she would inspire a film|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/07/26/gunjan-saxena-never-thought-in-her-wildest-dreams-she-would-inspire-a-film.html|access-date=1 August 2020|website=The Week|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Menon|first=Smitha|date=16 June 2020|title=The story of Gunjan Saxena, one of India's first women in combat|url=https://www.cntraveller.in/story/real-story-gunjan-saxena-one-india-first-women-combat-netflix-janhavi-kapoor/|access-date=1 August 2020|website=Condé Nast Traveller India|language=en-IN}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Javaid|first=Arfa|date=10 June 2020|title=Gunjan Saxena Biography: Early Life, Education, Career, Awards and Unknown Facts|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|access-date=1 August 2020|website=Jagranjosh.com|archivedate=11 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111160412/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/gunjan-saxena-biography-1591793632-1|deadurl=yes}}</ref> সমুখ সমৰত উৰাজাহাজ চলোৱা প্ৰথম মহিলাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম। [[কাৰ্গিল যুদ্ধ]]ৰ সময়ত তেওঁৰ মূল ভূমিকা আছিল [[কাৰ্গিল]]ৰ পৰা আহতসকলক উলিয়াই অনা, সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰা, আৰু চোৰাংচোৱাগিৰিত সহায় কৰা।<ref name=":0" /> তাৰ পাছত কাৰ্গিলৰ পৰা আহত আৰু মৃত ৯০০ৰো অধিক সৈন্যক উলিয়াই অনাৰ অভিযানত অংশ লৈছিল। ২০০৪ চনত আঠ বছৰ পাইলট হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ পিছত হেলিকপ্টাৰ পাইলট হিচাপে তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ অন্ত পৰে; তেওঁৰ সময়ত মহিলাসকলৰ বাবে স্থায়ী নিযুক্তি উপলভ্য নাছিল। <ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite web|last=Rawat|first=Rachna Bisht|date=17 July 2019|title=Meet Flying Officer Gunjan Saxena, India's only woman warrior in the Kargil war|url=https://scroll.in/article/930744/meet-flying-officer-gunjan-saxena-indias-only-woman-warrior-in-the-kargil-war|access-date=1 August 2020|website=Scroll.in|language=en-US|quote="She has attained the glory of being in the two woman involved in the Kargil War."}}</ref> কিৰণ নিৰ্বাণৰ সৈতে তেওঁ লিখা আত্মজীৱনী ''দ্য কাৰ্গিল ৱাৰ''ৰ সৈতে চিনেমাখনো পেংগুইন প্ৰকাশনে মুকলি কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== সেনাবাহিনীৰ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা <ref name=":1">{{Cite web|last=Talwar|first=Shikha|date=9 June 2020|title=This is the real story of Saxena, the Kargil girl who has inspired Janhvi Kapoor's next film|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/this-is-the-real-story-of-gunjan-saxena-the-kargil-girl-who-has-inspired-janhvi-kapoors-next-film|access-date=1 August 2020|website=GQ India|language=en-IN}}</ref> ছাক্সেনাৰ পিতৃ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল অনুপ কুমাৰ ছাক্সেনা আৰু ভাতৃ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল অংশুমান দুয়োজনেই ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত কৰ্মৰত আছিল।<ref name=":3" /> চাক্সেনাই নতুন দিল্লীৰ [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ হন্সৰাজ কলেজৰ পৰা পদাৰ্থ বিজ্ঞানত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==ভাৰতীয় বায়ুসেনা== ১৯৯৬ চনত ভাৰতীয় বায়ুসেনাত পাইলট হিচাপে যোগদান কৰা ছয়গৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত চাক্সেনা অন্যতম। ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ মহিলা প্ৰশিক্ষাৰ্থীৰ সেয়া চতুৰ্থ বৰ্ষ আছিল। <ref name=":3" /> ছাক্সেনাৰ প্ৰথম পোষ্টিং আছিল উধামপুৰত, ১৩২ ফৰৱাৰ্ড এৰিয়া কণ্ট্ৰলৰ অংশ হিচাপে ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট হিচাপে।‌<ref name=":2" /><ref name=":4" /> <!-- [[Flying officer|Flying Officer]] Saxena was 24 years old when she flew during the Kargil War and was stationed in [[Srinagar]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> In the Kargil War, as part of [[Operation Vijay (1999)|Operation Vijay]], apart from evacuating the wounded{{Efn|Indian official figures for Indians killed in the Kargil War is 527.|name=|group=}}, she helped transport supplies to troops in the forward areas of [[Dras]] and [[Batalik]]. She also was assigned to conduct surveillance, such as mapping enemy positions.<ref name=":3" /> She had to deal with makeshift landing grounds, heights of 13,000 to 18,000 feet and enemy fire.<ref name=":2" /> She was one of the ten pilots based in Srinagar who flew hundreds of sorties during the war, evacuating over 900 casualties, wounded and killed.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Saxena was the only woman in the [[Indian Armed Forces]] who flew into war zones in the Kargil War.<ref name=":4" /> In 2004, her career as a helicopter pilot ended after serving for eight years.<ref name=":3" /> Permanent commissions were not available during her time in service.<ref name=":4" /> কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত বিমান চলোৱাৰ সময়ত ফ্লাইং অফিচাৰ ছাক্সেনাৰ বয়স আছিল ২৪ বছৰ আৰু তেওঁ শ্ৰীনগৰত নিয়োজিত আছিল। কাৰ্গিল যুদ্ধত অপাৰেচন বিজয়ৰ অংশ হিচাপে আহত[a]ক খালী কৰাৰ উপৰিও তেওঁ দ্ৰাছ আৰু বাটালিকৰ আগন্তুক অঞ্চলত থকা সৈন্যলৈ যোগান পৰিবহণ কৰাত সহায় কৰিছিল। শত্ৰুৰ স্থানৰ মেপিং আদি চোৰাংচোৱাগিৰিৰ কামো তাইক দিয়া হৈছিল। অস্থায়ী লেণ্ডিং গ্ৰাউণ্ড, ১৩ হাজাৰৰ পৰা ১৮ হাজাৰ ফুট উচ্চতা আৰু শত্ৰুৰ গুলীৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলগীয়া হৈছিল। যুদ্ধৰ সময়ত শ শ ছৰ্টী উৰাজাহাজ চলাই ৯০০ৰো অধিক লোক আহত, আহত আৰু নিহত হোৱা শ্ৰীনগৰত ভিত্তি কৰি থকা দহজন পাইলটৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ছাক্সেনা। ২০০৪ চনত হেলিকপ্টাৰ পাইলট হিচাপে তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ অন্ত পৰে আঠ বছৰ ধৰি সেৱা আগবঢ়োৱাৰ পিছত। সেৱাৰ সময়ছোৱাত স্থায়ী কমিচন পোৱা নাছিল। ==ব্যক্তিগত জীৱন== Saxena's husband, Wing Commander Gautam Narain, is also an Indian Air Force pilot. He is the pilot of IAF Mi-17 helicopters. He also served as an instructor at the National Defence Academy, which is the first tri-service academy in the world. The couple have a daughter named Pragya.<ref name=":3" /> ছাক্সেনাৰ স্বামী উইং কমাণ্ডাৰ গৌতম নৰেইন ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ পাইলটৰো। তেওঁ আই এ এফ মি-১৭ হেলিকপ্টাৰৰ পাইলট। বিশ্বৰ প্ৰথমখন ট্ৰাই চাৰ্ভিচ একাডেমী নেশ্যনেল ডিফেন্স একাডেমীতো তেওঁ প্ৰশিক্ষক হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। দম্পতীহালৰ প্ৰজ্ঞা নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত == * A chapter in the book ''Kargil Untold Stories From The War'' by Rachna Bisht Rawat focuses on Gunjan Saxena.<ref name=":2" /> ৰচনা বিষ্ট ৰাৱটৰ ‘কাৰ্গিল অনটল্ড ষ্ট’ৰীজ ফ্ৰম দ্য ৱাৰ’ নামৰ গ্ৰন্থখনৰ এটা অধ্যায়ত গুঞ্জন ছাক্সেনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। * Gunjan Saxena's autobiography, titled ''The Kargil Girl'', co-written by author-duo Kiran Nirvan, was released by Penguin Publishers along with the movie. The book garnered praise and five-star reviews by print and electronic media, including BBC India, CNN Network 18, Forbes India, Hindustan Times, The Tribune, etc.{{cn|date=January 2023}} “''Never jingoistic but measured and matter-of-fact, the book makes for thrilling reading with vividly described, moving, cinematic and enthralling scenes''” is what Hindustan Times said about the book. লেখক-যুটি কিৰণ নিৰ্বানৰ সহযোগত লিখা দ্য কাৰ্গিল গাৰ্ল শীৰ্ষক গুঞ্জন সাক্সেনাৰ আত্মজীৱনীখন ছবিখনৰ লগতে পেংগুইন পাব্লিচাৰ্ছেও মুকলি কৰে। বিবিচি ইণ্ডিয়া, চিএনএন নেটৱৰ্ক ১৮, ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া, হিন্দুস্তান টাইমছ, দ্য ট্ৰিবিউন আদিকে ধৰি ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰশংসা আৰু পাঁচ তাৰকাযুক্ত সমালোচনা লাভ কৰে জীৱন্তভাৱে বৰ্ণনা কৰা, মন চুই যোৱা, চিনেমাৰ দৰে আৰু মনোমোহা দৃশ্যৰে ৰোমাঞ্চকৰ পঠন” হিন্দুস্তান টাইমছে কিতাপখনৰ বিষয়ে কয়। * The 2020 [[Bollywood]] film ''[[Gunjan Saxena: The Kargil Girl]]'' released on Netflix is inspired by her life.<ref name=":0" /> Saxena is portrayed by [[Janhvi Kapoor]], while the film was produced by [[Dharma Productions]] and [[Zee Studios]]. Saxena's father and brother are played by [[Pankaj Tripathi]] and [[Angad Bedi]], respectively.<ref>{{Cite web|date=25 February 2019|title=Angad Bedi joins the star cast of Gunjan Saxena's biopic, Kargil Girl|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/angad-bedi-joins-star-cast-gunjan-saxenas-biopic-kargil-girl/|access-date=1 August 2020|website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ২০২০ বৰ্ষৰ বলীউড ছবি গুঞ্জন ছাক্সেনা: দ্য কাৰ্গিল গাৰ্ল তেওঁৰ জীৱনৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত। ছাক্সেনাক জানহৱী কাপুৰে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে এই ছবিখনৰ প্ৰযোজক ধৰ্ম প্ৰডাকচন আৰু জি ষ্টুডিঅ’ই। সক্সেনাৰ পিতৃ আৰু ভাতৃৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে ক্ৰমে পংকজ ত্ৰিপাঠী আৰু অংগদ বেদীয়ে। == সংবাদ মাধ্যমৰ আসোঁৱাহ == After the film was released, there was confusion related to some facts about Saxena. In an article in NDTV she clarified some of them:<ref>{{Cite web|last=Saxena|first=Gunjan|date=17 August 2020|title=Blog: "Won't Let Anyone Take Away My Achievements": Gunjan Saxena On Movie Row|url=https://www.ndtv.com/blog/won-t-let-anyone-take-away-my-achievements-gunjan-saxena-on-movie-row-2280730|access-date=2020-08-18|website=NDTV}}</ref> {{Quote|text=I was lucky and blessed to have so many firsts to my name in my years with the IAF. To list a few -- first in the order of merit during my basic training and also in helicopter training, the first woman to fly in a combat zone (mentioned in the Limca Book of Records), the first 'BG' (a coveted flying category) among women helicopter pilots and the first woman officer to undergo the jungle and snow survival course. There are other small achievements, but those are not of much significance to my story right now.|author=Gunjan Saxena|title=|source=NDTV}}{{Quote|text=Neither I nor the filmmakers ever claimed I was a "Shaurya Chakra" awardee. After Kargil, I received the "Shaurya Veer" award from a civilian organisation in Uttar Pradesh. A certain section of the internet news possibly turned "Veer" into "Chakra". This has been clarified many times during my media interactions for the film's promotions.|author=Gunjan Saxena|title=|source=NDTV}} ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত ছাক্সেনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্যৰ সৈতে জড়িত বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হয়। এনডিটিভিত প্ৰকাশিত এটা লেখাত তেওঁ ইয়াৰে কিছুমানৰ বিষয়ে স্পষ্ট কৰি দিছিল: আই এ এফৰ সৈতে মোৰ বছৰবোৰত মোৰ নামত ইমানবোৰ ফাৰ্ষ্ট পোৱাটো মোৰ ভাগ্য আৰু ধন্য আছিল। কেইটামান তালিকাভুক্ত কৰিবলৈ -- প্ৰথমে মোৰ মৌলিক প্ৰশিক্ষণৰ সময়ত যোগ্যতাৰ ক্ৰমত আৰু লগতে হেলিকপ্টাৰ প্ৰশিক্ষণত, যুদ্ধক্ষেত্ৰত উৰাজাহাজ চলোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা (লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছত উল্লেখ কৰা হৈছে), প্ৰথমগৰাকী 'বিজি' (এটা লোভনীয় উৰণ কেটেগৰী) মহিলা হেলিকপ্টাৰ পাইলট আৰু জংঘল আৰু বৰফ জীয়াই থকাৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা বিষয়াৰ মাজত। আন কিছুমান সৰু সৰু কৃতিত্বও আছে যদিও সেইবোৰৰ মোৰ কাহিনীৰ বাবে বৰ্তমান বিশেষ গুৰুত্ব নাই। - গুঞ্জন চাক্সেনা, এনডিটিভি মই বা ছবি নিৰ্মাতাসকলে কেতিয়াও মোক "শৌৰ্য্য চক্ৰ" বঁটা বিজয়ী বুলি দাবী কৰা নাছিলো। কাৰ্গিলৰ পিছত উত্তৰ প্ৰদেশৰ এটা অসামৰিক সংগঠনৰ পৰা "শৌৰ্য্য বীৰ" বঁটা লাভ কৰিলোঁ। ইণ্টাৰনেটৰ বাতৰিৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অংশই সম্ভৱতঃ "বীৰ"ক "চক্ৰ"লৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। ছবিখনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে মোৰ সংবাদ মাধ্যমৰ যোগাযোগৰ সময়ত বহুবাৰ এই কথা স্পষ্ট হৈ পৰিছে। - গুঞ্জন চাক্সেনা, এনডিটিভি --> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 4d2671r8padyqyso0yer070vcu0dqu2 0 106916 635873 561766 2026-09-16T23:09:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635873 wikitext text/x-wiki '''ইজিপ্তত ধৰ্ষণ''' কৰাটো এটা অপৰাধমূলক অপৰাধ আৰু ইয়াৰ শাস্তি আজীৱন কাৰাদণ্ডৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মৃত্যুদণ্ডলৈকে হয়। বৈবাহিক ধৰ্ষণ বৈধ।<ref name="USEmbassy">{{cite web |title=2020 Country Reports on Human Rights Practices: Egypt |url=https://eg.usembassy.gov/2020-country-reports-on-human-rights-practices-egypt/ |publisher=U.S. Embassy in Egypt |access-date=8 September 2021 |archivedate=24 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230824122710/https://eg.usembassy.gov/2020-country-reports-on-human-rights-practices-egypt/ |deadurl=yes }}</ref> ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘই ইজিপ্তৰ স্বৰাজ মন্ত্ৰালয়ৰ হিচাপ উদ্ধৃত কৰে যে, প্ৰতি বছৰে ২০,০০০ ধৰ্ষণ সংঘটিত হয়, যদিও সমাজকৰ্মী এংগি ঘোজলান (ECWR)ৰ মতে, স্বৰাজ মন্ত্ৰালয়ে দিয়া পৰিসংখ্যাতকৈ ধৰ্ষণৰ সংখ্যা ১০ গুণ বেছি, যাৰ ফলত বছৰি ২ লাখ ধৰ্ষণ হয়।<ref name="irinnews">{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/76827/egypt-are-attitudes-to-rape-beginning-to-change |title=EGYPT: Are attitudes to rape beginning to change? |publisher=[[The New Humanitarian|IRIN]] |date=2008-02-19 |access-date=2013-09-12}}</ref> ম’না এলটাহ’য়ো একেটা সংখ্যা (২ লাখ) লক্ষ্য কৰিছে আৰু লগতে কয় যে, এইটো বিপ্লৱৰ আগৰ কথা। ইজিপ্তত ধৰ্ষণ হৈছে উৎসৱ আৰু ইজিপ্তৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত আৰু ইয়াৰ ভিতৰত মহিলা, আৰু মহিলা সাংবাদিকৰ ৰাজহুৱা ধৰ্ষণো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="NY post">{{cite web|url=https://nypost.com/2013/07/02/dutch-female-reporter-gang-raped-by-5-men-in-violent-egyptian-protests/ |title=Dutch female reporter gang-raped by 5 men in violent Egyptian protests |publisher=[[NY Post]] |date=2013-07-02 |access-date=2013-09-12}}</ref> ইজিপ্তে মহিলাসকলক অনলাইন আৰু ব্যক্তিগত দুয়োটা হাৰাশাস্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ একাধিক আইন প্ৰণয়ন কৰিছে<ref>{{Cite web|date=2014-06-05|title=Online sexual harassment criminalized in Egypt {{!}} Egyptian Streets|url=https://egyptianstreets.com/2014/06/05/online-sexual-harassment-criminalized-in-egypt/|access-date=2021-09-04|language=en-US}}</ref> আৰু ঘৰত মহিলাসকলক হিংসাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ নতুন আইনতো অনুমোদন জনাইছে।<ref>{{Cite web|date=2021-08-19|title=Egypt's new amendments for sexual harassment law ends different forms of violence against women: UN Resident Coordinator|url=https://www.egypttoday.com/Article/1/107073/Egypt’s-new-amendments-for-sexual-harassment-law-ends-different-forms|access-date=2021-09-04|website=EgyptToday}}</ref> ==অপৰাধ চিনাক্তকৰণ== ইজিপ্তত অৱশ্যে সামাজিকভাৱে একাষৰীয়া কৰাৰ ভয়ৰ লগতে সাংস্কৃতিক কাৰণত ধৰ্ষণৰ খবৰ গোপনে ৰখাৰ প্ৰৱণতা দেখা গৈছে। যদিও শেহতীয়াকৈ টিভি শ্ব'সমূহে কৰা সামাজিক সজাগতাৰ বাবে<ref>{{Cite web|last=Mohamed|first=Nanise|date=2021-04-19|title=El Tawoos: Exploiting A Tragedy Or Raising Due Awareness?|url=https://identity-mag.com/el-tawoos-exploiting-a-tragedy-or-raising-due-awareness/|access-date=2021-09-04|website=Identity Magazine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt Crime Rate & Statistics 1990-2021|url=https://www.macrotrends.net/countries/EGY/egypt/crime-rate-statistics|access-date=2021-09-04|website=www.macrotrends.net}}</ref> আৰু স্বয়ং ৰাষ্ট্ৰপতি আব্দেল-ফাত্তহ এল-চিচিৰ বাবে এই বিষয়টো যথেষ্ট উন্নত হৈছে।<ref>{{Cite web|last=axiothea|date=2013-07-03|title=Sisi's army protecting women from being raped in Tahrir square.|url=https://feministphilosophers.wordpress.com/2013/07/03/sisis-army-protecting-women-from-being-raped-in-tahrir-square/|access-date=2021-09-04|website=Feminist Philosophers|language=en}}</ref> ''চেণ্টাৰ ফৰ ইজিপ্তিয়ান উইমেনছ লিগেল এচিষ্টেন্স''ৰ (চিইডব্লিউএলএ) ৰাণিয়া হামিদে কয় যে, তেওঁলোকক ধৰ্ষণ কৰা হৈছে বুলি কোনেও নকয়; তেওঁ কয় যে, "ছোৱালীয়ে ইয়াক মাত্ৰ কেইজনমানে জনাটোৱেই যথেষ্ট বুলি গণ্য কৰে।" ৰাণিয়া হামিদে সমস্যাটোৰ বিষয়ে আৰু বৰ্ণনা কৰিছে, যে যদি কোনো ছোৱালীয়ে তেওঁক ধৰ্ষণ কৰা হৈছে বুলি প্ৰকাশ কৰে, তথাপি গোটেই বিষয়টোৱে মাত্ৰ সন্মান ৰক্ষাৰ বিষয়টোক উদগনি দিব:"সন্মানৰ সমস্যা আছে।" কেতিয়াবা কোনোবা ভাই বা সম্পৰ্কীয়ই তাইক হত্যা কৰিব পাৰে, ক’ব পাৰে যে ‘তুমি এইটো বিচাৰিছিলা, তুমি ঘটনাটোক উৎসাহিত কৰিছিলা, তুমি সন্মানৰ যোগ্য নহয়, আৰু সেইটো কি পিন্ধিছা?...’। অৱশ্যে তাইৰ যে দোষ নহয়, কিন্তু সেইটো কাক ক’ব? ছোৱালীজনীক, নে সমাজখনক?"।<ref name="irinnews"/> ইজিপ্তত সন্মানজনক হত্যা সাধাৰণ নহয় যদিও ইয়াৰ বেছিভাগেই উচ্চ ইজিপ্তত সংঘটিত হয়।<ref>{{Cite web|last=Khafagy|first=Fatma|date=2005|title=HONOUR KILLING IN EGYPT|url=https://www.un.org/womenwatch/daw/egm/vaw-gp-2005/docs/experts/khafagy.honorcrimes.pdf|website=un.org}}</ref> ইজিপ্তৰ আইনত সন্মানীয় অপৰাধ (Honour crime)ৰ বিষয়ে বিশেষভাৱে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই যদিও অপৰাধ সংহিতাৰ কিছুমান ধাৰাত ইয়াক বিশেষভাৱে সহ্য কৰা হৈছে।<ref name="Home office">{{cite web |title=Country Policy and Information Note Egypt: Women |url=https://www.justice.gov/eoir/page/file/1177806/download |website=Country Policy and Information Note Egypt: Women |publisher=United Kingdom Home Office |access-date=6 September 2021 |archivedate=6 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210906134251/https://www.justice.gov/eoir/page/file/1177806/download |deadurl=yes }}</ref> ইজিপ্তত সন্মানজনক আক্ৰমণ আৰু হত্যাৰ পৰিসংখ্যা সাধাৰণভাৱে নাই যদিও গ্ৰাম্য অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যক্তিগত প্ৰতিবেদন আৰু উজনি ইজিপ্তত ইয়াৰ সংঘটনৰ খবৰ স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পোৱা গৈছে।<ref name="USEmbassy"/> ফাৰাহ শ্বাছ নামৰ এগৰাকী মনোবিজ্ঞানীয়ে সেই কথা বুজাইছে যে, সৰু ল'ৰাবোৰক ৰাজহুৱাভাৱে ছোৱালীক নিৰ্যাতন চলোৱাৰ বাবে পিতৃ-মাতৃয়ে বাধা দিয়া বা বিৰোধিতা কৰাটো খুব কমেইহে দেখা যায়, কাৰণ ল'ৰা-ছোৱালীবোৰে সদায় তেওঁলোকৰ চাৰিওফালে একে আচৰণ দেখি আহিছে। শ্বেছে আৰু কয় যে (এনে ঘটনাত) "প্ৰায়ে, পৰিয়ালবোৰে কেৱল হাঁহিব"।<ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/08/201381494941573782.html|title=Egypt's sexual assault epidemic|date=14 August 2013|publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|access-date=2013-09-17}}</ref> দেশখনত এটা কেন্দ্ৰ চলোৱা ছেইফ এল-ডাউলাই কয় যে "যৌন নিৰ্যাতন আৰু হাৰাশাস্তি ... আৰক্ষীৰ সন্মুখীন হোৱা মহিলাসকলৰ বাবে এক নৈমিত্তিকতা"। ইজিপ্তৰ মহিলা অধিকাৰ কেন্দ্ৰই এই সমস্যাটোক এক “সামাজিক কৰ্কট ৰোগ” বুলি অভিহিত কৰি কোনোমতেই সাজ-পোছাক প্ৰতিৰোধক নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ২০০৮ চনত ইচিডব্লিউআৰে এটা সমীক্ষা চলাইছিল য'ত দেখা গৈছিল যে, ইজিপ্তৰ ভিতৰত ৮৩ শতাংশ ইজিপ্তৰ মহিলা আৰু ৯৮ শতাংশ বিদেশী মহিলাই যি কোনো এটা সময়ত যৌন নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু মাত্ৰ ১২%হে এনে বিষয়ৰ অভিযোগৰ বাবে আৰক্ষীৰ ওচৰলৈ গৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://m.arabianbusiness.com/egyptian-jailed-three-years-for-groping-84452.html |title=Egyptian jailed three years for groping |date=21 October 2008 |access-date=17 August 2024 |archivedate=27 February 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170227062539/http://m.arabianbusiness.com/egyptian-jailed-three-years-for-groping-84452.html |deadurl=yes }}</ref> ইজিপ্তৰ ৬২%তকৈ অধিক পুৰুষে মহিলাক হাৰাশাস্তি কৰা বুলি স্বীকাৰ কৰিছে, আৰু ৫৩% ইজিপ্তৰ পুৰুষে মহিলাক ‘এইটো হোৱাৰ কাৰণ’ হিচাপে দোষাৰোপ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ লিংগ সমতা সংস্থাই ২০১৩ চনৰ ২৩ মে’ত প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি ইজিপ্তৰ প্ৰায় ৯৯.৩% মহিলাই কয় যে তেওঁলোকে কোনো নহয় কোনো ধৰণৰ যৌন হিংসাৰ সম্মুখীন হৈছে।<ref name="edition.cnn.com">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2013/07/03/opinion/burleigh-rapes-tahrir-square/index.html|title=Gang rape, the dark side of Egypt's protests|date=3 July 2013|publisher=[[CNN]]|access-date=2013-09-13}}</ref> ২০১২ চনত সমাজকৰ্মীসকলে অভিযোগ কৰিছিল যে, মুছলিম ব্ৰাদাৰহুডে মহিলাক ধৰ্ষণ কৰাৰ বাবে আৰু তাৰ প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ গোট খোৱা পুৰুষক প্ৰহাৰ কৰাৰ বাবে ধন দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/egypts-muslim-brotherhood-accused-of-paying-gangs-to-rape-women|title=Egypt's Muslim Brotherhood accused of paying gangs to rape women }}</ref> ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত ইজিপ্তৰ ৰাজহুৱা বিচাৰ বিভাগে ২০১৪ চনত কায়ৰোৰ ফেয়াৰমণ্ট নাইল চিটি হোটেলত এগৰাকী মহিলাক দলবদ্ধ ধৰ্ষণ কৰাৰ অভিযোগত অভিযুক্ত ৯ জন সন্দেহযুক্ত লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল; কিন্তু ছয় বছৰ ধৰি এওঁলোকৰ ওপৰত কোনো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাৰ কাৰণ আছিল, ধৰ্ষণ কাণ্ডৰ সৈতে জড়িত ছয়োজন ব্যক্তি ক্ষমতাশালী পৰিয়ালৰ।<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/egypt-prosecution-seeks-arrest-alleged-hotel-rape-case-200826192157709.html |title=Egypt prosecution seeks arrest of nine in alleged hotel rape case |website=Al Jazeera |date=26 August 2020 }}</ref> অৱশ্যে সেইটোৱে মানুহক তেওঁলোকৰ বিষয়ে কোৱাত বাধা দিব নোৱাৰিলে আৰু ইজিপ্তৰ সংবাদ মাধ্যমে "এল টাউছ" নামৰ এখন ধাৰাবাহিক প্ৰস্তুত কৰিছিল, য'ত সেই পৰিয়ালসমূহ আৰু তেওঁলোকৰ ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ আৰু তেওঁলোকে কেনেকৈ আইনক কব্জা কৰে, সেই বিষয়ে কোৱা হৈছিল৷ ধাৰাবাহিকখন বন্ধ কৰাৰ হেঁচা পৰিছিল যদিও অনলাইনত বহুতো অভিনেতা আৰু ইজিপ্তৰ লোকে ধাৰাবাহিকখন বন্ধ হ'বলৈ নিদিলে আৰু ই প্ৰচাৰ আৰু ধৰ্ষণৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা বৃদ্ধি কৰি থাকিল।<ref>{{Cite web|date=2021-04-07|title="El Tawoos": A Series Inspired by the Fairmont Crime Sparks Social Media Outrage|url=https://scoopempire.com/el-tawoos-a-series-inspired-by-the-fairmont-crime-sparks-social-media-outrage/|access-date=2021-09-04|website=Scoop Empire|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=مسلسل الطاووس: "يعكس الواقع" أم "يضر بقيم الأسرة"؟|language=ar|work=BBC News عربي|url=https://www.bbc.com/arabic/trending-56806984|access-date=2021-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|title=Facebook|url=https://www.facebook.com/IdentityMagEG/photos/4246358548759436|access-date=2021-09-04|website=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Facebook|url=https://www.facebook.com/IdentityMagEG/photos/4241157395946218/|access-date=2021-09-04|website=www.facebook.com}}</ref> পিছলৈ ২০২১ চনৰ মে’ মাহত ৰাজহুৱা অভিযুক্তসকলে ’ফেয়াৰম’ণ্ট হোটেলৰ ধৰ্ষণ গোচৰ’ৰ সৈতে জড়িত হৈ গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা সন্দেহযুক্ত চাৰিজন লোকক মুকলি কৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। বিবৃতিত কোৱা হয়, সাক্ষ্য লোৱা ৩৯ জন লোকৰ পৰা প্ৰমাণৰ অভাৱ আৰু পৰস্পৰ বিৰোধী সাক্ষ্য সংগ্ৰহ কৰা বুলি তেওঁলোকক মুকলি কৰি দিয়াৰ কাৰণ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই খবৰৰ পিছতে ইজিপ্তৰ লোকসকলে ফেচবুক,<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-women-rape-idUSKBN2CT2BS|title=Frustration in Egypt as Cairo hotel gang rape case is shelved|accessdate=12 May 2021|website=Reuters}}</ref> আদি ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্মত সমালোচনা প্ৰকাশ কৰে যদিও প্ৰমাণ সংগ্ৰহৰ বাবে তদন্ত সাময়িকভাৱে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web|date=2021-05-11|title=Egypt's Public Prosecution Temporarily Halts Investigation into Fairmont Gang Rape Case {{!}} Egyptian Streets|url=https://egyptianstreets.com/2021/05/11/egypts-public-prosecution-temporarily-halts-investigation-into-fairmont-gang-rape-case/|access-date=2021-09-04|language=en-US}}</ref> ==সুৰক্ষা শক্তি== সামৰিক লোকে এজন সাধাৰণ নাগৰিকক ধৰ্ষণ কৰা ঘটনাও আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2012/04/07/egypt-military-impunity-violence-against-women |title=Egypt: Military Impunity for Violence Against Women|publisher=Human Rights Watch|date=2012-04-07}}</ref>২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ইজিপ্তৰ আৰক্ষীয়ে ৰাজনৈতিক বিৰোধীসকলৰ বিৰুদ্ধে ধৰ্ষণক অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বুলি খবৰ ওলাইছিল। এই প্ৰতিবেদনৰ সম্পৰ্কত, ভুক্তভোগীৰ এজনে প্ৰথম ন্যায়িক শুনানিৰ সময়ত এই বিষয়টো উত্থাপন কৰিছিল যদিও ভুক্তভোগীৰ অভিযোগক আওকাণ কৰা হৈছিল।<ref>[https://www.theguardian.com/world/2014/apr/12/egypt-police-rape-dissidents-crackdown-16000-arrested Egyptian police 'using rape as a weapon' against dissident groups | World news | The Observer<!-- Bot generated title -->]</ref> ==শিশুৰ যৌন নিৰ্যাতন== সোহাগ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুৰুষ আৰু মহিলা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত কৰা এক সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে, সামগ্ৰিকভাৱে শিশুৰ যৌন নিৰ্যাতনৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ২৯.৮%, য’ত মহিলাৰ (৩৭.৮%) হাৰ পুৰুষতকৈ বেছি (২১.২%)। দাখিল কৰা অভিযোগৰ বেছিভাগ, ভুক্তভোগীক অস্বস্তিত পেলোৱা ধৰণে সাৱটি ধৰা আৰু চুমা খোৱা আছিল আটাইতকৈ বেছি শিশুৰ যৌন নিৰ্যাতনৰ ধৰণ। ৭৬.১% নিৰ্যাতনৰ কথা প্ৰায়ে আনৰ আগত প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=El Sayed|first1=Khaled|title=Prevalence and pattern of child sexual abuse reported by cross sectional study among the University students, Sohag University, Egypt|journal=Egyptian Journal of Forensic Sciences|date=September 2012|volume=2|issue=3| pages=89–96|doi=10.1016/j.ejfs.2012.05.001|doi-access=free}}</ref> শাস্তিযোগ্য হিচাপে শিশু ধৰ্ষণৰ কথা দাখিল কৰা হৈছে।<ref name="thecommentator">{{cite web|url=http://www.thecommentator.com/article/5027/punishment_rape_in_egypt_by_the_muslim_brotherhood|title=Punishment rape in Egypt by the Muslim Brotherhood - The Commentator|publisher=thecommentator.com|access-date=2014-09-15|archivedate=2017-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226021529/http://www.thecommentator.com/article/5027/punishment_rape_in_eghe_muslim_brotherhood|deadurl=yes}}</ref> ৰমজানৰ সময়ত এটা চেটেলাইট চেনেলত প্ৰদৰ্শিত ইজিপ্তৰ বাৰ্য়িং গাৰ্লছ এলাইভ নামৰ এখন টিভি ধাৰাবাহিকত এজন বুঢ়া মানুহে দৰিদ্ৰতাৰ সুযোগ লৈ কেৱল এগৰাকী কিশোৰীক কিনা দেখা গৈছে।<ref>{{cite news|url=http://www.rnw.nl/english/article/child-marriage-legalised-rape|title=Child marriage: legalised rape?|date=19 July 2013|publisher=Radio Netherlands Worldwide|access-date=2013-09-17|archivedate=2013-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130917071539/http://www.rnw.nl/english/article/child-marriage-legalised-rape|deadurl=yes}}</ref> ইছলামিকসকলে কপটিক শিশুক ধৰ্ষণ আৰু অপহৰণৰ উচ্চ হাৰ দুয়োটা ৰাষ্ট্ৰপতি মৰ্চিৰ শাসনকালত নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|url=http://www.aina.org/news/20130201192615.htm | last= Abdelmassih | first= Mary |title= Abducted Egyptian Christian Girl Possibly Smuggled to Libya |date= 2013-02-02 |publisher= [[Assyrian International News Agency]] |access-date=2014-08-19}}</ref> ==গণ-ধৰ্ষণ== ===বিপ্লৱৰ সময়ত=== ২০১১–২০১৪ চনৰ ইজিপ্তৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত আইন-শৃংখলাৰ অভাৱত গণ-ধৰ্ষণ সংঘটিত হৈছিল। [[File:Lara Logan crop.jpg|upright|thumb|right|লাৰা লগান]] চিবিএছৰ সংবাদদাতা লাৰা লগানে তেওঁৰ ''চিক্সটি মিনিটছ'' নামৰ অনুষ্ঠানত প্ৰকাশ কৰিছে যে, ২০১১ চনৰ ৩ ফেব্ৰুৱাৰীত ইজিপ্তৰ বিপ্লৱৰ বাতৰি পৰিৱেশন কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁক আৰু তেওঁৰ চিবিএছৰ দলটোক ইজিপ্তৰ সেনাই গ্ৰেপ্তাৰ কৰি এৰাতিৰ বাবে আটক কৰি ৰাখিছিল। বন্দুকৰ নলীৰ আগত ৰাখি সহকৰ্মীসকলৰ চকুত পটি বান্ধি দিয়া হৈছিল আৰু হাতকেৰেয়া লগোৱা হৈছিল। আৰু তেওঁলোকৰ চালকজনক প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল বুলিও কয়। তেওঁলোকক দেশ এৰি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল যদিও পিছত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল।<ref name="esquire">{{cite web|last=Kamer|first=Foster|title=Lara Logan's Egypt Interrogation Tell-All|url=http://www.esquire.com/blogs/politics/lara-logan-egypt-5219471|publisher=Esquire|date=2011-02-11}} *{{cite news|title=TIME Exclusive: CBS's Lara Logan and Crew Detained in Cairo As Violence Escalates|url=http://newsfeed.time.com/2011/02/03/time-exclusive-cbss-lara-logan-and-crew-detained-in-cairo-as-violence-escalates|date=3 February 2011|publisher=Time magazine}} *[http://www.charlierose.com/view/interview/11457 Charlie Rose Interview with Lara Logan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413130008/http://www.charlierose.com/view/interview/11457 |date=2015-04-13 }}, see 3:30–4:00, 7 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত চিবিএছ নিউজে এটা বিবৃতি প্ৰকাশ কৰে যে ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত হোছনী মুবাৰকৰ পদত্যাগৰ পিছত তাহৰিৰ চ’কত অনুষ্ঠিত হোৱা উদযাপনৰ বাতৰি পৰিৱেশন কৰাৰ সময়ত লগানক প্ৰহাৰ আৰু যৌন নিৰ্যাতন চলোৱা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Stelter |first=Brian |url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/02/15/cbs-lara-logan-suffered-brutal-attack-in-cairo/?scp=5&sq=Lara+Logan&st=nyt |title=CBS Says Lara Logan Suffered 'Brutal' Attack in Cairo |work=The New York Times |date=15 February 2011}}</ref> লগানৰ নিজৰ ভাষাত বৰ্ণনাটো আছিল, সিহঁতে লগানক হাতেৰে ধৰ্ষণ কৰিছিল আৰু চেলফোনেৰে ফটো তুলিছিল। সিহঁতে তেওঁৰ শৰীৰটো বিভিন্ন দিশলৈ টনাটনি কৰিছিল, তেওঁৰ চুলিখিনি ইমান জোৰেৰে টানিছিল যে, যেন সিহঁতে তেওঁৰ তালুৰ ছালখন বখলাবখলে এৰুৱাই পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিছে। তেওঁৰ মৃত্যু হৈছে বুলি ভাবি তেওঁক চৌহদটোলৈ চোঁচৰাই লৈ যোৱা হ’ল, য’ত এখন থিয় বেৰৰ কাষত ভিৰটো জমা হৈ আছিল, তাৰ কাষত মহিলাৰ দল এটাই শিবিৰ পাতি আছিল। চাদৰ লোৱা এগৰাকী মহিলাই লগানক বাহুত ধৰিলে, আৰু বাকীসকলে তেওঁৰ চাৰিওফালে সুৰক্ষা কৰ্মীৰে ঘেৰি ধৰিলে, আনহাতে মহিলাসকলৰ লগত থকা কিছুমান পুৰুষে ভিৰৰ ওপৰত পানী ছটিয়াই দিলে।<ref name="CBS News">{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2011/02/15/60minutes/main20032070.shtml |title=Lara Logan Assaulted During Egypt Protests |work=CBS News |date=15 February 2011}}</ref> পিছত সৈনিকৰ দল এটা উপস্থিত হ’ল আৰু মানুহৰ জুমটো লাঠিচালনাৰে ছত্ৰভংগ দিয়ালে আৰু এজনে লগানক কান্ধৰ ওপৰত তুলি ল’লে। পিছদিনা তেওঁক উৰাজাহাজেৰে আমেৰিকালৈ লৈ যোৱা হয়, য’ত তেওঁ চাৰিদিন চিকিৎসালয়ত কটায়। ঘৰত উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত [[আমেৰিকা]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[বাৰাক ওবামা]]ই তেওঁৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল।<ref name="CBS News"/> চিবিএছে কয় যে আক্ৰমণকাৰী কোন আছিল সেয়া স্পষ্ট হোৱা নাই, আৰু কোনো এজনৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ চলোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই। মুবাৰকৰ পতনৰ পিছত তেওঁ পদত্যাগ কৰা নিশা আক্ৰমণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দ্ৰুতগতিত তীব্ৰতৰ উত্থান ঘটিছিল। ইজিপ্তৰ সাংবাদিক মোনা এলটাহাৱিক আটক কৰাৰ পিছত নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ এটা দলে যৌন নিৰ্যাতন চলায়।<ref name=Taylor2014>Serena Hollmeyer Taylor, et al., [http://alnakhlah.org/2014/06/10/when-she-stands-among-men-sexual-harassment-of-women-at-political-protests-in-cairo-january-2011-august-2013 "'When She Stands Among Men': Sexual Harassment of Women at Political Protests in Cairo, January 2011 – August 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204085932/http://alnakhlah.org/2014/06/10/when-she-stands-among-men-sexual-harassment-of-women-at-political-protests-in-cairo-january-2011-august-2013/ |date=2016-02-04 }}, ''Al Nakhlah'', 10 June 2014.</ref><ref>Mona Eltahawy, [https://www.theguardian.com/world/2011/dec/23/mona-eltahawy-assault-egyptian-forces "Bruised but defiant: Mona Eltahawy on her assault by Egyptian security forces"], ''The Guardian'', 23 December 2011.{{pb}} Mona Eltahawy, [https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/jul/10/egypt-revolution-sexual-violence "Egypt needs a revolution against sexual violence"], ''The Guardian'', 10 July 2013.</ref> ইজিপ্তৰ এগৰাকী সাংবাদিক হানিয়া মহীবক যৌন নিৰ্যাতন চলোৱা পুৰুষৰ মাজত এঘণ্টাৰো অধিক সময় আবদ্ধ হৈ আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/e347c9a4-712a-11e2-9b5c-00144feab49a|title=Tahrir sexual assault victims speak out|newspaper=Financial Times|date=8 February 2013}}</ref> এক প্ৰতিবাদৰ সময়ত এগৰাকী ২২ বছৰীয়া ডাচ্চ সাংবাদিকক পাঁচজন লোকে দলবদ্ধ ধৰ্ষণ কৰে।<ref name="NY post"/> চৰকাৰ বা বিষয়াসকলে এনে ঘটনাৰ বিৰোধিতা কৰা যেন নালাগে, বৰঞ্চ সমৰ্থন দিয়া যেনহে লাগে। নীনা বাৰ্লিৰ এক প্ৰতিবেদনত ইজিপ্তৰ চালাফী প্ৰচাৰক আহমদ মাহমুদ আব্দুল্লাৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, যিয়ে কৈছিল যে, "তাহৰিৰ চ'কত প্ৰতিবাদ কৰা মহিলাসকলৰ কোনো লাজ নাই আৰু ধৰ্ষিতা হ'ব বিচাৰে।" <ref name="edition.cnn.com"/> বিপ্লৱৰ পিছত প্ৰায় ৫০% মহিলাই অধিক হাৰাশাস্তিৰ কথা জনাইছে। ৪৪% লোকে কয় যে হাৰাশাস্তি আগৰ দৰেই আছে, আনহাতে, সমীক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰা ৫৮%তকৈ অধিক পুৰুষে কয় যে বিপ্লৱৰ পিছত হাৰাশাস্তি বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2013/06/02/Women-in-Egypt-suffer-more-sexual-violence-under-Islamist-rule-.html|title=Women in Egypt suffer more sexual violence under Islamist rule|date=2 June 2013|publisher=Alarabiya|access-date=2013-09-13}}</ref> ===ঈদৰ সময়ত=== ২০০৬ চনত ইজিপ্তত ঈদ আল ফিটৰৰ সময়ত যৌন নিৰ্যাতন আৰু ধৰ্ষণৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ কেইবাটাও বিৱৰণী পোৱা গৈছিল, কিছুমানে এনে সমস্যাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধ কৰিবলৈ লোৱা সাৱধানতাও লক্ষ্য কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/6106500.stm?lsm |title=Cairo street crowds target women |work=BBC News|date=2006-11-01 |access-date=2013-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005003708/http://news.bbc.co.uk/2/hi/6106500.stm?lsm |url-status=live |archive-date=2013-10-05}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.al-akhbar.com/node/12456 |title=The Widespread Plague of Sexual Harassment in Egypt |publisher=Al Akhbar English |date=2012-09-20 |access-date=2013-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131008130213/http://english.al-akhbar.com/node/12456 |url-status=dead |archive-date=2013-10-08 |archivedate=2013-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008130213/http://english.al-akhbar.com/node/12456 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|last=Ali |first=Mohammed |url=http://www.aljadid.com/content/taking-sexual-harassment-social-phenomenon-egypt |title=Taking on Sexual Harassment, a Social Phenomenon in Egypt &#124; Al Jadid Magazine |publisher=Aljadid.com |date=2008-10-21 |access-date=2013-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213214/http://www.aljadid.com/content/taking-sexual-harassment-social-phenomenon-egypt |url-status=live |archive-date=2013-10-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ikhwanweb.com/article.php?id=1178 |title=Sexual Harassment Takes Center Stage Again in Egypt |publisher=Ikhwanweb |date=2007-07-05 |access-date=2013-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005215021/http://www.ikhwanweb.com/article.php?id=1178 |url-status=dead |archive-date=2013-10-05}}</ref> পৰৱৰ্তী বাতৰিসমূহে ইংগিত দিছিল যে, এই পৰিঘটনা উদ্বেগজনক হৈয়েই আছে,<ref>{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/2008/917/eg6.htm |title=Al-Ahram Weekly &#124; Egypt &#124; Unsafe streets |publisher=Weekly.ahram.org.eg |date=2008-10-15 |access-date=2013-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826040700/http://weekly.ahram.org.eg/2008/917/eg6.htm |url-status=dead |archive-date=2013-08-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://worldpulse.com/node/60647 |title=The latest developments of the case of sexual harassment in Cairo |publisher=World Pulse |date=2012-10-29 |access-date=2013-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004212905/http://worldpulse.com/node/60647 |url-status=dead |archive-date=2013-10-04 |archivedate=2013-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004212905/http://worldpulse.com/node/60647 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Al Arabiya">{{cite web|url=http://www.alarabiya.net/articles/2008/10/05/57724.html |title=Sexual assaults in Egypt mar Eid holiday |publisher=Al Arabiya |date=2008-10-05 |access-date=2013-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004234950/http://www.alarabiya.net/articles/2008/10/05/57724.html |url-status=live |archive-date=2013-10-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.egyptindependent.com/news/movement-plans-patrols-counter-sexual-harassment-during-eid |title=Movement plans patrols to counter sexual harassment during Eid |publisher=Egypt Independent|date=2012-09-17 |access-date=2013-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916171722/http://www.egyptindependent.com/news/movement-plans-patrols-counter-sexual-harassment-during-eid |url-status=live |archive-date=2013-09-16}}</ref> ইজিপ্তৰ পৰা বাতৰি প্ৰকাশ কৰা এজন সাংবাদিকে ২০১২ চনত দ্য গাৰ্জিয়ানত লিখিছিল, "এই বছৰৰ ৰমজানৰ পিছৰ ঈদ আল-ফিতৰ বন্ধই নিজৰ সাধাৰণ “যৌন নিৰ্যাতন’’ৰ অংশ লৈ আহিছিল।" <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/sep/05/egypt-sexual-harassment |title=Egypt is starting to take sexual harassment seriously |work=The Guardian|date=2012-09-05 |access-date=2013-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004221816/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/sep/05/egypt-sexual-harassment |url-status=live |archive-date=2013-10-04}}</ref> যৌন নিৰ্যাতনৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ইজিপ্তৰ এটা গোটে “ঈদ আল-ফিতৰক 'হাৰাশাস্তিৰ ঋতু'’’ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে,<ref>{{cite web|url=http://www.egyptindependent.com/news/several-arrested-sexual-harassment-surges-cairo |title=Several arrested as sexual harassment surges in Cairo |publisher=Egypt Independent|date=2012-08-21 |access-date=2013-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916145027/http://www.egyptindependent.com/news/several-arrested-sexual-harassment-surges-cairo |url-status=live |archive-date=2013-09-16}}</ref> আৰু এনে আক্ৰমণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱক "এটা ধাৰা, যিটো শেহতীয়া বছৰবোৰত ঈদ আল-ফিতৰ উদযাপনৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছে’’<ref name="Al Arabiya"/> আকৌ ২০১৩ চনত কায়ৰো আৰু টাণ্টাতো একে অভিযোগ উত্থাপন হয়।<ref>{{cite web|url=http://english.ahram.org.eg/UI/Front/Inner.aspx?NewsPortalID=1&NewsCategoryID=64&NewsContentID=78677&NewsPortalName=Egypt&NewsCategoryName=Politics-&Title=I-witnessed-harassment-volunteers-catch--yr-olds-i |title='I witnessed harassment' volunteers catch 8-10 yr olds in the act |publisher= Ahram Online|access-date= 2013-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20131005052025/http://english.ahram.org.eg/UI/Front/Inner.aspx?NewsPortalID=1&NewsCategoryID=64&NewsContentID=78677&NewsPortalName=Egypt&NewsCategoryName=Politics-&Title=I-witnessed-harassment-volunteers-catch--yr-olds-i |url-status=live |archive-date= 2013-10-05}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/10/26/egypt-activists-holiday-harassment/1661331/ |title=Egypt activists try to stop holiday sex harassment|publisher=USA Today|date= 2013-10-26|access-date=2014-03-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/10/victim-of-harassment-killed-in-tanta/ |title=Victim of harassment killed in Tanta: Shoft Taharosh group continues monitoring sexual harassment during Eid | work= Daily News Egypt|date= 2013-08-10|access-date=2013-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813104045/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/10/victim-of-harassment-killed-in-tanta/ |url-status=live |archive-date=2013-08-13}}</ref> ইজিপ্তত এই সমস্যাৰ বিষয়ে ৰাজহুৱা আলোচনা কৰাটো কঠিন বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://womensenews.org/story/sexual-harassment/140628/sex-harassment-topic-egyptian-ramadan | title= Sex Harassment Is Off-Topic for Egyptian Ramadan | publisher= Women's E news | date= 2014-06-30 | access-date= 2014-07-22}}</ref> ২০১৪ চনত হাৰাশাস্তিৰ চেষ্টাৰ হাৰ কম হৈছিল আৰু কৰ্মীসকলে ৰিপ'ৰ্ট কৰিছিল যে বছৰৰ আৰম্ভণিতে দণ্ডবিধিৰ সংশোধনীৰ পিছত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে আতিশয্যৰ শাস্তি দিয়া হ'ব বুলি অধিক আত্মবিশ্বাসী হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/31/anti-sexual-harassment-initiative-intervenes-35-incidents-eid/ | title= Anti-sexual harassment initiative intervenes in 35 incidents during Eid | work= Daily News Egypt|date= 2014-07-31|access-date= 2014-08-01}}</ref> ঈদত ছয়জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/webtv/reports/2014/07/30/Six-arrested-in-Egypt-for-sexual-harassment-during-Eid.html | title= Six arrested in Egypt over sexual harassment during Eid | work = Al Arabiya | date= 2014-07-30 | access-date= 2014-08-01}}</ref> ২০১৫ চনত কায়ৰোত ঈদৰ সময়ত যৌন নিৰ্যাতনৰ বাবে ১৪১টা আৰক্ষীৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰা হৈছিল।<ref name=CP /> ৰিপৰ্ট দিয়াৰ পিছত তথ্য সুৰক্ষা বা সমৰ্থন ব্যৱস্থাৰ অভাৱে আস্থাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰা বুলি দাবী কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত বহুতো প্ৰতিবেদন প্ৰত্যাহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=CP>{{cite web |url=http://www.thecairopost.com/news/160309/inside_egypt/141-sexual-harassment-incidents-reported-in-3-days-during-eid-al-fitr-ncw |title=141 sexual harassment incidents reported in 3 days during Eid al-Fitr: NCW |date=2015-07-20 |newspaper=The Cairo Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722233912/http://www.thecairopost.com/news/160309/inside_egypt/141-sexual-harassment-incidents-reported-in-3-days-during-eid-al-fitr-ncw |url-status=live |archive-date=2015-07-22 |access-date=2015-07-22 |archivedate=2015-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722233912/http://www.thecairopost.com/news/160309/inside_egypt/141-sexual-harassment-incidents-reported-in-3-days-during-eid-al-fitr-ncw |deadurl=yes }}</ref> ২০১৬ চনত আতিশয্যৰ বিষয়ে মহিলাৰ উদ্বেগ এতিয়াও প্ৰবল আছিল,<ref>{{cite web |url=http://www.egyptindependent.com//news/risk-sex-attack-fills-women-dread-during-eid-al-fitr-vacation |title= Risk of sex attack fills women with dread during Eid al-Fitr vacation |date=2016-07-05 |newspaper=Egypt Independent |access-date=2016-07-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160708212944/http://www.egyptindependent.com//news/risk-sex-attack-fills-women-dread-during-eid-al-fitr-vacation | archive-date= 2016-07-08}}</ref> কিন্তু অভিযোগ লিখোৱা আৰু গ্ৰেপ্তাৰ কৰাটো হ্ৰাস পাইছিল।<ref>{{cite web |url=http://gulfnews.com/news/mena/egypt/egypt-reports-drop-in-sexual-harassment-during-eid-1.1859097 |title= Egypt reports drop in sexual harassment during Eid |date=2016-07-08 |newspaper=Gulf News |archive-url= https://web.archive.org/web/20160708211115/http://gulfnews.com/news/mena/egypt/egypt-reports-drop-in-sexual-harassment-during-eid-1.1859097 |archive-date=2016-07-08 |access-date=2016-07-08}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অপৰাধ]] [[শ্ৰেণী:যৌন নিৰ্যাতন]] [[শ্ৰেণী:ধৰ্ষণ]] [[শ্ৰেণী:ইজিপ্ত]] r9021bkgk5k165usz04o7aggzd6t165 0 108420 635940 565736 2026-09-17T09:04:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635940 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = জগতৰাম ডাভে | image = | alt = | caption = | birth_name = জগতৰাম চিমনলাল ডাভে | birth_ = ১৮৯২ চন | birth_place = কাথিৱাৰ, ভাৰত | death_date = {{death year and age|1985|1892}} | death_place = | nationality = | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''জগতৰাম চিমনলাল ডাভে''' (১৮৯২–১৯৮৫)<ref name="books.google_a">{{cite book|last=Das|first=Sisir Kumar|title=A History of Indian Literature: 1800–1910, western impact: indian Response, Volume 8|year=1991|publisher=Sahitya Akademi|location=New Delhi|page=658|url=https://books.google.com/books?id=sHklK65TKQ0C&q=jugatram+&pg=PA658|isbn=8172010060}}</ref> ভাৰতৰ গুজৰাটৰ এগৰাকী গান্ধীবাদী সমাজকৰ্মী, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু লেখক আছিল, যি দক্ষিণ গুজৰাটৰ জনজাতীয়সকলৰ মাজত সামাজিক কামৰ বাবে স্মৰণীয়। ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== কঠীয়াৱাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰি বোম্বাইত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা ডেভে ১৯১৫ চনত বৰোদালৈ যায় আৰু তাতেই কিছু বছৰ কাকাছাহেব কেলকাৰৰ অধীনত স্কুলৰ শিক্ষক হিচাপে কাম কৰে। ১৯১৭ চনত তেওঁ কোচৰাব আশ্ৰমত গান্ধীৰ সৈতে যোগদান কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁৰ সৈতে সাবৰমতী আশ্ৰমলৈ যায় আৰু তাতেই তেওঁক আদৰ্শ আশ্ৰমৰ বন্দী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ আশ্ৰমৰ এখন বিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল আৰু পিছলৈ নৱজীৱন প্ৰেছত কাম কৰিছিল।<ref name="jamnalalbajajfoundation">{{cite web|title=Shri Jugutram Dave|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/media/pdf/JBA_1978_Bio_Jugatram_Dave.pdf|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=7 June 2013}}</ref> ==গান্ধীবাদী কৰ্মী== [[অসহযোগ আন্দোলন]]ৰ পিছত গান্ধীৰ গঠনমূলক কামৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ডাভে চুৰাট জিলাৰ বৰদলি গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ কাম কৰিবলৈ বাছি লয় আৰু ১৯২৪ চনত স্বৰাজ আশ্ৰমত যোগদান কৰে। বৰদলিত ডাভেৰ প্ৰচেষ্টাত হালপতি নামৰ ভূমিহীন বণ্ডেড শ্ৰমিক আৰু ৰাণীপৰাজ আদিবাসী দুয়োটা গোটৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল, যিবোৰক ঋণদাতা, মালিক আৰু ঠিকাদাৰে শোষণ কৰিছিল। ডাভে এই গোটসমূহৰ মাজত বলৱাদী আৰু আশ্ৰমশালা স্থাপনৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত মনোনিৱেশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ মাজত “নেওথনী যঁতৰ’’ জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল।<ref>{{cite journal|last=Desai|first=J C|title="A LONGER WAY IS STILL AHEAD," Says Jugatram Dave|journal=Yojana|date= January 1967|volume=11|series=1|page=37|url=http://yojana.gov.in/cms/(S(yif1ksmeugkn5f55ilqqhy2o))/pdf/Yojana/English/1967-68/Jan_Vol11_No1.pdf|access-date=7 June 2013}}</ref> বৰদলি আশ্ৰমত থাকোঁতে ১৯২৭ চনত গুজৰাটৰ বান সাহায্যত অংশ লৈছিল। ১৯২৬ চনত বৰদলিত আদিবাসীসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে এখন ৰাণীপৰাজ বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত বেদছিলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু ইয়াতেই ডাভে গোটেই জীৱন কাম কৰে।<ref>{{cite web|last=Desai|first=I P|title=THE VEDCHHI MOVEMENT (A Sociological Essay)|url=http://www.css.ac.in/download/english/The%20Vedchhi%20Movement.pdf|publisher=Centre for Regional Development Studies, Surat|access-date=7 June 2013}}</ref> ==স্বাধীনতা সংগ্ৰামত ভূমিকা== স্বামী আনন্দৰ সৈতে ডাভে [[গান্ধী]]ৰ ইচ্ছামতে বৰদলি সত্যাগ্ৰহত [[চৰ্দাৰ বল্লভ ভাই পেটেল]]ক সহায় কৰিছিল। ডাভেক বৰদলিত চৰ্দাৰৰ ভাষণসমূহ লিখি যোৱাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিবোৰ তেওঁ চুৰাটত থকা আনন্দক দিছিল, যিয়ে পাছলৈ বাতৰি কাকতৰ জৰিয়তে বৃহত্তৰ জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ গৈছিল।<ref>{{cite book|last=Patil|first=Jayant|title=Agricultural and Rural Reconstruction: A Sustainable Approach|year=1996|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|page=147|url=https://books.google.com/books?id=JW3N-JtJuaYC&q=jugatram+dave&pg=PA147|isbn=8170225892}}</ref> লোণ সত্যগ্ৰহ, ব্যক্তিগত সত্যগ্ৰহ আৰু [[ভাৰত ত্যাগ]] আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কেইবাবাৰো কাৰাদণ্ড লাভ কৰে।<ref>{{cite book|last=Gandhi|first=Rajmohan|title=Mohandas: True Story of a Man, His People|year=2007|publisher=Penguin|location=UK|url=https://books.google.com/books?id=-FDI8LkGsIAC&q=jugatram+dave&pg=PT435|isbn=9788184753172}}</ref> তেওঁ চৰখা সংঘ, তালিমি সংঘ আৰু সৰ্বভাৰতীয় গ্ৰামোদ্যোগ সন্থাৰ সৈতেও তেওঁ জড়িত আছিল।<ref name="jamnalalbajajfoundation" /> ==স্বাধীন ভাৰতৰ জীৱন== ১৯৬২, ১৯৬৫ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত গঠিত শান্তি সেনা নামৰ নীৰস্ত্ৰ স্বেচ্ছাসেৱী বাহিনী প্ৰতিষ্ঠা কৰাত ডাভে [[বিনোৱা ভাৱে]] আৰু [[জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ]]ৰ সৈতে কাম কৰিছিল। যিয়ে যুদ্ধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে পৰিগণিত হোৱা উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)ত গ্ৰাম্য পুনৰ্গঠনৰ কাম হাতত লৈছিল। পিছলৈ সেনাই বাংলাদেশৰ মুক্তিৰ পূৰ্বে পূব পাকিস্তানৰ পৰা অহা শৰণাৰ্থীসকলৰ মাজত মানৱীয় কাম হাতত লয়।<ref>{{cite book|last=Patil|first=Jayant|title=Agricultural and Rural Reconstruction: A Sustainable Approach|year=1996|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|page=150|url=https://books.google.com/books?id=JW3N-JtJuaYC&q=jugatram+dave+shanti+sena&pg=PA150|isbn=8170225892}}</ref><ref name="books.google">{{cite book|last=Weber|first=Thomas|title=Gandhi's Peace Army: The Shanti Sena and Unarmed Peacekeeping|year=1996|publisher=Syracuse University Press|location=Syracuse|pages=87,127|url=https://books.google.com/books?id=BJ2B1TY6dL8C&q=jugatram+dave&pg=PA85|isbn=0815626843}}</ref> শিক্ষাৰ বিষয়বোৰৰ প্ৰতিও ডাভে গভীৰ আগ্ৰহী আছিল। ১৯৬৭ চনত বেদছি আশ্ৰমে গান্ধী বিদ্যাপীঠ আৰু শান্তি সেনা বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে স্বাধীন ভাৰতত মৌলিক শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰম কেৱল উৎপাদনশীল আৰু স্কুলীয়া শিক্ষাই সমাজত শিপাই থকাই নহয়, ইয়াত জাতীয় ধাৰণা আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিব লাগে।<ref name="books.google" /><ref>{{cite book|last=Rao|first=V V|title=Education in India|year=2004|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|url=https://books.google.com/books?id=aTAB-CAUrVoC&q=jugatram+dave+kothari+commission&pg=PA109|isbn=8171418589}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ আৰু বঁটা== ডাভে আছিল এজন বিখ্যাত গুজৰাটী জীৱনীকাৰ, যিয়ে শিশু সাহিত্য লিখাৰ উপৰিও স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ কেইবাজনো বিশিষ্ট নেতাৰ জীৱনী ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ কিছুমান ৰচনাৰ ভিতৰত ''আমাৰ বাপু'', ''প্ৰহ্লাদ,'' ''শিশুৰ বাবে নিৰ্মিত নাট'', গ্ৰাম্য পুনৰ্গঠনৰ ওপৰত আত্মৰচনা আৰু আত্মজীৱনী ''মাৰি জীৱনাকথা''।<ref name="books.google_a" /><ref name="jamnalalbajajfoundation" /><ref>{{cite news|title=Munnabhai & Gandhi may meet in jail|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/cover-story/Munnabhai-Gandhi-may-meet-in-jail/articleshow/15728707.cms|access-date=7 June 2013|newspaper=Mumbai Mirror|date=2 August 2007|archivedate=19 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140819224834/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/cover-story/Munnabhai-Gandhi-may-meet-in-jail/articleshow/15728707.cms|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Children's literature in Indian languages|year=1982|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|page=59|url=https://books.google.com/books?id=g45NAQAAIAAJ&q=jugatram+dave+children's+literature}}</ref><ref>{{cite web|title=Most widely held works by Jugatram Chimanlal Dave|url=http://www.worldcat.org/identities/np-dave,%20jugatram%20chimanlal$1888|access-date=7 June 2013}}</ref> ১৯৭৮ চনত তেওঁক ''গঠনমূলক কামত অসাধাৰণ অৱদান''ৰ বাবে [[জামনালাল বাজাজ বঁটা]]ৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=1978 : Outstanding Contribution in Constructive Work|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1978/constructive-work/jugatram-dave|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=7 June 2013}}</ref> ==মৃত্যু আৰু স্মৃতিচাৰণ== গুজৰাট চৰকাৰৰ জগতৰাম ডাভে আশ্ৰম বিদ্যালয় আঁচনি যিয়ে আশ্ৰম বিদ্যালয় চলোৱা স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন আৰু তাত অধ্যয়ন কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰে, তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Shri Jugatram Dave Ashram Schools Scheme|url=http://www.sje.gujarat.gov.in/dscw/showpage.aspx?contentid=1481&lang=English|publisher=Director, Scheduled Caste Welfare|access-date=7 June 2013|archivedate=20 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820034445/http://www.sje.gujarat.gov.in/dscw/showpage.aspx?contentid=1481&lang=English|deadurl=yes}}</ref> ''বাপু না জগতৰাম ভাই'' হৈছে প্ৰভুদাস গান্ধীৰ এখন গ্ৰন্থ, য’ত গান্ধী আৰু ডাভেৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ কথা লিখা আছে।<ref>{{cite web|title=Written work by Prabhudas Gandhi|url=http://www.gandhiserve.org/pg.html|publisher=Gandhi Serve|access-date=7 June 2013|archivedate=8 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008001321/https://gandhiserve.org/pg.html|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ঊনৈশ শতিকাৰ লোক]] j7cqfqs7edwhhy9kkpwxc0exg5jtsq5 0 110295 635944 464127 2026-09-17T09:22:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635944 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = জাকিৰ হুছেইন | image = Ustad_Zakir_Hussain_1.jpg | birth_name = | birth_date = {{birth date|1951|3|9}} | birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | death_place = [[চান ফ্ৰান্সিস্ক’]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | death_date = {{death date and age|2024|12|15|1951|03|09}} | genre = হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত, জেজ ফিউজন, ৱৰ্ল্ড মিউজিক | occupation = সংগীতজ্ঞ | instrument = [[তবলা]] | years_active = ১৯৬৩–২০২৪ | label = এইচ এম ভি | website = {{URL|zakirhussain.com}} {{URL|https://youtube.com/@officialzakirhussain}} | module = {{Infobox person|embed=yes | honours = [[পদ্মশ্ৰী]] (১৯৮৮), [[পদ্মভূষণ]] (২০০২), [[পদ্ম বিভূষণ]] (২০২৩) }} }} '''জাকিৰ হুছেইন আল্লাৰাখা কুৰেছি''' ({{lang-en|Zakir Hussain Allarakha Qureshi}}; ৯ মাৰ্চ ১৯৫১ - ১৫ ডিচেম্বৰ ২০২৪) এগৰাকী ভাৰতীয় [[তবলা]] বাদক, সুৰকাৰ, পাৰ্কাচনিষ্ট, সংগীত প্ৰযোজক আৰু চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা। তেওঁ [[তবলা]] বাদক [[আল্লা ৰাখা]]ৰ জেষ্ঠ পুত্ৰ।<ref name=":0">{{Cite book |title=Zakir Hussain: A Life in Music |last=Kabir |first=Nasreen |publisher=HarperCollins Publisher India |year=2018 |isbn=978-93-5277-049-6 |location=Noida, Uttar Pradesh, India}}</ref>তেওঁ সৰ্বকালৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ তবলাবাদক হিচাপে সৰ্বজনগৃহীত।<ref>{{Cite web |title=India's 7 Greatest Tabla Players of All Time |url=https://www.skyshot.in/post/india-s7greatesttablaplayersofalltime |first=Meher |last=Nigam |website=skyshot.in |date=29 June 2022 |accessdate=8 December 2023}}</ref> ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতক বিশ্ব দৰবাৰলৈ নিয়াৰ বাবে তেওঁক জনা যায়। তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা ১৯৮৮ চনত [[পদ্মশ্ৰী]], ২০০২ চনত [[পদ্মভূষণ]] আৰু ২০২৩ চনত [[পদ্ম বিভূষণ]] বঁটাৰে সন্মানিত।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |archivedate=October 15, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2023 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1893797#:~:text=For%20the%20year%202023%2C%20the,and%2091%20Padma%20Shri%20Awards. |access-date=2023-01-30 |website=www.pib.gov.in}}</ref> ২০০৯ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত হুছেইনে তেওঁৰ ''গ্ল'বেল ড্ৰাম প্ৰজেক্ট'' ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সমসাময়িক বিশ্ব সংগীত এলবামৰ গ্ৰেমী বঁটা শিতানত ৫১ সংখ্যক গ্ৰেমী বঁটা লাভ কৰে। এই এলবামটোত তেওঁক সহযোগ কৰিছিল মিকি হাৰ্ট আৰু জিঅ’ভানি হিডালগ’ই। তেওঁ ১৯৯০ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ [[সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা]] আৰু ২০১৮ চনত সংগীত নাটক একাডেমী ফেলোশ্বিপেৰেও সন্মানিত হৈছে। হুছেইনক ১৯৯৯ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত পৰম্পৰাগত শিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞসকলক দিয়া সৰ্বোচ্চ বঁটা নেচনেল হেৰিটেজ ফেলোশ্বিপেৰে সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁ সাতটা [[গ্ৰেমী বঁটা|গ্ৰেমী বঁটাৰ]] বাবে মনোনয়ন লাভ কৰিছিল আৰু চাৰিটা জয় কৰিছিল।<ref name="grammy">{{cite web |url=https://www.grammy.com/artists/zakir-hussain/3379 |title=Artist: Zakir Hussain |date=2024 |website=Grammy.com |access-date=15 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁ তিনিটা গ্ৰেমী বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ustad Zakir Hussain Wins three Grammy Awards in different categories |url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/ustad-zakir-hussain-wins-three-grammy-awards-in-different-categories |website=Bru Times News |language=en |access-date=2024-12-15 |archivedate=2024-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207061452/https://www.brutimes.com/news/entertainment/ustad-zakir-hussain-wins-three-grammy-awards-in-different-categories |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Without harmony, we are nothing: Zakir Hussain wins 3 Grammy awards |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/without-harmony-we-are-nothing-zakir-hussain-wins-3-grammy-awards-101707135387263.html |website=Hindustan Times |language=en |date=5 February 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সংগীতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্ম বিভূষণ বঁটা বিজয়ী]] gcbuvruvzsqhus01u98t7ah8kp5h0co 0 110810 635870 603717 2026-09-16T22:25:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635870 wikitext text/x-wiki {{rough translation}} [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ]] {{Short description|Public university in Uttar Pradesh, India}} {{Use Indian English|date=April 2025}} {{Use dmy dates|date=April 2025}} {{Infobox university | name = আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় | image_size = 200px | image = Aligarh Muslim University logo.png | caption = বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছীল | motto = ''{{transliteration|ar|ALA|ʻallam al-insān-a mā lam yaʻlam}}'' | mottoeng = মানুহে যি কথা নাজানে সেই কথা শিকোৱা (কোৰআন ৯৬:৫) | founders = [[ছাৰ চৈয়দ আহমেদ খান]] | established = {{Start date and age|1875}} | type = [[ৰাজহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়|ৰাজহুৱা]] [[গৱেষণা বিশ্ববিদ্যালয়|গৱেষণা]] [[বিশ্ববিদ্যালয়]] | budget = {{INRConvert|1036|c}} (২০১৯–২০)<ref>{{cite web |title=Details of Expenditure - Classification for Budget Estimates 2019-20 |url=https://api.amu.ac.in/storage//file/10132/file_management/1608550072.pdf |website=Aligarh Muslim University |access-date=30 March 2021 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407214554/https://api.amu.ac.in/storage//file/10132/file_management/1608550072.pdf |url-status=live }}</ref> | chancellor = [[Syedna Mufaddal Saifuddin|ডাঃ চৈয়দনা মুফাদ্দাল ছাইফুদ্দিন]] | vice_chancellor = [[নৈমা খাতুন]] | head_label = [[দৰ্শক]] | head = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] | students = ৩৯,৩৬৭ | undergrad = ১২,৬১০<ref name=NIRFData>{{Cite web|last=|first=|date=2020|title=NIRF India – Aligarh Muslim University|url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2020/pdf/University/IR-O-U-0496.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918231713/https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2020/pdf/University/IR-O-U-0496.pdf |archive-date=18 September 2020 |access-date=16 January 2021|website=}}</ref> | postgrad = ৫,৭৫৬<ref name=NIRFData /> | doctoral = ২৫২<ref name=NIRFData /> | city = [[আলিগড়]] | state = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] | country = [[ভাৰত]] | campus = নগৰ, {{cvt|1155|acre}} | former_names = [[মুহাম্মাদান এংলো-অৰিয়েণ্টেল কলেজ]] (১৮৭৫-১৯১৯) | colours = {{color box|#15701B}}{{color box|#FFFFFF}}{{color box|#980E21}} | other_name = '''AMU''' | website = {{URL|amu.ac.in}} | logo = | accreditation = [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]], [[National Board of Accreditation|NBA]], [[University Grants Commission (India)|UGC]] | affiliation = [[National Institutional Ranking Framework|NIRF]] | academic_affiliations = [[Association of Commonwealth Universities|ACU]], [[Association of Indian Universities|AIU]], [[ All India Council for Technical Education|AICTE]], [[Bar Council of India|BCI]], [[Central Council of Indian Medicine|CCIM]], [[Council of Architecture|COA]], [[Dental Council of India|DCI]], [[Directorate General of Civil Aviation (India)|DGCA]], [[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]], [[Indian Nursing Council|INC]], [[National Council for Teacher Education|NCTE]], [[Pharmacy Council of India|PCI]], [[World Education Services|WES]] | sporting_affiliations = [[National Cadet Corps (India)|NCC]], [[National Service Scheme|NSS]] | coordinates = {{coord|27.9150|78.0788|type:edu_region:IN-UP|display=inline,title}} | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী:]] '''Aligarh Muslim University, চমুকৈ AMU''') আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ আলিগড়ত অৱস্থিত এখন কলেজিয়েট, কেন্দ্ৰীয় আৰু গৱেষণা বিশ্ববিদ্যালয়, যিখন প্ৰথমে ১৮৭৫ চনত ছাৰ চৈয়দ আহমেদ খানে মুহাম্মদান এংলো-অৰিয়েণ্টেল কলেজ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name=Raychaudhuri2021>{{cite book |last1=Raychaudhuri |first1=Sreerup |title=The Roots and Development of Particle Physics in India |date=2021 |publisher=Springer |location=Switzerland |isbn=978-3-030-80305-6 |pages=19–52 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JBQ-EAAAQBAJ&pg=PA48 |language=en |chapter=3. Reformers and educators |access-date=17 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417033435/https://books.google.com/books?id=JBQ-EAAAQBAJ&pg=PA48 |url-status=live }}</ref><ref name="Devine1998">{{cite book |last1=Devine |first1=Mary Elizabeth |last2=Summerfield |first2=Carol |title=International Dictionary of University Histories |date=1998 |publisher=Routledge |location=Chicago |isbn=1884964230 |pages=18–20 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=tntEAgAAQBAJ&pg=PA18 |language=en |chapter=Aligarh Muslim University |access-date=17 April 2023 |archive-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509191521/https://books.google.com/books?id=tntEAgAAQBAJ&pg=PA18 |url-status=live }}</ref>আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় আইন অনুসৰি ১৯২০ চনত মুহাম্মদান এংলো-অৰিয়েণ্টেল কলেজ আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়লৈ পৰিণত হয়।<ref name=Raychaudhuri2021/> বিশ্ববিদ্যালয়খনে পৰম্পৰাগত আৰু আধুনিক শিক্ষাৰ ৩০০ৰো অধিক পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়৷ ই ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় তালিকাত তালিকাভুক্ত।<ref>{{Cite web|url=https://bestcolleges.indiatoday.in/universities-details/2/aligarh-muslim-university|title=Aligarh Muslim University offers more than 300 courses in the traditional and modern branches of education.}}</ref> ==ইতিহাস== [[চিত্ৰ:Department of Education, Aligarh Muslim University 2.jpg|thumb|'''শিক্ষা বিভাগ, আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়''']] [[চিত্ৰ:Bab-e-Sayyad.jpg|thumb|'''আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দুৱাৰ মুখ (মেইন গেট)''']] ===পুঁজিৰ ব্যৱস্থা=== ১৮৭৫ চনত ছাৰ চৈয়দ আহমেদ খানে এই বিশ্ববিদ্যালয়খন মুহাম্মাদান এংলো-অৰিয়েণ্টেল কলেজ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name=Raychaudhuri2021/><ref name="Moj2015">{{cite book|author=Muhammad Moj|title=The Deoband Madrassah Movement: Countercultural Trends and Tendencies|url=https://books.google.com/books?id=TLi2BgAAQBAJ&pg=PA47|year=2015|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-78308-388-6|pages=47–|access-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204203433/https://books.google.com/books?id=TLi2BgAAQBAJ&pg=PA47|archive-date=4 February 2016|url-status=live}}</ref> ১৮৭৫ চনৰ ২৪ মে’ৰ পৰা ইয়াৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmYjnGDHPFwC|title=Cementing Ethics with Modernism: An Appraisal of Sir Sayyed Ahmed Khan's Writings|date=2010|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788121210478|language=en|access-date=27 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226053738/https://books.google.com/books?id=kmYjnGDHPFwC|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> চৈয়দ আহমেদ খান আৰু মহাবিদ্যালয়খনৰ সৈতে জড়িত আন্দোলনটো আলিগড় আন্দোলন নামেৰে পৰিচিত হৈছিল আৰু এই আন্দোলনে ভাৰতীয় মুছলমান জনসাধাৰণৰ বাবে আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা উপলব্ধি কৰি আগ বাঢি়ছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/syed-ahmad-khan-and-aligarh-movement-1444624799-1|title=Syed Ahmad Khan and Aligarh Movement|website=Jagranjosh.com|date=12 October 2015|access-date=7 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821090515/http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/syed-ahmad-khan-and-aligarh-movement-1444624799-1|archive-date=21 August 2016|url-status=live|archivedate=21 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821090515/http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/syed-ahmad-khan-and-aligarh-movement-1444624799-1|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ইংৰাজী আৰু পাশ্চাত্য বিজ্ঞানৰ দক্ষতাক মুছলমানৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বজাই ৰখাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা বুলি বিবেচনা কৰিছিল আৰু মহাবিদ্যালয়খনৰ দৃষ্টিভংগীৰ ভিত্তি আছিল অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় আৰু কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ যোগেদি আহৰণ কৰা অভি‍জ্ঞতাৰ ভিত্তিত ব্ৰিটিছ আৰ্হিৰ দৰে শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰা।<ref name="amu history">{{cite web|title=AMU History|url=http://www.amu.ac.in/amuhistory.jsp|publisher=Aligarh Muslim University|access-date=30 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414124657/http://www.amu.ac.in/amuhistory.jsp|archive-date=14 April 2014|url-status=live}}</ref> ফাউণ্ডেশ্যন অফ মুছলিম কলেজ নামেৰে এখন সমিতি‍ গঠন কৰি মানুহক উদাৰতাৰে মহাবিদ্যালখনৰ পুঁজিৰ বাবে ধন দিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছিল৷ তাৰ পিছত ভাৰতৰ ভাইচৰয় আৰু গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল থমাছ বেৰিঙে ₹ ১০,০০০ অনুদান দিয়াৰ বিপৰীতে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশৰ লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰে ₹ ১,০০০ বৰঙণি আগবঢ়ায় আৰু ১৮৭৪ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে কলেজখনৰ পুঁজিত ₹ ১,৫৩,৯২০ ₹ আৰু ৮ অনা জমা হৈছিল৷<ref name=":0" /> পাটিয়ালাৰ মহাৰাজা মহিন্দ্ৰ সিং সাব বাহাদুৰে ₹ ৫৮ হাজাৰ আৰু বেনাৰসৰ ৰাজা শম্ভু নাৰায়ণে ₹ ৬০ হাজাৰ আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/amu-toasts-its-links-with-bhu-on-sir-syeds-bi-centenary-1548129.html|title=AMU Celebrates Its Links With BHU on Sir Syed's Bi-centenary|website=www.news18.com|date=16 October 2017 |access-date=2 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709064544/https://www.news18.com/amp/news/india/amu-toasts-its-links-with-bhu-on-sir-syeds-bi-centenary-1548129.html|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> ব‍িজয়নগৰৰ মহাৰাজৰ পৰাও অনুদান আহিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.frontline.in/the-nation/history-of-aligarh-muslim-university/article8523802.ece|title=History of Aligarh Muslim University|date=27 April 2016|work=Frontline|access-date=22 October 2017|language=en|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826071824/http://www.frontline.in/the-nation/history-of-aligarh-muslim-university/article8523802.ece|url-status=live}}</ref> প্ৰথমে মেট্ৰিক পৰীক্ষাৰ বাবে এই মহাবিদ্যালয়খন কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছিল যদিও ১৮৮৫ চনত এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ পৰে।<ref name=":0" /> হায়দৰাবাদৰ সপ্তম নিজাম মিৰ ওছমান আলী খানে ১৯১৮ চনত এই প্ৰতিষ্ঠানটোলৈ ₹ ৫,০০,০০০ৰ উল্লেখযোগ্য অনুদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web| url = http://missiontelangana.com/nizam-gave-funding-for-temples-and-hindu-educational-institutions/| title = Nizam gave funding for temples, and Hindu educational institutions| publisher = missiontelangana| date = 28 May 2013| access-date = 8 July 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180708074635/http://missiontelangana.com/nizam-gave-funding-for-temples-and-hindu-educational-institutions/| archive-date = 8 July 2018| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news|url = https://archive.siasat.com/news/nizam-gave-funding-temples-hindu-educational-institutions-436976|title = Nizam gave funding for temples, Hindu educational institutions|newspaper = siasat|date = 10 September 2010|access-date = 26 April 2020|archive-date = 12 June 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180612140114/https://archive.siasat.com/news/nizam-gave-funding-temples-hindu-educational-institutions-436976/|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.milligazette.com/news/14147-why-we-need-minority-character-for-aligarh-muslim-university-jamia-or-hamdard|title=Nothing is more disgraceful for a nation than to throw into the oblivion its historical heritage and the works of its ancestors|date=12 April 2016|access-date=26 April 2020|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709094521/http://www.milligazette.com/news/14147-why-we-need-minority-character-for-aligarh-muslim-university-jamia-or-hamdard|url-status=live}}</ref> ===বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা=== ১৯০০ চনত মহাবিদ্যালয়খনক বিশ্ববিদ্যালয়লৈ উন্নীত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ নেতৃত্ব দিবলৈ মুছলিম ইউনিভাৰ্চিটি এছ’চিয়েচন গঠন কৰা হয়। ভাৰত চৰকাৰে সংস্থাটোক অৱগত কৰে যে বিশ্ববিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ ত্ৰিশ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিব লাগে। সেয়ে মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় ফাউণ্ডেশ্যন সমিতিয়ে‍ প্ৰয়োজনীয় ধন সংগ্ৰহ কৰিবলৈ‍ আৰম্ভ কৰে। আৰ্থিক অনুদান মুছলমানৰ লগতে অমুছলমানেও আগবঢ়াইছিল।<ref name="Azeez Basha">{{cite web |title = S. Azeez Basha And Anr vs Union Of India on 20 October, 1967 |author = Express Tribune |url = https://indiankanoon.org/doc/1801897/ |access-date = 1 January 2020 |archive-date = 24 July 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200724203614/https://indiankanoon.org/doc/1801897/ |url-status = live }}</ref> মহম্মদ আলী মহম্মদ খান আৰু আগা খান তৃতীয়ই আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় নিৰ্মাণৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰি এই ধাৰণাটো বাস্তৱায়িত কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref name="Aga Khan">{{cite web |title = To sir with love: Aga Khan III&nbsp;– a tireless advocate for female education |author = Express Tribune |date = 2 November 2013 |url = http://tribune.com.pk/story/625925/to-sir-with-love-aga-khan-iii-a-tireless-advocate-for-female-education/ |access-date = 17 April 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140419020621/http://tribune.com.pk/story/625925/to-sir-with-love-aga-khan-iii-a-tireless-advocate-for-female-education/ |archive-date = 19 April 2014 |url-status = live }}</ref> এম এ অ’ কলেজক কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে লৈ তাৰ পাছত আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ১৯২০ৰ দ্বাৰা আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="amu history" /><ref>{{cite web|url=http://www.amu.ac.in/aboutamu.htm |title=Aligarh Muslim University |publisher=Amu.ac.in |access-date=8 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901221823/http://www.amu.ac.in/aboutamu.htm |archive-date=1 September 2011 }}</ref> ১৯২৭ চনত আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আহমদী স্কুল ফৰ দ্য ভিজুৱেলি চেলেঞ্জড (আলিগড় মুছলিম ইউনিভাৰ্চিটি) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু পাছৰ বছৰত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ লগত এখন চিকিৎসা বিদ্যালয় সংযুক্ত কৰা হয়। ইউনানি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, আজমল খান তিব্বিয়া মহাবিদ্যালয়খন ১৯২৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু ১৯৩২ চনৰ পাছৰ ফালে আজমল খান তিব্বিয়া চিকিৎসালয় মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.amu.ac.in/aktclibrary.jsp?did=10240 | title=History of Ajmal Khan Tibbiya College, Faculty of Unani Medicine, AMU | publisher=Aligarh Muslim University | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820054116/https://www.amu.ac.in/aktclibrary.jsp?did=10240 | archive-date=20 August 2019 | url-status=live }}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ অংশ হিচাপে ১৯৬২ চনৰ পাছত জৱাহৰলাল নেহৰু মেডিকেল কলেজ এণ্ড হাস্পতাল স্থাপন কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.amu.ac.in/principal.jsp?did=10146 | title=Jawaharlal Nehru Medical College | publisher=Aligarh Muslim University | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190510202250/https://www.amu.ac.in/principal.jsp?did=10146 | archive-date=10 May 2019 | url-status=live }}</ref> ১৯৩৫ চনত জাকিৰ হুছেইন কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজিও বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ এটা অংশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.amu.ac.in/principal.jsp?did=10147 | title=Zakir Husain College of Engineering and Technology | publisher=Aligarh Muslim University | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190411235304/https://www.amu.ac.in/principal.jsp?did=10147 | archive-date=11 April 2019 | url-status=live }}</ref> ১৯৩৯ চনৰ আগতে অধ্যাপক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সৰ্বভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী আন্দোলনক সমৰ্থন কৰিছিল যদিও ১৯৩৯ চনৰ পাছত ৰাজনৈতিক আৱেগ মুছলমান বিচ্ছিন্নতাবাদী আন্দোলনৰ সমৰ্থনৰ দিশে‍ ধাৱিত হয়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু অধ্যাপকসকলে মহম্মদ আলী জিন্নাক সমৰ্থন কৰিছিল আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন পাকিস্তান আন্দোলনৰ কেন্দ্ৰবিন্দুলৈ পৰিণত হৈছিল।<ref>[[Mushirul Hasan]], "Nationalist and Separatist Trends in Aligarh, 1915–47," ''Indian Economic and Social History Review,'' (January 1985) 22#1 pp. 1–33</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/649960/flashback-aligarh-university-a-glorius-legacy|title=Flashback: Aligarh University – a glorius legacy|newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=6 August 2011|access-date=21 May 2020|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124101127/https://www.dawn.com/news/649960/flashback-aligarh-university-a-glorius-legacy|url-status=live}}</ref> ===নাৰী শি‍ক্ষা=== শ্বেখ আব্দুল্লা ("পাপা মিয়ান") আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মহিলা মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মহিলা শিক্ষাৰ বাবে হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, প্ৰবন্ধ লিখিছিল আৰু লগতে মাহেকীয়া মহিলা আলোচনী খাটুনও প্ৰকাশ কৰিছিল। মহিলাৰ বাবে মহাবিদ্যালয়খন আৰম্ভ কৰিবলৈ তেওঁ সংযুক্ত প্ৰদেশৰ লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰৰ ওচৰলৈ যোৱা এটা প্ৰতিনিধি দলৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু লগতে ভূপালৰ বেগম চুলতান জাহানলৈও প্ৰস্তাৱ দিছিল। বেগম জাহানে মহিলাৰ শিক্ষাৰ বাবে প্ৰতিমাহে ₹ ১০০ অনুদান আৱণ্টন দিছিল। ১৯০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত তেওঁ আলিগড়ৰ এটি ভাড়াঘৰত পাঁচগৰাকী ছাত্ৰী আৰু এগৰাকী শিক্ষয়িত্ৰীৰে ছোৱালীৰ বাবে এখন বিদ্যালয় সফলতাৰে আৰম্ভ কৰে।<ref name="papamian"/> ১৯১১ চনৰ ৭ নৱেম্বৰত সংগ্ৰামৰ অন্তত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পত্নী ৱাহিদ জাহান বেগম ("আলা বি")য়ে ছোৱালীৰ হোষ্টেলৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে।<ref name="papamian"/> পাছলৈ ১৯২১ চনত এখন হাইস্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰি ১৯২২ চনত ইণ্টাৰমিডিয়েট মহাবিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু অৱশেষত ১৯৩৭ চনত স্নাতক মহাবিদ্যালয় হিচাপে আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অংশলৈ পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.amu.ac.in/principal.jsp?did=10148 | title=History of Women's College, Aligarh Muslim University, Aligarh | publisher=Aligarh Muslim University | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190411235258/https://www.amu.ac.in/principal.jsp?did=10148 | archive-date=11 April 2019 | url-status=live }}</ref> পাছলৈ আব্দুল্লাৰ কন্যায়ো মহিলা মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="papamian">{{cite news | url=https://www.greaterkashmir.com/news/opinion/the-other-sheikh-abdullah/ | title=The Other Sheikh Abdullah | work=The Greater Kashmir | date=22 May 2015 | access-date=2 October 2019 | author=Khan, Showkat Nayeem | archive-date=8 March 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210308191128/https://www.greaterkashmir.com/news/opinion/the-other-sheikh-abdullah/ | url-status=live }}</ref> তেওঁৰ এগৰাকী কন্যা আছিল মুমতাজ জাহান হাইদৰ, মুমতাজ জাহান হাইদৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা কালত মৌলানা আব্দুল কালাম আজাদে বিশ্ববিদ্যালয়খন ভ্ৰমণ কৰি ₹ ৯,০০,০০০ অনুদান আগবঢ়াইছিল। মুমতাজ জাহান হাইদৰ মহিলা মহাবিদ্যালয় স্থাপনৰ লগত জড়িত হোৱাৰ লগতে‍ বিভিন্ন বহিঃ পাঠ্যক্ৰমিক কাৰ্যাৱলীৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰাত গুৰুত্ব দিয়াৰ লগতে‍ মুছলমান মহিলাৰ বাবে শিক্ষাৰ গুৰুত্ব পুনৰ দৃঢ়তাৰে কৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://feminisminindia.com/2019/06/13/mumtaz-jahan-haider-principal-aligarh/ |title=Mumtaz Jahan Haider: The First Principal Of Women's College Aligarh |last=Alvi |first=Albeena |date=13 June 2019 |work=Feminism in India |access-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621165611/https://feminisminindia.com/2019/06/13/mumtaz-jahan-haider-principal-aligarh/ |archive-date=21 June 2019 |url-status=live }}</ref> পেছাদাৰী পাঠ্যক্ৰমসমূহ সহ-শিক্ষা ব্যৱস্থাৰে চলোৱা হয়। ছাত্ৰীসকলক সুপ্ৰতিষ্ঠিত ছটা ''হল অৱ ৰেচিডেন্স''ত ৰখা হয় য’ত তেওঁলোকৰ থকাৰ আৰু অধ্যয়নৰ সকলো সা-সুবিধা আছে। এই হলবোৰৰ ভিতৰত থকা হোষ্টেলবোৰত পঢ়া কোঠা, কমন ৰুম, ক্ৰীড়াৰ সা-সুবিধা, ডাইনিং হল আদি আছে। ===সংখ্যালঘু প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা=== আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ক ভাৰতৰ সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(35).pdf |title=Seventh Schedule (Article 246) List 1 - Union List |access-date=11 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117202534/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(35).pdf |archive-date=17 November 2017 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/vol9p21b.htm |title=Constituent Assembly of India - Volume IX |date=30 August 1949 |access-date=11 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073051/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/vol9p21b.htm |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }}</ref> ১৯৬৭ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এখন সংবিধান বিচাৰপীঠে ৰায় দিছিল যে আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়খন ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত সুৰক্ষিত সংখ্যালঘু শিক্ষানুষ্ঠান নহয়; বিশ্ববিদ্যালয়খন পক্ষ নোহোৱা গোচৰত এই ৰায়দান দিয়া হৈছিল।<ref name="minority1">{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/amu-issue-referred-to-constitution-bench/article26252401.ece | title=AMU issue referred to Constitution Bench | work=The Hindu | date=12 February 2019 | access-date=2 October 2019 | archive-date=7 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201107232120/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/amu-issue-referred-to-constitution-bench/article26252401.ece | url-status=live }}</ref> ১৯৮১ চনত আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় আইনত সংশোধন কৰা হয়, তাৰ পাছত ২০০৬ চনত এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ে বিশ্ববিদ্যালয়খনক সংখ্যালঘু শিক্ষানুষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা আইনখনৰ বিধান বাতিল কৰে।<ref name="minority2">{{cite news | url=https://www.news18.com/news/india/minority-status-to-aligarh-muslim-university-supreme-court-refers-issue-to-7-judge-bench-2034103.html | title=Minority Status to Aligarh Muslim University to be Decided by Supreme Court's 7-judge Bench | work=News18 | date=12 February 2019 | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190213125133/https://www.news18.com/news/india/minority-status-to-aligarh-muslim-university-supreme-court-refers-issue-to-7-judge-bench-2034103.html | archive-date=13 February 2019 | url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰত চৰকাৰে এই সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে আপীল নকৰে বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/amu-row-centre-to-withdraw-upas-appeal-push-for-non-minority-status/1/634704.html|title=AMU row: Centre to withdraw UPAs appeal, push for non-minority status|website=indiatoday.intoday.in|date=4 April 2016 |access-date=4 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610130325/http://indiatoday.intoday.in/story/amu-row-centre-to-withdraw-upas-appeal-push-for-non-minority-status/1/634704.html|archive-date=10 June 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/modi-government-seeks-more-time-from-sc-to-file-application-in-aligarh-muslim-university-case/articleshow/51682504.cms|title=Modi government seeks more time from SC to file application in Aligarh Muslim University case |newspaper=The Economic Times|date=4 April 2016|access-date=4 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629162009/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/modi-government-seeks-more-time-from-sc-to-file-application-in-aligarh-muslim-university-case/articleshow/51682504.cms|archive-date=29 June 2016|url-status=live|last1=Rautray|first1=Samanwaya}}</ref> ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই বিষয়টো ৭জন ন্যায়াধীশৰ সংবিধান বিচাৰপীঠলৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল।<ref name="minority2"/><ref name="minority1"/> ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সাতজনীয়া বিচাৰপীঠে ৪:৩ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে ১৯৬৭ চনৰ পূৰ্বৰ এছ আজিজ বাছা বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰৰ ৰায় বাতিল কৰে। ১৯৬৭ চনৰ ৰায়দানত উল্লেখ কৰা হৈছিল যে আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় (এ এম ইউ)ৰ দৰে বিধি অনুসৰি স্থাপন কৰা প্ৰতিষ্ঠানে সংখ্যালঘুৰ মৰ্যাদা দাবী কৰিব নোৱাৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়দানে এই নজিৰ উলংঘা কৰি সংখ্যালঘু প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে এ এম ইউৰ বাবে সম্ভাৱনাময়ভাৱে নিজৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰাৰ পথ মুকলি কৰি দিলে। অৱশ্যে এ এম ইউৰ সংখ্যালঘুৰ মৰ্যাদাৰ চূড়ান্ত নিৰ্ণয়ৰ সিদ্ধান্ত পৃথক বিচাৰপীঠে গ্ৰহণ কৰিব, যিয়ে এ এম ইউ আইনখনৰ নিৰ্দিষ্ট বিধানসমূহ পৰীক্ষা কৰিব।<ref name="min1">{{Cite web |last=Bawa |first=Anmol Kaur |date=8 November 2024 |title=Minority Status Not Lost Merely Because Institution Was Created By Statute; AMU Minority Claim To Be Decided Based On Who Established It : Supreme Court By 4: 3 |url=https://www.livelaw.in/top-stories/minority-status-not-lost-merely-because-institution-was-created-by-statute-amu-minority-claim-to-be-decided-based-on-who-established-it-supreme-court-by-4-3-274599 |access-date=9 November 2024 |website=www.livelaw.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kumar |first=Anuj |date=8 November 2024 |title=Minority status: Aligarh Muslim University celebrates 'historic' Supreme Court verdict |url=https://www.thehindu.com/news/national/sc-verdict-on-amu-minority-status-university-celebrates-historic-verdict/article68846196.ece |access-date=9 November 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==মূল চৌহদ== উত্তৰ প্ৰদেশৰ আলিগড় চহৰত ৪৬৭.৬ হেক্টৰ ভূমিত আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদ বিস্তৃত হৈ আছে‍। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন আলিগড় জংচন। ই এখন আৱাসিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ইয়াৰ অধিকাংশ কৰ্মচাৰী আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰী কেম্পাছতে থাকে‍। ৮০টা হোষ্টেলৰ সৈতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ১৯টা হল (ল’ৰাৰ বাবে ১৩টা আৰু ছোৱালীৰ বাবে ৬টা) আছে।<ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University :: Home|url=https://www.amu.ac.in/ourfact.jsp|access-date=26 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=20 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620154855/https://www.amu.ac.in/ourfact.jsp|url-status=live}}</ref> হলসমূহৰ পৰিচালনা কৰে এগৰাকী প্ৰভষ্টে আৰু কেইবাজনো শিক্ষক ৱাৰ্ডেনে বিভিন্ন হোষ্টেলসমূহ চোৱাচিতা কৰে। প্ৰতিটো হলতে ডাইনিং হল, আন্তঃক্ৰীড়াৰ সুবিধা থকা কমন ৰুম, পঢ়া কোঠা, লাইব্ৰেৰী, ক্ৰীড়া ক্লাৱ আৰু সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক সমাজ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University {{!}}{{!}} Hostel|url=https://www.amu.ac.in/hostel.jsp|access-date=26 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030135416/https://www.amu.ac.in/hostel.jsp|url-status=live}}</ref> আলিগড় আন্দোলন আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত লোকৰ নামেৰে এই হলসমূহৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ছাৰ চৈয়দ হল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আটাইতকৈ পুৰণি হল। ইয়াত বহুতো ঐতিহ্যমণ্ডিত ভৱন আছে, যেনে ষ্ট্ৰেচি হল, মুস্তাক মনজিল, আছমান মনজিল, নিজাম মিউজিয়াম আৰু লিটন লাইব্ৰেৰী, ভিক্টোৰিয়া গেট আৰু জামা মছজিদ।<ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University {{!}}{{!}} Halls|url=https://www.amu.ac.in/amuhalls.jsp?did=10090|access-date=26 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119130646/https://www.amu.ac.in/amuhalls.jsp?did=10090|url-status=live}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কেম্পাছত ক্ৰিকেট খেলপথাৰ, উইলিংডন পেভিলিয়ন, কৃত্ৰিম হকী খেলপথাৰ আৰু গুলাস্তান-ই-ছাইড নামৰ উদ্যান এখনো ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|date=22 November 2019|title=North Zone Intervarsity Tournament begins at AMU|url=https://indiaeducationdiary.in/north-zone-intervarsity-tournament-begins-at-amu/|access-date=26 November 2020|website=India Education Diary|language=en-US|archive-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226010638/https://indiaeducationdiary.in/north-zone-intervarsity-tournament-begins-at-amu/|url-status=live|archivedate=26 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226010638/https://indiaeducationdiary.in/north-zone-intervarsity-tournament-begins-at-amu/|deadurl=yes}}</ref> কেম্পাছৰ আন উল্লেখযোগ্য অট্টালিকাসমূহৰ ভিতৰত আছে মৌলানা আজাদ লাইব্ৰেৰী, মইনুদ্দিন আহমদ আৰ্ট গেলেৰী, কেনেডি অডিটৰিয়াম, মুছা ডাক্ৰি মিউজিয়াম, সাংস্কৃতিক শিক্ষা কেন্দ্ৰ, চিডনছ ডিবেটিং ইউনিয়ন হল আৰু ছাৰ চৈয়দ হাউচ।<ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University {{!}}{{!}} Sir Syed Academy|url=https://www.amu.ac.in/ssacademy.jsp?did=10019&lid=About%20Us|access-date=26 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809114315/https://www.amu.ac.in/ssacademy.jsp?did=10019&lid=About%20Us|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University {{!}}{{!}} Musa Dakri Museum|url=https://www.amu.ac.in/museum.jsp|access-date=26 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010231728/https://www.amu.ac.in/museum.jsp|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University time capsule update|url=https://www.telegraphindia.com/india/aligarh-muslim-university-time-capsule-update/cid/1790983|access-date=26 November 2020|website=www.telegraphindia.com|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121070614/https://www.telegraphindia.com/india/aligarh-muslim-university-time-capsule-update/cid/1790983|url-status=live}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল গেটখনৰ নাম বাব-ই-চৈয়দ। ২০২০ চনত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ শতবাৰ্ষিকী উদযাপনৰ বাবে চেণ্টেনাৰী গেট নামৰ এখন নতুন গেট নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite news|title=AMU VC urged to name centenary gate after Sardar Patel or Ambedkar or Ashfaqullah Khan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/amu-vc-urged-to-name-centenary-gate-after-sardar-patel-or-ambedkar-or-ashfaqullah-khan/articleshow/78311143.cms|access-date=26 November 2020|website=The Times of India|date=25 September 2020|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201065633/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/amu-vc-urged-to-name-centenary-gate-after-sardar-patel-or-ambedkar-or-ashfaqullah-khan/articleshow/78311143.cms|url-status=live}}</ref> ==সংগঠন আৰু প্ৰশাসন== ===প্ৰশাসন=== বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আনুষ্ঠানিক মুৰব্বীজন আচাৰ্য যদিও তেওঁ নাম মাত্ৰ মুৰব্বী আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ দৈনন্দিন পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁ জড়িত নহয়। বিশ্ববিদ্যালয় ক'ৰ্টৰ সদস্যসকলে আচাৰ্যজন নিৰ্বাচন কৰে। বিশ্ববিদ্যালয় ক'ৰ্টৰ পৰামৰ্শ মতে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী উপাচাৰ্যজনক নিযুক্তি দিয়ে৷ বিশ্ববিদ্যালয় ক'ৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৰ্বোচ্চ শাসকীয় সংস্থা আৰু ই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সকলো ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰে যিবোৰ আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় আইন, আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিধি, অধ্যাদেশ আৰু নিয়মৰ দ্বাৰা অন্যথা নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |url = http://www.amu.ac.in/registrarsection.jsp?did=10071&lid=Governing%20Bodies |title = Aligarh Muslim University &#124;&#124; Registrar Section |publisher = Amu.ac.in |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151006233622/http://www.amu.ac.in/registrarsection.jsp?did=10071&lid=Governing%20Bodies |archive-date = 6 October 2015 |url-status = live }}</ref> ২০১৮ চনত মুফাদ্দল ছাইফুদ্দিন আচাৰ্য আৰু ছাটাৰীৰ প্ৰাক্তন নবাব ইবনে ছাইদ খান উপ আচাৰ্য নিৰ্বাচিত হয়। চৈয়দ জিল্লুৰ ৰহমানক সন্মানীয় কোষাধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|date=2 December 2018|title=AMU court elects Chancellor, Pro Chancellor and Treasurer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/amu-court-elects-chancellor-pro-chancellor-and-treasurer/articleshow/66910186.cms|access-date=23 December 2020|website=The Times of India|language=en|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803102949/https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/amu-court-elects-chancellor-pro-chancellor-and-treasurer/articleshow/66910186.cms|url-status=live}}</ref> ২০১৭ চনৰ ১৭ মে’ত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ ৩৯ সংখ্যক উপাচাৰ্য হিচাপে তাৰিক মনছুৰে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.amu.ac.in/dshowfacultydata.jsp?did=52&eid=10058907|website=Aligarh Muslim University|title=Aligarh Muslim University &#124;&#124; Department Page|access-date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611024035/http://www.amu.ac.in/dshowfacultydata.jsp?did=52&eid=10058907|archive-date=11 June 2017|url-status=live}}</ref> ===অনুষদসমূহ=== আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক বিভাগসমূহ ১৩টা অনুষদত বিভক্ত।<ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University - Faculties|url=https://www.amu.ac.in/faculties.jsp|access-date=25 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125204146/https://www.amu.ac.in/faculties.jsp|url-status=live}}</ref> * কৃষি বিজ্ঞান অনুষদ * কলা অনুষদ * বাণিজ্য অনুষদ * অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি অনুষদ * আইন অনুষদ * জীৱন বিজ্ঞান অনুষদ * চিকিৎসা অনুষদ * পৰিচালনা অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা অনুষদ * বিজ্ঞান অনুষদ * সমাজ বিজ্ঞান অনুষদ * ধৰ্মতত্ত্ব অনুষদ * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অধ্যয়ন অনুষদ * ইউনানি মেডিচিন অনুষদ ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ে ৭ খন মহাবিদ্যালয় পৰিচালনা কৰে৷<ref>{{Cite web|title=Aligarh Muslim University - Colleges|url=https://www.amu.ac.in/colleges.jsp|access-date=25 November 2020|website=www.amu.ac.in|archive-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101181241/https://www.amu.ac.in/colleges.jsp|url-status=live}}</ref> * একাডেমিক ষ্টাফ কলেজ * আজমল খান তিব্বিয়া মহাবিদ্যালয় * কমিউনিটি কলেজ * জৱাহৰলাল নেহৰু চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় * মহিলা মহাবিদ্যালয় * জাকিৰ হুছেইন অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয় * জিয়াউদ্দিন আহমদ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় বিশ্ববিদ্যালয়খনে ১৫টা কেন্দ্ৰ, ৩খন প্ৰতিষ্ঠান, আৰু মিণ্টো চাৰ্কল আৰু আহমদী স্কুল ফৰ দ্য ভিজুৱেলি চেলেঞ্জডকে ধৰি ১০খন বিদ্যালয় পৰিচালনা তদাৰক কৰে৷<ref>{{cite web |url = http://www.amu.ac.in/faculties.jsp |title = Aligarh Muslim University&nbsp;– Faculties |publisher = Amu.ac.in |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150909043449/http://www.amu.ac.in/faculties.jsp |archive-date = 9 September 2015 |url-status = live }}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ ধৰ্মতত্ত্ব অনুষদৰ দুটা বিভাগ আছে, এটা শ্বিয়া চিন্তাধাৰাৰ আৰু আনটো চুন্নী চিন্তাধাৰাৰ।<ref>{{Cite news |url=https://www.hindustantimes.com/opinion/ugc-s-audit-report-on-amu-demonstrates-its-ignorance-of-law/story-d736JowcfiGH1sAm33iGVM.html |title=UGC's audit report on AMU demonstrates its ignorance of law |last=Mustafa |first=Faizan |date=23 November 2017 |work=Hindustan Times |access-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128235502/https://www.hindustantimes.com/opinion/ugc-s-audit-report-on-amu-demonstrates-its-ignorance-of-law/story-d736JowcfiGH1sAm33iGVM.html |archive-date=28 January 2018 |url-status=live }}</ref> ===কেন্দ্ৰ=== আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ে মালাপ্পুৰম (কেৰালা), মুৰ্ছিদাবাদ (পশ্চিম বংগ) আৰু কিষানগঞ্জ (বিহাৰ)ত তিনিটা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰাৰ বিপৰীতে ঔৰংগাবাদ (মহাৰাষ্ট্ৰ)ত কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ বাবে এটা স্থান চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|date=3 November 2018|first=Shruti|last=Ganapatye|title=Aligarh Muslim University renews idea for campus in state|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/aligarh-muslim-university-renews-idea-for-campus-in-state/articleshow/66483651.cms|access-date=25 November 2020|website=Mumbai Mirror|language=en|archive-date=20 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620213522/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/aligarh-muslim-university-renews-idea-for-campus-in-state/articleshow/66483651.cms|url-status=live|archivedate=20 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210620213522/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/aligarh-muslim-university-renews-idea-for-campus-in-state/articleshow/66483651.cms|deadurl=yes}}</ref><ref name="mp.amu.ac.in">{{cite web |url=http://mp.amu.ac.in/Information%20Bulletin_malapuram.pdf |publisher=Aligarh Muslim University - |title=Special Brochure for AMU Murshidabad and Malappuram Centres |access-date=19 February 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120812234440/http://mp.amu.ac.in/Information%20Bulletin_malapuram.pdf |archive-date=12 August 2012 |archivedate=12 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120812234440/http://mp.amu.ac.in/Information%20Bulletin_malapuram.pdf |deadurl=yes }}</ref> *[[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় মালাপ্পুৰম কেন্দ্ৰ]], কেৰালা *[[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়: মুৰ্ছিদাবাদ কেন্দ্ৰ]], পশ্চিম বংগ *[[AMU Kishanganj Centre|আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়: কিষানগঞ্জ কেন্দ্ৰ]], বিহাৰ ==শৈক্ষিক দিশ== ===পাঠ্যক্ৰম=== আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ে ৩০০ৰো অধিক ডিগ্ৰী পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰায় ১২টা অনুষদে কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিগত বিষয়ৰ লগতে আন্তঃশাখা বিষয়ৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ২০১১ চনত এম বি এ আৰু সংহত আইন অধ্যয়নৰ বাবে পশ্চিম বংগ আৰু কেৰালাত দুটা নতুন কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২৮ হাজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু প্ৰায় ১৫০০ শিক্ষক, অধ্যাপক আছে। ভাৰতৰ সকলো ৰাজ্য আৰু কেইবাখনো ভিন ভিন দেশৰ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰী শি‍ক্ষা আহৰণৰ বাবে ইয়ালৈ আহে‍, ইয়াৰ অধিকাংশ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছাত-ছাত্ৰী আফ্ৰিকা, পশ্চিম এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা আহে। বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি প্ৰৱেশ পৰীক্ষাৰ ভিত্তিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|date=17 September 2020|title=Aligarh Muslim University|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/aligarh-muslim-university|access-date=25 November 2020|website=Times Higher Education (THE)|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127015650/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/aligarh-muslim-university|url-status=live}}</ref> ===ৰেংকিং=== আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ২০২৩ চনৰ<ref name="ক">{{cite web | url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings/2023 | title=QS World University Rankings 2023: Top global universities | accessdate=23 May 2025}}</ref> কিউএছ বিশ্ব বিশ্ববিদ্যালয় ৰেংকিঙত এএমইউয়ে ১০০১–১২০০ আৰু এছিয়াত ২৭১–২৮০ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="খ">{{cite web | url=https://www.topuniversities.com/asia-university-rankings/2023 | title=QS Asia University Rankings 2023 | accessdate=23 May 2025}}</ref> ২০২৩ চনৰ টাইমছ হাইয়াৰ এডুকেচন ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্চিটি ৰেংকিঙৰ দ্বাৰা ইয়াক বিশ্বৰ ৮০১–১০০০, ২০২২ চনত এছিয়াত ২০১–২৫০ আৰু উদীয়মান অৰ্থনীতিৰ ভিতৰত ২৫১–৩০০ স্থান দিয়া হৈছিল।<ref name="চ">{{cite web | url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2022/emerging-economies-university-rankings | title=Emerging Economies University Rankings 2022 | accessdate=23 May 2025}}</ref> ২০২২ চনৰ বিশ্ব বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ একাডেমিক ৰেংকিঙতো এ এম ইউয়ে ৯০১–১০০০ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="ঘ">{{cite web | url=http://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2022 | title=2022 Academic Ranking of World Universities | accessdate=23 May 2025}}</ref> ভাৰতত ২০২৪ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং কাঠামো (এন আই আৰ এফ)ৰ দ্বাৰা এ এম ইউয়ে সামগ্ৰিকভাৱে ১৬ নম্বৰ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ৮ম স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=NIRF Ranking 2024 |url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Report/IR2024_Report.pdf}}</ref> চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় জাকিৰ হুছেইন কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজিয়ে ২০২৪ চনত অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং কাঠামোৰ দ্বাৰা ৩৩ নং স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="গগগ">{{cite web | url=https://www.nirfindia.org/Rankings/2024/EngineeringRanking.html | title=India Rankings 2024: Engineering | accessdate=26 May 2025}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ চিকিৎসা বিদ্যালয় জৱাহৰলাল নেহৰু চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খনে ২০২৩ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং কাঠামোৰ দ্বাৰা ২৮ নং স্থান লাভ কৰিছে। ===পুথিভঁৰাল=== [[File:Maulana Azad Library, Aligarh Muslim University.jpg|thumb|right|মৌলানা আজাদ পুথিভঁৰাল, এ এম ইউ]] মৌলানা আজাদ পুথিভঁৰাল বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰাথমিক পুথিভঁৰাল, ইয়াত এটা কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল আৰু ১০০ৰো অধিক বিভাগীয় আৰু মহাবিদ্যালয় পুথিভঁৰাল আছে। ইয়াত বাবৰ, আকবৰ, শ্বাহজাহান আদি মোগল সম্ৰাটৰ ৰাজকীয় আদেশ বা হুকুম মজুত আছে।<ref name="intoday1">{{cite web |url = http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-universities-rankings-2012-aligarh-muslim-university/1/189328.html |title = AMU at 5th spot on India Today Universities Rankings 2012 |date = 18 May 2012 |publisher = Indiatoday.intoday.in |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120521174913/http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-universities-rankings-2012-aligarh-muslim-university/1/189328.html |archive-date = 21 May 2012 |url-status = live }}</ref> ১৮৭৭ চনত তেতিয়াৰ ভাৰতৰ ভাইচৰয় ৰবাৰ্ট বুলৱেৰ-লিটন, লিটনৰ প্ৰথম আৰ্লে মহম্মদান এংলো-অৰিয়েণ্টেল কলেজ স্থাপনৰ সময়ত এই পুথিভঁৰালটোৰ ভেঁটি স্থাপন কৰে আৰু তেওঁৰ নামেৰে পুথিভঁৰালটি‍ লিটন পুথিভঁৰাল হিচাপে‍ নামাকৰণ কৰা হয়। বৰ্তমানৰ সাতমহলীয়া ভৱনটো ১৯৬০ চনত স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৱে উদ্বোধন কৰিছিল আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম শিক্ষামন্ত্ৰী আবুল কালাম আজাদৰ নামেৰে (জনপ্ৰিয় নাম মৌলানা আজাদ) এই পুথিভঁৰালটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="intoday1" /><ref>{{cite web |url = http://www.amu.ac.in/amulib.jsp?did=10066&lid=About%20the%20Library |title = Aligarh Muslim University &#124;&#124; M.A. Library |publisher = Amu.ac.in |access-date = 1 October 2015 |archive-date = 7 December 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201207171458/https://www.amu.ac.in/amulib.jsp?did=10066&lid=About%20the%20Library |url-status = live }}</ref> ২০১৩ চনৰ ২৭ ডিচেম্বৰত ভাৰতৰ তেতিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰণৱ মুখাৰ্জীয়ে সমাজ বিজ্ঞানৰ চাইবাৰ পুথিভঁৰালটো উদ্বোধন কৰে।<ref>{{cite web |title = President of India inaugurates XXXVII Indian Social Science Congress |url = http://www.batori.in/national/2013/12/27/president-of-india-inaugurates-xxxvii-indian-social-science-congress/ |website = Batori.in |date = 27 December 2013 |publisher = batori |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151002104809/http://www.batori.in/national/2013/12/27/president-of-india-inaugurates-xxxvii-indian-social-science-congress/ |archive-date = 2 October 2015 |url-status = live }}</ref> ২০১৫ চনত ইয়াক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানকৰণ সংস্থাৰ প্ৰমাণপত্ৰৰে স্বীকৃত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title = Aligarh Muslim University 'cyberary' gets ISO certification |url = http://www.business-standard.com/article/news-ians/aligarh-muslim-university-cyberary-gets-iso-certification-115062600474_1.html |newspaper = Business Standard India |date = 26 June 2015 |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151002080345/http://www.business-standard.com/article/news-ians/aligarh-muslim-university-cyberary-gets-iso-certification-115062600474_1.html |archive-date = 2 October 2015 |url-status = live }}</ref> ===উপগ্ৰহ প্ৰকল্প=== ২০২১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত এ এম ইউ ৰবো ক্লাৱে‍ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰথমটো উপগ্ৰহ প্ৰকল্পৰ কাম আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছাৰ চৈয়দ আহমেদ খানৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা "এচএচ এএমইউ চেট" প্ৰকল্পটো ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ প্ৰচাৰ আৰু অনুমোদন কেন্দ্ৰ (IN-SPACe)ত অনুমোদনৰ বাবে দাখিল কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=20 October 2009|title=Sir Syed Ahmed Khan: His Life And Contribution|language=en-IN|work=ummid.com|url=https://www.ummid.com/news/October/20.10.2009/sir_sayyad_life_and_vision.htm|access-date=28 October 2023|archive-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028142858/https://www.ummid.com/news/October/20.10.2009/sir_sayyad_life_and_vision.htm|url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত ইন-স্পেচে এই প্ৰকল্পত অনুমোদন জনায়।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=28 October 2023|title=AMU satellite project named after Sir Syed Ahmad Khan gets IN-SPACe nod|language=en-IN|work=ummid.com|url=https://ummid.com/news/2023/october/28-10-2023/amu-satellite-project-named-after-sir-syed-ahmad-khan-gets-in-space-nod.html|access-date=28 October 2023|archive-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028142839/https://ummid.com/news/2023/october/28-10-2023/amu-satellite-project-named-after-sir-syed-ahmad-khan-gets-in-space-nod.html|url-status=live}}</ref> ==ছাত্ৰ-জীৱন== ===পৰম্পৰা=== বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ ছাত্ৰই পৰিধান কৰা পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক হ'ল শ্বেৰৱানী৷ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যসূচীৰ সময়ত ইয়াক পিন্ধাটো প্ৰয়োজনীয়৷<ref>{{Cite web|url=http://twocircles.net/2012jun16/lt_gen_zameeruddin_shah_reviving_%25E2%2580%2598sherwani_culture%25E2%2580%2599_amu.html#.VwVXX0997IU|title=Is Lt Gen Zameeruddin Shah reviving 'Sherwani Culture' in AMU?|website=TwoCircles.net|access-date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014235422/http://twocircles.net/2012jun16/lt_gen_zameeruddin_shah_reviving_%25E2%2580%2598sherwani_culture%25E2%2580%2599_amu.html#.VwVXX0997IU|archive-date=14 October 2017|url-status=live|archivedate=14 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014235422/http://twocircles.net/2012jun16/lt_gen_zameeruddin_shah_reviving_%25E2%2580%2598sherwani_culture%25E2%2580%2599_amu.html#.VwVXX0997IU|deadurl=yes}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনে ৰাজসাহায্যযুক্ত মূল্যত শ্বেৰৱানী যোগান ধৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/for-amu-students-wearing-sherwani-no-issue/1111631/|title=For AMU students, wearing sherwani no issue |website=archive.indianexpress.com|date=5 May 2013 |access-date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504224610/http://archive.indianexpress.com/news/for-amu-students-wearing-sherwani-no-issue/1111631/|archive-date=4 May 2016|url-status=live}}</ref> ২০১৩ চনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ তেতিয়াৰ উপাচাৰ্য জমীৰ উদ্দিন শ্বাহে জোৰ দি কৈছিল যে পুৰুষ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে তেওঁক লগ কৰিব বিচাৰিলে শ্বেৰৱানী পিন্ধিব লাগিব।<ref>{{Cite web|url=http://scroll.in/article/689270/this-isnt-the-first-time-the-aligarh-muslim-university-vc-has-said-something-outrageous|title=This isn't the first time the Aligarh Muslim University VC has said something outrageous|last=Bhalla|first=Sahil|website=Scroll.in|date=11 November 2014 |language=en-US|access-date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417174009/http://scroll.in/article/689270/this-isnt-the-first-time-the-aligarh-muslim-university-vc-has-said-something-outrageous|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}</ref> ঈদ মিলাদ উন নবি উদযাপন নিয়মীয়াকৈ বিশ্ববিদ্যালয়ে ছিৰাট কমিটীৰ অধীনত অনুষ্ঠিত হয় য'ত হজৰত মহম্মদৰ জীৱন আৰু শিক্ষাৰ বিষয়ে‍ বিভিন্ন সাহিত্য প্ৰতিযোগিতা আয়োজন কৰাৰ লগতে বক্তৃতাৰ আয়োজন কৰা হয়৷ ছাৰ চৈয়দ আহমদ খানৰ সময়ৰ পৰাই মাউলিদ পৰম্পৰাগত উৎসৱ হিচাপে পালন কৰি অহা হৈছে৷ এই উৎসৱ উপলক্ষ‍ে বিশ্ববিদ্যালয় ভৱন পোহৰেৰে‍ সজাই তোলা হয় আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে বিশেষ উৎসৱৰ আয়োজন কৰে‍। এই বিশেষ উপলক্ষত শোভাযাত্ৰাও কৰা হয়৷<ref>https://amu.ac.in/news/2017/2/02/seerat-committee-amu-concludes-week-long-programme</ref> এ এম ইউ তৰানা বা সংগীতটো কবি আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ মাজাজে ৰচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=AMU Tarana or Anthem|url=https://www.amu.ac.in/pdf/taranaeng.pdf|website=Aligarh Muslim University|access-date=25 November 2020|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125003656/https://www.amu.ac.in/pdf/taranaeng.pdf|url-status=live}}</ref> ই হ'ল ১৯৩৩ চনত মাজাজে ৰচনা কৰা কবিতা "নাৰ্জ-ই-আলিগড়"ৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ৷<ref>{{Cite web|title=Read full nazm by Asrarul Haq Majaz|url=https://www.rekhta.org/nazms/nazr-e-aligadh-sarshaar-e-nigaah-e-nargis-huun-paa-basta-e-gesu-e-sumbul-huun-asrarul-haq-majaz-nazms|access-date=25 November 2020|website=Rekhta}}</ref> ১৯৫৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ খান ইষ্টিয়াক মহম্মদে ৰচনা কৰা গীতটিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিটো অনুষ্ঠানৰ সময়ত ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতৰ লগতে এই গীতটি‍ বজোৱা হয়।<ref>{{Cite web|date=17 October 2015|first=Eram|last=Agha|title=Majaz's Tarana gets a remix|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/Majazs-Tarana-gets-a-remix/articleshow/49427341.cms|access-date=25 November 2020|website=The Times of India|language=en|archive-date=30 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430012050/https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/Majazs-Tarana-gets-a-remix/articleshow/49427341.cms|url-status=live}}</ref> ===ক্লাৱ আৰু ছ’চাইটি=== বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ তত্ত্বাৱধানত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক ক্লাৱসমূহে কাম কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বিতৰ্ক ক্লাৱ হৈছে চিডনছ ইউনিয়ন ক্লাৱ।<ref>{{Cite web|url=https://www.amusu.in/the-siddons-union-club/|title=The Siddons Union Club|date=20 February 2019|access-date=31 October 2019|archive-date=3 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003085103/https://www.amusu.in/the-siddons-union-club/|url-status=dead}}</ref> ১৮৮৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই ক্লাৱৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল এম এ অ’ কলেজৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ হেনৰী জৰ্জ ইম্পে চিডনছৰ নামেৰে।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/AMU-A-students-union-with-no-party-allegiance/articleshow/44927377.cms|title=AMU: A students' union with no party allegiance |date=24 October 2014|first=Eram |last=Agha |website=The Times of India|language=en|access-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811202442/http://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/AMU-A-students-union-with-no-party-allegiance/articleshow/44927377.cms|archive-date=11 August 2016|url-status=live}}</ref> ইয়াত দালাই লামা, মহাত্মা গান্ধী, আবুল কালাম আজাদ, জৱাহৰ লাল নেহৰুকে ধৰি বিভিন্ন ৰাজনীতিবিদ, লেখক, নোবেল বঁটা বিজয়ী, খেলুৱৈ, সাংবাদিকক আতিথ্য প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/hall-of-free-speech-at-centre-of-portrait-row/cid/1344249|title=Hall of free speech at centre of portrait row|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925075253/https://www.telegraphindia.com/india/hall-of-free-speech-at-centre-of-portrait-row/cid/1344249|url-status=live}}</ref> ক্ৰীড়া ক্লাৱসমূহৰ ভিতৰত ক্ৰিকেট ক্লাব, আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=je7DBAAAQBAJ|title=A Corner of a Foreign Field: The Indian History of a British Sport|last=Guha|first=Ramachandra|date=2014|publisher=Penguin Books Limited|isbn=9789351186939|language=en|access-date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528205243/https://books.google.com/books?id=je7DBAAAQBAJ|archive-date=28 May 2016|url-status=live|edition=New and Updated}}</ref> আৰু মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় ৰাইডিং ক্লাৱ অন্যতম।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/galloping-to-glory/article1491063.ece|title=Galloping to glory|date=26 February 2011|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=6 April 2016}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংস্কৃতিক শিক্ষা কেন্দ্ৰত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বিভিন্ন দক্ষতা বিকাশৰ বাবে শিক্ষক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে যৌথভাৱে পৰিচালনা কৰা ক্লাৱ আছে। এইবোৰৰ ভিতৰত আছে ড্ৰামা ক্লাৱ, লিটাৰেৰী ক্লাৱ, ক্লাৱ ফৰ শ্বৰ্ট ইভিনিং পাঠ্যক্ৰম, ফিল্ম ক্লাৱ, মিউজিক ক্লাৱ আৰু ফাইন আৰ্টছ ক্লাৱ ইত্যাদি।<ref>https://www.amu.ac.in/centres/cultural-education-centre/cultural-clubs</ref> শ্বেক্সপীয়েৰৰ নাটকৰ অভিনয়কে‍ ধৰি<ref name= "Raleigh">{{cite news | url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/aligarh-and-its-shakespeare-wallahs/article8505088.ece | title=Aligarh and its Shakespeare wallahs | work=The Hindu | date=22 April 2016 | access-date=2 October 2019 | author=Siddiqui, Mohammad Asim | archive-url=https://web.archive.org/web/20160424103813/http://www.thehindu.com/features/friday-review/aligarh-and-its-shakespeare-wallahs/article8505088.ece | archive-date=24 April 2016 | url-status=live }}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ ৰেলি লিটাৰেৰী ছ'চাইটিয়ে প্ৰতিযোগিতামূলক অনুষ্ঠান, নাটক আৰু পাৰৰ্ফমেন্স আয়োজন কৰে।<ref>{{cite news | url=https://thetheatretimes.com/contemporary-adaptations-amus-raleigh-literary-societys-waiting-godot-hayadavana/ | title=Political Adaptations: Raleigh Literary Society's "Waiting for Godot" and "Hayadavana" | work=The Theatre Times | date=8 December 2016 | access-date=2 October 2019 | author=Siddiqui, Mohammad Asim | archive-url=https://web.archive.org/web/20190914173404/https://thetheatretimes.com/contemporary-adaptations-amus-raleigh-literary-societys-waiting-godot-hayadavana/ | archive-date=14 September 2019 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.aapkatimes.com/raleigh-literary-society-of-amu-organises-a-series-of-competitions/ | title=Raleigh Literary Society of AMU organises a series of competitions | work=Aapka Times | date=25 February 2017 | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171102014148/http://www.aapkatimes.com/raleigh-literary-society-of-amu-organises-a-series-of-competitions/ | archive-date=2 November 2017 | url-status=live }}</ref> ১৮৮৫ চনৰ পৰা ১৮৮৭ চনলৈকে মহম্মদান এংলো-অৰিয়েণ্টেল কলেজত ইংৰাজী অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা শ্বেক্সপীয়েৰৰ সমালোচক ছাৰ ৱালটাৰ ৰেলিৰ নামেৰে এই সমিতিখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref name= "Raleigh"/> ১৮৯৪ চনত ল ছ’চাইটি অৱ ডিপাৰ্টমেণ্ট অৱ ল’ নামৰ এটি সংগঠন অলাভজনক ছাত্ৰ সংগঠন হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ছ’চাইটিয়ে আইনৰ পৰ্যালোচনা প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে‍ বাৰ্ষিক উৎসৱৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নৱাগত আদৰণি সভা, চূড়ান্ত বৰ্ষৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বিদায়ী সভালৈকে‍ শৈক্ষিক আৰু সামাজিক দুয়োধৰণৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.amu.ac.in/lawsociety.jsp?did=10206&lid=About|title=Aligarh Muslim University &#124;&#124; Law Society|website=www.amu.ac.in|access-date=30 November 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412065953/https://www.amu.ac.in/lawsociety.jsp?did=10206&lid=About|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indiaeducationdiary.in/aligarh-muslim-university-vice-chancellor-releases-law-society-review-and-newsletter/|title=Aligarh Muslim University Vice Chancellor releases Law Society Review and Newsletter|work=India Education Diary Bureau|date=1 November 2019|access-date=30 November 2019|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124152424/https://indiaeducationdiary.in/aligarh-muslim-university-vice-chancellor-releases-law-society-review-and-newsletter/|url-status=live|archivedate=24 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124152424/https://indiaeducationdiary.in/aligarh-muslim-university-vice-chancellor-releases-law-society-review-and-newsletter/|deadurl=yes}}</ref> ===এ এম ইউ জাৰ্নেল=== [[File:AMU Journal Logo.jpg|thumb|right|এ এম ইউ জাৰ্নেলৰ ল'গ']] এ এম ইউ জাৰ্নেল হৈছে এক স্বতন্ত্ৰ অধ্যয়নৰত ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত শৈক্ষিক সম্প্ৰদায় আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ সংস্থা,<ref>{{cite news |title=Aligarh Muslim University Student Start Online Portal to Disseminate AMU-Related News |url=https://www.news18.com/news/education-career/aligarh-muslim-university-student-start-online-portal-to-disseminate-amu-related-news-4367276.html |access-date=6 November 2021 |website=[[News18]] |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101204728/https://www.news18.com/news/education-career/aligarh-muslim-university-student-start-online-portal-to-disseminate-amu-related-news-4367276.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amujournal.com/|title=oficial AMU Journal website|website=amujournal.com|access-date=5 September 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818123308/https://www.amujournal.com/|url-status=live}}</ref> ইয়াক ২০১৬ চনত এ এম ইউ ছাত্ৰৰ এটা দলে কেম্পাছৰ বিষয়সমূহ উত্থাপন কৰিবলৈ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰত ঘটা ঘটনাৰ বিষয়ে বাতৰি আৰু তথ্য প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল যদিও পিছলৈ ই এটা শৈক্ষিক সম্প্ৰদায়ত পৰিণত হয়। ১৭ অক্টোবৰ ২০২১ তাৰিখে এ এম ইউ জাৰ্নেল ৱেবছাইটটো আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জনসংযোগ বিষয়া, প্ৰক্টৰ আৰু উপ প্ৰক্টৰৰ দ্বাৰা ট্ৰেইনিং এণ্ড প্লেচমেণ্ট অফিচ, এ এম ইউৰ সহযোগত পুনৰ মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Aligarh Muslim University launches student run AMU journal's website |url=https://news.careers360.com/aligarh-muslim-university-launches-student-run-amu-journal-website |access-date=19 November 2021 |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104145302/https://news.careers360.com/aligarh-muslim-university-launches-student-run-amu-journal-website |url-status=live }}</ref> আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে ছাৰ চৈয়দ আহমেদ খানৰ ২০৬ সংখ্যক জন্ম জয়ন্তীৰ লগত সংগতি ৰাখি ২০২৩ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত এ এম ইউ জাৰ্নেল মাহেকীয়া বাতৰি কাকত হিচাপে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=21 October 2023|title=AMU Journal launches 1st student-run Newsletter in collaboration with TPO AMU|language=en-IN|work=ummid.com|url=https://ummid.com/news/2023/october/21-10-2023/amu-journal-launches-1st-student-run-newsletter-in-collaboration-with-tpo-amu.html|access-date=29 October 2023|archive-date=29 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029171730/https://ummid.com/news/2023/october/21-10-2023/amu-journal-launches-1st-student-run-newsletter-in-collaboration-with-tpo-amu.html|url-status=live}}</ref> ===সাংস্কৃতিক উৎসৱ=== প্ৰতি বছৰে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বিভিন্ন ক্লাৱসমূহে নিজাকৈ সাংস্কৃতিক উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ হ’ল ইউনিভাৰ্চিটি ফিল্ম ক্লাৱৰ ফিল্মছাজ আৰু লিটাৰেৰী ক্লাৱৰ এ এম ইউ লিটাৰেৰী ফেষ্টিভেল। ===অল্ড বয়জ এছ'চিয়েচন=== অল্ড বয়জ এছ’চিয়েচন হৈছে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰৰ নেটৱৰ্ক। ১৮৯৮ চনত স্থাপন কৰা এই এছ'চিয়েচনে এ এম ইউ, এক্ট ১৯২০ৰ অধীনত বিধিগত স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://amuoldboysassociation.com/|title=Official website AMU Old Boys Association {{!}} Alumni aligarh Muslim University|website=amuoldboysassociation.com|access-date=12 February 2020|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218060132/http://www.amuoldboysassociation.com/|url-status=live}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু অধ্যাপক== তলত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ তালিকা দিয়া হ’ল।<ref>{{Cite web |title=Prominent Alumni Aligarh Muslim University |url=https://www.amu.ac.in/pdf/Alumni.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713225953/http://www.amu.ac.in/pdf/Alumni.pdf |archive-date=13 July 2015 |access-date=14 June 2023 |website=www.amu.ac.in}}</ref> * সাহিত্য আৰু চিনেমাৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে [[হাকিম আহমদ শ্বুজা]], [[সাদাত হাছান মান্তো]], [[খোৱাজা আহমদ আব্বাছ]], [[চৈয়দ মুজতবা আলী]],<ref>{{Cite web|url=https://www.beaninspirer.com/syed-mujtaba-ali-pioneer-language-movement/|title=Syed Mujtaba Ali – the Pioneer of the Language Movement &#124; BeAnInspirer|date=13 September 2017|access-date=11 February 2021|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127170629/https://www.beaninspirer.com/syed-mujtaba-ali-pioneer-language-movement/|url-status=live|archivedate=27 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127170629/https://www.beaninspirer.com/syed-mujtaba-ali-pioneer-language-movement/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.thedailystar.net/literature/syed-mujtaba-ali-rebel-5464|title = Syed Mujtaba Ali as a Rebel|date = 7 March 2015|access-date = 11 February 2021|archive-date = 22 April 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210422133226/https://www.thedailystar.net/literature/syed-mujtaba-ali-rebel-5464|url-status = live}}</ref> [[অনুভৱ সিনহা]], [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]], [[হছৰত মোহানী]], [[আহমেদ আলী (লেখক)|আহমেদ আলী]] আৰু [[ৱাদেহ ৰছিদ হাছানি নাদৱী]]। * ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে [[ছাৰ চিকন্দৰ হায়াত খান]] কে বি ই, পঞ্জাৱৰ প্ৰথম মুছলমান প্ৰধানমন্ত্ৰী; [[তুফাইল আহমদ মাংলোৰী|মৌলৱী চৈয়দ তুফাইল আহমদ মাংলোৰী]], ভাৰতীয় স্বাধীনতা কৰ্মী আৰু ইতিহাসবিদ;<ref name="TMG2013">{{cite web |title=Syed Tufail Ahmad Manglori |url=https://www.milligazette.com/news/1-community-news/9629-syed-tufail-ahmad-manglori/ |publisher=[[The Milli Gazette]] |access-date=3 November 2020 |language=en |date=26 November 2013 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121044049/https://www.milligazette.com/news/1-community-news/9629-syed-tufail-ahmad-manglori/ |url-status=live }}</ref> পাকিস্তানৰ দ্বিতীয় গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু দ্বিতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী ছাৰ [[খোৱাজা নাজিমুদ্দিন]]; [[আয়ুব খান (জেনেৰেল)|আয়ুব খান]], পাকিস্তানৰ দ্বিতীয় ৰাষ্ট্ৰপতি; পাকিস্তানৰ প্ৰথম সামৰিক একাউণ্টেণ্ট জেনেৰেল মিয়ান ফাহিম উদ-দিন; [[মালিক গুলাম মহম্মদ]], পাকিস্তানৰ প্ৰথম বিত্তমন্ত্ৰী আৰু পাকিস্তানৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল (১৯৫১–৫৬) তেওঁ মহিন্দ্ৰা আৰু মহম্মদৰ সহস্ৰজন আছিল, যাক এতিয়া মহিন্দ্ৰা এণ্ড মহিন্দ্ৰা বুলি কোৱা হয়, [[লিয়াকত আলী খান]], পাকিস্তানৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী, [[মহম্মদ আমিন দিদি]], [[মালদ্বীপ]]ৰ প্ৰথম সভাপতি; [[এম. এ জি ওচমানী|মহাম্মদ আতাউল গনি ওছমানী]], ১৯৭১ চনৰ সময়ত বাংলাদেশ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ|বাংলাদেশ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]; [[মহাম্মদ মনছুৰ আলী]], [[বাংলাদেশ]]ৰ তৃতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী; [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], ভাৰতৰ তৃতীয় ৰাষ্ট্ৰপতি; * ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে [[ছাৰ চিকন্দৰ হায়াত খান]] কে বি ই, পঞ্জাৱৰ প্ৰথম মুছলমান প্ৰধানমন্ত্ৰী; [[তুফাইল আহমদ মাংলোৰী|মৌলৱী চৈয়দ তুফাইল আহমদ মাংলোৰী]], ভাৰতীয় স্বাধীনতা কৰ্মী আৰু ইতিহাসবিদ;<ref name="TMG2013"/> পাকিস্তানৰ দ্বিতীয় গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু দ্বিতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী ছাৰ [[খোৱাজা নাজিমুদ্দিন]]; [[আয়ুব খান (জেনেৰেল)|আয়ুব খান]], পাকিস্তানৰ দ্বিতীয় ৰাষ্ট্ৰপতি; পাকিস্তানৰ প্ৰথম সামৰিক একাউণ্টেণ্ট জেনেৰেল মিয়ান ফাহিম উদ-দিন; [[মালিক গুলাম মহম্মদ]], পাকিস্তানৰ প্ৰথম বিত্তমন্ত্ৰী আৰু পাকিস্তানৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল (১৯৫১–৫৬) তেওঁ মহিন্দ্ৰা আৰু মহম্মদৰ সহস্ৰজন আছিল, যাক এতিয়া মহিন্দ্ৰা এণ্ড মহিন্দ্ৰা বুলি কোৱা হয়, [[লিয়াকত আলী খান]], পাকিস্তানৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী, [[মহম্মদ আমিন দিদি]], [[মালদ্বীপ]]ৰ প্ৰথম সভাপতি; [[এম. এ জি ওচমানী|মহাম্মদ আতাউল গনি ওছমানী]], ১৯৭১ চনৰ সময়ত বাংলাদেশ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ|বাংলাদেশ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]; [[মহাম্মদ মনছুৰ আলী]], [[বাংলাদেশ]]ৰ তৃতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী; [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], ভাৰতৰ তৃতীয় ৰাষ্ট্ৰপতি;<ref>{{cite web |title = Encyclopædia Britannica- Biography |url = https://www.britannica.com/biography/Zakir-Husain |website = Encyclopædia Britannica |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151002025213/https://www.britannica.com/biography/Zakir-Husain |archive-date = 2 October 2015 |url-status = live }}</ref> [[খান আব্দুল গফুৰ খান]], এজন ভাৰতীয় স্বাধীনতা কৰ্মী; [[মহম্মদ হামিদ আনছাৰী]], ভাৰতৰ দ্বাদশ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি;<ref>{{cite web |title = Hamid Ansari: From diplomat to Vice-President |url = http://www.firstpost.com/politics/hamid-ansari-from-diplomat-to-vice-president-409707.html |website = Firstpost |date = 8 August 2012 |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161104155745/http://www.firstpost.com/politics/hamid-ansari-from-diplomat-to-vice-president-409707.html |archive-date = 4 November 2016 |url-status = live }}</ref> [[আৰিফ মহম্মদ খান]], কেৰালাৰ ২২ সংখ্যক গৱৰ্ণৰ;<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arif-mohammad-khan-a-good-orator/story-ewIGCiWZmQXb7T76e2D8NP.html|title=Arif Mohammad Khan a good orator|date=3 September 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903203220/https://www.hindustantimes.com/india-news/arif-mohammad-khan-a-good-orator/story-ewIGCiWZmQXb7T76e2D8NP.html|archive-date=3 September 2019|url-status=live}}</ref> [[অনোৱাৰা টাইমুৰ]] ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ প্ৰথম আৰু তথাপিও একমাত্ৰ মহিলা মুখ্যমন্ত্ৰী;<ref>{{cite web|url=http://sevendiary.com/anwara-taimur-lady-cm-assam/|title=Anwara Taimur&nbsp;– The First Lady CM of Assam|website=sevendiary.com|date=21 February 2013|access-date=1 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713231116/http://sevendiary.com/anwara-taimur-lady-cm-assam/|archive-date=13 July 2015|url-status=live|archivedate=13 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713231116/http://sevendiary.com/anwara-taimur-lady-cm-assam/|deadurl=yes}}</ref> [[শ্বেখ আব্দুল্লাহ]] আৰু [[মুফতি মহম্মদ ছাইদ]], ভাৰতীয় ৰাজ্য [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]]ৰ ক্ৰমে তৃতীয় আৰু ষষ্ঠ মুখ্যমন্ত্ৰী;<ref>{{cite encyclopedia | title=Sheikh Muhammad Abdullah | encyclopedia=Britannica | publisher=Britannia | url=https://www.britannica.com/biography/Sheikh-Muhammad-Abdullah | access-date=3 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190331034648/https://www.britannica.com/biography/Sheikh-Muhammad-Abdullah | archive-date=31 March 2019 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-life-and-career-of-mufti-mohammad-sayeed-302599-2016-01-07 | title=The life and career of Mufti Mohammad Sayeed | work=India Today | date=7 January 2016 | access-date=3 October 2019 | location=Jammu | archive-date=3 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191003022817/https://www.indiatoday.in/india/story/the-life-and-career-of-mufti-mohammad-sayeed-302599-2016-01-07 | url-status=live }}</ref> আৰু [[দিল্লী]]ৰ ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ চতুৰ্থ মুখ্যমন্ত্ৰী [[চাহিব সিং ভাৰ্মা]], [[শ্ৰীনগৰ]]ৰ সংসদ সদস্য[[আগা চৈয়দ ৰুহুল্লাহ মেহদী]]য়েও আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। * আইনৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে ন্যায়াধীশ [[বহাৰুল ইছলাম]], ন্যায়াধীশ [[ৰাম প্ৰকাশ ছেঠি]], ন্যায়াধীশ [[ছৈয়দ ছাঘিৰ আহমদ]], ন্যায়াধীশ [[চৈয়দ মুৰ্তাজা ফজল আলী]] (ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সকলো ন্যায়াধীশ), [[ফাৰাহ ওমৰ|হাজী ফাৰাহ ওমৰ]], [[ন. আৰ মাধৱ মেনন]] আৰু [[ফাইজান মুস্তাফা]]। * বিজ্ঞান ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে [[চৈয়দ জিয়াউৰ ৰহমান]] আৰু [[বুশ্ৰা আতিক]]।<ref>{{Cite web |last=Sameer |date=28 September 2020 |title=AMU alumnus Dr Bushra Ateeq wins India's highest science award |url=https://archive.siasat.com/news/amu-alumnus-dr-bushra-ateeq-wins-indias-highest-science-award-1985178/ |access-date=15 January 2024 |website=The Siasat Daily – Archive |language=en-US |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115123924/https://archive.siasat.com/news/amu-alumnus-dr-bushra-ateeq-wins-indias-highest-science-award-1985178/ |url-status=live }}</ref> * ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে [[ধ্যান চান্দ]], [[লালা অমৰনাথ]] আৰু [[জফৰ ইকবাল (ফিল্ড হকী)|জাফৰ ইকবাল]] <ref>{{cite web |title = Some hearts still beat for hockey here |url = http://indiatoday.intoday.in/story/some-hearts-still-beat-for-hockey-here/1/136704.html |website = India Today |date = 30 April 2011 |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151002114830/http://indiatoday.intoday.in/story/some-hearts-still-beat-for-hockey-here/1/136704.html |archive-date = 2 October 2015 |url-status = live }}</ref> আৰু ইৰাণৰ ফুটবলাৰ [[মজিদ বিষকাৰ]] আৰু [[জমশ্বিদ নাছিৰী]]।<ref>{{cite web|first=Somnath|last=Sengupta|date=9 November 2018|url=http://www.goaldentimes.org/majid-bishkar-and-jamshid-nassiri/|title=Majid Bishkar And Jamshid Nassiri : Indian Football's Iconic Iranian Duo|work=Goalden Times|accessdate=26 June 2021|archive-date=14 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214204839/https://www.goaldentimes.org/majid-bishkar-and-jamshid-nassiri/|archivedate=14 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201214204839/https://www.goaldentimes.org/majid-bishkar-and-jamshid-nassiri/|deadurl=yes}}</ref> * ব্যৱসায় আৰু উদ্যোগীকৰণৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছে [[ফ্ৰেংক এফ ইছলাম]]। * অন্যান্য উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত ভাৰতীয় ইতিহাসবিদ [[মহম্মদ হাবিব]],<ref>{{cite web | url=https://www.amu.ac.in/amuhalls.jsp?did=10081 | title=Mohammad Habib Hall | publisher=Aligarh Muslim University | access-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190411205252/https://www.amu.ac.in/amuhalls.jsp?did=10081 | archive-date=11 April 2019 | url-status=live }}</ref> ফৰাচী গণিতজ্ঞ [[আন্দ্ৰে ৱেইল]],<ref>{{Cite web|url=http://www.math.sunysb.edu/~aknapp/BorelOnWeil.pdf|title=Borel, Armand|access-date=1 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005022714/http://www.math.sunysb.edu/~aknapp/BorelOnWeil.pdf|archive-date=5 October 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title = Mufti Mohammad Sayeed – A suave politician|url = http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/mufti-mohammad-sayeed-a-suave-politician/|website = The Indian Express|date = 7 January 2016|access-date = 7 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160109232503/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/mufti-mohammad-sayeed-a-suave-politician/|archive-date = 9 January 2016|url-status = live}}</ref> আৰু [[মালিক গুলাম মহম্মদ]], [[মহিন্দ্ৰা আৰু মহিন্দ্ৰা]]ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক। * [[ইয়াচিন মাজহাৰ ছিদ্দিকী]] - ইছলামিক অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰিচালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা মুছলমান পণ্ডিত আৰু ইতিহাসবিদ৷ * [[বিজান আব্দোলকাৰীমি]] - ইৰাণী দাৰ্শনিক৷ * [[নাছিম উজ জাফৰ বাকিৰি]] - চিকিৎসা বিজ্ঞানী, কবি৷ * [[টিকা লাল তাপলু]] - উকীল৷ * [[হাজী মহম্মদ দনেশ]] (১৯০০ – ২৮ জুন ১৯৮৬) - বাংলাদেশী ৰাজনীতিবিদ আৰু কমিউনিষ্ট কৰ্মী, [[তেভাগা আন্দোলন]]ৰ নেতা। * [[কাফিল আহমদ কাছমি]] - আৰবী বিভাগৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ আৰু কলা অনুষদৰ প্ৰাক্তন ডীন, এ এম ইউ৷<ref name="Amīn">{{cite web|last=Mayurbhanji|first=Muhammad Rūhul Amīn|title=Prof. Maulana Sayed Kafeel Ahmed Qasmi: Biographical Sketch|url=https://qindeelonline.com/sayyad-kafeel-ahmad-qasmi/|website=qindeelonline.com|publisher=Qandeel Online|date=16 September 2023|access-date=6 October 2023|language=ur|archive-date=24 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924171623/https://qindeelonline.com/sayyad-kafeel-ahmad-qasmi/|url-status=live|archivedate=16 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231216065710/https://qindeelonline.com/sayyad-kafeel-ahmad-qasmi/|deadurl=yes}}</ref> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== * ১৯৬৩ চনত নিৰ্মিত আৰু [[এইচ. এছ ৰাৱাইল]] পৰিচালিত ''[[মেৰ মেহবুব]]'' ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ, সাধনা, আৰু অশোক কুমাৰ অভিনীত ছবিখনৰ শ্বুটিং আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কেম্পাছত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Siddiqui |first1=Mohammad Asim |title='Aligarh' goes beyond Aligarh |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/aligarh-goes-beyond-aligarh/article8309888.ece |access-date=22 May 2020 |work=The Hindu |date=3 March 2016 |language=en-IN |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226141621/https://www.thehindu.com/features/friday-review/aligarh-goes-beyond-aligarh/article8309888.ece |url-status=live }}</ref> * ১৯৬৬ চনৰ ''[[নঈ উমৰ কি নঈ ফছাল]]'' ছবিখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণ আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কেম্পাছত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Tigmanshu-Dhulia-to-shoot-at-Aligarh-Muslim-University/articleshow/32078314.cms |title = Tigmanshu Dhulia to shoot at Aligarh Muslim University? |publisher = Timesofindia.indiatimes.com |date = 15 March 2014 |access-date = 1 October 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160204203433/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Tigmanshu-Dhulia-to-shoot-at-Aligarh-Muslim-University/articleshow/32078314.cms |archive-date = 4 February 2016 |url-status = live }}</ref> * ২০১৫ চনৰ ''[[Aligarh (film)|আলিগড়]]'' ছবিখনত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ সমকামী অধ্যাপক [[ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছ]]-এ সন্মুখীন হোৱা সংগ্ৰামৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/aligarh-review-a-subtle-strong-film-on-human-rights-and-democracy/story-onV213G1c1Iky2Y8xVeG9J.html|title=Aligarh review: Manoj Bajpayee touches your heart, changes perceptions|newspaper=Hindustan Times|date=25 February 2016|access-date=26 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324153127/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/aligarh-review-a-subtle-strong-film-on-human-rights-and-democracy/story-onV213G1c1Iky2Y8xVeG9J.html|archive-date=24 March 2016|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 9iefanwtmdxc2sby8b2xoy92niv46yb 0 110900 635881 577047 2026-09-17T02:41:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635881 wikitext text/x-wiki '''বাদাম বাদাম দাদা কাঁচা বাদাম''' হ'ল সামাজিক মাধ্যমযোগে‍ আলোড়ন সৃষ্টি কৰা এটি‍ গীত। গীতটি‍ ভুৱন বাদ্যকৰ নামৰ হকাৰ এজনৰ যোগেদি ভাইৰেল হৈছিল।<ref name="kkk">{{cite web | url=https://www.somoynews.tv/news/2021-11-27/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B2-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%9A%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%AE | title=সোশ্যাল মিডিয়ায় ‘কাঁচা বাদাম’ গান ভাইৰাল (ভিডিও) | accessdate=8 January 2025}}</ref> গ্ৰাহকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ প্ৰথমে বাদামৱালা ভুৱন বাদ্যকৰে এই গীতটি ৰচনা কৰিছিল।<ref name="bbb">{{cite web | url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/898212.details | title=নতুন গান বাঁধলেন সেই কাঁচা বাদামেৰ ফেৰিওয়ালা | accessdate=8 January 2025 | archivedate=8 January 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250108222432/https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/898212.details | deadurl=yes }}</ref> == প্ৰে‍ক্ষাপট == বাদাম বিক্ৰেতা ভুৱন বাদ্যকৰ কাঁচা বাদাম গীতটিৰ সৃষ্টিকৰ্তা।<ref name="ccc">{{cite web | url=https://zeenews.india.com/bengali/entertainment/kacha-badam-viral-song-maker-make-a-new-song-is-shared-by-sandy-saha_414478.html | title=Kacha Badam Viral Song: কপিৰাইটেৰ টাকা থেকে বঞ্চিত, বাদাম নিয়ে নয়া গান ভুবন বাদ্যকৰেৰ, দেখোন ভিডিও | accessdate=8 January 2025}}</ref> তেওঁৰ ঘৰ ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগৰ]] বীৰভূমৰ দুবৰাজপুৰ ব্লকৰ অন্তৰ্গত লক্ষ্মীনাৰায়ণপুৰ পঞ্চায়তৰ কুৰালজুৰি গাঁৱত।<ref name="ddd">{{cite web | url=https://nagorik.com/column/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%9A%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%93-%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%9C%E0%A6%A8-%E0%A6%AD/ | title=‘কাঁচা বাদাম’ গান ও একজন ভুবন বাদ্যকাৰ | accessdate=8 January 2025 | archivedate=11 January 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230111044505/https://nagorik.com/column/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%9A%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%93-%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%9C%E0%A6%A8-%E0%A6%AD/ | deadurl=yes }}</ref> গাঁৱে-ভূঞে, হাটে‍-বজাৰে, বন্দৰ আৰু মানুহৰ ঘৰত মটৰ চাইকেলৰ পিছফালে বান্ধি তেওঁ বাদাম বিক্ৰী কৰিছিল। কিন্তু ভুৱনে ভজা বাদাম বিক্ৰী নকৰে। বৰঞ্চ তেওঁৰ হাতত থকা সকলো বাদাম কেঁচা। কিন্তু কেৱল টকা দিলেই বাদাম পোৱা নাযায়। ঘৰৰ অব্যৱহৃত পুৰণি যন্ত্ৰাংশ, ক্ষতিগ্ৰস্ত [[ম’বাইল ফোন|মোবাইলৰ যন্ত্ৰাংশ]], বেটাৰী, হাঁহৰ পোৱালি‍, [[চুলি|মূৰৰ চুলি]], চিটি গল্ডৰ চেইন, কাণফুলি‍, খাৰু আদি গহনাবোৰৰ বিনিময়ত তেওঁ বাদাম দিয়ে। ভুৱনে এই কথাবোৰেই গীতেৰে‍ কয়, এনেদৰেই কাঁচা বাদাম গীতটো হিচাপে সমগ্ৰ বিশ্বতে ভাইৰেল হৈ পৰে। কেৱল এই গীতটোৱেই নহয়, সমান্তৰালভাৱে‍ ভুৱন বাদ্যকৰো জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছিল।<ref name="fff">{{cite web | url=https://www.dhakapost.com/entertainment/98895 | title=দাদাগিৰিতেও ‘কাঁচা বাদাম’ খ্যাত ভুবনেৰ বাজিমাত | accessdate=9 January 2025}}</ref> == প্ৰতিক্ৰিয়া == সংবাদ মাধ্যমক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত, ভুৱন বাদ্যকৰে কয় যে সকলোৱে মোৰ গীত মোবাইলত চাইছে। সকলোৱে আহি মোৰ সংগীতৰ শলাগ লৈছে। ভাল লাগে গীতটো মোৰ লিখা, প্ৰযোজনা মোৰ। মোৰ সুৰ, মোৰ কণ্ঠ। মই ভাবি-চিন্তিয়েই গীতটি ৰচিছিলোঁ। যোৱা ১০ বছৰ ধৰি মই বাদাম বিক্ৰী কৰি আহিছোঁ। বাদাম বিক্ৰী কৰি থাকোঁতে এই গীতটি‍ গাইছোঁ। সেই সময়ত কোনোবা ল'ৰাই সেই গানটো চিত্ৰগ্ৰহণ কৰি ছ'চিয়েল মিডিয়াত মুকলি কৰি‍ দিছিল, কিন্তু সেই ল'ৰাটোক মই চিনি নাপাওঁ। আনহাতে, [[ইনষ্টাগ্ৰাম|ইনষ্টাগ্ৰামত]] কাঁচা বাদাম গীতটিৰ ৰিমিক্স পোষ্ট কৰি ডেভিদে লিখিছে, ‘ভুৱন বাদ্যকৰৰ গীতটো ৰিমিক্স কৰি মই অতি গৌৰৱান্বিত।’<ref name="zzz">{{cite web | url=https://www.dhakapost.com/entertainment/84775 | title=‘কাঁচা বাদাম’ ৰিমিক্স কৰলেন আফ্ৰিকাৰ সংগীত পৰিচালক | accessdate=9 January 2025}}</ref> == জনপ্ৰিয়তা == [[দৰ্শনা বনিক|দৰ্শন বনিক]], নীল ভট্টাচাৰ্যকে ধৰি বহুকেইজনে বিভিন্ন সময়ত কাঁচা বাদাম গীতটিত নৃত্য কৰিছে।<ref name="yyy">{{cite web | url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article2017572.bdnews | title=‘কাঁচা বাদাম’ গায়কেৰ সঙ্গে নাচলেন দৰ্শনা বণিক | accessdate=9 January 2025}}</ref> ভুৱন বাদ্যকৰে [[দিল্লী|দিল্লীত]] এটা শ্ব’ কৰিবলৈ গৈছিল। তাত এজন অনুৰাগীয়ে তেওঁৰ গীতত আপ্লুত হৈ তেওঁক এটা আইফোন ১৩ হেণ্ডছেট উপহাৰ দিয়ে।<ref name="ggg">{{cite web | url=https://www.risingbd.com/entertainment/news/463247 | title=‘কাঁচা বাদাম’ শুনে মুগ্ধ, গায়ককে আইফোন উপহাৰ | accessdate=9 January 2025}}</ref> [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ]] ইণ্টাৰনেট চেন্সেশন কিলি পলে কাঁচা বাদাম গীতটিৰ বাবে‍ [[ইনষ্টাগ্ৰাম]]ত ৰিল তৈয়াৰ কৰিছিল। জনপ্ৰিয় হৈ পৰা ভুৱন বাদ্যকৰক [[কলিকতা|কলকাতাৰ]] জনপ্ৰিয় টেলিভিছন কুইজ শ্ব' দাদাগিৰিৰ মঞ্চত উপস্থাপন কৰা হয়। তাতে তেওঁ [[সৌৰভ গাংগুলী|সৌৰভ গাংগুলীৰ]] পৰা ট্ৰফী লাভ কৰে। আনকি [[কলিকতা|কলিকতাৰ]] উপ-নিৰ্বাচনৰ সময়তো [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল]]ৰ প্ৰচাৰত কাঁচা বাদামৰ সুৰ জনপ্ৰিয় হৈছিল।<ref name="vvv">{{cite web | url=https://www.jagonews24.com/m/international/news/722933 | title=তৃণমূলেৰ প্ৰচাৰে ‘কাঁচা বাদাম’ খ্যাত ভুবন বাদ্যকৰ | accessdate=9 January 2025}}</ref> কাঁচা বাদাম গীতটিত এজন যুৱক আৰু এগৰাকী বৃদ্ধাই হিয়া উজাৰি নাচিছিল।<ref name="ttt">{{cite web | url=https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/viral-kacha-badam-song-and-dance-of-an-old-lady-with-grandson-is-viral-on-social-media-31639558789198.html | title=Kacha Badam: কাঁচা বাদাম গানে ‘সোয়্যাগ’ বৃদ্ধাৰ! বাইক থেকে নেমেই লাগালেন ঠুমকা নাতিৰ সাথে | accessdate=9 January 2025 | archivedate=11 January 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230111084850/https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/viral-kacha-badam-song-and-dance-of-an-old-lady-with-grandson-is-viral-on-social-media-31639558789198.html | deadurl=yes }}</ref> লগে লগে ভাইৰেল হৈ পৰে সেই ভিডিঅ’টো। গীতটি [[ফেইচবুক|ফেচবুক]], [[টিকটক]], [[ইউটিউব|ইউটিউবত]] ভাইৰেল হোৱাৰ লগে লগে বহুতে ইয়াৰ পৰা ধন উপাৰ্জন কৰিলেও গীতটিৰ সৃষ্টিকৰ্তা ভুৱনে কোনো ধৰণৰ টকা নাপালে। গায়ক হিচাপে বহু লোকে তেওঁৰ নাম উল্লেখ কৰা নাই বুলি জনা যায়। [[আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা|আনন্দবাজাৰ কাকতখনে]] এক প্ৰতিৱে‍দনত প্ৰকাশ কৰিছে যে তেওঁ বীৰভূমৰ দুবৰাজপুৰ থানালৈ গৈ নিজৰ নামত গীতটোৰ অধিকাৰৰ লগতে গীতটোৰ পৰা উপাৰ্জন কৰা ধন লাভ কৰিবলৈ এজাহাৰ দাখিল কৰিছিল।<ref name="lll">{{cite web | url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1979115.bdnews | title=‘কাঁচা বাদাম’ গানেৰ কপিৰাইট পেতে থানায় শিল্পী ভুবন বাদ্যকৰ | accessdate=9 January 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী গীত]] [[শ্ৰেণী:গণমাধ্যম]] dgvpddjwraj06fjb9ljdw51ud0ryiky 0 112002 635877 633435 2026-09-17T01:07:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635877 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | logo = Educate Girls Logo Small.jpg | type = অলাভজনক | key_people = [[ছাফিনা হুছেইন]] | name = এডুকেট গাৰ্লছ | founded_date = ২০০৭ | founder = [[ছাফিনা হুছেইন]] | location = [[ভাৰত]] | area_served = [[ৰাজস্থান]], [[মধ্য প্ৰদেশ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | focus = Girls’ Education | method = Partnership with the Government and communities to improve access to primary education for children. | num_volunteers = ১৩,০০০+ | homepage = {{URL|http://www.educategirls.ngo/}} }} '''এডুকেট গাৰ্লছ''' ({{Lang-en|Educate Girls }}) হৈছে ভাৰতৰ এটা অলাভজনক সংস্থা, ২০০৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা, ছফীনা হুছেইনৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা, যিয়ে [[ভাৰত]]ৰ গ্ৰাম্য আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা অঞ্চলত জনগোষ্ঠীক সংগঠিত কৰি ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ দিশত কাম কৰে। <ref>[https://web.archive.org/web/20110630152315/http://www.hindu.com/2011/06/26/stories/2011062663840900.htm Novel project may improve prospects of girl child education] [[The Hindu]], Jun 26, 2011</ref><ref name="Educate Girls Official Website">{{Cite web |title=Educate Girls Organisation: A Developmental Imperative for Future |url=https://www.learningroutes.in/blog/educate-girls-organisation |access-date=2024-05-30 |website=www.learningroutes.in |language=en}}</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/when-girls-returned-to-the-classroom/1/405279.html, When Girls Returned to the Classroom] India Today, December 15, 2014</ref> বৰ্তমান এই সংস্থা [[ৰাজস্থান]] আৰু [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ১৩,০০০ৰো অধিক গাঁৱত কাম কৰি আছে।<ref name="erind">[https://www.thebetterindia.com/160775/india-development-impact-bond-educate-girls/ How India’s First Development Impact Bond Transformed the Lives of over 7000 Rural Kids]</ref> বিদ্যালয়সমূহত চৰকাৰৰ বৰ্তমানৰ বিনিয়োগক লাভৱান কৰি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ স্বেচ্ছাসেৱকৰ এক বিশাল ভিত্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ, এডুকেট গাৰ্লছে বিদ্যালয়ৰ বাহিৰৰ ছোৱালীক চিনাক্ত, নামভৰ্তি আৰু ধৰি ৰখাত সহায় কৰে আৰু সকলো শিশুৰ বাবে (ছোৱালী আৰু... ল'ৰা)। <ref>{{cite web | url=https://www.devdiscourse.com/article/education/140786-dr-shamika-ravi-director-of-research-brookings-india-congratulates-educate-girls | title=Dr. Shamika Ravi director of Research brookings India congratulates Educate girls | work=www.devdiscourse.com | date=30 August 2018 | accessdate=11 April 2019 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.firstpost.com/living/rajasthan-ngo-getting-boys-campaign-girls-education-2201492.html | title=In Rajasthan, this NGO is getting boys campaign for girls education | work=[[Firstpost]] | date=April 17, 2015 | accessdate=15 April 2019 }}</ref> ২০০৭ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পৰাই সংস্থাটোৱে মুঠ হিতাধিকাৰী ৬৭ লাখতকৈ অধিক লাভ কৰিছে আৰু প্ৰায় ৩৮০,০০০ গৰাকী স্কুলৰ বাহিৰৰ ছোৱালীক স্কুলত নামভৰ্তি কৰিবলৈ সম্প্ৰদায়সমূহক সংগঠিত কৰাত সহায় কৰিছে।<ref>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20141215-when-girls-returned-to-the-classroom-806186-2014-12-05 | title=When girls returned to the classroom | work=[[India Today]] | date=December 5, 2014 | accessdate=12 April 2019 }}</ref> ==কাৰ্যবাহী সাৰাংশ== এডুকেট গাৰ্লছ হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ দূৰৱৰ্তী আৰু গ্ৰাম্য আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা অংশত ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ আৰু সমৰ্থন কৰা এটা অলাভজনক সংস্থা।<ref name="Educate Girl Reference1" /><ref>{{cite web | url=http://www.ipsnews.net/2018/12/bond-educating-girls-across-india/ | title=The Bond that is Educating Girls Across India | work=www.ipsnews.net | date=2018 | accessdate=17 April 2019 }}</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বৰে কাম কৰে আৰু [[ৰাজস্থান]], [[মধ্যপ্ৰদেশ]] আৰু [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ ১৮,০০০ গাঁৱত কাম কৰে আৰু সম্প্ৰদায়ৰ স্বেচ্ছাসেৱকৰ বিশাল ভিত্তিৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াত বিদ্যালয়ৰ বাহিৰৰ ছোৱালীক চিনাক্ত, নামভৰ্তি, ধৰি ৰখা আৰু উন্নতি কৰাত সহায় কৰে সকলো শিশুৰ বাবে সাক্ষৰতা আৰু সংখ্যাৰ মূল দক্ষতা।<ref name="Educate Girl Reference1">{{cite news |title=Educate Girls Among the World's 100 Most Inspiring Innovations in K12 Education |url=https://www.businesswire.com/news/home/20201113005344/en/Educate-Girls-Among-the-World%E2%80%99s-100-Most-Inspiring-Innovations-in-K12-Education |access-date=10 April 2021 |publisher=www.businesswire.com |date=13 November 2020 |language=en}}</ref> সংস্থাটোৱে ২০২০ চনত ঘোষণা কৰিছিল যে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিখ্যাত ফিনলেণ্ড ভিত্তিক গ্লোবেল নট ফৰ প্ৰফিট এডুকেচন হাণ্ড্ৰইডিয়ে আয়োজন কৰা হাণ্ড্ৰইডি ২০২১ গ্ল'বেল কলেকচনৰ তালিকাত নিজৰ নিৰ্বাচন হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল যিয়ে কে১২ শিক্ষাৰ প্ৰেৰণাদায়ক উদ্ভাৱনসমূহ আৱিষ্কাৰ, গৱেষণা, আৰু ভাগ-বতৰা কৰে, আৰু ১০০টাক উজ্জ্বল কৰি তোলা এটা বাৰ্ষিক গ্ল'বেল সংগ্ৰহ বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা K12 শিক্ষাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী উদ্ভাৱনসমূহৰ ভিতৰত আৰু Educate Girls' ৫০ খনতকৈও অধিক দেশৰ শিক্ষাবিদ, শিক্ষাবিদ, উদ্ভাৱক, পুঁজিদাতা আৰু নেতাৰে গঠিত ১৫০জন একাডেমীৰ সদস্যই উদ্ভাৱনৰ পৰ্যালোচনা কৰিছিল।<ref name="Educate Girl Reference2">{{cite news |title=Educate Girls - Enabling Communities In Rural Rajasthan To Send Their Daughters To School |url=https://www.thebetterindia.com/8616/educate-girls-enabling-communities-in-rural-rajasthan-to-send-their-daughters-to-school |access-date=10 April 2021 |publisher=The Better India |date=18 November 2013}}</ref> [[নতুন দিল্লী]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰি ডাঙৰ-দীঘল হোৱা ছাফিনা হুছেইনে বি. লণ্ডন স্কুল অৱ ইকনমিক্সৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল আৰু ভাৰত আৰু বিদেশত ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ প্ৰতি সদায় দায়বদ্ধ আছিল আৰু আনকি [[দক্ষিণ আমেৰিকা]], [[আফ্ৰিকা]] আৰু [[এছিয়া]]ৰ তৃতীয় বিশ্বৰ দেশসমূহতো এই ক্ষেত্ৰত ব্যাপকভাৱে কাম কৰিছিল আৰু এছিয়াৰ অন্যতম হিচাপেও নিৰ্বাচিত হৈছিল এছিয়া ছ'চাইটিৰ দ্বাৰা ২১জন যুৱ নেতা।<ref name="Educate Girl Reference2" /> ছোৱালীৰ শিক্ষাক অগ্ৰাধিকাৰ দিবলৈ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰিবলৈ এডুকেট গাৰ্লছে সম্প্ৰদায়ৰ মালিকীস্বত্ব সৃষ্টি কৰে। আৰ্হিটোত তলত দিয়া উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে:<ref>[http://www.educategirls.in/educate/what-we-do.aspx Educate Girls: What We Do]{{Dead link|date=August 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://ssir.org/articles/entry/can_machine_learning_double_your_social_impact | title=Can Machine Learning Double Your Social Impact? | accessdate=12 April 2019 }}</ref> ===ছোৱালী দলৰ জৰিয়তে সম্প্ৰদায়ৰ মালিকীস্বত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা=== এডুকেট গাৰ্লছৰ ১৩,০০০ৰো অধিক বালিকা দল (সম্প্ৰদায়ৰ স্বেচ্ছাসেৱক) আছে যিয়ে নিজৰ নিজৰ গাঁৱত ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ বাবে চেম্পিয়ন হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.thebetterindia.com/161777/tribal-girl-educate-girls-news/ | publisher=[[The Better India]] | title='Who Will Look After The Goats?': How a 9-YO Girl Battled All Odds For Education | date=October 11, 2018 | accessdate=12 April 2019}}</ref> বালিকা দলৰ সদস্যসকলে চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে গাঁৱৰ জনগোষ্ঠীৰ সৈতে কাম কৰি কন্যা শিশু শিক্ষাৰ সজাগতা বিয়পাই দিয়ে। <ref name="hilin">{{cite web | url=http://indiacsr.in/the-cause-of-girl-child-education-is-close-to-my-heart-safeena-husain-educate-girls/ | title=The cause of girl child education is close to my heart: Safeena Husain, Educate Girls | date=3 October 2017 | accessdate=14 April 2019 }}</ref> বালিকা দলক সম্প্ৰদায়ৰ সংগঠন আৰু প্ৰচাৰ (দুৱাৰৰ পৰা দুৱাৰে জৰীপ, নামভৰ্তিৰ কাৰ্য্যকলাপ, সম্প্ৰদায়ৰ সভা অনুষ্ঠিত কৰা), শিক্ষণ পাঠ্যক্ৰম (জিকেপি) ৰূপায়ণ, নেতৃত্ব আৰু প্ৰেৰণা আদিৰ ওপৰত প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়।<ref name="webmum">{{cite web | url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/first-dibs-on-happiness/articleshow/65738074.cms | publisher=[[Mumbai Mirror]] | title=Here's how Development Impact Bond helped Mumbai's Safeena Husain and her NGO | date=September 9, 2018 | accessdate=12 April 2019 | archivedate=17 April 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417042441/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/first-dibs-on-happiness/articleshow/65738074.cms | deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ বয়স বেছিভাগেই ১৮ৰ পৰা ৩০ বছৰৰ ভিতৰত আৰু প্ৰায়ে নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ আটাইতকৈ শিক্ষিত সদস্যসকলৰ ভিতৰত পৰে। প্ৰতিটো দল বালিকাক এডুকেট গাৰ্লছৰ দ্বাৰা বছৰটোৰ ভিতৰতে নিৰন্তৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু হাত ধৰি ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয় যাতে তেওঁলোকৰ প্ৰচেষ্টা সহজ হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.worldbank.org/en/news/feature/2015/05/29/educating-indias-girls-it-takes-a-community | title=Educating India's Girls: It Takes a Community | work=[[World Bank Group]] | date=June 1, 2015 | accessdate=10 April 2019 | archivedate=17 April 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417040939/http://www.worldbank.org/en/news/feature/2015/05/29/educating-indias-girls-it-takes-a-community | deadurl=yes }}</ref> ===ছোৱালীৰ নামভৰ্তি বৃদ্ধি=== বৰ্তমানৰ চৰকাৰী তথ্য আৰু ঘৰে ঘৰে কৰা সমীক্ষা (এডুকেট গাৰ্লছৰ দ্বাৰা কৰা) ব্যৱহাৰ কৰি অঞ্চলটোৰ স্কুলৰ বাহিৰৰ ছোৱালীক চিনাক্ত কৰাৰ পিছত ছোৱালীকেইজনীক স্কুললৈ ঘূৰাই অনাৰ বাবে গাঁৱৰ নেতা, বয়োজ্যেষ্ঠ, বিদ্যালয় প্ৰশাসন, বালিকা দল আৰু এডুকেট গাৰ্লছৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত দায়িত্ব বিতৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/education/development-impact-bond-results-on-learning-improvement-announced/article24816717.ece | title=Development impact bond results in education announced | work=[[Business Line]] | date=August 30, 2018 | accessdate=14 April 2019 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.devex.com/news/the-educate-girls-dib-exceeded-its-goals-how-did-they-do-it-and-what-does-it-mean-93112 | title=The Educate Girls DIB exceeded its goals: How did they do it and what does it mean? | work=www.devex.com | date=13 July 2018 | accessdate=12 April 2019 }}</ref> ইয়াৰ বাবে প্ৰায়ে ঘৰে ঘৰে গৈ অভিভাৱকসকলক নিজৰ ছোৱালীক স্কুললৈ পঠিয়াবলৈ পতিয়ন নিয়াব লাগে আৰু গ্ৰাম শিক্ষা সভা আৰু মহল্লা সভাৰ জৰিয়তে সমাজখনক একত্ৰিত কৰাটো জড়িত হৈ থাকে।<ref name="webmum"/><ref name="hilin"/> ===বিদ্যালয় প্ৰশাসনক সহায় কৰা=== গাঁৱৰ সভাত বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতি (এছএমচি) গঠন কৰিবলৈ ১৫ জনীয়া পৰিষদ নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ইয়াত অভিভাৱক, শিক্ষক আৰু গাঁৱৰ নেতাসকলে গঠিত আৰু বিদ্যালয় শাসন আৰু প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব লয়। এডুকেট গাৰ্লছে সমিতিৰ সদস্যসকলৰ হাতত ধৰি বিদ্যালয় উন্নয়ন পৰিকল্পনা (এছআইপি) প্ৰস্তুত আৰু কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰু বিদ্যালয়ৰ মূল্যায়ন চলাবলৈ সহায় আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web | url=https://www.dnaindia.com/india/report-here-are-15-projects-helping-educate-needy-children-2160718 | title=Here are 15 projects helping educate needy children | work=[[Daily News and Analysis]] | date=December 30, 2015 | accessdate=13 April 2019 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://indiaeducationdiary.in/union-minister-smriti-zubin-irani-present-women-transforming-india-awards/ | title=Union Minister Smriti Zubin Irani to present Women Transforming India Awards | date=August 29, 2017 | accessdate=13 April 2019 | archivedate=17 April 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417040941/http://indiaeducationdiary.in/union-minister-smriti-zubin-irani-present-women-transforming-india-awards/ | deadurl=yes }}</ref> ===ছোৱালী নেতা গঢ়ি তোলা=== এডুকেট গাৰ্লছ য়ে প্ৰতিখন উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত ''বাল সভা'' (গাৰ্লছ কাউন্সিল)ৰ নিৰ্বাচনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ১৩ জনীয়া এই পৰিষদে ছোৱালীক বিদ্যালয়ৰ ভিতৰত নেতৃত্বৰ পদ আৰু যোগাযোগ, নেতৃত্ব, আৰু সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতাক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ জীৱন দক্ষতাৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140105/spectrum/main1.htm | title=The Sunday Tribune - Spectrum | work=www.tribuneindia.com | date=January 5, 2014 | accessdate=12 April 2019}}</ref> ==কৰ্মক্ষেত্ৰ== সম্প্ৰদায়ৰ সংগঠন আৰু বহনক্ষমতাক পথ প্ৰদৰ্শক পৰিমাপ হিচাপে লৈ এন জি অ’টোৱে লক্ষ্য ৰাখিছে: * ব্যক্তিগত অনুসৰণ, সম্প্ৰদায় সংগঠন আৰু গুণগত উন্নতিৰ জৰিয়তে ছোৱালীৰ নামভৰ্তি আৰু ধৰি ৰখা বৃদ্ধি কৰা। * বিদ্যালয় আৰু প্ৰকল্পৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ বৈষম্য হ্ৰাস কৰা, আৰু ছোৱালীজনীৰ জীৱন দক্ষতা আৰু দক্ষতাৰ স্তৰ উন্নত কৰা। * সামগ্ৰিক শিক্ষাৰ বাবে পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্য্যত শিশু, পৰিয়াল আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰাটো নিশ্চিত কৰা। ==স্বীকৃতি== এডুকেট গাৰ্লছে তলত উল্লেখ কৰা বঁটা লাভ কৰিছে। * ২০১০ চনত দাসৰা গাঁও ৰাজধানী বঁটা।<ref name="Educate Girl Reference2" /> * ৩য় এডেলগিভ ছ'চিয়েল ছ'চিয়েল ইনোভেচন অনাৰ্ছ ২০১১।<ref name="Educate Girl Reference2" /> * ২০১১ চনত বিশ্ব বেংকৰ ভাৰত উন্নয়ন বজাৰ বঁটা।<ref name="Educate Girl Reference2" /> * মিলেনিয়াম এলায়েন্স বঁটা, ২০১৪।<ref>{{cite web|url=http://sites.ndtv.com/women-of-worth/nominee-safeena-husain/|title=Women of Worth: About the Nominee - Safeena Husain|publisher=NDTV.com}}</ref> * শিক্ষাত উদ্ভাৱনৰ বাবে ৱাইজ বঁটা, ২০১৪।<ref>{{cite web|url=https://www.wise-qatar.org/wise-awards-2014|title=2014 Wise Awards|publisher=Wise-Qatar.org}}</ref> * ষ্টাৰছ ইমপেক্ট এৱাৰ্ড ২০১৪। * ভাৰতৰ সৰ্বাধিক নৈতিক কোম্পানী বঁটা ২০১৫।<ref>{{Cite web|url=http://www.worldcsrcongress.com/ethical/ethical.html|title=India's Most Ethical Companies Conference & Awards|last=webthemez|website=www.worldcsrcongress.com|access-date=2016-12-27}}</ref> * সামাজিক উদ্যোগীকৰণৰ বাবে স্কল বঁটা ২০১৫ – ছাফিনা হুছেইনলৈ।<ref>{{Citation|last=Skoll.org|title=Safeena Husain - Educate Girls - 2015 Skoll Award for Social Entrepreneurship|date=2015-04-27|url=https://www.youtube.com/watch?v=V5yk9fdygvM&index=22&list=PLHao2fgbzdxIdi0ahZXzOmsJN_5lfZBhv|accessdate=2016-12-27}}</ref> * নাছকম ফাউণ্ডেশ্যন ছ'চিয়েল ইনোভেচন এৱাৰ্ড ২০১৬।<ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/article/nasscom-india-leadership-forum-2016/nasscom-social-innovation-forum-aims-to-impact-1-billion-lives-by-2020/42227/1|title=Forbes India Magazine - NASSCOM Social Innovation Forum aims to impact 1 billion lives by 2020|website=Forbes India|language=en-US|access-date=2016-12-27}}</ref> * এনডিটিভি-ল'ৰিয়েল পেৰিছ উইমেন অৱ ৱৰ্থ বঁটা ২০১৬ – ছাফিনা হুছেইনলৈ।<ref>{{Cite news|url=http://sites.ndtv.com/women-of-worth/about-the-awardee-safeena-husain/|title=Women of Worth: About the Awardee - Safeena Husain|date=2016-02-11|newspaper=Women Of Worth|access-date=2016-12-27|language=en-US}}</ref> * ইটি প্ৰাইম উইমেন লিডাৰশ্বিপ এৱাৰ্ড ২০১৯ – ছাফিনা হুছেইনলৈ।<ref>{{Cite web|last1=Mar 2019|first1=ET Online {{!}} 29|last2=Ist|first2=11:03 Pm|title=ETPWLA 2019: Safeena Husain of Educate Girls Foundation receives 'Beyond Business' award|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/etpwla-2019-safeena-husain-of-educate-girls-foundation-receives-beyond-business-award/videoshow/68637696.cms|access-date=2021-04-25|website=The Economic Times|date=29 March 2019 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰী শিক্ষা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শিক্ষা]] ghd2nk89bmutr33i84g77mnbzxjyoo9 0 112221 635943 471504 2026-09-17T09:12:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635943 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ<br />Jammu and Kashmir State Commission for Women | nativename = | nativename_r = | type = আয়োগ | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = | seal_caption = | image = | image_size = | image_caption = | formed = ১৯৯৩ | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] চৰকাৰ | headquarters = উডেন বিল্ডিং, পুৰণি বিধানসভা কমপ্লেক্স, শ্ৰীনগৰ জে এণ্ড কে - ১৯০০০১ (মে-অক্টোবৰ) খ) প্ৰগতি ভৱন, জে ডি এ কমপ্লেক্স, প্ৰথম মহলা, ৰেল হেড, জম্মু তাৱী, জে এণ্ড কে - ১৮০০১২।.<ref name="jk ref1">{{cite web |title=Jammu and Kashmir State Commission For Women |url=http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Jammu_and_Kashmir |website=Jammu and Kashmir State Commission For Women |access-date=12 January 2022}}</ref> | employees = | budget = | minister1_name = | minister1_pfo = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = শ্ৰীমতী নয়েমা আহমদ মাহজূৰ | chief1_position = অধ্যক্ষ | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = {{Official website|http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Jammu_and_Kashmir}} | footnotes = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | native_name_a = | region_code = | coordinates = | keydocument1 = | keydocument2 = | keydocument3 = }} '''জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ''' হৈছে [[হিমাচল প্ৰদেশ|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ৰাজ্যৰ [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা|মহিলাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ]] সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ ১৯৯৩ চনত গঠন কৰা এটা [[বিধিগত]] সংস্থা। ৰাজ্যৰ মহিলা কল্যাণৰ বাবে জম্মু আৰু কাশ্মীৰ চৰকাৰে [[অৰ্ধ-ন্যায়িক সংস্থা|অৰ্ধ-ন্যায়িক]] সংস্থা হিচাপে মহিলা আয়োগ গঠন কৰিছিল। == ইতিহাস আৰু উদ্দেশ্য == মহিলা সম্পৰ্কীয় নিৰ্দিষ্ট সমস্যাসমূহৰ তদন্তৰ বাবে আৰু ৰাজ্যৰ পৰা মহিলা সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ উপৰিও জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল৷<ref name="scw ref13">{{cite news|last1=Rajagopalan|first1=Swarna|title=Why National and State Women’s Commissions are important and should be held accountable|url=https://www.dnaindia.com/india/report-why-national-and-state-women-s-commissions-are-important-and-should-be-held-accountable-2217939|access-date=9 January 2022|publisher=dnaindia.com|date=30 May 2016}}</ref> আয়োগ মহিলাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষমতাৰে সজ্জিত আৰু পৰিয়াল-সমাজত সন্মুখীন হোৱা যিকোনো ধৰণৰ হাৰাশাস্তি আৰু সমস্যাৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ সুৰক্ষা আৰু সমতা নিশ্চিত কৰাৰ দায়িত্বৰে সমৃদ্ধ। তলত উল্লেখ কৰা উদ্দেশ্যেৰে আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল- ১. মহিলাৰ সুৰক্ষা আৰু কল্যাণ নিশ্চিত কৰা।<ref name="jk ref4">{{cite news|title=J&K Shuts Women’s Commission, Violence Against Women Rises|url=https://www.article-14.com/post/j-k-shuts-women-s-commission-violence-against-women-rises|access-date=12 January 2022|publisher=article-14.com|date=26 December 2020}}</ref><ref name="jk ref5">{{cite news|title=10 months on, J&K state commission for women remains headless|url=https://www.greaterkashmir.com/editorial/10-months-on-jk-state-commission-for-women-remains-headless|access-date=12 January 2022|publisher=greaterkashmir.com|date=7 March 2019}}</ref> ২. প্ৰাসংগিক আইন উলংঘা বা সুযোগ অস্বীকাৰ বা মহিলাসকলক কোনো অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সময়মতে লিংগভিত্তিক বিষয়সমূহ চম্ভালিব লাগে।<ref name="jk ref3">{{cite news|title=NCW creates separate cells for J&K, Ladakh to solve women's issues|url=https://www.indiatoday.in/india/story/ncw-creates-separate-cells-for-j-k-ladakh-to-solve-women-issues-in-the-region-1787492-2021-04-05|access-date=12 January 2022|publisher=indiatoday.in|date=5 April 2021}}</ref> ৩. মহিলা ভিত্তিক বিষয়ত ৰাজ্য চৰকাৰক পৰামৰ্শ দিয়া। ৪. ৰাজ্যৰ মহিলা ভিত্তিক আইন সন্দৰ্ভত ৰাজহুৱা স্থানত সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে আয়োগে মাজে মাজে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। == গঠন== জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা আয়োগৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল। শ্ৰীমতী নয়েমা আহমদ মাহজূৰ জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগৰ অধ্যক্ষ। তেওঁলোকৰ কাৰ্যকাল ৩ বছৰীয়া৷.<ref name="jk ref6">{{cite news|title=State Women Commission Chairperson Nayeema Mahjoor Resigns|url=https://kashmirage.net/2018/06/20/state-women-commission-chairperson-nayeema-mahjoor-resigns/|access-date=12 January 2022|publisher=kashmirage.net|date=20 June 2018}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == কাৰ্যাৱলী == ১. আয়োগে ভাৰতীয় সংবিধান আৰু মহিলা সম্পৰ্কীয় আইনসমূহৰ অধীনত মহিলাসকলৰ বাবে নিশ্চিত কৰা ব্যৱস্থা আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰতি নিশ্চিতি লোৱাটো নিশ্চিত কৰিব লাগে। ২. ৰাজ্যৰ কোনো সংস্থাই মহিলাৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষামূলক ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰাত ব্যৰ্থ হ’লে চৰকাৰৰ জাননীত একেখিনি লাভ কৰা। ৩. ৰাজ্যৰ মহিলাসকলক ন্যায় প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত যিকোনো আইন বিফল হ’লে সংশোধনীৰ বাবে পৰামৰ্শ দিয়া।<ref name="jk ref2">{{cite web|title=Jammu and Kashmir State Commission For Women|url=http://www.bareactslive.com/JK/jk335.htm|website=Jammu and Kashmir State Commission For Women|access-date=12 January 2022|archive-date=12 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112035306/http://www.bareactslive.com/JK/jk335.htm|url-status=dead|archivedate=12 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220112035306/http://www.bareactslive.com/JK/jk335.htm|deadurl=yes}}</ref> ৪. মহিলাৰ অধিকাৰ উলংঘাৰ যিকোনো বিষয় সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ সৈতে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকক অনুসৰণমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পৰামৰ্শ দিয়া।<ref name="jk ref32" /> ৫ ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত নিশ্চিত কৰা নিজৰ অধিকাৰ খৰ্বৰ অভিযোগ আৰু নিজৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ নকৰাৰ অভিযোগ থকা মহিলাসকলে প্ৰতিকাৰৰ বাবে পোনপটীয়াকৈ মহিলা আয়োগৰ কাষ চাপিব পাৰে। ৬. ৰাজ্যত অত্যাচাৰ আৰু বৈষম্যৰ বলি হোৱা মহিলাসকলক পৰামৰ্শ আৰু সহায় কৰা। ৭. মহিলাৰ গণ গোটৰ সৈতে জড়িত যিকোনো বিষয়ৰ বিচাৰৰ খৰচৰ বিত্তীয় সাহায্য আৰু মাজে মাজে সেইবোৰৰ সৈতে জড়িত ৰাজ্য চৰকাৰক প্ৰতিবেদন দিয়া। ৮. মহিলা কাৰাবন্দী দাখিল কৰা যিকোনো চৌহদ, কাৰাগাৰ বা অন্যান্য ৰিমাণ্ড হোম বা আন যিকোনো গোচৰ পৰিদৰ্শন কৰি প্ৰয়োজনসাপেক্ষে নিজ নিজ কৰ্তৃপক্ষৰ জাননীলৈ অনা। ৯. মহিলা ভিত্তিক যিকোনো নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ সোধা-পোছা, অধ্যয়ন আৰু অনুসন্ধান কৰা। ১০. শৈক্ষিক গৱেষণা আৰম্ভ কৰা বা যিকোনো প্ৰচাৰ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা আৰু সকলো ক্ষেত্ৰতে মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত কৰাৰ উপায়ৰ পৰামৰ্শ দিয়া আৰু তেওঁলোকৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা কাৰণ চিনাক্ত কৰা। ১১. মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা কোনো বিষয় বা মহিলা সুৰক্ষা আইন কাৰ্যকৰী নোহোৱা বা তেওঁলোকৰ সৈতে জড়িত কোনো নীতি অমান্য কৰা বা তেওঁলোকৰ সৈতে জড়িত মহিলা কল্যাণ আৰু সকাহৰ সৈতে জড়িত নিৰ্দেশনা মানি চলাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ বিষয়ে suo-moto বা কোনো অভিযোগৰ সোধা-পোছা কৰা। == সম্পৰ্কিত প্ৰবন্ধ == [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা আয়োগ|ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা আয়োগ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == ** [http://hpwomencommission.hp.gov.in/&#x20;Official&#x20;Website আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] ** [http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Himachal_Pradesh&#x20;Official&#x20;Website আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা আয়োগ]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী সংগঠন]] 9x6vp12r3x556pvnu5ujlky7xy1cbve 0 113654 635871 546049 2026-09-16T22:31:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635871 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess player |name = আলেক্সান্দ্ৰা গৰিয়াচকিনা |image= File:Aleksandra Goryachkina - Tan Zhongyi, Women's Candidates Tournament 2024 01 (cropped).jpg |caption = মহিলাৰ‌ কেণ্ডিডেটচ টুৰ্ণামেন্ট, ২০২৪ ত গৰিয়াচকিনা |birthname = আলেক্সান্দ্ৰা ইউৰিয়েভনা গৰিয়াচকিনা |country = ৰাছিয়া |birth_date = {{Birth date and age|1998|9|28|df=y}} |birth_place = অ’ৰ্স্ক, ৰাছিয়া |death_date = |death_place = |title = [[Grandmaster (chess)|গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ]] (2018) |worldchampion = |womensworldchampion = |rating = |peakrating = 2611 (August 2021) |FideID = 4147103 }} '''আলেক্সান্দ্ৰা ইউৰিয়েভনা গৰিয়াচকিনা''' ১৯৯৮ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাছিয়ান দবা খেলুৱৈ। তেওঁ গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ (GM) উপাধিধাৰী আৰু বিশ্বত ফিদে ৰেটিঙৰ ভিত্তিত ষষ্ঠ স্থানত থকা মহিলা দবা খেলুৱৈ। গৰিয়াচকিনা ইতিহাসত চতুৰ্থ-উচ্চতম ৰেটিংধাৰী মহিলা দবা খেলুৱৈ আৰু ৰাছিয়াৰ সৰ্বোচ্চ ৰেটিংধাৰী মহিলা দবা খেলুৱৈ, শীৰ্ষ ৰেটিং ২৬১১। তেওঁ ২০২০ চনৰ মহিলা বিশ্ব দবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ চেলেঞ্জাৰ আছিল, য'ত তেওঁ [[জু ৱেনজুন]]ৰ বিৰুদ্ধে টাইব্ৰেকৰ ৰেপিড খেলত পৰাস্ত হৈছিল। লগতে, তেওঁ ২০১৫, ২০১৭, আৰু ২০২০ চনত তিনিবাৰ ৰাছিয়ান মহিলা দবা চেম্পিয়নশ্বিপ জয় কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ আগষ্ট মাহত, তেওঁ টাইব্ৰেক মেচত নুৰগিউল ছালিমোভাক পৰাস্ত কৰি ফিদে মহিলা বিশ্ব কাপ জয় কৰে।<ref name=":0">{{Cite web |title=FIDE World Cup: Goryachkina wins Women's World Cup; Praggnanandhaa eliminates Caruana to reach finals |url=https://www.fide.com/news/2598 |access-date=2023-08-22 |website=www.fide.com |language=en}}</ref> গৰিয়াচকিনা দবা পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁৰ পিতৃ এজন দবা প্ৰশিক্ষক, আৰু তেওঁৰ মাতৃপিতৃ দুয়োৰে ৰেটিং ২২০০ ৰ ওপৰত আছিল। তিনি বছৰৰ ভিতৰতে তেওঁ দবা প্ৰতিভা হিচাপে চিনাক্ত হৈছিল। বিশ্ব যুৱ দবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ অন্তৰ্গত অনূৰ্ধ্ব ১০, অনূৰ্ধ্ব ১৪, আৰু অনূৰ্ধ্ব ১৬ বিভাগত বিজয়ী হৈ তেওঁ সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল। লগতে, তেওঁ দুবাৰকৈ ছোৱালীৰ বিশ্ব জুনিয়ৰ চেম্পিয়ন আছিল। ১৩ বছৰ বয়সতে, গৰিয়াচকিনা [[হৌ ইফান]] আৰু [[কাতেৰিনা লাগ্নোৰ]] পিছত তৃতীয়-সৰ্বকনিষ্ঠ [[মহিলা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ (WGM)]] হৈছিল। তাৰ পিছতে, ২০১৮ চনৰ আৰম্ভণিতে, তেওঁ কিশোৰ অৱস্থাতে [[গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ]](GM) উপাধি লাভ কৰা পঞ্চম-সৰ্বকনিষ্ঠ মহিলা হৈছিল। ২০১৯ চনৰ কেণ্ডিডেটছ টুৰ্নামেণ্টত শ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন আগবঢ়াই ৯.৫/১৪ পইণ্টৰে বিজয়ী হৈ, ২০২০ চনৰ বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিছিল। ===আৰম্ভণিৰ জীৱন আৰু পৃষ্ঠভূমি=== [[File:Goryachkina with father (cropped).jpg|thumb|upright=0.65 |পিতৃৰ সৈতে গৰিয়াচকিনা (২০১৫)]] আলেক্সান্দ্ৰা গৰিয়াচকিনাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৯৮ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে ৰাছিয়াৰ অ’ৰেনবাৰ্গ ওবলাষ্টৰ অ’ৰ্স্কত। তেওঁৰ মাতৃ লাৰিছা মাতভিয়েংকো আৰু পিতৃ ইউৰি গৰিয়াচকিন—দুয়ো অভিজ্ঞ দবা খেলুৱৈ।<ref name="chess24-profile">{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina |url=https://chess24.com/en/read/players/aleksandra-goryachkina |website=chess24 |access-date=17 October 2020 |archivedate=25 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211225064533/https://chess24.com/en/read/players/aleksandra-goryachkina |deadurl=yes }}</ref> বিশেষকৈ, তেওঁৰ পিতৃ আছিল ফিদে মাষ্টাৰ (FM) আৰু তেওঁৰ সৰ্বোচ্চ ফিদে ৰেটিং আছিল ২৩৯৫।<ref name="father-fide">{{cite web |title=Jouri Goriatchkin |url=https://ratings.fide.com/profile/4120183 |website=FIDE |access-date=17 October 2020}}</ref> তেওঁৰ মাতৃও দবাত ৰাছিয়াৰ কেণ্ডিডেট মাষ্টাৰ অৱ স্পৰ্টছ আৰু তেওঁৰ সৰ্বোচ্চ ৰেটিং আছিল ২২১০।<ref name="mother-fide">{{cite web |title=Larisa Matvienko |url=https://ratings.fide.com/profile/4133480/chart |website=FIDE |access-date=17 October 2020}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ ফিদেৰ দ্বাৰা স্বীকৃত এজন দবা প্ৰশিক্ষক। গৰিয়াচকিনাতকৈ বাৰ বছৰৰ সৰু ভনীয়েক অক্সানাও এগৰাকী দবা খেলুৱৈ।<ref>{{cite web |title=Oksana Goriachkina |url=https://ratings.fide.com/profile/34203214 |website=FIDE |access-date=16 January 2020}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়ো দবা খেলুৱৈ হলেও, গৰিয়াচকিনাই আৰম্ভণিতে দবাত বিশেষ উৎসাহ প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল; তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ নৃত্য আৰু টেবুল টেনিছ খেলিবলৈ ভাল পাইছিল।<ref name="ks-yanao">{{cite web |title=День "Х" настал. Рассказываем про Александру Горячкину, которая уже сегодня может войти в историю | trans-title = Day X has arrived. We tell about Aleksandra Goryachkina, who can go down in history today |url=https://ks-yanao.ru/novosti/den-kh-nastal-rasskazyvaem-pro-aleksandru-goryachkinu-kotoraya-uzhe-segodnya-mozhet-voyti-v-istoriyu.html |website=Красный Север | language = ru |access-date=17 October 2020 | date = 23 January 2020 | last = Rybakov | first = Denis}}</ref> কিন্তু পিছলৈ তেওঁ দবাত আগ্ৰহী হৈ পৰে আৰু ছয় বছৰ বয়সত খেলাৰ আৰম্ভ কৰে।<ref name="dreams">{{cite web |last1=Tregub |first1=Elena |title=Гроссмейстер мечтает о короне |trans-title=Grandmaster dreams of a crown |url=https://sever-press.ru/2014/07/02/grossmejster-mechtaet-o-korone/ |website=Север-Пресс |language=ru |access-date=17 October 2020 |date=2 July 2014 |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802194830/https://sever-press.ru/2014/07/02/grossmejster-mechtaet-o-korone/ |url-status=dead |archivedate=2 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220802194830/https://sever-press.ru/2014/07/02/grossmejster-mechtaet-o-korone/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ কিণ্ডাৰগাৰ্টেনত থকা সময়ত, তেওঁৰ পিতৃয়ে সন্ধিয়া সময়ত তেওঁৰ নিজৰ দবা বিদ্যালয়লৈ লগত লৈ যোৱাটো অভ্যাস কৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃৰ মতে, গৰিয়াচকিনাই মূলত তেওঁৰ পিতৃৰ শ্ৰেণীবোৰ চাই চাই নিজে দবাৰ কৌশল আয়ত্ত কৰিছিল।<ref name=ks-yanao/> তেওঁৰ পিতৃয়েই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰশিক্ষক। গৰিয়াচকিনাই ন’বছৰ বয়সত তেওঁৰ মাতৃক আৰু কিছুদিনৰ পাছত তেওঁৰ পিতৃক দবাত পৰাস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=chess24-profile/> তেওঁৰ প্ৰথম বিশ্ব যুৱ দবা প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপ জয় কৰাৰ পিছত, গৰিয়াচকিনা আৰু তেওঁৰ পিতৃ ২০১১ চনত ছাইবেৰিয়াৰ ছেলেখাৰ্ড, য়নাওলৈ স্থানান্তৰিত হয় যাতে তেওঁ আনাতোলি কাৰ্প’ভ প'লাৰ দবা বিদ্যালয়ত প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name=dreams/> তাত তেওঁৰ পিতৃও এজন প্ৰশিক্ষকৰ ৰূপত কৰ্মৰত হৈছিল। এবছৰ মানৰ পাছত তেওঁৰ মাতৃ আৰু ভগ্নীও ছেলেখাৰ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হয়। প'লাৰ দবা বিদ্যালয়ত, গৰিয়াচকিনাই ৰাছিয়ান গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ (GM) ভ্লাদিমিৰ বেল’ভৰ সৈতে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="russian-bio">{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina |url=https://ruchess.ru/persons_of_day/gorjachkina_pd/ |website=Chess Federation of Russia | language = ru |access-date=17 October 2020}}</ref> ===দবা জীৱন=== ==২০০৮–১৪: দুবাৰ বিশ্ব জুনিয়ৰ চেম্পিয়ন== গৰিয়াচকিনাই কম বয়সতে [[বিশ্ব যুৱ]]আৰু [[বিশ্ব জুনিয়ৰ]] দবা চেম্পিয়নশ্বিপত সফলতা লাভ কৰিছিল। সাধাৰণতে, এই প্ৰতিযোগিতাসমূহত তেওঁ শীৰ্ষস্থানীয় ৰেটিংপ্ৰাপ্ত খেলুৱৈ আছিল। তেওঁ সৰ্বমুঠ পাঁচটা সোণৰ পদক লাভ কৰিছিল—২০০৮ চনত অনূৰ্ধ্ব-১০,<ref name="world-u10">{{cite web |title=World Youth Chess Championship 2008 – Girls 10 |url=http://chess-results.com/tnr15982.aspx?lan=1&art=1&rd=11 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref>{() ২০১১ চনত অনূৰ্ধ্ব-১৪,<ref name="world-u14">{{cite web |title=World Youth Chess Championship 2011 – U 14 Girls |url=http://chess-results.com/tnr58153.aspx?lan=1&art=1&rd=9 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref>আৰু ২০১২ চনত অনূৰ্ধ্ব-১৮ শাখাত<ref name="world-u14"/> প্ৰত্যেকটোত এটা; লগতে ২০১৩ আৰু ২০১৪ চনত অনূৰ্ধ্ব-২০ জুনিয়ৰ শাখাত ১৪ আৰু ১৬ বছৰ বয়সত দুটা সোণৰ পদক পাইছিল।<ref name="world-u20-1">{{cite web |title=World Junior Championship (Girls) (2013) |url=https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82287 |website=Chessgames |access-date=17 October 2020}}</ref><ref name="world-u20-2">{{cite web |title=World Under 20 Girls Chess Championship 2014 |url=http://chess-results.com/tnr147551.aspx?lan=1&art=0&flag=30 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref> তদুপৰি, তেওঁ ২০০৯ চনত অনূৰ্ধ্ব-১২ শাখাত ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁ ১১ ৰাউণ্ডৰ অন্তত চাৰাছাদাত খাদেমালশাৰিয়েহৰ তুলনাত ১.৫ পইণ্ট কম‌‌ পাইছিল।<ref name="world-u12">{{cite web |title=World Youth Chess Championship 2009 (U12G) |url=http://chess-results.com/tnr27459.aspx?lan=1&art=1&flag=30&wi=821 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref> গৰিয়াচকিনাই অনূৰ্ধ্ব-১০, অনূৰ্ধ্ব-১৪, আৰু দ্বিতীয় অনূৰ্ধ্ব-২০ সোণৰ পদক লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁ এই প্ৰতিযোগিতাসমূহত শীৰ্ষ বাছনি (টপ ছীড) আছিল।<ref name="world-u10"/><ref name="world-u14"/><ref name="world-u20-2"/> তেওঁ অনূৰ্ধ্ব-১৮ শাখাত দ্বিতীয় বাছনিৰ খেলুৱৈ আছিল। এই প্ৰতিযোগিতাসমূহত তেওঁৰ আটাইতকৈ ভাল প্ৰদৰ্শন ২০১১ চনৰ অনূৰ্ধ্ব-১৪ শাখাত আছিল, য'ত তেওঁ নিখুঁতভাৱে ৯/৯ স্ক'ৰ কৰিছিল। এই প্ৰতিযোগিতাত, তেওঁ আগশীৰ্ষ তিনিজন খেলুৱৈক পৰাস্ত কৰিছিল, য'ত দ্বিতীয় বাছনি আৰু ব্ৰঞ্জ পদক বিজয়ী খাদেমালশাৰিয়েহো আছিল।<ref name="world-u14"/> তেতিয়া গৰিয়াচকিনাৰ ফিদে ৰেটিং ২৩১৩ আছিল আৰু খাদেমালশাৰিয়েহৰ ৰেটিং ২২১৫ আছিল। খাদেমালশাৰিয়েহ গৰিয়াচকিনাৰে দ্বিতীয় বিশ্ব জুনিয়ৰ চেম্পিয়নশ্বিপ জয়ৰ সময়ত ২০১৪ চনত আকৌ ৰানাৰ-আপ হৈছিল, য'ত তেওঁ ১৩ ৰাউণ্ডৰ পিছত ১.৫ পইণ্টৰ ব্যৱধানত দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="world-u20-2"/> গৰিয়াচকিনাই ইউৰোপীয় যুৱ দবা চেম্পিয়নশ্বিপতো একেদৰে সফলতা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ২০০৯ চনত অনূৰ্ধ্ব-১২ শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰাৰ পিছত, ২০১০ চনত অনূৰ্ধ্ব-১২, ২০১১ চনত অনূৰ্ধ্ব-১৪, আৰু ২০১২ চনত অনূৰ্ধ্ব-১৮ শাখাত তিনিটা সোণৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref name="europe-u12-1">{{cite web |title=European Youth Chess Championship 2009 Girls – 12 |url=http://chess-results.com/tnr24967.aspx?lan=1&art=1&rd=9&flag=30&wi=821 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref><ref name="europe-u12-2">{{cite web |title=European Youth Chess Championship Batumi 2010 - Girls Under 12 |url=http://chess-results.com/tnr38345.aspx?lan=1&art=1&rd=9&flag=30 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref><ref name="europe-u14">{{cite web |title=European Youth Chess Championship Albena 2011 - Girls Under 14 |url=https://chess-results.com/tnr55701.aspx?lan=1&art=1&rd=9&flag=30 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref> <ref name="europe-u18">{{cite web |title=European Youth Chess Championship G18 Prague 2012 - Girls Under 18 |url=http://chess-results.com/tnr79022.aspx?lan=1&art=1&flag=30 |website=Chess-results |access-date=17 October 2020}}</ref> [[File:AlexandraGoryachkina13c (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|গৰিয়াচকিনা ২০১৩ চনৰ টাটা ষ্টীল দবা প্ৰতিযোগিতাত ]] ==২০০৮–১৪:== *প্ৰথম ডব্লিউ জি এম‌‌(WGM) খিতাপ লাভ আৰু শক্তিশালী প্ৰদৰ্শন *গৰিয়াচকিনাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ফিদে ৰেটিং ২০০০ স্পৰ্শ কৰে ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰীত। তেতিয়া তেওঁৰ বয়স মাত্ৰ ১০ বছৰ আছিল। ২০০৮ চনৰ ৰাছিয়ান PriFR অনূৰ্ধ্ব-১৮ প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হোৱাৰ ফলত তেওঁ ৬০ ৰেটিং পইণ্ট লাভ কৰে।<ref name="chess-games-profile">{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina |url=https://www.chessgames.com/player/aleksandra_goryachkina.html |website=Chessgames |access-date=18 October 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings January 2009 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2009-01-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> *২০১১: বৃহত্তম ৰেটিং বৃদ্ধি আৰু ডব্লিউ আই এম(WIM)খিতাপ লাভ ২০১১ চনত, ১২ বছৰ বয়সত, তেওঁৰ ৰেটিং প্ৰায় ৩০০ পইণ্ট বৃদ্ধি পাই ২০৪৫ ৰ পৰা ২৩৩৩ লৈ উন্নীত হয়।<ref name="fide-rating">{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Rating Progress Chart |url=https://ratings.fide.com/profile/4147103/chart |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> তেওঁ ইতিমধ্যে মহিলা ফিদে মাষ্টাৰ (WFM) উপাধি অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=61 Women's RUS Chmp 2011 FL |url=http://www.obninskchess.ru/alltur/alltur11/champw61/turnir/index.html |website=Obninsk Chess |access-date=18 October 2020}}</ref> *৬১তম মহিলা ৰাছিয়ান চেম্পিয়নশ্বিপ FL – ৪৮ ৰেটিং পইণ্ট লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=61 Women's RUS Chmp 2011 FL |url=http://www.obninskchess.ru/alltur/alltur11/champw61/turnir/index.html |website=Obninsk Chess |access-date=18 October 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings May 2011 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2011-05-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> প্ৰথম ইউৰোপীয় মহিলা ব্যক্তিগত দবা চেম্পিয়নশ্বিপ – ১১ ৰাউণ্ডত ৫.৫ পইণ্ট লাভ কৰে, মহিলা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ (WGM) অ'লগা গিৰিয়াৰ বিপক্ষে উল্লেখযোগ্য জয় সাব্যস্ত কৰে।<ref name=july2011>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings July 2011 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2011-07-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> *চেক ওপেন – যুটীয়া প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। *লিউডমিলা ৰুদেঙ্ক’ মেম'ৰিয়েল – একক বিজয়ী হয়।<ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings September 2011 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2011-09-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref><ref name=november2011>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings November 2011 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2011-11-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> *চেক ওপেনত তেওঁৰ সফলতাৰ ফলত, গৰিয়াচকিনাই মহিলা আন্তৰ্জাতিক মাষ্টাৰ (WIM) খিতাপ আৰু প্ৰথম ডব্লিউ জি এম নৰ্ম (WGM নৰ্ম )লাভ কৰে।<ref name="chess-games-profile"/> *২০১২: WGM উপাধি লাভ *২০১২ চনত গৰিয়াচকিনাৰ ৰেটিং স্থিৰভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল, যাৰ ফলত তেওঁ ২০১৩ চনৰ জানুৱাৰীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২৪০০ স্পৰ্শ কৰে। () *দ্বিতীয় ইউৰোপীয় মহিলা ব্যক্তিগত দবা চেম্পিয়নশ্বিপ – তেওঁৰ শেষ ডব্লিউ জি এম (WGM) নৰ্ম লাভ কৰে। *১৩ বছৰ ৫ মাহ ১৪ দিনত WGM খিতাপ লাভ – ইতিহাসৰ অন্যতম কম বয়সীয়া WGM হৈ পৰে।<ref name="chess-games-profile"/> ==উল্লেখযোগ্য বিজয়== *GM দাভিত পেত্ৰোছিয়ানক ২০১২ চনৰ এৰোফ্লট ওপেন ‘বি’ ত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings March 2012 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2012-03-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> ৰাছিয়ান অনূৰ্ধ্ব-২০ জুনিয়ৰ গাৰ্লছ' চেম্পিয়নশ্বিপত যুটীয়াকৈ দ্বিতীয় স্থান অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.theweekinchess.com/html/twic912.html#10|title=The Week in Chess 912: Russian Junior Championship |website=The Week in Chess|last=Crowther|first=Mark|date=30 April 2012|access-date=20 August 2015}}</ref> *ভি‌ ডকভিচ কাপ ২০১২ – টাইব্ৰেকত য়িংলুন জু আৰু গ্ৰিগৰী ওপেৰিনৰ বিপক্ষে বিজয়ী হয়।<ref name="chess-games-profile"/> *বিশ্ব আৰু ইউৰোপীয় অনূৰ্ধ্ব-১৮ চেম্পিয়নশ্বিপ বিজয়ী। *ওলগা গিৰ্য়াৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী হৈ ৰাছিয়ান কাপ ফৰ উমেন চেম্পিয়ন হয়। *২০১৩–১৪: উচ্চ-স্তৰৰ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ *২০১৩ আৰু ২০১৪ চনৰ ভিতৰত গৰিয়াচকিনাৰ ফিদে ৰেটিং ২৪০০ ৰ ওচৰ-পাঁজৰে থাকি ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰত ২৪৪১ হয় ‌।<ref name=fide-rating/> *২০১৩ টাটা ষ্টীল চি টুৰ্নামেণ্ট – ৩.৫/১৩ স্ক’ৰ কৰি শেষ অংশত থাকে।<ref>{{cite web|url=http://www.theweekinchess.com/chessnews/events/75th-tata-steel-wijk-aan-zee-2013|title=75th Tata Steel Wijk aan Zee 2013|website=The Week in Chess|last=Crowther|first=Mark|date=27 January 2013|access-date=21 August 2015|archivedate=4 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215928/http://www.theweekinchess.com/chessnews/events/75th-tata-steel-wijk-aan-zee-2013|deadurl=yes}}</ref> *ৰাছিয়ান অনূৰ্ধ্ব-১৯ ওপেন চেম্পিয়নশ্বিপ – দ্বিতীয় স্থান অধিকাৰ কৰে। () *ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ হায়াৰ লীগ – যুগ্ম দ্বিতীয় স্থান পাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাছিয়ান() মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেললৈ যোগ্যতা অৰ্জন কৰে। *২০১৩ ছুপাৰফাইনেল – ৪.৫/৯ স্ক’ৰ কৰি যুগ্ম চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে। *২০১৪ ছুপাৰফাইনেল – ৫.৫/৯ স্ক’ৰ কৰি যুগ্ম তৃতীয় স্থান লাভ কৰে। ==আই এম নৰ্ম আৰু জি এম খেলুৱৈক পৰাস্ত == *২০১৩ ইউৰোপীয় মহিলা ব্যক্তিগত চেম্পিয়নশ্বিপ – আই এম নৰ্ম লাভ কৰে। *২০১৪ ইউৰোপীয় ব্যক্তিগত চেম্পিয়নশ্বিপ– আই এম নৰ্ম লাভ কৰে। *২০১৩ আৰু ২০১৪ বিশ্ব যুৱ চেম্পিয়নশ্বিপত (অনূৰ্ধ্ব-১৮ ওপেন) – দুবাৰেই ৬.৫/১১ স্ক’ৰ কৰে। * GM বোৰিছ চাভচেঙ্কো (2600+) আৰু আলেক্সাণ্ডাৰ ইপাটভ (2600+) ক পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings February 2014 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2014-02-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings April 2014 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2014-04-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> ===২০১৫–১৮: কৈশোৰত গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ, দুবাৰ ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়ন=== [[File:Russian superfinal 2017 (cropped).jpg|thumb|upright=1.4|গৰিয়াচনিকা ( মাজত), ২০১৭ চনৰ ৰাছিয়ান‌ মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ চুপাৰফাইনেলৰ বিজয়ীৰ বঁটা‌ হাতত লৈ]] গৰিয়াচকিনাই কৈশোৰত প্ৰতিষ্ঠিত দবাৰ খেলুৱৈ হিচাপে নিজৰ স্থান সুদৃঢ় কৰি তোলাৰ লগতে নতুন উচ্চতালৈ অগ্ৰসৰ হয়। এই সময়ছোৱাত, তেওঁ GM উপাধি লাভ কৰাৰ লগতে দুবাৰ ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপত বিজয়ী হৈছিল। *২০১৫: আগশাৰীৰ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ *২০১৫ ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেল – ৯ ৰাউণ্ডৰ প্ৰতিযোগিতাত ৬.৫ পইণ্ট স্ক'ৰ কৰি যুগ্ম দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰে। *২০১৫ বিশ্ব জুনিয়ৰ চেম্পিয়নশ্বিপ (অনূৰ্ধ্ব-২০) – মহিলা শাখাত ১০/১৩ স্ক'ৰ কৰি ৰানাৰ-আপ হয়। *২০১৬: প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়ন ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেল – ৯ ৰাউণ্ডৰ প্ৰতিযোগিতাত ৭.৫ পইণ্ট লাভ কৰি একক বিজয়ী হয়। *GM নৰ্ম লাভ – তেওঁ GM উপাধিৰ তিনিটা নৰ্মৰ ভিতৰত প্ৰথমটো লাভ কৰে। *২০১৭: GM উপাধি দিশে আগুৱাই যোৱা বছৰ *২০১৭ ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেল – যুগ্ম দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰে। *GM নৰ্ম লাভ – তেওঁ GM উপাধিৰ দ্বিতীয় নৰ্ম লাভ কৰে। * ২০১৮: GM উপাধি লাভ আৰু দ্বিতীয় ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ *GM উপাধি লাভ – ১৯ বছৰ বয়সত GM উপাধি লাভ কৰি বিশ্বৰ শীৰ্ষস্থানীয় মহিলা দবা খেলুৱৈসকলৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। *২০১৮ ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেল – ৯ ৰাউণ্ডত ৭.৫ পইণ্ট স্ক'ৰ কৰি দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে চেম্পিয়ন হয়। এই সময়ছোৱাত, গৰিয়াচকিনাই ইউৰোপীয় চেম্পিয়নশ্বিপ, বিশ্ব জুনিয়ৰ চেম্পিয়নশ্বিপ, আৰু বহুতো উচ্চ-স্তৰৰ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰি বিশ্ব দবা মঞ্চত নিজৰ শক্তিশালী উপস্থিতি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ==২০১৯-বৰ্তমান: বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী == [[File:2020 russian superfinal champions.jpg|thumb|upright=1.3|গৰিয়াচকিনা আৰু ইয়ান নিপমনিয়াচ্চি, ৰাছিয়ান চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰ ফাইনেলৰ ক্ৰমে মহিলা আৰু মুকলি শাখাৰ বিজয়ী]] *২০১৯: মহিলাৰ প্ৰাৰ্থী প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী গৰিয়াচকিনাই ২০১৯ বৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে পুনৰ শক্তিশালী ৰূপত ঘূৰি আহে আৰু ইউৰোপীয় ব্যক্তিগত দবা চেম্পিয়নশ্বিপত ৬.৫/১১ পইণ্ট লাভ কৰে। এই টুৰ্নামেণ্টত তেওঁ ২৭০১ ৰেটিং থকা ৰাউফ মামেদোভৰ বিপক্ষে উল্লেখনীয় বিজয় অৰ্জন কৰে।.<ref>{{cite web |title=Aleksandra Goryachkina Standard Ratings August 2019 |url=https://ratings.fide.com/calculations.phtml?id_number=4147103&period=2019-04-01&rating=0 |website=FIDE |access-date=18 October 2020}}</ref> তাৰ পিছতে, তেওঁ মহিলাৰ প্ৰাৰ্থী (Women's Candidates) টুৰ্নামেণ্টত অংশগ্ৰহণ কৰে। এইবাৰ প্ৰতিযোগিতাৰ‌ নিয়ম সলনি হৈছিল। গৰিয়াচকিনাই ১.৫ পইণ্টৰ বিশাল ব্যৱধানত বিজয়ী হয়, ১৪ ৰাউণ্ডত ৯.৫ পইণ্ট লাভ কৰি দুটা ৰাউণ্ড বাকী থাকোঁতেই চূড়ান্ত বিজয় নিশ্চিত কৰে ।<ref>{{cite web |last1=Pereira |first1=Antonio |title=Goryachkina is the new World Championship challenger |url=https://en.chessbase.com/post/womens-candidates-2019-round-12 |website=ChessBase |access-date=18 October 2020 | date= 14 June 2019}}</ref> ২৬৬৬ ৰেটিং লাভ কৰি তেওঁ বিশ্বৰ শীৰ্ষস্থানীয় মহিলাৰ দবা খেলুৱৈসকলৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থান অধিকাৰ কৰে। কেৱল হাউ ইফান আৰু বৰ্তমানৰ মহিলা বিশ্ব চেম্পিয়ন জু ৱেনজুন তেওঁৰ আগত থাকে। এই জয়ৰ ফলত, তেওঁ বিশ্ব মহিলা দবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ বাবে জু ৱেনজুনক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। *২০২০: '''মহিলা বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপ ফাইনেল''' বিশ্ব মহিলা দবা চেম্পিয়নশ্বিপ মেচ ২০২০ চনৰ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াৰ প্ৰথমাৰ্ধ চীনত আৰু দ্বিতীয়াৰ্ধ ৰাছিয়াত। চীনত, গৰিয়াচকিনাই এখন খেলত বিজয়ী হয়, কিন্তু জু ৱেনজুনেও এখনত বিজয়ী হয় ।<ref>{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Rakesh |title=Women's World Chess Championship: Ju Wenjun Strikes 1st |url=https://www.chess.com/news/view/fide-womens-world-championship-game-4-ju-wenjun |website=Chess.com |access-date=18 October 2020 | date = 9 January 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Rakesh |title=FIDE Women's World Championship: Goryachkina Strikes Back As Match Moves To Russia |url=https://www.chess.com/news/view/2020-women-world-championship-goryachkina-ju-wenjun-game-5-6 |website=Chess.com |access-date=18 October 2020 | date = 12 January 2020}}</ref> ৰাছিয়াত, গৰিয়াচকিনাই অষ্টম খেলত নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু জুৱে নৱম আৰু দশম খেলত পৰাস্ত কৰি পুনৰ আগভাগ লয়।<ref>{{cite web |last1=Fischer |first1=Johannes |title=Goryachkina grabs the lead |url=https://en.chessbase.com/post/women-world-championship-2020-goryachkina-wins-game-8 |website=ChessBase |access-date=18 October 2020 | date = 18 January 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Kulkarni |first1=Rakesh |title=FIDE Women's World Championship: Ju Wenjun Strikes Twice, Leads With 2 Games To Go |url=https://www.chess.com/news/view/2020-women-world-chess-championship-goryachkina-ju-wenjun-game-9-10 |website=Chess.com |access-date=18 October 2020 | date = 20 January 2020}}</ref> গৰিয়াচকিনাই দ্বাদশ খেলত জয় লাভ কৰি মেচটো টাইব্ৰেকলৈ নিয়াত সক্ষম হয়। টাইব্ৰেকত, তেওঁ প্ৰথম গেমটোত ভাল সুযোগ পায়ো তাক জয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰিব নোৱাৰিলে। পিছত জুৱে তৃতীয় গেমটোত বিজয়ী হয় আৰু চেম্পিয়নশ্বিপৰ মুকুট অটুট ৰাখে।<ref>{{cite web |last1=Peterson |first1=Macauley |title=Ju Wenjun remains World Champion |url=https://en.chessbase.com/post/womens-world-championship-2020-ju-goryachkina-tiebreak |website=ChessBase |access-date=18 October 2020 | date = 24 January 2020}}</ref> *২০২০-২১: ফিদে উইমেনচ গ্ৰেণ্ড প্ৰি বিজয়ী আৰু উচ্চ ৰেটিং বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপৰ আগতে গৰিয়াচকিনাই ২০১৯-২১ বৰ্ষৰ ফিদে মহিলা গ্ৰেণ্ড প্ৰিক্সত অংশগ্ৰহণ কৰে। তেওঁ স্কোলকোভো ইভেন্টত যুগ্ম দ্বিতীয় স্থান<ref>{{cite web |last1=Doggers |first1=Peter |title=Humpy Koneru Wins Skolkovo FIDE Grand Prix |url = https://www.chess.com/news/view/humpy-koneru-wins-skolkovo-fide-grand-prix |website=Chess.com |access-date=18 October 2020 | date = 23 September 2019}}</ref> আৰু মনাকো ইভেন্টত যুগ্ম প্ৰথম স্থান লাভ কৰে, যদিও শেষ ৰাউণ্ডত ক'নেৰু হাম্পীৰ বিপক্ষে পৰাস্ত হয়।<ref>{{cite web |title=Women's Grand Prix in Monaco - a trio at the top |url=https://en.chessbase.com/post/womens-grand-prix-monaco-2019 |website=ChessBase |access-date=18 October 2020 | date = 14 December 2019}}</ref> *ল'জান (২০২০) - তেওঁ পুনৰ যুগ্ম প্ৰথম স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |last1=Doggers |first1=Peter |title=Dzagnidze Wins Lausanne Women's Chess Grand Prix |url=https://www.chess.com/news/view/lausanne-women-chess-grand-prix-round-10 |website=Chess.com |access-date=18 October 2020 | date = 14 March 2020}}</ref> সামগ্ৰিক গ্ৰেণ্ড প্ৰিক্স বিজয়ী - গৰিয়াচকিনাই ১০০ৰো অধিক পইণ্টৰ ব্যৱধানত শীৰ্ষস্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |last1=Doggers |first1=Peter |title=Abdumalik Shines In Gibraltar; Lagno, Koneru Reach Candidates |url=https://www.chess.com/news/view/abdumalik-wins-gibraltar-women-fide-grand-prix |website=Chess.com |access-date=5 June 2021 | date = 3 June 2021}}</ref> *ক'ভিদ -১৯ মহামাৰীৰ বাবে ২০২০ৰ অক্টোবৰলৈ কোনো ৰেটেড খেল নেখেলাৰ বাবে তেওঁৰ ৰেটিং ২৫৮২ত স্থিৰ থাকে, সেই সময়ত ই‌ তেওঁৰ ব্যক্তিগত সৰ্বোচ্চ আছিল। *তেওঁ ২০২০ ৰাছিয়ান মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেলত তৃতীয়বাৰ চেম্পিয়ন হয়।<ref>{{cite web |title=Ян Непомнящий стал чемпионом России 2020 года | trans-title = Ian Nepomniachtchi became the champion of Russia in 2020 | language = ru |url=https://ruchess.ru/news/all/itogi_superfinala_2020/ |website=Chess Federation of Russia |access-date=17 December 2020 | date= 16 December 2020}}</ref> *২০২১-২০২৩: নতুন উচ্চতা আৰু বিশ্ব কাপ জয় *২০২১ ৰাছিয়ান ওপেন চেম্পিয়নশ্বিপ হায়াৰ লীগ - ওপেন শাখাত ৬.৫/৯ স্ক'ৰ কৰি ৭৪তম ৰাছিয়ান চেম্পিয়নশ্বিপ ছুপাৰফাইনেলৰ বাবে যোগ্যতা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Pavel Ponkratov Wins Russian Championship Higher League|url=https://ruchess.ru:443/en/news/all/pavel_ponkratov_wins_russian_championship_higher_league_/|access-date=2021-07-05|website=Федерация шахмат России|language=en}}</ref> জি এম ৰেটিং ২৬১১ লাভ - তেওঁ ব্যক্তিগত সৰ্বোচ্চ ৰেটিং ২৬১১ অৰ্হতা লাভ কৰে, যি মহিলা দবাৰ ইতিহাসত চতুৰ্থ উচ্চতম।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/chess24com/status/1412089804163104771|title=A stunning performance by 22-year-old Aleksandra Goryachkina, who scores 5/5 with the white pieces, climbs to 2610.5 on the live rating list & qualifies for the "Men's" Russian Championship! |access-date=2021-07-05|website=Twitter|language=en}}</ref> *২০২৩ মহিলা প্ৰাৰ্থী টুৰ্নামেণ্ট - প্ৰথম ৰাউণ্ডত আলেক্সান্দ্ৰা কষ্টেনিউকক পৰাস্ত কৰে কিন্তু ছেমিফাইনেলত তান জংঝিৰ বিপক্ষে পৰাস্ত হয়। *ফিদে মহিলা গ্ৰেণ্ড প্ৰিক্স ২০২২-২৩ - গৰিয়াচকিনাই নিউ দিল্লী ইভেন্টত বিজয়ী হয় আৰু আস্তানাত দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰি ২০২৪ মহিলা প্ৰাৰ্থী টুৰ্নামেণ্টৰ বাবে যোগ্যতা লাভ কৰে। *২০২৩ মহিলা বিশ্ব কাপ চেম্পিয়ন - গৰিয়াচকিনাই ফাইনেলত নুৰগিউল ছালিমোভাক পৰাস্ত কৰি বিশ্ব কাপ জয় কৰে।<ref name=":0" /> *২০২৪ '''মহিলা প্ৰাৰ্থী টুৰ্নামেণ্ট ''' গৰিয়াচকিনাই ৮ ৰাউণ্ডৰ পিছত ৫ পইণ্টসহ শীৰ্ষ স্থানত আছিল, কিন্তু শেষ ৬ খেলত মাত্ৰ ২ পইণ্ট লাভ কৰি যুগ্ম ৫ম স্থানত শেষ কৰে। তেওঁ এতিয়াও শীৰ্ষস্থানীয় মহিলা দবাৰ খেলুৱৈসকলৰ ভিতৰত অন্যতম, আৰু পুনৰ বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপ প্ৰতিযোগিতাৰ সুযোগ লাভ কৰিবলৈ প্ৰচেষ্টা চলাই আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} 7y4sazpfcdqo95kqc8fxhzekjde9tnw 0 115155 635961 604068 2026-09-17T10:28:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635961 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ঝৰ্ণা ধাৰা চৌধুৰী | native_name = ঝৰ্ণা ধাৰা চৌধুৰী | native_name_lang = bn | জন্ম_তাৰিখ = ১৫ অক্টোবৰ ১৯৩৮ | birth_place = [[লক্ষ্মীপুৰ জিলা]], [[পূব বংগ]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | মৃত্যুৰ তাৰিখ = ২৭ জুন ২০১৯ | মৃত্যু_স্থান = [[ঢাকা]], [[বাংলাদেশ]] | বৃত্তি = সামাজিক কৰ্মী | awards = [[একুশ্বে পদক]] (২০১৫) <br /> [[পদ্মশ্ৰী]] (২০১৩) }} '''ঝৰ্ণা ধাৰা চৌধুৰী''' ({{Lang-en|Jharna Dhara Chowdhury }}; ১৫ অক্টোবৰ ১৯৩৮ – ২৭ জুন ২০১৯)<ref>{{Cite news |url=https://www.daily-sun.com/post/402662/Gandhian-activist-Jharna-Dhara-Chowdhury-passes-away |title=Gandhian activist Jharna Dhara Chowdhury passes away |work=Daily Sun |access-date=2025-02-24 |archivedate=2019-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627100153/https://www.daily-sun.com/post/402662/Gandhian-activist-Jharna-Dhara-Chowdhury-passes-away |deadurl=yes }}</ref> এগৰাকী বাংলাদেশী সমাজ কৰ্মী আছিল।<ref>{{Cite web |last=সংবাদদাতা |first=নিজস্ব |script-title=bn:নোয়াখালি গাঁধী আশ্ৰমেৰ সচিব ঝৰ্নাধাৰা প্ৰয়াত |url=https://www.anandabazar.com/world/jharna-dhara-chowdhury-passes-away-1.1010409 |access-date=2022-01-02 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> ==আৰম্ভণি জীৱন== ১৯৩৮ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পূব বংগৰ লক্ষ্মীপুৰ জিলাত চৌধুৰীৰ জন্ম হয়।<ref name=":0">{{Cite news |date=2016-02-05 |title=Jharna Dhara Chowdhury |url=https://www.thedailystar.net/supplements/star-lifetime-awardees-2016/jharna-dhara-chowdhury-212692 |access-date=2022-01-02 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আছিল প্ৰমোথ চৌধুৰী আৰু আশালতা চৌধুৰী।<ref>{{Cite news |title=Gandhian Jharna Dhara Chowdhury dies |url=https://en.banglatribune.com/others/news/56373/Gandhian-Jharna-Dhara-Chowdhury-dies |access-date=2022-01-02 |work=Bangla Tribune |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> নোয়াখালী দাঙ্গাৰ সময়ত তেওঁৰ ঘৰ জ্বলি যায় আৰু তেওঁ পৰিয়ালসহ অসমলৈ পলায়ন কৰে।[3] দাঙ্গা শেষ হোৱাৰ পিছত তেওঁ উভতি আহিছিল আৰু দাঙ্গাৰ পিছত শান্তি অভিযানত অঞ্চলটোলৈ অহা মহাত্মা গান্ধীৰ ৰচনাৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল।<ref name=":0" /> ==কৰ্মজীৱন== ১৯৭১ চনত বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধৰ সময়ত চৌধুৰীয়ে প্ৰায় ৫০০ ছোৱালীক হিংসাৰ পৰা ভাৰতলৈ পলায়ন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Tripathi |first=Salil |date=2013-01-25 |title=Retracing Gandhi's footsteps |url=https://www.livemint.com/Leisure/XOU5tQD5KvlgaMnW4GVb1K/Retracing-Gandhis-footsteps.html |access-date=2022-01-02 |work=mint |language=en}}</ref> ১৯৯০ চনত চৌধুৰীয়ে নোয়াখালি জিলাৰ চটখিল উপাজিলাৰ জয়গ গাঁৱত গান্ধী আশ্ৰম ট্ৰাষ্টৰ দায়িত্ব লয়।<ref name=":0" /> চৌধুৰী নোয়াখালি জিলাৰ গান্ধী আশ্ৰম ট্ৰাষ্টৰ সম্পাদক আছিল।<ref name="bbn">{{cite news |date=January 26, 2013 |title=Jharna Dhara Chowdhury conferred Padma Shri Award |url=http://businessnews-bd.com/jharna-dhara-chowdhury-conferred-padma-shri-award/ |publisher=Bangladesh Business News |access-date=February 19, 2015 |archive-date=13 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613073334/http://businessnews-bd.com/jharna-dhara-chowdhury-conferred-padma-shri-award/ |url-status=dead |archivedate=June 13, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150613073334/http://businessnews-bd.com/jharna-dhara-chowdhury-conferred-padma-shri-award/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৩ চনত চৌধুৰীয়ে ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা পদ্মশ্ৰী বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |title=President Pranab Mukherjee confers Padma awards |url=https://www.ndtv.com/india-news/president-pranab-mukherjee-confers-padma-awards-519690 |access-date=2022-01-02 |work=NDTV.com}}</ref> বাংলাদেশৰ সমাজ সেৱাত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে চৌধুৰীক দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা একুশ্বে পদক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=Poet Nurul Huda among 15 named for Ekushey Padak 2015 |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2015/02/08/poet-nurul-huda-among-15-named-for-ekushey-padak-2015 |access-date=2022-01-02 |work=bdnews24.com |date=8 February 2015}}</ref> ২০১৬ চনত চৌধুৰীয়ে গান্ধী আশ্ৰম ট্ৰাষ্ট চৌহদত গান্ধী স্মাৰক বিদ্যালয় সৃষ্টিৰ তদাৰক কৰে আৰু যিটো ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়ৰ এটা অংগ গান্ধী ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ মিছনৰ দ্বাৰা বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=Gandhi Memorial School inaugurated in Bangladesh's Noahkali district |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2016/09/03/gandhi-memorial-school-inaugurated-in-bangladeshs-noahkali-district |access-date=2022-01-02 |work=bdnews24.com |date=3 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-03-13 |title=What is Gandhi Heritage Site Mission? |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/what-is-gandhi-heritage-site-mission-1552466135-1 |access-date=2022-01-02 |website=Jagranjosh.com |archivedate=2022-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220102071217/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/what-is-gandhi-heritage-site-mission-1552466135-1 |deadurl=yes }}</ref> ==মৃত্যু== ২০১৯ চনৰ ২৭ জুনত বাংলাদেশৰ ঢাকাত চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Social activist Jharna Dhara passes away |url=https://unb.com.bd/category/Bangladesh/social-activist-jharna-dhara-passes-away/21303 |access-date=2022-01-02 |work=UNB |language=en}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১ জুনত মগজুৰ ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত স্কোৱাৰ হাস্পতালত চিকিৎসাধীন হৈ আছিল।<ref>{{Cite news |title=Gandhi Ashram Trust Secretary Jharna Dhara Chowdhury dies |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2019/06/27/gandhi-ashram-trust-secretary-jharna-dhara-chowdhury-dies |access-date=2022-01-02 |work=bdnews24.com |date=27 June 2019}}</ref> তেওঁৰ শেষ অনুষ্ঠান ঢাকাৰ ঢকেশ্বৰী মন্দিৰত হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite news |title=Jharna Dhara Chowdhury passes away - Front Page |url=https://www.observerbd.com/news.php?id=204558 |access-date=2022-01-02 |work=The Daily Observer}}</ref> পিছদিনা ইয়াক কেন্দ্ৰীয় শ্বহীদ মিনাৰত ৰখা হৈছিল যাতে মানুহে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাব পাৰে।<ref name=":1" /> ==পুৰস্কাৰ== * গান্ধী সেৱা পুৰস্কাৰ (২০১০)<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/kolkata/gandhi-seva-puraskar-for-veteran-gandhian-of-noakhali/article1-607452.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220035317/http://www.hindustantimes.com/kolkata/gandhi-seva-puraskar-for-veteran-gandhian-of-noakhali/article1-607452.aspx |url-status=dead |archive-date=February 20, 2015 |title=Gandhi Seva Puraskar for veteran Gandhian of Noakhali |publisher=Hindustan Times |date=October 2, 2010 |access-date=February 24, 2025 |archivedate=February 20, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220035317/http://www.hindustantimes.com/kolkata/gandhi-seva-puraskar-for-veteran-gandhian-of-noakhali/article1-607452.aspx |deadurl=yes }}</ref> * [[পদ্মশ্ৰী]], ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা (২০১৩))<ref name=bbn/> * সমাজ সেৱাৰ বাবে একুশ্বে পাডাক (২০১৫)<ref name=star>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/14-honoured-with-ekushey-padak-2015-63901 |title=14 honoured with Ekushey Padak 2015 |publisher=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |date=February 9, 2015 |access-date=February 19, 2015}}</ref> * জামনালাল বাজাজ বঁটা (১৯৯৮)<ref name="Jamnalal Bajaj Award">{{cite web |url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1998/international/jharna-dhara-chowdhury |title=Kumari Jharna Dhara Chowdhury |website=Jamnalal Bajaj Foundation |date=2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819155917/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1998/international/jharna-dhara-chowdhury |archive-date=August 19, 2014 |access-date=October 13, 2015}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] gkl7avexk3str8mp5wt0vnec9wfuqfc 0 115733 635874 501700 2026-09-17T00:08:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635874 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = উত্তপম | image = Mini Uttappam.jpg | image_size = 250px | caption = মিনি-উত্তপম | alternate_name = উত্তপম,উত্তাপম, | country = ভাৰত | region = [[দক্ষিণ ভাৰত]] , [[তামিলনাডু]] | creator = | course = | served = | main_ingredient = [[ধানৰ আটা]], [[উৰাদ দালি]]। | variations = | calories = | other = }} '''উত্তপম''' ({{ lang-en|: Uttapam}} বা উত্তাপম, উত্তাপম ইত্যাদি) দক্ষিণ ভাৰতৰ পৰা অহা এক প্ৰকাৰৰ ড’চা। সাধাৰণ ড’চা আৰু উত্তাপম একে নহয়। সাধাৰণ ড’চা ক্ৰিস্প আৰু [[ক্ৰেপৰ]] দৰে পাতল হয়, তুলনাত উত্তপম বেছি ডাঠ আৰু ওপৰৰ পৰা বিভিন্ন উপকৰণেৰে ঢকা থাকে। এই নামটো তামিল শব্দ আপ্পাম আৰু উত্তিয়া বা উত্ত্ৰিয়াৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "ঢালি দিয়া আপপাম", কাৰণ আপ্পামক ঘূৰণীয়া তলৰ কেৰাহীত ৰন্ধা হয়, আনহাতে উত্তিয়া-আপ্পামক সমতল স্কাইলেটত ৰন্ধা হয়। তামিল প্ৰাচীন সাহিত্যত এই খাদ্যৰ উল্লেখ পোৱা যায়। তামিল বাসিন্দাসকলৰ পৰম্পৰাগত জলপান বুলিলে বেছিভাগেই ইডলি, ডোছা বা উত্ত্পামৰ সমাহাৰক বুজাই, যাক চাম্বৰ আৰু চাটনীৰ সৈতে পৰিবেশন কৰা হয়। এইবিধ ডোছাৰ দৰেই যদিও ইয়াত শাক-পাচলি বেছি পৰিমানে থাকে আৰু প্ৰস্তুতিৰ সময় বেছি। ই দক্ষিণ ভাৰতত প্ৰধানকৈ কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডুত বিখ্যাত।<ref name=":0">{{cite web | url= http://www.bawarchi.com/contribution/contrib3669.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20070329042023/http://www.bawarchi.com/contribution/contrib3669.html | archive-date= 2007-03-29 | title= Uttapam | author= Mahendra Mehta | work= bawarchi.com | quote= Batter is made up of 1 portion of vigna mungo and 3 portions of rice. One half of the rice is boiled rice and other half is kolam or basmati or any rice other than boiled rice. (Boiled rice is not cooked rice but a variety of rice.) | access-date= 2025-04-03 | archivedate= 2007-03-29 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070329042023/http://www.bawarchi.com/contribution/contrib3669.html | deadurl= yes }}</ref> ==প্ৰস্তুত প্ৰণালী== উৰাদ দালি আৰু চাউলৰ ১:৩ অনুপাতত উত্তাপম মিশ্ৰণ তৈয়াৰ কৰা হয়। আধা-সিদ্ধ চাউল আৰু নিয়মীয়া জাত যেনে দীঘল শস্যৰ চাউল,বাছমতী, সোনা মাছুৰী আদিৰ সংমিশ্ৰণ কৰি লোৱা হয়।<ref name=":0"/> মচুৰ দাইল আৰু চাউল ৰাতি তিয়াই পিহি মিশ্ৰণ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়। মিশ্ৰণ টো ওপৰলৈ উঠালৈকে কিম্বন কৰা হয়। এখন গৰম তাৱাত বেটাৰটোৰ কিছু অংশ গৰম কেৰাহীত বিস্তাৰ কৰা হয়, সাধাৰণতে বৃত্তাকাৰ তাৱা, ইয়াৰ ওপৰত বিলাহী, পিয়াজ, জলকীয়া, কেপচিকাম, ধনিয়া আদিৰ এটা আবৰণ বিস্তাৰ কৰা হয় আৰু লাহে লাহে থপৰিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ চাৰিওফালে তেল টোপাল টোপালকৈ দি থাকি সোণালী বৰণৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াক লুটিয়াই দিয়া হয়। তেল আকৌ টোপাল টোপালকৈ দি দ্বিতীয় ফালটো সোনালী-বগা হোৱালৈকে ভাজা হয়। তাৰ পিছত উত্তপম পৰিবেশন কৰি খাবলৈ সাজু হয়। উত্তাপম পৰম্পৰাগতভাৱে বিলাহী, পিঁয়াজ, কেচাঁজলকীয়া, কেপচিকাম আৰু ধনীয়া আদি টপিংৰে তৈয়াৰ কৰা হয়; আন সাধাৰণ পছন্দসমূহ হ’ল নাৰিকল, কুটি লোৱা বিলাহী,গাজৰ,বীট,ধনীয়া। উত্তপম সাধাৰণতে চাম্বৰ আৰু চাটনীৰ সৈতে খোৱা হয়। ==লগতে চাওক== *আপ্পাম *ভাৰতীয় ৰুটিৰ তালিকা *পেনকেকৰ তালিকা *icon খাদ্য পৰ্টেল ==তথ্য় সূত্ৰ== {{Reflist}} tgj01uj5j0fmoaao8qbg6z6doaqm3sc 0 117035 635869 488937 2026-09-16T22:23:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635869 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আলামেলু মণি | image = | image_size = | birth_name = আলামেলু | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1934|10|4}} | birth_place = বোম্বে, ব্ৰিটিছ ভাৰত | occupation = কণ্ঠশিল্পী | parents = | spouse = | children = হৰিহৰণ | module = {{Infobox musical artist | embed = | background = | genre = কৰ্ণাটকী সংগীত | instrument =কণ্ঠ সংগীত | label = }} | website = |years_active = | awards = [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] (২০১৮) }} '''আলামেলু মণি ''' ({{lang-en| Alamelu Mani }}; জন্ম ৪ অক্টোবৰ ১৯৩৪) মুম্বাইৰ এগৰাকী কৰ্ণাটকী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ শিল্পী আৰু সংগীত শিক্ষক। ২০১৮ চনত কৰ্ণাটকী সংগীত শাখাত [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] লাভ কৰে। ১৯৩৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাইত আলামেলু মণিৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="SNA">{{cite web |title=Alamelu Mani |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/1649432906_Alamelu%20Mani.pdf |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ বৰধন এজন হাৰমনিয়াম বজোৱা লোক আছিল। ভাৰতীয় নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হৰিহৰণ তেওঁৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ।<ref>{{cite news |title=Kudos for her enthusiasm |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/kudos-for-her-enthusiasm/article4294261.ece |work=The Hindu |date=10 January 2013 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |last1=Khanna |first1=Shailaja |title=Humming along with Hariharan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/humming-along-with-hariharan/article23668235.ece |work=The Hindu |date=25 April 2018 |language=en-IN}}</ref> ==সাংগীতিক জীৱন== আলামেলুক তিনি বছৰ বয়সত আইতাকে প্ৰথম সংগীতৰ পাঠ দিছিল। দহ বছৰ বয়সত তেওঁ কৰ্ণাটকী সংগীতৰ বিষয়ে এইচ.এ.এছ. মণিৰ ওচৰত শিক্ষা লৈছিল, যাক তেওঁ পিছলৈ বিয়া কৰাইছিল। ২৮ বছৰ বয়সত স্বামীৰ মৃত্যুত তেওঁৰ সংগীত শিক্ষাত বাধা আহিছিল যদিও এবছৰৰ পিছত কৰ্ণাটী সংগীতৰ দেৱদাসী পৰম্পৰাৰ অনুগামী টি বৃন্দা, টি মুক্তা আৰু তঞ্জাভুৰ ভি শংকৰ আয়াৰৰ ওচৰত পুনৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে।<ref name="Mumbai Mirror">{{cite news |last1=Ramanan |first1=Sumana |title=Mumbai’s lost world of Carnatic music |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/sumana-ramanan/mumbais-lost-world-of-carnatic-music/articleshow/50272611.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |language=en |access-date=2025-03-08 |archivedate=2025-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250120154046/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/sumana-ramanan/mumbais-lost-world-of-carnatic-music/articleshow/50272611.cms |deadurl=yes }}</ref> আলামেলু অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ' (১৯৬৮ চনৰ পৰা) আৰু দূৰদৰ্শনৰ এ গ্ৰেড শিল্পী।<ref name=":0">{{cite news |title=Living life on her terms |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/living-life-on-her-terms/article2476089.ece |work=The Hindu |date=22 September 2011 |language=en-IN |archive-date=21 August 2021 |access-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821043627/https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/living-life-on-her-terms/article2476089.ece |url-status=live }}</ref> কৰ্ণাটকী সংগীতৰ শিক্ষক হিচাপে আলামেলুৱে বিশ্বৰ ১০০০ৰো অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক পাঠদান কৰিছে।<ref name="The Indian Express">{{cite news |title=Our music has a bright future, says doyenne of Carnatic music Alamelu Mani |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/our-music-has-a-bright-future-says-doyenne-of-carnatic-music-alamelu-mani-5998043/ |work=[[The Indian Express]] |date=16 September 2019 |language=en |archive-date=2 October 2024 |access-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015239/https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/our-music-has-a-bright-future-says-doyenne-of-carnatic-music-alamelu-mani-5998043/ |url-status=live }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় কণ্ঠশিল্পী]] aih0vk94sgfl9l4c2cvql7l2u3brs1z 0 123026 635949 536551 2026-09-17T10:11:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635949 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = জোয়ানা শ্বাফহাউজেন | image = Joanna Schaffhausen publicity photo for All the Way Gone (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনত ''অল দ্য ৱে গ’ন''ৰ সৈতে শ্বাফহাউজেন | occupation = {{cslist|ঔপন্যাসিক|বিজ্ঞান সাংবাদিক (পূৰ্বৰ)}} | education = {{ubl|টাফ্টছ বিশ্ববিদ্যালয় (বি এ)|ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয় (পি এইচ ডি)}} | period = | genre = {{cslist|ৰহস্য|আৰক্ষীৰ পদ্ধতিগত|থ্ৰিলাৰ}} | spouse = {{marriage|গেৰেট ৰুনী|2008}} | children = ১ | awards = আমেৰিকান ৰহস্য লেখিকা হিচাপে মাইনোটাৰ বুকছৰ প্ৰথম অপৰাধ উপন্যাস বঁটা | website = {{URL|JoannaSchaffhausen.com}} }} '''জোয়ানা শ্বাফহাউজেন''' এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন ৰহস্য ঔপন্যাসিকা আৰু প্ৰাক্তন [[বিজ্ঞান]] সাংবাদিক। তেওঁ [[মহিলা]] নায়িকাৰ ওপৰত দুখন ধাৰাবাহিকৰ ৯খন [[উপন্যাস]] ৰচনা কৰিছে, য’ত থ্ৰিলাৰ আৰু আৰক্ষীৰ প্ৰক্ৰিয়াগত উপাদান আছে, যিবোৰ চাৰিটা [[ভাষা]]লৈ [[অনুবাদ]] কৰা হৈছে। পূৰ্ণকালীন লিখাৰ পূৰ্বে তেওঁ এবিচি নিউজ [[টেলিভিছন]]ৰ বিজ্ঞান উপদেষ্টা হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ঔষধবিজ্ঞানৰ এখন [[আলোচনী]] সম্পাদনা কৰিছিল। ==শিক্ষা আৰু সাংবাদিকতাৰ কেৰিয়াৰ== জোয়ানা শ্বাফহাউজেনে ১৯৯৬ চনত টাফ্টছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা [[মনোবিজ্ঞান]], বিশেষকৈ স্নায়ুবিজ্ঞান বিষয়ত মেজৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Jimenez">{{cite web |last1=Jimenez |first1=Monica |title=How Serial Killers Captured Popular Culture |url=https://now.tufts.edu/2022/10/31/how-serial-killers-captured-popular-culture |website=Tufts Now |publisher=[[Tufts University]] |access-date=14 March 2025 |language=en |date=31 October 2022}}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ স্নায়ুবিজ্ঞানত মেজৰ হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ আগতে টাফ্টছৰ প্ৰায় প্ৰতিটো বিভাগতে চেষ্টা কৰিছিল যেতিয়া তেওঁ বুজি পাইছিল যে সেইটো মগজুৱে নিজৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি আছে।<ref name="Meet"/> ২০০৩ চনত তেওঁ Yale University-ৰ পৰা Behavioral neuroscience-ত PhD ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=Psychology Dept. Ph.D. Graduates |url=https://psychology.yale.edu/graduate/history/psychology-dept-phd-graduates |publisher=[[Yale University]] Department of Psychology |access-date=14 March 2025}}</ref> তেওঁ থমাছ জে. কেৰিউৰ অধীনত স্মৃতিশক্তিত শিক্ষণ অধ্যয়ন কৰে।<ref name="Meet">{{cite web |last1=Pavlovich |first1=Matt |title=Meet the Editor: Joanna Schaffhausen |url=https://crosstalk.cell.com/blog/meet-the-editor-joanna-schaffhausen |website=[[Cell (journal)|Cell]] |access-date=27 February 2025 |language=en-us |date=August 5, 2016}}</ref> [[File:Joanna Schaffhausen at National Human Genome Research Institute seminar.jpg|right|thumb|২০১০ চনত নেচনেল হিউমেন জিনম ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটৰ আলোচনা চক্ৰৰ পৰা এবিচি নিউজৰ বাবে ৰিপৰ্ট কৰি থকা অৱস্থাত শ্বাফহাউজেন]] স্নাতক হোৱাৰ পিছত শ্বাফহাউচেনে এবিচি নিউজ টেলিভিছনৰ সম্পাদকীয় প্ৰযোজক হিচাপে কাম কৰে আৰু এবিচি ৱৰ্ল্ড নিউজ, গুড মৰ্নিং আমেৰিকা আৰু ২০/২০ৰ দৰে অনুষ্ঠানৰ বাবে বিজ্ঞান পৰামৰ্শদাতা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="Meet"/><ref>{{cite news |title=Multitasking May Harm Memory |url=https://abcnews.go.com/Health/story?id=2230735 |access-date=27 February 2025 |work=[[ABC News (United States)|ABC News]] |date=July 24, 2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Schaffhausen |first1=Joanna |title=How Blindfolded People Can 'See' |url=https://abcnews.go.com/Health/Depression/story?id=2567077 |website=ABC News |access-date=14 March 2025 |language=en |date=October 14, 2006}}</ref> ২০১০ চনত তেওঁ বিজ্ঞান প্ৰকাশক চেল প্ৰেছত ট্ৰেণ্ডছ ইন ফাৰ্মাক’লজিকেল চাইন্সেছত সম্পাদিকা হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="Meet"/> ২০১৮ চনত চেল প্ৰেছ এৰি পূৰ্ণকালীন লেখা লিখিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite journal |title=Masthead |journal=Trends in Pharmacological Sciences |date=March 2018 |volume=39|issue=3|page=223|url=https://www.sciencedirect.com/journal/trends-in-pharmacological-sciences/vol/39/issue/3 |access-date=19 May 2025 |language=en-us}}</ref><ref>{{cite journal |title=Masthead |journal=Trends in Pharmacological Sciences |date=April 2018 |volume=39 |issue=4|page=327 |url=https://www.sciencedirect.com/journal/trends-in-pharmacological-sciences/vol/39/issue/4 |access-date=19 May 2025 |language=en-us}}</ref> ==ৰহস্য ৰচনা== ===এলেৰী হাথাৱে ছিৰিজ=== শ্বাফহাউজেনৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত ৰহস্য উপন্যাস আছিল The Vanishing Season, যিখন ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ছেইণ্ট মাৰ্টিন প্ৰেছৰ মাইনোটাৰ ছাপ (ISBN 978-1-250-12604-7)-ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web |title=The Vanishing Season by Joanna Schaffhausen |url=https://www.publishersweekly.com/9781250126047 |website=Publishers Weekly |access-date=27 February 2025 |date=2017-09-04}}</ref> ইয়াৰ দ্বাৰা মেছাচুচেটছৰ কাল্পনিক চহৰ উডবেৰীৰ কনিষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়া এলেৰী "এলি" হাথাৱেৰ পৰিচয় দিয়া হয়। সৰুতে তাই আছিল এজন ছিৰিয়েল কিলাৰৰ একমাত্ৰ জীৱিত, আৰু প্ৰচাৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ নাম সলনি কৰিছিল। যেতিয়া তাই সন্দেহ কৰে যে আন এজন ছিৰিয়েল কিলাৰে তাইৰ সৰু চহৰখন, আৰু তাইক ব্যক্তিগতভাৱে দুয়োটাকে খেদি ফুৰিছে, তেতিয়া এলেৰীয়ে চৈধ্য বছৰ আগতে তাইক উদ্ধাৰ কৰা এফ বি আইৰ বদনামী অপৰাধী প্ৰফাইলাৰ ৰিড মাৰ্খামক ফোন কৰে।<ref name="DeSilva2017">{{cite news |last1=DeSilva |first1=Bruce |author1-link=Bruce DeSilva |title='The Vanishing Season' has precise prose, suspenseful plot |url=https://apnews.com/the-vanishing-season-book-reviews-da59f10beed44d0788abb50da49c64de |access-date=27 February 2025 |work=AP News |date=5 December 2017}}</ref> ২০১৬ চনৰ মাইনোটাৰ বুকছ/ মিষ্ট্ৰী ৰাইটাৰ্ছ অৱ আমেৰিকাৰ প্ৰথম অপৰাধ উপন্যাস বঁটা লাভ কৰে ভেনিছিং ছিজনে।<ref name="DeSilva2017"/><ref>{{cite web |title=2016 MWA/Minotaur Best First Novel Winner |url=https://www.youtube.com/watch?v=VCKkMWns84E |website=YouTube |publisher=Mystery Writers of America |access-date=14 May 2025 |date=30 April 2016}}</ref> ইয়াক চেক ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত Noc, kdy zmizela Bea Nesbitová (আক্ষৰিক অৰ্থত The night Bea Nesbit died) (Metafora, ISBN 978-80-7359-572-2),<ref>{{cite web |title=Noc, kdy zmizela Bea Nesbittová |url=https://www.grada.cz/noc-kdy-zmizela-bea-nesbittova-10864/ |publisher=Grada Publishing |language=cs |access-date=14 May 2025}}</ref> আৰু জাৰ্মান ভাষালৈ Wie viele willst du töten (আক্ষৰিক অৰ্থত আপুনি কিমানক হত্যা কৰিব বিচাৰে) হিচাপে অনুবাদ কৰা হৈছিল মাৰ্চ ২০২০ (dtv Verlagsgesellschaft, ISBN 9783423219204)।<ref>{{cite web |title=Wie viele willst du töten: Thriller von Joanna Schaffhausen – Taschenbuch |url=https://www.medimops.de/joanna-schaffhausen-wie-viele-willst-du-toeten-thriller-taschenbuch-M03423219203.html |website=Medimops |access-date=14 May 2025 |language=de}}</ref> ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত প্ৰকাশিত তেওঁৰ দ্বিতীয়খন কিতাপ No Mercy, (Minotaur, ISBN 978-1-250-29736-5),<ref>{{cite web |title=No Mercy by Joanna Schaffhausen |url=https://www.publishersweekly.com/9781250297365 |website=Publishers Weekly |access-date=27 February 2025 |date=2018-10-29}}</ref> এলেৰীক অনুসৰণ কৰে, অস্বেচ্ছামূলক ছুটীত আৰু প্ৰথমখন কিতাপৰ পৰা হত্যাকাৰীক গুলীয়াই হত্যা কৰাৰ পিছত গ্ৰুপ থেৰাপীৰ ক্লাছত অংশগ্ৰহণ কৰা। দুজন সদস্য, ধৰ্ষণৰ বলি আৰু অগ্নিসংযোগকাৰীৰ হাতত পুত্ৰক হেৰুৱাই পেলোৱা এগৰাকী মাতৃৰ কাহিনীৰ প্ৰতি তাইৰ আগ্ৰহ জন্মে। যিহেতু তাই আনুষ্ঠানিকভাৱে তদন্ত কৰিব নোৱাৰে, সেয়েহে তাই বন্ধু ৰিড মাৰ্খামক ফোন কৰে।<ref name="NYJoB">{{cite news |last1=DeSilva |first1=Bruce |authorlink=Bruce DeSilva |title=a book review by Bruce DeSilva: No Mercy: A Mystery (Ellery Hathaway) |url=https://www.nyjournalofbooks.com/book-review/no-mercy-mystery |access-date=27 February 2025 |work=New York Journal of Books |date=2019-01-15 |archivedate=2024-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241205093124/https://www.nyjournalofbooks.com/book-review/no-mercy-mystery |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=Cogdill |first1=Oline H. |title=Review: Real and emotional prisons flow through 'No Mercy' |url=https://apnews.com/no-mercy-1st-ld-writethru-arts-and-entertainment-0c44c7f53d0547e5826580f0422a089d |access-date=27 February 2025 |work=AP News |date=14 January 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ শেষৰ ফালে এই কিতাপখন চেক ভাষালৈ Bez smilování নামেৰে অনুবাদ কৰা হয় (Metafora, ISBN 978-80-271-2277-6),<ref>{{cite book |title=Kniha Bez smilování – Joanna Schaffhausen {{!}} Dobré Knihy.cz |url=https://www.dobre-knihy.cz/bez-smilovani-423931.html |website=Dobré knihy cz |date=7 June 2019 |isbn=978-80-271-2277-6 |access-date=14 May 2025 |language=cs |last1=Joanna |first1=Schaffhausenová |publisher=Grada Publishing a.s. }}</ref> আৰু হাংগেৰী ভাষালৈ Nincs kegyelem নামেৰে ২০২৩ চনৰ জুলাই মাহত অনুবাদ কৰা হয় (Holnap Kiadó, ISBN 9789633494110)।<ref>{{cite web |title=Nincs kegyelem |url=https://www.lira.hu/hu/konyv/szepirodalom/sci-fi-fantasy-krimi/nincs-kegyelem-3 |website=www.lira.hu |access-date=14 May 2025 |language=hu}}</ref><ref>{{cite book |title=Nincs kegyelem |url=https://www.antikvarium.hu/konyv/joanna-schafhausen-nincs-kegyelem-20108740-1 |website=Antikvárium.hu |publisher=Sci-fi, fantasy, krimi |isbn=978-963-349-411-0 |access-date=14 May 2025}}</ref> ===এনালিছা ভেগা ছিৰিজ=== [[File:Joanna Schaffhausen book signing for Dead and Gone (cropped).jpg|thumb|right|upright|২০২৩ চনত ডেড এণ্ড গনৰ কপিত স্বাক্ষৰ কৰি থকা শ্বাফহাউজেন]] Gone for Good, শ্বাফহাউজেনৰ পঞ্চম উপন্যাস, (আগষ্ট ২০২১, ISBN 978-1-250-26460-2)-ৰ আৰম্ভণি হয় এখন নতুন উপন্যাস ধাৰাবাহিকৰ, চিকাগো আৰক্ষী বিভাগৰ ডিটেক্টিভ এনালিছা ভেগাৰ বিষয়ে।<ref>{{cite web |title=Gone for Good by Joanna Schaffhausen |url=https://www.publishersweekly.com/9781250264602 |website=Publishers Weekly |access-date=27 February 2025 |date=2021-05-21}}</ref> ইয়াত এজন ছিৰিয়েল কিলাৰ আপাত দৃষ্টিত বিশ বছৰৰ পিছত ঘূৰি আহিছে, ভুক্তভোগীজন ঠাণ্ডা কেছৰ অপেশাদাৰী স্লুথৰ এটা দলৰ সদস্য আৰু ভেগাৰ মাকৰ শৈশৱৰ বন্ধু।<ref>{{cite news |last1=DeSilva |first1=Bruce |author1-link=Bruce DeSilva |title=Review: In 'Gone for Good,' a detective hunts dormant killer |url=https://apnews.com/article/entertainment-reviews-arts-and-entertainment-book-reviews-77753385ff606877eb196f49b6820eb5 |access-date=27 February 2025 |work=AP News |date=9 August 2021}}</ref> ইষ্ট'নিয়ান ভাষাত ইয়াক ২০২৪ চনত জাডাভাল্ট লাহকুনুড নামেৰে প্ৰকাশ কৰা হয় (Suur Puu, ISBN 9789916928134)।<ref>{{cite web |title=Jäädavalt lahkunud |url=https://rahvaraamat.ee/en/books/fiction/crime-thriller-mystery/jaadavalt-lahkunud/1996946 |website=Rahva Raamat |access-date=19 May 2025 |language=et |date=2024-10-30}}</ref> লং গ'নে (আগষ্ট ২০২২, ISBN 978-1-250-26463-3) ভেগা আৰু তেওঁৰ সংগী আৰু প্ৰাক্তন স্বামী নিক কেৰেলিয়ে চিকাগোৰ এজন কিংবদন্তি আৰক্ষী বিষয়াৰ হত্যাকাণ্ডৰ তদন্ত কৰা দেখিছে, আৰু তেওঁৰ পত্নীয়ে ৱেটছুট আৰু ডাইভিং মাস্ক পিন্ধা এজন অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ এক কল্পনাতীত কাহিনী কয়।<ref>{{cite web |title=Long Gone by Joanna Schaffhausen |url=https://www.publishersweekly.com/9781250264633 |website=Publishers Weekly |access-date=27 February 2025 |date=2022-06-09}}</ref> জটিল তদন্তত ভেগাক ভুক্তভোগীৰ পূৰ্বৰ অংশীদাৰসকলে হত্যাৰ বাবে ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite news |last1=DeSilva |first1=Bruce |author1-link=Bruce DeSilva |title=Review: Detective solves murder of a legendary Chicago cop |url=https://apnews.com/article/entertainment-reviews-book-2e14cf9ef98aff981cbd47bcead0936f |access-date=27 February 2025 |work=AP News |date=15 August 2022}}</ref> ডেড এণ্ড গ’ন (আগষ্ট ২০২৩, আই এছ বি এন ৯৭৮১২৫০৮৫৩৩৭০) ভেগাই তেওঁৰ বছৰ পুৰণি বন্ধু এজন ব্যক্তিগত তদন্তকাৰী আৰু প্ৰাক্তন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যুৰ তদন্ত কৰি আছে।<ref>{{cite news |title=DEAD AND GONE |url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joanna-schaffhausen/dead-and-gone-schaffhausen/ |access-date=22 April 2025 |work=Kirkus Reviews |date=June 8, 2023}}</ref> ছেম ট্ৰেনক গছত ওলমি থকা অৱস্থাত পোৱাৰ আগতে তেওঁ ভেগাৰ ভতিজীৰ এজন ষ্টাকাৰকে ধৰি তিনিটা জটিল গোচৰৰ তদন্ত কৰি আছিল।<ref>{{cite news |last1=DeSilva |first1=Bruce |author1-link=Bruce DeSilva |title=Book Review: A private eye's death sets a Chicago cop on a hairy investigation in 'Dead and Gone' |url=https://apnews.com/article/dead-gone-joanna-schaffhausen-book-review-7de6b69aaa7c7835952d8e461eea7baa |access-date=27 February 2025 |publisher=AP News |date=7 August 2023}}</ref> অল দ্য ৱে গ'নত (আগষ্ট ২০২৪, ISBN 9781250904140) দেখা গৈছে যে ভেগাই চিকাগো আৰক্ষী বিভাগ এৰি নিজাকৈ চোৰাংচোৱা এজেন্সী খুলিছে।<ref>{{cite news |title=ALL THE WAY GONE |url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joanna-schaffhausen/all-the-way-gone-2/ |access-date=22 April 2025 |work=Kirkus Reviews |date=May 31, 2024}}</ref> ভেগাই একেলগে দুটা গোচৰ অনুসৰণ কৰে, এগৰাকী লেখিকাই তেওঁৰ কিতাপ The Good Sociopath-ৰ ডাক্তৰৰ বিষয়বস্তু আচলতে এজন হত্যাকাৰী নেকি বুলি ভাবিছে আৰু ভেগাৰ সতি-সন্ততিৰ প্ৰেমিকাৰ মাতৃক বিচাৰি পায়, যাক বৃক্ক সংৰোপণৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite news |last1=DeSilva |first1=Bruce |authorlink=Bruce DeSilva |title=Book Review: Is the brilliant surgeon a 'Good Sociopath?' Chicago P.I. Annalisa Vega has her doubts |url=https://apnews.com/article/way-gone-joanna-schaffhausen-book-review-0e7735102096c6d9d01433b4391152de |access-date=27 February 2025 |work=AP News |date=12 August 2024}}</ref> অল দ্য ৱে গ'নে ২০২৫ চনৰ জিপি পুটনামছ সন্স ছ্যু গ্ৰাফটন মেম'ৰিয়েল বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{cite web |title=MWA Announces the 2025 Edgar Award Nominations |url=https://mysterywriters.org/2025-edgar-award-nominations/ |website=Mystery Writers of America |access-date=27 February 2025 |language=en |date=22 January 2025}}</ref> ===ৰহস্য ৰচনাৰ সমৰ্থন=== উপন্যাসৰ উপৰিও শ্বাফহাউজেনে ৰহস্য লেখা,<ref>{{cite web |title=Joanna Schaffhausen |url=https://crimereads.com/author/joannaschaffhausen2/ |website=CrimeReads |access-date=6 May 2025}}</ref> প্ৰকৃত অপৰাধ, বিশেষকৈ হত্যা<ref>{{cite web |last1=Schaffhausen |first1=Joanna |title=Joanna Schaffhausen, Author at Criminal Element |url=https://www.criminalelement.com/author/joannaschaffhausen/ |website=Criminal Element |access-date=6 May 2025}}</ref> সম্পৰ্কে প্ৰবন্ধ লিখে আৰু আন লেখকৰ ৰহস্য উপন্যাসৰ পৰ্যালোচনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Joanna Schaffhausen {{!}} new york journal of books |url=https://www.nyjournalofbooks.com/reviewer/joanna-schaffhausen |website=www.nyjournalofbooks.com |access-date=6 May 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250420130137/https://www.nyjournalofbooks.com/reviewer/joanna-schaffhausen|archive-date=2025-04-20}}</ref> শ্বাফহাউজেনে ২০২০ চনৰ পৰা মিষ্ট্ৰী ৰাইটাৰ্ছ অৱ আমেৰিকাৰ নিউ ইংলেণ্ড অধ্যায়ৰ ব'ৰ্ডত,<ref>{{cite web |title=Board and Officers |url=https://mwane.org/board-and-officers/ |website=Mystery Writers of America, New England Chapter |access-date=5 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919133159/https://mwane.org/board-and-officers/ |archive-date=19 September 2020 |date=19 September 2020 |archivedate=5 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505224204/https://mwane.org/board-and-officers/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২১–২০২৪ চনলৈকে ইয়াৰ উপ-সভাপতি হিচাপে,<ref>{{cite web |title=A Conversation with Edgar Winner Joanna Shaffhausen |url=https://nysinc.org/event/dec-15-2021-a-conversation-with-edgar-winner-joanna-shaffhausen/ |website=Sisters in Crime New York |access-date=5 May 2025 |date=Dec 15, 2021}}</ref> আৰু ইয়াৰ বৰ্তমানৰ সভাপতি হিচাপে, ২০২৫ চনৰ পৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |title=Mystery Panel Featuring Karen Olson, Joanna Schaffhausen, and Clea Simon |url=https://www.portersquarebooks.com/event/mystery-panel-featuring-karen-olson-joanna-schaffhausen-and-clea-simon |website=Porter Square Books |access-date=5 May 2025 |date=April 15, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Board and Officers |url=https://mwane.org/board-and-officers/ |website=Mystery Writers of America, New England Chapter |access-date=5 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505224204/https://mwane.org/board-and-officers/ |archive-date=5 May 2025 |language=en |date=5 May 2025 |archivedate=5 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505224204/https://mwane.org/board-and-officers/ |deadurl=yes }}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== শ্বাফহাউজেনে তেওঁৰ স্বামী, তেওঁলোকৰ কন্যা<ref name="About">{{cite web |last1=Schaffhausen |first1=Joanna |title=About The Author |url=https://www.joannaschaffhausen.com/about-joanna-schaffhausen/ |website=Joanna Schaffhausen |access-date=3 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |last1=West |first1=Nancy Shohet |title=Even during the pandemic, these Greater Boston authors kept writing|url=https://www.bostonglobe.com/2022/03/04/metro/even-during-pandemic-these-local-authors-kept-writing/ |access-date=19 May 2025 |work=[[Boston Globe]] |date=March 4, 2022}}</ref> আৰু এলেৰী হাথাৱেৰ কুকুৰ বাম্পৰ বাবে মডেল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা এটা বেছেট হাউণ্ডৰ সৈতে মেছাচুচেটছৰ কেণ্টনত থাকে।<ref>{{cite web |last1=Schaffhausen |first1=Joanna |title=Pets Are People Too |url=https://www.joannaschaffhausen.com/pets-are-people-too/ |website=Joanna Schaffhausen |access-date=3 May 2025 |date=25 August 2020}}</ref><ref name="NYJoB"/> তেওঁৰ স্বামী গেৰেট ৰুনী এজন চফ্টৱেৰ অভিযন্তা আৰু তেওঁৰ আগতে এজন প্ৰকাশিত লেখিকা আছিল (তেওঁৰ গ্ৰন্থ প্ৰেকটিকেল ছাবভাৰ্চন ২০০৫ চনত এপ্ৰেছে প্ৰকাশ কৰিছিল, {{ISBN|1590592905}}).<ref>{{cite news |last1=Brown |first1=Martin |title=Book review: Practical Subversion by Garrett Rooney |url=http://freesoftwaremagazine.com/articles/book_review_practical_subversion/ |access-date=19 May 2025 |work=[[Free Software Magazine]] |date=July 20, 2005}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gibian |first1=Marc S. |title=Review of 'Practical Subversion, Second Edition, by Daniel Berlin and Garrett Rooney,' Apress, 2006, $34.99, ISBN: 1590597532 |url=https://queue.acm.org/detail.cfm?id=1331298&doi=10.1145%2F1331287.1331298 |access-date=19 May 2025 |work=[[ACM Queue]] |volume=5 |issue=7 |date=November 2007 |pages=51 |doi=10.1145/1331287.1331298 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Garrett Rooney, Joanna Schaffhausen inside The Apollo Command Module (cropped).jpg|center|thumb|শ্বাফহাউজেন (সোঁফালে) স্বামী গেৰেট ৰুনীৰ সৈতে, বষ্টন মিউজিয়াম অৱ চাইন্সত তেওঁলোকৰ বিয়াৰ অভ্যৰ্থনাত এপ'ল' কমাণ্ড মডিউলৰ মডেলৰ ভিতৰত, ২০০৮]] ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commonscat-inline|Joanna Schaffhausen}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] qxkuvdpwe8nke20tou3v06ehbxybox5 0 124149 635988 622978 2026-09-17T11:25:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635988 wikitext text/x-wiki এয়া বৰ্তমান আৰু পূৰ্বতে [[দূৰদৰ্শন]]ৰ [[ডিডি নেচনেল]] চেনেলৰদ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত অনুষ্ঠানৰ তালিকা। ==বৰ্তমান সম্প্ৰচাৰ== ===মূল শৃংখলা=== {| class="wikitable sortable" ! প্ৰসাৰণ তাৰিখ ! অনুষ্ঠান ! উল্লেখ |- |১ জুলাই ২০২৪ |''হম তো মিডল ক্লাছ হ্যায় জী'' |<ref>{{Cite news |last=Irshad |date=2024-07-01 |title=Subhash Ghai reveals he had this Bollywood actress in mind when he first wrote Janki Pipa News - PiPa News |newspaper=Pipa News |url=https://pipanews.com/subhash-ghai-reveals-he-had-this-bollywood-actress-in-mind-when-he-first-wrote-janki-pipa-news/ |access-date=2023-08-15 |language=en-US |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902181314/https://pipanews.com/subhash-ghai-reveals-he-had-this-bollywood-actress-in-mind-when-he-first-wrote-janki-pipa-news/ |url-status=live }}</ref> |- |১ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৪ |''সুৰোঁ কা একলব্য চিজন ২'' |<ref>{{cite web | last=Das | first=Ananya | title=Fauji 2 trailer unveiled on Shah Rukh Khan's 59th birthday, his iconic character Abhimanyu Rai to return. Watch | website=Hindustan Times | date=2 November 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/fauji-2-trailer-unveiled-on-shah-rukh-khans-59th-birthday-his-iconic-character-abhimanyu-rai-to-return-watch-101730535634253.html}}</ref> |- |১৮ নবেম্বৰ ২০২৪ |''ফৌজি ২'' |<ref>{{cite web | title=Horror show 'Bhed Bharam' to return on Doordarshan after years, scary trailer will blow your mind | website=Jagran | date=18 November 2024 | url=https://www.jagran.com/entertainment/tv-dd-national-horror-show-bhed-bharam-trailer-out-to-premiere-on-18-november-23830579.html | language=hi}}</ref> |- |} ===পুনঃসম্প্ৰসাৰণ=== {{Div col|2}} *''[[অনুদামিনী]]'' *''চিত্ৰহাৰ'' *''গলি গলি ছিম ছিম'' *''[[ৰংগোলী (দূৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠান)|ৰংগোলী]] বিবিধ ভাৰতী কে সাথ'' *''[[সংস্কাৰ]]'' {{Div col end}} ===অধিগ্ৰহণ কৰা শৃংখলা=== {{Div col|3}} *''বাল কৃষ্ণ'' *''পোৰুছ''<ref>{{cite tweet|number=1482375654712963073|user=DDNational|title=Watch the saga of undauntable heroism of the great king of ancient India, the great warrior Porus. #Porus from 17t…|date=15 January 2022}}</ref> *''শ্ৰী গণেশ''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/television/tv-shows/mythological/tv-show-shree-ganesh-returns-to-doordarshan-after-19-years-210616|title=TV show Shree Ganesh returns to Doordarshan after 19 years|date=16 June 2021|website=Indian Television Dot Com|access-date=15 December 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902181320/https://www.indiantelevision.com/television/tv-shows/mythological/tv-show-shree-ganesh-returns-to-doordarshan-after-19-years-210616|url-status=live}}</ref> {{Div col end}} ==পূৰ্বৰ সম্প্ৰচাৰ== ===এনিমেটেড শৃংখলা=== {{Div col|2}} *''বংগ''' *''ছ'টা ভীম''<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/entertainment/news/you-can-watch-chhota-bheem-on-dd-national-from-april-17-at-2pm/articleshow/75195087.cms|title=Chhota Bheem will be a part of Doordarshan along with Mahabharata's real Bheem|website=Business Insider|access-date=17 April 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723200743/https://www.businessinsider.in/entertainment/news/you-can-watch-chhota-bheem-on-dd-national-from-april-17-at-2pm/articleshow/75195087.cms|url-status=live|archivedate=23 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723200743/https://www.businessinsider.in/entertainment/news/you-can-watch-chhota-bheem-on-dd-national-from-april-17-at-2pm/articleshow/75195087.cms|deadurl=yes}}</ref> *''ঘায়েব আয়া'' *''বৰ্তমান'' *''লিটল সিংহম''<ref name="auto12">{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/industry-briefing-news/discovery-kids-showcases-select-episodes-of-its-popular-shows-on-dd-106862.html|title=Discovery Kids showcases select episodes of its popular shows on DD - Exchange4media|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|date=17 August 2020 }}</ref> *''কৃষ্ণা''<ref name="auto12"/> *''শেখ চিল্লী এণ্ড ফ্ৰেণ্ডজ''<ref name="auto12"/> {{Div col end}} ===হিন্দীত ডাব কৰা অনুষ্ঠানসমূহ=== {{Div col|2}} *''১০১ ডালমেচিয়ান্স: দ্য চিৰিজ''<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k5/nov/nov144.htm|title=Disney takes up weekend branded block on DD|date=15 November 2005|website=Indian Television Dot Com}}</ref> *''আলাদিন''<ref name=Dis/> *''আৰবীয়ান নাইটছ: সিনবাদছ এডভেঞ্চাৰছ''<ref name="thg"/> *''ফুশিগি নো কুনি নো এলিছ (এলিছ ইন ৱণ্ডাৰলেণ্ড)''<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/rangoon-new-song-tippa-full-is-a-rehash-of-alice-in-wonderland-track/story-JFC2gaszmGbkeLExoGxCGN.html|title=Rangoon new song: Tippa Full is a rehash of Alice In Wonderland track|date=2 February 2017|website=Hindustan Times}}</ref><ref name="thg"/> *''চমৎকাৰী টেলিফোন'' *''ক’ডনেম: কিডছ নেক্সট ড'ৰ''<ref name=CN>{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k6/july/july25.htm|title=CN gets on to DD with new branded block|date=4 July 2006|access-date=18 September 2017}}</ref> *''Denver, the Last Dinosaur'' (''দানু ডাইনাছৰ'')<ref name="thg">[https://www.thehindu.com/features/cinema/Gulzar-a-specialist-in-poetry-for-children/article14576159.ece Gulzar, a specialist in poetry for children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713145833/https://www.thehindu.com/features/cinema/Gulzar-a-specialist-in-poetry-for-children/article14576159.ece |date=13 July 2021 }}. ''[[The Hindu]]''.</ref> *''ডাকটেলছ''<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/ducktales-hindi-title-track-shaan-theme-song-video-5354480/|title=DuckTales Hindi title track: Shaan and his son's song is a sweet dose of nostalgia|date=13 September 2018|access-date=4 January 2020|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109002914/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/ducktales-hindi-title-track-shaan-theme-song-video-5354480/|url-status=live}}</ref> *''দ্য ফ্লিনষ্ট'নছ''<ref name="auto10">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19931015-teletalk-756243-1993-10-15|title=Teletalk|first1=Madhii|last1=Adhii|first2=Amit|last2=Agarwal|date=15 October 1993|website=India Today|access-date=10 May 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165352/https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19931015-teletalk-756243-1993-10-15|url-status=live}}</ref> *''গুচ্ছে'' (''Stories from My Childhood'')<ref name="thg"/> *''জংগল বুক''<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/hollywood/this-is-not-the-mowgli-you-know-5-reasons-to-watch-the-jungle-book/story-YrE2sEhv6vNt53QL06qfKM.html|title=This is not the Mowgli you know: 5 reasons to watch The Jungle Book|date=7 April 2016|website=Hindustan Times|access-date=24 August 2019|archive-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824022723/https://www.hindustantimes.com/hollywood/this-is-not-the-mowgli-you-know-5-reasons-to-watch-the-jungle-book/story-YrE2sEhv6vNt53QL06qfKM.html|url-status=live}}</ref><ref name="thg"/> *''দ্য লেজেণ্ড অৱ টাৰজান''<ref name=Dis/> *''লোক গাথা''<ref name="siasat"/> *''মীনা'' *''মিকি মাউচ এণ্ড ফ্ৰেণ্ডচ''<ref name=Dis>{{cite web|url=http://www.exchange4media.com/tv/disney-signs-deal-with-doordarshan-to-reach-out-to-the-non-cs-audience_18609.html|title=Disney signs deal with Doordarshan to reach out to the non C&S audience|date=16 November 2005|access-date=18 September 2017|archive-date=19 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919005652/http://www.exchange4media.com/tv/disney-signs-deal-with-doordarshan-to-reach-out-to-the-non-cs-audience_18609.html|url-status=live}}</ref> *''নন্দু আপনা'' (''কাট্টিলে কন্নন'')<ref>{{Cite web|date=5 September 2001|title=First Malayalam animated serial on DD|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/first-malayalam-animated-serial-on-dd/articleshow/1774234665.cms|access-date=2021-05-05|website=The Times of India|language=en|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505132742/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/first-malayalam-animated-serial-on-dd/articleshow/1774234665.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Nandu Apna|url=https://indiancine.ma/CQAL/info|website=Indiancine.ma|access-date=13 December 2021|archive-date=13 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213140645/https://indiancine.ma/CQAL/info|url-status=live}}</ref> *''স্পাইডাৰ-ম্যান''<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/our-journey-with-the-friendly-neighbourhood-web-slinger-on-screen/cid/1433233|title=Our journey with the friendly neighbourhood web-slinger on screen|website=www.telegraphindia.com|access-date=24 August 2019|archive-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824022716/https://www.telegraphindia.com/entertainment/our-journey-with-the-friendly-neighbourhood-web-slinger-on-screen/cid/1433233|url-status=live}}</ref> *''টেলস্পিন''<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2016/golden-era-doordarshan-evergreen-dd-shows-we-miss-even-today-241387.html|title=Golden Era of Doordarshan! Evergreen DD Shows That We Miss Even Today!|date=17 September 2016|website=filmibeat|access-date=5 January 2020|archive-date=29 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329074928/https://www.filmibeat.com/television/news/2016/golden-era-doordarshan-evergreen-dd-shows-we-miss-even-today-241387.html|url-status=live}}</ref> *''টিমন এণ্ড পুম্বা''<ref name=Dis/> *''ট'ম এণ্ড জেৰী''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/story/19971208-tv-channels-dub-popular-english-serials-for-indian-viewers-831022-1997-12-07|title=TV channels dub popular English serials for Indian viewers|website=India Today|date=8 December 1997 |access-date=16 January 2023|archive-date=13 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213231056/https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/story/19971208-tv-channels-dub-popular-english-serials-for-indian-viewers-831022-1997-12-07|url-status=live}}</ref> {{Div col end}} ===শিশু/কিশোৰ-কিশোৰীৰ ধাৰাবাহিক=== {{Div col|2}} *''আধা ফুল''<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/Case-in-point/article16080394.ece|title=Case in point|newspaper=The Hindu|date=24 October 2016|access-date=22 June 2018|archive-date=1 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301043215/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/Case-in-point/article16080394.ece|url-status=live}}</ref> *''[[আৰ্যমান - ব্ৰহ্মাণ্ড কা যোদ্ধা]]'' *''ব্ৰহ্মাণ্ড''<ref>{{cite web |title=The Quest (Jidnyasa) : Episode no. 1 | date=9 August 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pHgm0Bw0K1E |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/pHgm0Bw0K1E |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=[[IUCAA|IUCAA Library]]}}{{cbignore}}</ref> *''চাট পানী''<ref name="iek">{{cite web |title=As Kamini Kaushal turns 90, the celebrated actor says she was 'bullied' into cinema |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/veteran-actor-kamini-kaushal-taking-the-lead-4617115/ |website=[[The Indian Express]] |language=en |date=18 April 2017 |access-date=26 July 2021 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430113022/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/veteran-actor-kamini-kaushal-taking-the-lead-4617115/ |url-status=live }}</ref> *''চান্দ ছিতাৰে''<ref name="iek"/> *''চান্দমামা''<ref name="iek"/> *''এক দ' তিন চাৰ''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi//photostory/48558086.cms|title=What TV celebs were before they were actors|date=20 August 2015|website=The Times of India|access-date=9 July 2019|archive-date=20 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720184730/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi//photostory/48558086.cms|url-status=live}}</ref> *''ফাষ্টাৰ ফেন''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/bicycle-hero/articleshow/61168522.cms|title=Bicycle Hero|date=22 October 2017|website=www.mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 July 2019|archive-date=9 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709162517/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/bicycle-hero/articleshow/61168522.cms|url-status=live}}</ref> *''হাদ্দি ৰাজা''<ref>{{Cite web|url=http://www.animationxpress.com/index.php/latest-news/doordarshan-kal-aaj-aur-kal|title=Doordarshan: Kal, Aaj Aur Kal!|date=14 September 2015|access-date=7 January 2020|archive-date=28 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528090734/http://www.animationxpress.com/index.php/latest-news/doordarshan-kal-aaj-aur-kal|url-status=live}}</ref><ref name="toi">{{cite web |title=Pakistani TV shows are detergents to wash away Indian soap operas |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/parthian-shot/pakistani-tv-shows-are-detergents-to-wash-away-indian-soap-operas/ |website=Times of India Blog |date=26 July 2016 |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520170900/https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/parthian-shot/pakistani-tv-shows-are-detergents-to-wash-away-indian-soap-operas/ |url-status=live }}</ref> *''গলি গলি ছিম ছিম'' *''জুনিয়ৰ জী'' *''ডি ডি নেচনেল কিডজ আইলেণ্ড'' *''M.A.D.''<ref name=CN/> *''নীৱ'' *''পতলী বাবা কী''<ref name="thg"/> *''শাকা লাকা বুম বুম'' *''[[শক্তিমান]]'' *''নটখট ৰাণী বড়ী সয়ানী'' *''স্কুল ডেচ''<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19990628-tv-serial-school-days-cast-intends-to-start-literacy-movement-in-real-life-781219-1999-06-28|title=TV serial School Days cast intends to start literacy movement in real life|date=28 June 1999|access-date=26 June 2018|archive-date=26 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626165216/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19990628-tv-serial-school-days-cast-intends-to-start-literacy-movement-in-real-life-781219-1999-06-28|url-status=live}}</ref> *''দ্য ষ্ট'ন বয়'' *''তৰংগ''<ref>{{cite tweet|user=ddnational|number=464625831361662976|title= #Tarang #nowplaying on @DDNational NCERT and CIET bring this wonderful educative, participative and informative series for school children.}}</ref> *''য়হা কে হম ছিকন্দৰ'' ====হিন্দীত ডাব কৰা অনুষ্ঠানসমূহ==== *''Bananas in Pyjamas''<ref name=Aus>{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/terrestrial/dd-to-air-australian-pre-school-kids-series-bananas-in-pyjamas-150417|title=DD to air Australian pre-school kids series "Bananas in Pyjamas"|date=17 April 2015|access-date=18 September 2017|archive-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214234/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/terrestrial/dd-to-air-australian-pre-school-kids-series-bananas-in-pyjamas-150417|url-status=live}}</ref> *''Giggle and Hoot''<ref name=Aus/> {{Div col end}} ===কমেডী ধাৰাবাহিক=== {{Div col|2}} *''আশিক বিবি কা'' *''এইছা ভী হ'তা হ্যায়''<ref name="auto6">{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k3/mar/mar162.htm|title=Samvaad to air two new shows on DD metro|date=29 March 2003|website=Indian Television Dot Com|access-date=7 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520170912/https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k3/mar/mar162.htm|url-status=live}}</ref> *''অপ্পু ঔৰ পপ্পু''<ref>{{cite book|title=Report|url=https://books.google.com/books?id=AL9QAQAAMAAJ|year=1987|publisher=[[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]]|page=33|location=India}}</ref> *''বাজেগা বেণ্ড বাজা'' *''বান্টি বাবলি কী মম্মী'' *''কলগেট টপ টেন''<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/1999/99jun27/sunday/filmtv.htm|title=Tribuneindia... Film and tv|website=www.tribuneindia.com|access-date=4 January 2020|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401170653/https://www.tribuneindia.com/1999/99jun27/sunday/filmtv.htm|url-status=live}}</ref> *''দানে অনাড় কে'' *''দফ্তৰনামা''<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/1999/99mar28/sunday/filmtv.htm|title=Tribuneindia... Film and tv|website=www.tribuneindia.com|access-date=26 November 2021|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126042725/https://www.tribuneindia.com/1999/99mar28/sunday/filmtv.htm|url-status=live}}</ref> *''দেখ ভাই দেখ'' *''ফ্ল'প শ্ব'''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/802006/the-dd-files-would-jaspal-bhattis-satire-flop-show-be-banned-today|title=The DD Files: Would Jaspal Bhatti's satire 'Flop Show' be banned today?|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=18 January 2016|access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042052/https://scroll.in/reel/802006/the-dd-files-would-jaspal-bhattis-satire-flop-show-be-banned-today|url-status=live}}</ref> *''ফুল টেনশন'' *''হৰি মিৰ্চি লাল মিৰ্চি''<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-shilpa-quit-hari-mirchi-1135669|title=Will Shilpa quit 'Hari Mirchi'?|first=Sapana Patil|last=Poojary|date=26 November 2007|website=DNA India|access-date=24 August 2019|archive-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824020959/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-shilpa-quit-hari-mirchi-1135669|url-status=live}}</ref> *''হম হ্যায় না'' *''ইধৰ উধৰ'' *''কভী সাস কভী বহু'' *''কানা ফূচি'' *''ফাটিচৰ''<ref name="auto1"/> *''মিষ্টাৰ ফাণ্টুশ''<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/54554/silence-please-its-time-gutur.html|title=Silence Please, it's time for 'Gutur Gu'|date=24 February 2010|website=Deccan Herald|access-date=20 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720125223/https://www.deccanherald.com/content/54554/silence-please-its-time-gutur.html|url-status=live}}</ref> *''মিষ্টাৰ য়া মিচেছ''<ref>{{cite web |title=First of Many: Archana Puran Singh revisits Mr Ya Mrs |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/archana-puran-singh-acting-debut-tv-show-mr-ya-mrs-doordarshan-first-of-many-6483359/ |website=[[The Indian Express]] |language=en |date=1 July 2020 |access-date=26 July 2021 |archive-date=11 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711164547/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/archana-puran-singh-acting-debut-tv-show-mr-ya-mrs-doordarshan-first-of-many-6483359/ |url-status=live }}</ref> *''অহ ডাৰ্লিং য়ে হ্যায় ইণ্ডিয়া'' *''ফিৰ ভী দিল হ্যায় হিন্দুস্তানী'' *''পড়োসন'' *''শ্ৰীমান শ্ৰীমতী'' *''সোহনী মহিৱাল''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/viewership/dd-national-gains-big-in-week-45-of-tam-ratings-141119|title=DD National gains big in week 45 of TAM ratings|date=19 November 2014|website=Indian Television Dot Com|access-date=9 July 2019|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004915/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/viewership/dd-national-gains-big-in-week-45-of-tam-ratings-141119|url-status=live}}</ref> *''ট্ৰাক ধীনা ধীন''<ref>{{cite LIIofIndia|litigants=Jaidev vs Prasar Bharti And Ors.|court=INDLHC|year=2001|num=|parallelcite|courtname=auto}}</ref> *''তু তোতা মেয় মৈনা''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/release/y2k6/june/junerel54.htm|title=New serial on DD1 'To Tota Main Maina'|date=24 August 2006|website=Indian Television Dot Com|access-date=7 November 2021|archive-date=7 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107162832/https://www.indiantelevision.com/release/y2k6/june/junerel54.htm|url-status=live}}</ref> *''উল্টা পুল্টা''<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/savita-bhatti-jaspal-bhatti-first-meeting-marriage-photos-facebook-post-flop-show-6452707/|title=Savita Bhatti reminisces meeting Jaspal Bhatti for the first time|date=11 June 2020|access-date=19 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128011925/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/savita-bhatti-jaspal-bhatti-first-meeting-marriage-photos-facebook-post-flop-show-6452707/|url-status=live}}</ref> *''ৱাগলে কী দুনিয়া''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/815580/the-dd-files-wagle-ki-duniya-never-underestimated-the-power-of-the-common-man|title=The DD Files: 'Wagle Ki Duniya' never underestimated the power of the common man|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=3 September 2016|access-date=20 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720115941/https://scroll.in/reel/815580/the-dd-files-wagle-ki-duniya-never-underestimated-the-power-of-the-common-man|url-status=live}}</ref> *''য়েহ জো হ্যায় জিন্দগী''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/800858/the-dd-files-kundan-shahs-yeh-jo-hai-zindagi-raised-the-bar-for-sitcoms|title=The DD Files: Kundan Shah's 'Yeh Jo Hai Zindagi' raised the bar for sitcoms|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=21 December 2015|access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042053/https://scroll.in/reel/800858/the-dd-files-kundan-shahs-yeh-jo-hai-zindagi-raised-the-bar-for-sitcoms|url-status=live}}</ref> *''জবান সম্ভালকে'' ====হিন্দীত ডাব কৰা অনুষ্ঠানসমূহ==== *''Didi's Comedy Show''<ref name="auto5">{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k7/may/may46.php|title=Jetix brings back 'Didi's comedy show'|date=4 May 2007|access-date=6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908055838/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k7/may/may46.php|archive-date=8 September 2017|url-status=dead}}</ref> *''Diff'rent Strokes''<ref name="auto9">{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/media/story/19850215-entertainment-boom-sweeps-away-cobwebs-from-doordarshan-programming-769794-2013-11-26|title=Entertainment boom sweeps away cobwebs from Doordarshan programming|author=Simran Bhargava Coomi Kapoor |date=November 26, 2013 |magazine=India Today}}</ref> *''Here's Lucy''<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/everybody-loves-lucy-the-legendary-first-lady-of-television-sitcoms-writes-deepa-gahlot|title=Everybody loves Lucy, the legendary First Lady of television sitcoms, writes Deepa Gahlot|website=Free Press Journal|access-date=7 December 2021|archive-date=7 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207053340/https://www.freepressjournal.in/analysis/everybody-loves-lucy-the-legendary-first-lady-of-television-sitcoms-writes-deepa-gahlot|url-status=live}}</ref> *''Yes Minister''<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/1368490/Time-for-a-passage-to-India-Yes-Minister.html|title=Time for a passage to India? Yes Minister|first=Oliver|last=Poole|date=30 September 2000|via=www.telegraph.co.uk|access-date=6 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165353/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/1368490/Time-for-a-passage-to-India-Yes-Minister.html|url-status=live}}</ref> {{Div col end}} ===নাটক ধাৰাবাহিক=== {{Div col|2}} *''১৮৫৭ ক্ৰান্তি'' *''আ বৈল মুঝে মাৰ''<ref name="scroll"/> *''আহুতি''<ref name="atb">{{cite book|title=Business World|url=https://books.google.com/books?id=haJaAAAAYAAJ|year=1999|publisher=Ananda Bazar Patrika Limited|page=29|access-date=26 July 2021|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407070814/https://books.google.com/books?id=haJaAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> *''আইনা''<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=0Cfntv9-Ja4C|year=1986|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited|page=49|access-date=26 July 2021|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124083018/https://books.google.com/books?id=0Cfntv9-Ja4C|url-status=live}}</ref> *''আখৰী দাও''<ref>{{cite book|title=India Today|url=https://books.google.com/books?id=NB3VAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Living Media India Pvt. Limited|page=95}}</ref> *''[[আঁখেঁ]]'' *''আপ বীতি''<ref>{{Cite news|url=https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k2/jan/jan14.htm|title=DD forays into supernatural territory with 'Aap Beeti'|date=5 January 2002|website=Indian Television Dot Com|access-date=7 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520172502/https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k2/jan/jan14.htm|url-status=live}}</ref> *''আৰোহণ'' *''অভিমান'' *''অড়োস পড়োস''<ref name="scroll"/><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/803590/the-dd-files-ados-pados-and-the-next-door-charms-of-amol-palekar|title=The DD Files: 'Ados Pados' and the next-door charms of Amol Palekar|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=16 February 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042051/https://scroll.in/reel/803590/the-dd-files-ados-pados-and-the-next-door-charms-of-amol-palekar|url-status=live}}</ref> *''অগ্নিপথ - হ্যায় য়েহি জীন্দগী'' *''এয়াৰ হ'ষ্ট্ৰেছ'' *''আকবৰ দ্য গ্ৰেট''<ref>{{cite book|author=Manimugdha Sharma|title=Allahu Akbar: Understanding the Great Mughal in Today's India|url=https://books.google.com/books?id=ZOOqDwAAQBAJ&pg=PT262|date=18 October 2019|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-93-86950-54-3|pages=262–}}</ref><ref>{{cite web |title=Akbar Khan to play grown-up emperor in his own serial, Akbar the Great |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19960630-akbar-khan-to-play-grown-up-emperor-in-his-own-serial-akbar-great-833280-1996-06-30 |website=[[India Today]] |language=en |date=30 June 1996 |access-date=17 January 2021 |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122181417/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19960630-akbar-khan-to-play-grown-up-emperor-in-his-own-serial-akbar-great-833280-1996-06-30 |url-status=live }}</ref> *''অখণ্ড সৌভাগ্যৱতী ভৱ''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1eCpENmSkZM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/1eCpENmSkZM |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Watch "Akhand Saubhagyavati Bhav" Monday to Wednesday at 11 AM only on DD National|date=21 May 2019 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''আলবেলি কাহানী প্যাৰ কী''<ref name="auto4">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/doordarshan-fuels-up-its-prime-time-with-four-new-tv-shows/articleshow/49381484.cms?from=mdr|title=Doordarshan fuels up its prime time with four new TV shows|date=15 October 2015|newspaper=The Economic Times|access-date=5 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520235456/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/doordarshan-fuels-up-its-prime-time-with-four-new-tv-shows/articleshow/49381484.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref> *''আলিফ লাইলা'' *''আম্ৰপলী'' *''অম্ৰাৱতী কী কথায়েঁ'' *''আমিৰ খশ্ৰু''<ref>{{cite web |last1=Rahman |first1=M. |title=Rajbans Khanna's TV serial Amir Khusrau attempts to clear communal misconceptions |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19880615-tv-serial-amir-khusrau-attempts-to-clear-communal-misconceptions-797379-1988-06-15 |website=[[India Today]] |language=en |date=15 June 1988 |access-date=17 January 2021 |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122022404/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19880615-tv-serial-amir-khusrau-attempts-to-clear-communal-misconceptions-797379-1988-06-15 |url-status=live }}</ref> *''অনুদামিনী'' *''অন্বেষন''<ref name="auto9"/> *''অপৰাজিতা''<ref>{{cite book|title=Limca Book of Records|url=https://books.google.com/books?id=zeJtAAAAMAAJ|year=2002|publisher=[[Limca Book of Records|Bisleri Beverages Limited]]}}</ref> *''অপৰাধী কৌন''<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=2JvviTFa-I8C|year=1986|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited|page=51|access-date=20 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720131929/https://books.google.com/books?id=2JvviTFa-I8C|url-status=live}}</ref> *''আপনে আপ''<ref name="bhushan"/> *''অৰ্ধাংগিনী''<ref>{{Cite web|url=https://m.tribuneindia.com/1999/99jun13/sunday/filmtv.htm|title=A tear-jerker?|website=The Tribune}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''ঔৰ ভী গম হ্যায় জমানে মেঁ'' *''ঔৰত'' ([[মন্দিৰা বেদী]] অভিনীত; ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালে প্ৰচাৰিত এই ধাৰাবাহিকখনে সমাজৰ মহিলাসকলে সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।)<ref>{{Cite book |last=Ghadially |first=Rehana |url=https://books.google.com/books?id=wTpgAT0_hYYC |title=Urban Women in Contemporary India: A Reader |date=2007-04-04 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-3520-9 |language=en}}</ref> *''বাহাদুৰ শ্বাহ জফৰ''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/debashree-roy-to-varsha-usgaonkar-film-stars-who-made-their-tv-debut-in-br-chopra-s-mahabharat-1674951-2020-05-06|title=Debashree Roy to Varsha Usgaonkar, film stars who made their TV debut in BR Chopra's Mahabharat|first1=Amit|last1=Tyagi|date=6 May 2020|website=India Today|access-date=19 January 2021|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165352/https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/debashree-roy-to-varsha-usgaonkar-film-stars-who-made-their-tv-debut-in-br-chopra-s-mahabharat-1674951-2020-05-06|url-status=live}}</ref> *''বানো বেগম''<ref>{{cite book|title=Organiser|url=https://books.google.com/books?id=m04_AQAAIAAJ|date=February 1992|publisher=Bharat Prakashan.|page=2|volume=43}}</ref> *''বেৰিষ্টাৰ ৰয়''<ref name="Naqvi2007">{{cite book|author=Hena Naqvi|title=Journalism and Mass Communication|url=https://books.google.com/books?id=mhqnBQAAQBAJ&pg=PA107|year=2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|page=107}}</ref> *''বচ থোড়া ছা অনজানে'' *''ভাৰত এক খোজ'' *''বেটাল পাচিচি'' *''ভাৰতীয় নাট্য শাস্ত্ৰ''<ref>{{cite web |title=Bharatiya Natya Sastra : EP #01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IPMWCnApnhc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/IPMWCnApnhc |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=11 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''ভূতনাথ'' *''বাইবেল কী কাহানীয়াঁ'' *''বুদ্ধ'' *''বুনিয়াদ'' *''বুল বুল বাগ''<ref>{{cite book|title=India Today|url=https://books.google.com/books?id=nGZDAAAAYAAJ|year=1999|publisher=[[Living Media India Limited|Thomson Living Media India Limited]]|page=85|volume=24}}</ref> *''ব্যমকেশ বক্সি'' *''কেপ্তেইন ভ্যোম'' *''চাণক্য'' *''চন্দ্ৰকান্তা'' *''চন্দ্ৰমুখী''<ref name="doordarshan"/> *''চাপটে চাপটে''<ref name="bhushan"/> *''চৰিত্ৰহীন''<ref>{{cite book|author=Shoma A. Chatterji|title=The Cinema of Bimal Roy: An ′Outsider′ Within|url=https://books.google.com/books?id=vxtBDwAAQBAJ&pg=PT78|date=22 May 2017|publisher=SAGE Publishing India|isbn=978-93-86062-87-1|page=78}}</ref> *''চেখভ কী দুনীয়া''<ref>{{cite book|author=Prajñā|title=Nukkaṛa Nāṭaka: Racanā aura Prastutī|url=https://books.google.com/books?id=SvJkAAAAMAAJ|year=2006|publisher=[[National School of Drama|Rāshṭrīya Nātya Vidyālaya]]|isbn=978-81-8197-014-5|page=206}}</ref> *''ছত্ৰপতি শিৱাজী''<ref>{{cite web |title=Shivaji serial off the air |url=https://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/shivaji-serial-off-the-air/articleshow/573677537.cms |website=[[The Times of India]] |language=en |date=15 Sep 2001}}</ref> *''ছ'টী বড়ী বাতে''<ref name="siasat">{{cite web |title=Indian animation expert Bhimsain Khurana dead |url=https://archive.siasat.com/news/indian-animation-expert-bhimsain-khurana-dead-1344022/ |website=[[The Siasat Daily]] |date=18 April 2018|via=[[IANS]]}}</ref> *''ছ'টী বাবু''<ref>{{cite book|title=Media Asia|url=https://books.google.com/books?id=X-e4AAAAIAAJ|year=1993|publisher=Asian Mass Communication Research and Information Centre|page=42}}</ref> *''চুনৌতী'' *''চুন্নী''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19901031-punjab-serials-disappointing-avalanche-of-punjab-programmes-813210-1990-10-31|title=Punjab serials: Disappointing avalanche of Punjab programmes|first=Madhu|last=Jain|date=31 October 1990|website=India Today}}</ref> *''ছুপাউ কেইছে লাগা চুনৰী মেঁ দাগ'' *''চাৰ্কাছ'' ([[শ্বাহৰুখ খান]]ৰ প্ৰথম খোজ।)<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/829785/the-dd-files-shah-rukh-khans-first-steps-under-the-big-top-in-circus|title=The DD Files: Shah Rukh Khan's first steps under the big top in 'Circus'|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=20 February 2017 }}</ref> *''কৰ্প'ৰেট সৰপঞ্চ – বেটী দেশ কী''<ref>{{Cite web |title=Reel and real life Jodi Rohit Mehta and Rajeshwari Datta got busy in their next Serial corporate Sarpanch |url=https://ahmedabadmirror.com/reel-and-real-life-jodi-rohit-mehta-and-rajeshwari-datta-got-busy-in-their-next-serial-corporate-sarpanch/81848145.html |access-date=2023-08-15 |website=Ahmedabad Mirror |language=en}}</ref> *''দাদা দাদী কী কাহানীয়াঁ''<ref>{{cite book|author=Eric S. Pruitt|title=When Little Traditions Modernize?: Mass Media and the Future of Folk Traditions in India|url=https://books.google.com/books?id=l8NfAAAAMAAJ|year=1997|publisher=[[University of Wisconsin-Madison Press|University of Wisconsin-Madison]]|page=44|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182013/https://books.google.com/books?id=l8NfAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> *''দৰ্পন''<ref name="scroll"/><ref name="Mahadevan"/> *''দস্তান-এ-হিতিমতাই''<ref>{{cite web |last1=Khanzada |first1=Farida |title=PVR to release animation film Adventures of Sinbad |url=http://archive.indianexpress.com/news/pvr-to-release-animation-film-adventures-of-sinbad/1060773/ |website=[[Indian Express]] |date=18 January 2013 |access-date=14 January 2021 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305121128/http://archive.indianexpress.com/news/pvr-to-release-animation-film-adventures-of-sinbad/1060773/ |url-status=live }}</ref> *''দস্তুৰ'' *''দয়াসাগৰ'' *''দীৱাৰ'' *''দিল দৰিয়া''<ref name="auto">{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/good-news-iconic-show-ramayana-to-re-telecast-starting-tomorrow/articleshow/74840124.cms|title=Good News! Iconic show 'Ramayana' to re-telecast starting tomorrow|website=Mumbai Mirror|access-date=28 March 2020|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182019/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-winner-siddharth-shukla-makes-roti-and-cooks-sabzi-at-home-see-video/articleshowajax/74824350.cms?version=18&enforceseoatarticle=0&lastarticle=74788924&photocount=6&photoexclude=3|url-status=live|archivedate=2 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230902182019/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-winner-siddharth-shukla-makes-roti-and-cooks-sabzi-at-home-see-video/articleshowajax/74824350.cms?version=18&enforceseoatarticle=0&lastarticle=74788924&photocount=6&photoexclude=3|deadurl=yes}}</ref> *''দিল আপনা প্ৰীত পৰায়ী'' *''দৰ্দ কা ৰিস্তা'' *''দিশায়েঁ'' *''দূসৰা কেৱল'' *''এহসাস'' *''এক দিন অচানক'' *''এক কাহানী''<ref name="scroll"/> *''এক কাহানী ঔৰ মিলি''<ref>{{cite web |title=Paoli Dam and Parambrata pair up for Yaara Silly Silly : Bollywood News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/paoli-dam-and-parambrata-pair-up-for-yaara-silly-silly/ |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en |date=9 July 2015 |access-date=19 January 2021 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182029/https://www.bollywoodhungama.com/ajax-imagnary/?tagname= |url-status=live }}</ref> *''এক প্ৰেম কথা''<ref name="Mahadevan">{{cite book|author=Ananth Mahadevan|title=Once Upon A Prime Time: My Journey on Indian Television|date=20 July 2020|url=https://books.google.com/books?id=KioKEAAAQBAJ&pg=PT60|publisher=Embassy Books|isbn=978-93-89995-09-1|pages=60–|access-date=17 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182015/https://books.google.com/books?id=KioKEAAAQBAJ&pg=PT60|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ek Prem Katha - Ek Mulakat Ep# 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rwVpiQQfZL4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/rwVpiQQfZL4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=13 April 2015}}{{cbignore}}</ref> *''এক ছে বড়কৰ এক'' *''এক থা ৰাস্তি' *''ফৰমান'' *''ফৌজি''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/800500/the-dd-files-when-shah-rukh-khan-stole-hearts-and-the-show-in-fauji|title=The DD Files: When Shah Rukh Khan stole hearts and the show in 'Fauji'|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=7 December 2015 |access-date=20 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182622/https://scroll.in/reel/800500/the-dd-files-when-shah-rukh-khan-stole-hearts-and-the-show-in-fauji|url-status=live}}</ref> *''ফৌজি... দ্য আয়ৰণ মেন'' *''গণদেৱতা'' *''গায়ত্ৰী মন্ত্ৰ''<ref>{{cite book|author=William Elison|title=The Neighborhood of Gods: The Sacred and the Visible at the Margins of Mumbai|url=https://books.google.com/books?id=duF0DwAAQBAJ&pg=PA238|date=10 December 2018|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-49506-4|page=238|access-date=29 April 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182606/https://books.google.com/books?id=duF0DwAAQBAJ&pg=PA238|url-status=live}}</ref> *''গীতাঞ্জলী''<ref>{{cite web |title=GITANJALI - Episode 1: SHRADHANJALI |url=https://www.youtube.com/watch?v=5fEbBW4dZlw |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/5fEbBW4dZlw |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=25 March 2013}}{{cbignore}}</ref> *''গীতা ৰহস্য''<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/election/1999/sep/10nitish.htm|title=Rediff On The NeT: The Rediff Election Interview/Nitish Bharadwaj|website=www.rediff.com|access-date=20 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182621/https://www.rediff.com/election/1999/sep/10nitish.htm|url-status=live}}</ref> *''ঘুটন'' *''দ্য গ্ৰেট এক্সপেৰিমেণ্ট''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UaoNY7vmmwc&list=PLqtVCj5iilH5y6R2xPElCXZ-HY2HF09pW |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/UaoNY7vmmwc |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=The Great Experiment &#124; Episode 01|date=November 2017 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''দ্য গ্ৰেট মাৰাঠা'' *''গৃহদাহ''<ref name="doordarshan">{{cite web |title=Schedule from 03.06.2019 to 09.06..2019 |url=https://doordarshan.gov.in/sites/default/files/03.06.2019%20to%2009.06..2019-converted.pdf |website=[[Doordarshan]] |access-date=19 January 2021 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182532/https://prasarbharati.gov.in/get-apps/ |url-status=live }}</ref> *''গোৰা''<ref name="doordarshan"/> *''গুলদস্তা''<ref name="Mahadevan"/> *''গুল গুলশন গুলফাম'' *''গুল সানোবৰ'' *''হাব্বা খাতূন''<ref>{{cite web |title=Habba Khatoon - Episode 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IrviItoa2ak |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/IrviItoa2ak |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |date=29 August 2017}}{{cbignore}}</ref> *''হমাৰে গৌৰৱ''<ref>{{cite web |title=Hamare Gaurav (हमारे गौरव): EP #01 - Kasturba |url=https://www.youtube.com/watch?v=ffzPv-vmKwg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ffzPv-vmKwg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |language=en |date=29 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''হেল্ল' ব'ম্বে''<ref name="int"/> *''হেল্ল' ইন্সপেক্টৰ'' *''হমছফৰ:দ্য ট্ৰেইন'' *''হেল্ল' জিন্দগী'' *''হিমালয় দৰ্শন''<ref>{{cite book|title=Himalaya Today|url=https://books.google.com/books?id=RiBuAAAAMAAJ|year=1991|publisher=Himalaya Today Publications|page=36|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182524/https://books.google.com/books?id=RiBuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> *''হ'নী অনহ'নী''<ref name="toi"/> *''হম হিন্দুস্তানী''<ref>{{cite book|author=Rammesh|title=Human Cinema: The Films of Hrishikesh Mukherjee|url=https://books.google.com/books?id=azlpDwAAQBAJ&pg=PT226|date=17 August 2018|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64324-955-1|page=226|access-date=26 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902182519/https://books.google.com/books?id=azlpDwAAQBAJ&pg=PT226|url-status=live}}</ref> *''হম ল'গ''<ref name="hb">[https://scroll.in/reel/808304/the-dd-files-hum-log-versus-buniyaad The DD Files: ‘Hum Log’ versus ‘Buniyaad’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230902183026/https://scroll.in/reel/808304/the-dd-files-hum-log-versus-buniyaad |date=2 September 2023 }}. ''[[Scroll.in]]''.</ref> *''হম হোংগে কাময়াৱ''<ref>{{cite magazine|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=fWcdAQAAMAAJ|year=1987|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited|volume=108}}</ref> *''হমৰাহী'' *''ইডিয়ট''<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/10/08/movies/review-film-festival-dostoyevsky-s-idiot-by-way-of-bombay.html|title=Review/Film Festival; Dostoyevsky's 'Idiot,' by Way of Bombay|first=Stephen|last=Holden|newspaper=The New York Times|date=8 October 1992|access-date=5 January 2020|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902183025/https://www.nytimes.com/1992/10/08/movies/review-film-festival-dostoyevsky-s-idiot-by-way-of-bombay.html|url-status=live}}</ref> *''ইম্তিহান'' *''ইন্দ্ৰধনুষ'' *''ইন্তেজাৰ''<ref name="itn">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/media/story/19880331-intezaar-retains-nukkad-cast-but-with-a-different-setting-797097-1988-03-31|title=Intezaar retains Nukkad's cast but with a different setting|first=Salil|last=Tripathi|date=31 March 1988|website=India Today|access-date=6 January 2020|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902183547/https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/media/story/19880331-intezaar-retains-nukkad-cast-but-with-a-different-setting-797097-1988-03-30|url-status=live}}</ref> *''ইন্তেজাৰ ঔৰ সহি''<ref name="auto6"/> *''IPS Diaries''<ref name="auto4"/> *''ইসি বাহানে''<ref>{{cite book|author=Brian Taves|title=P.G. Wodehouse and Hollywood: Screenwriting, Satires and Adaptations|url=https://books.google.com/books?id=8UsfvxcEAssC&pg=PA127|year=2015|publisher=[[McFarland (publisher)|McFarland]]|isbn=978-0-7864-8443-0|page=127|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902183603/https://books.google.com/books?id=8UsfvxcEAssC&pg=PA127|url-status=live}}</ref> *''ইতিহাস'' *''জান-এ-আলম''<ref>{{cite web |last1=Ali |first1=Muzaffar |title=Sensitisation drive must for Lucknow |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20110502-lucknow-a-drive-towards-sensitisation-745779-2011-04-22 |website=[[India Today]] |language=en |date=22 April 2011 |access-date=6 May 2021 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902183548/https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20110502-lucknow-a-drive-towards-sensitisation-745779-2011-04-21 |url-status=live }}</ref> *''জপ তপ ব্ৰত''<ref>{{cite book|title=Rashtriya Sahara, Volume 8, Issues 1-6|url=https://books.google.com/books?id=-iRuAAAAMAAJ|year=2000|publisher=Sahara India Mass Communication|page=92}}</ref> *''জয় হনুমান'' *''জয় মাতা কী''<ref>{{cite news|url=http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k4/executive/premsagar04.htm|title="For the last 10 years, we decided not to market the epic serial. We wanted 'Ramayan' to resurface for the new generation": Sagar Arts Marketting &#91; sic&#93; Director Prem Sagar|newspaper=Indian Television Dot Com |date=20 November 2004|access-date=19 April 2018|archive-date=20 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420085216/http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k4/executive/premsagar04.htm|url-status=live}}</ref> *''জয় গংগা মাইয়্যা''<ref>{{cite web |title=Jai Ganga Maiya: A Mega TV Serial: The Greatest Mythological Spectacle 'Ganga' The Living Goddess (Set of 10 DVDs with English Subtitles) |url=https://www.exoticindiaart.com/product/audiovideo/jai-ganga-maiya-mega-tv-serial-greatest-mythological-spectacle-ganga-living-goddess-set-of-10-dvds-with-english-subtitles-ICQ014/ |website=Exotic India |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120174133/https://www.exoticindiaart.com/product/audiovideo/jai-ganga-maiya-mega-tv-serial-greatest-mythological-spectacle-ganga-living-goddess-set-of-10-dvds-with-english-subtitles-ICQ014/ |url-status=live }}</ref> *''জয় মহালক্ষ্মী''<ref name="Sabha2000">{{cite book|author=[[Parliament of India]]|title=Lok Sabha Debates|url=https://books.google.com/books?id=jXBPAQAAMAAJ|year=2000|publisher=[[Lok Sabha Secretariat]]|page=121}}</ref> *''জন্নত'' *''জন্তৰ মন্তৰ''<ref name="toi"/> *''Janki Jasoos''<ref name="wmm"/> *''জাসূস বিজয়'' *''জীৱন এক ৰাগ অনেক''<ref name="fhf">{{cite web |title=Bhagwati Charan Verma |url=https://www.facebook.com/filmheritagefoundation/photos/a.1395431170743816/2711730779113842/ |publisher=[[Film Heritage Foundation]] |date=6 March 2020 |access-date=22 January 2021 |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130120611/https://www.facebook.com/filmheritagefoundation/photos/a.1395431170743816/2711730779113842/ |url-status=live }}</ref> *''জীৱন কে ৰংগ''<ref name="fhf"/> *''ঝান্সি কী ৰাণী''<ref>{{cite book |title=Jhansi Ki Rani |oclc=40740813 }}</ref> *''জো কহুংগা সচ কহুংগা''<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/truth-goes-on-the-air/article3199165.ece|title=Truth goes on the air|newspaper=The Hindu|date=7 September 2006|via=www.thehindu.com|access-date=5 January 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106012745/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/truth-goes-on-the-air/article3199165.ece|url-status=live}}</ref> *''জুনূন'' *''কাঁচ কে ৰিস্তে'' *''কব তক পুকাৰু''<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/movers-and-shakers-of-the-early-days-of-doordarshan/story-Pwz53Pf6r0gTQH5yzWzN2O.html|title=Movers and shakers of the early days of Doordarshan|date=18 October 2019|website=Hindustan Times|access-date=4 January 2020|archive-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103120924/https://www.hindustantimes.com/india-news/movers-and-shakers-of-the-early-days-of-doordarshan/story-Pwz53Pf6r0gTQH5yzWzN2O.html|url-status=live}}</ref> *''কব তক পুকাৰু''<ref>{{cite web |title=A dream role |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/a-dream-role-85200 |website=[[Tribune India]] |language=en |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520173904/https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/a-dream-role-85200 |url-status=live }}</ref> *''কবীৰ''<ref name="dff2">{{cite book|title=National Film Festival|url=https://books.google.com/books?id=DA2LcQwI1DsC|year=1994|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|page=109|volume=41}}</ref> *''কভী দূৰ কভী পাস''<ref>{{cite web |author1=[[Mrinal Sen]] |title=Kabhi Door Kabhi Paas |url=http://mrinalsen.org/kabhi_door_kabhi_paas.htm |website=mrinalsen.org |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719172326/http://mrinalsen.org/kabhi_door_kabhi_paas.htm |url-status=live }}</ref> *''কচ্চী ধূপ''<ref name="scroll"/> *''কাহা গয়ে ৱহ ল'গ'' *''কাহানী সাত ফেৰোঁ কী'' *''কাহানী শ্বাহজাহানবাদ কী''<ref>{{cite web |title=Kahani Shahjahanabad Ki {{!}} Episode 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=PN9GysGyikc |publisher=Prasar Bharati Archives |date=1 Sep 2017 |access-date=17 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165355/https://www.youtube.com/watch?v=PN9GysGyikc |url-status=live }}</ref> *''কহকাশন'' *''কাকাজী কহীঁ'' *''কল হমাৰা হ্যায়''<ref>{{cite web |title=Kal Hamara Hai - Episode # 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=hOWQ-7QjVgU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/hOWQ-7QjVgU |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |language=en |date=13 Feb 2020}}{{cbignore}}</ref> *''কল্পনা'' *''[[কামৰূপ কী কাহানী]]'' *''কানূন'' *''কৰমচান্দ'' *''কৰ্য য়ুদ্ধ''<ref>{{cite web |title=Doordarshan's serial Karam Yudh starts April 15 |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2010/apr/16/doordarshans-serial-karam-yudh-starts-april-15-148639.html |website=[[The New Indian Express]] |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719181825/https://www.newindianexpress.com/entertainment/2010/apr/16/doordarshans-serial-karam-yudh-starts-april-15-148639.html |url-status=dead |archivedate=19 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719181825/https://www.newindianexpress.com/entertainment/2010/apr/16/doordarshans-serial-karam-yudh-starts-april-15-148639.html |deadurl=yes }}</ref> *''কসক''<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Kasak/dp/B0932DV2VM|title=Kasak|via=Amazon|access-date=19 July 2021|archive-date=19 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719131401/https://www.amazon.com/Kasak/dp/B0932DV2VM|url-status=live}}</ref> *''কোশিশ'' *''কশমাকশ জিন্দগী কী'' *''কথা সাগৰ''<ref name="scroll">{{cite web |last1=Pal |first1=Chandrima |title=The DD Files: 'Katha Sagar', 'Darpan', 'Ek Kahaani' and the time when the idiot box became a library |url=https://scroll.in/reel/811584/the-dd-files-katha-sagar-darpan-ek-kahaani-and-the-time-when-the-idiot-box-became-a-library |website=[[Scroll.in]] |date=14 July 2016 |access-date=17 January 2021 |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122013636/https://scroll.in/reel/811584/the-dd-files-katha-sagar-darpan-ek-kahaani-and-the-time-when-the-idiot-box-became-a-library |url-status=live }}</ref> *''কথা সৰিতা''<ref>{{cite book|author=Bhawana Somaaya|title=Fragmented Frames: Reflections of a Critic|url=https://books.google.com/books?id=HQ3Yi9VPU8QC&pg=PP174|year=2008|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-1016-0|page=174}}</ref> *''Kati Patang Hai Life Yaaron''<ref name="lii">{{Cite LIIofIndia|court=INDLHC|year=2008|litigants=Cinevistaas Limited vs Prasar Bharati|courtname=auto}}</ref> *''কয়ামত'' *''খান্দান'' *''খ্ৱাব' কে দৰমিয়ান'' *''খুশীয়াঁ'' *''কিৰদাৰ'' *''কিচ্চা কাঠমাণ্ডু কা'' *''কিছি কি নজৰ না লগে'' *''ক'ই ত' হ' অৰ্দ্ধনাৰীশ্বৰ''<ref>{{cite book|author=Krishna Copywala|title=Pots of Honey and Poison|url=https://books.google.com/books?id=d47ODwAAQBAJ&pg=PP5|date=5 February 2020|publisher=BecomeShakespeare.com|isbn=978-93-89759-75-4|page=5}}</ref> *''কিলে কা ৰহস্য''<ref name="wmm">{{cite book|author=Barun Roy|title=Enter The World Of Mass Media|url=https://books.google.com/books?id=up7rxtHN_2oC&pg=PT42|date=September 2009|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-1080-1|page=42|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902185133/https://books.google.com/books?id=up7rxtHN_2oC&pg=PT42|url-status=live}}</ref> *''ক্ৰান্তিজ্যোতি সাবিত্ৰীবাই ফুলে'' *''ক্ষিতিজ য়ে নহী'' *''কুছ ৰেহ জীৱিয়াল পল'' *''কুন্তী'''<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZMtxrxYa7_g |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ZMtxrxYa7_g |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kuntee - Episode 1 - Full Episode|date=2 October 2013 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''লেকিন ৱহ সচ থা''<ref name="atb"/> *''লড্ডু সিং টেক্সিৱালা''<ref name="auto8">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/doordarshan-turns-60-here-is-a-nostalgic-look-at-the-broadcasters-milestones/landmark-shows/slideshow/71241733.cms|title=Doordarshan turns 60: Here is a nostalgic look at the broadcaster's milestones - Iconic Logo|website=The Economic Times|access-date=4 January 2020|archive-date=27 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927134416/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/doordarshan-turns-60-here-is-a-nostalgic-look-at-the-broadcasters-milestones/landmark-shows/slideshow/71241733.cms|url-status=live}}</ref> *''লেডি ইন্সপেক্টৰ: থ্ৰিলচ এণ্ড স্পিলচ''<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20030119/spectrum/tv.htm|title=The Sunday Tribune - Spectrum - Television|website=www.tribuneindia.com|access-date=13 June 2021|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613052918/https://www.tribuneindia.com/2003/20030119/spectrum/tv.htm|url-status=live}}</ref> *''লাল কোঠি আলবিদা''<ref>{{cite book|author=Śarata Kumāra|title=Farewell Red Mansion|url=https://books.google.com/books?id=5T8OPwAACAAJ|year=2009|publisher=Stellar Publishers|isbn=978-81-904559-5-4|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902185134/https://books.google.com/books?id=5T8OPwAACAAJ|url-status=live}}</ref> *''লাইফলাইন''<ref name="JoshiDudrah2016"/> *''লোহিত কিনাৰে''<ref>{{cite web |last1=Sharma |first1=Sanjukta |title=The love story of Kalpana Lajmi |url=https://www.livemint.com/Leisure/k0ofLccCFd4BKro9ixzdnJ/The-love-story-of-Kalpana-Lajmi.html |website=mint |language=en |date=4 October 2018 |access-date=19 January 2021 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126033657/https://www.livemint.com/Leisure/k0ofLccCFd4BKro9ixzdnJ/The-love-story-of-Kalpana-Lajmi.html |url-status=live }}</ref> *''লণ্ডন কী এক ৰাত''<ref>{{cite web |title=London Ki Ek Raat |url=https://www.youtube.com/watch?v=KXVpeqe-H2o |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/KXVpeqe-H2o |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=DDURDU CPC |date=21 Oct 2016}}{{cbignore}}</ref> *''লৱ কুশ'' *''মান'' *''[[মহাভাৰত (ধাৰাবাহিক)|মহাভাৰত]]'' *''মহাভাৰত কথা'' *''মহাৰাজা ৰঞ্জিত সিংহ''<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/raj-babbar-s-serial-on-maharaja-ranjit-singh-to-debut-on-tv_58544.html|title=Raj Babbar's serial on Maharaja Ranjit Singh to debut on TV|date=11 April 2010|website=Zee News|access-date=3 April 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165355/https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/raj-babbar-s-serial-on-maharaja-ranjit-singh-to-debut-on-tv_58544.html|url-status=live}}</ref> *''মহাৰাণা প্ৰতাপ''<ref>{{cite book|title=Rashtriya Sahara|url=https://books.google.com/books?id=7QJuAAAAMAAJ|year=1998|publisher=[[Sahara India|Sahara India Mass Communication]]|page=148|volume=6}}</ref> *''মহাৰথী কৰ্ণ''<ref>{{cite web |title=MAHARATHI KARNA (52 EPISODES) - 2003 - Rights |url=http://www.ultraindia.com/film-details/5805-maharathi-karna-52-episodes |website=[[Ultra Media & Entertainment|Ultra Media and Entertainment Pvt Ltd.]] |language=en |access-date=19 January 2021 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027001836/http://www.ultraindia.com/film-details/5805-maharathi-karna-52-episodes |url-status=live |archivedate=27 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027001836/http://www.ultraindia.com/film-details/5805-maharathi-karna-52-episodes |deadurl=yes }}</ref> *''মৈলা আচল''<ref>{{cite web |title=Original copy of "Maila Aanchal" authored by Phanishwar Nath 'Renu' stolen |url=http://www.uniindia.com/news/east/crime-bihar-literature/2182921.html |website=[[United News of India]] |date=30 Sep 2020 |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165354/http://www.uniindia.com/news/east/crime-bihar-literature/2182921.html |url-status=live }}</ref> *''ম্যায়ঁ দিল্লী হুঁ'' *''মালগুড়ি ডেচ''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/801068/the-dd-files-once-upon-a-time-in-malgudi-days|title=The DD Files: Once upon a time in 'Malgudi Days'|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=28 December 2015 |access-date=20 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720115951/https://scroll.in/reel/801068/the-dd-files-once-upon-a-time-in-malgudi-days|url-status=live}}</ref> *''মাশাল''<ref name="auto4"/> *''মৌলানা আবুল কালাম আজাদ''<ref name="dff">{{cite book|title=National Film Festival|url=https://books.google.com/books?id=syhSS1-5RV4C|year=1993|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|page=125|access-date=23 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902185135/https://books.google.com/books?id=syhSS1-5RV4C|url-status=live}}</ref> *''মিৰ্চ মশালা''<ref name="int">{{cite web |last1=Agarwal |first1=Amit |title=Euphoria and Uncertainty |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19930831-euphoria-and-uncertainty-756133-1993-08-31 |website=[[India Today]] |language=en |date=1993-08-31 |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719155859/https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19930831-euphoria-and-uncertainty-756133-1993-08-31 |url-status=live }}</ref> *''মীৰা'' *''মেহেৰ'' *''মাইলষ্টন ষ্ট'ৰীচ''<ref>{{cite web |title=Milestone Stories - Apradh by Sanjiv |url=https://www.youtube.com/watch?v=PoNrW-5bRHE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/PoNrW-5bRHE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=11 Sep 2014}}{{cbignore}}</ref> *''মীৰ্জা গালিব'' *''মিছ ইণ্ডিয়া'' *''মিট্টি কে ৰংগ''<ref name="Mahadevan"/> *''মুন্সি প্ৰেমচন্দচ গুলদস্তা''<ref>{{cite web |title=Munshi Premchand's Collection of Short Stories - Guldasta Vol : 1, 2 & 3) |url=https://www.amazon.in/Munshi-Premchands-Collection-Short-Stories/dp/B002Y88GRU |website=[[amazon.in]] |publisher=[[Shemaroo]] |language=hi |date=16 January 2009 |access-date=19 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128144308/https://www.amazon.in/Munshi-Premchands-Collection-Short-Stories/dp/B002Y88GRU |url-status=live }}</ref> *''মুন্সি প্ৰেমচন্দ কী কহানী''<ref>{{cite web |title=Munshi Premchand ki Kahani - Bade Ghar Ki Beti |url=https://www.youtube.com/watch?v=-u9uOIgOwgQ |publisher=Prasar Bharati Archives |date=14 Sep 2019}}{{cbignore}}{{Dead YouTube link|date=February 2022}}</ref> *''মিয়া খোজী কে কাৰনামে''<ref>{{cite web |title=Miya Khoji Ke Karnamey: Episode 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=1GQ7d0b9vGg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/1GQ7d0b9vGg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |date=4 Oct 2017}}{{cbignore}}</ref> *''এ মাউথফুল অৱ স্কাই'' *''মিষ্টৰ য়োগী''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/804761/the-dd-files-12-possible-brides-for-a-fortunate-nri-in-the-hilarious-mr-yogi|title=The DD Files: 12 possible brides for a fortunate NRI in the hilarious 'Mr Yogi'|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=8 March 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042055/https://scroll.in/reel/804761/the-dd-files-12-possible-brides-for-a-fortunate-nri-in-the-hilarious-mr-yogi|url-status=live}}</ref> *''মৃগনয়নী'''<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=I6R1g9aQqm0C|year=1990|publisher=[[Bennett, Coleman & Company]]|page=61|volume=111|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902185647/https://books.google.com/books?id=I6R1g9aQqm0C|url-status=live}}</ref> *''মৃণাল সেনচ ষ্ট'ৰীচ''<ref name="dff2"/> *''মৃত্যুঞ্জয়'' *''মোৰাৰজী''<ref>{{cite web |title=Morarji (मोरारजी) : EP #01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Mgzp-TC28do |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Mgzp-TC28do |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=28 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''মুজৰিম হাজিৰ'' *''মোল্লা নাছিৰুদ্দিন'' *''মুমকিন''<ref name="HarrodPaszkiewicz2017">{{cite book|author1=Mary Harrod|author2=Katarzyna Paszkiewicz|title=Women Do Genre in Film and Television|url=https://books.google.com/books?id=UUdnDwAAQBAJ&pg=PT238|date=30 October 2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-315-52607-2|pages=238–|access-date=19 July 2021|archive-date=19 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719155859/https://books.google.com/books?id=UUdnDwAAQBAJ&pg=PT238|url-status=live}}</ref> *''মুংগেৰীলাল কৰে হাচীন সপ্নে''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/810744/the-dd-files-mungerilal-ke-haseen-sapne-features-the-original-muffler-man|title=The DD Files: 'Mungerilal Ke Haseen Sapne' features the original Muffler Man|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=28 June 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042046/https://scroll.in/reel/810744/the-dd-files-mungerilal-ke-haseen-sapne-features-the-original-muffler-man|url-status=live}}</ref> *''মুস্কুৰাহট'''<ref>{{cite web |title=Muskurahat (मुस्कुराहट): EP #01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=bT1PcojRTxQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/bT1PcojRTxQ |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=14 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''Nanhi Si Kali Meri Ladli''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_t7WZhWF_vU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_t7WZhWF_vU |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Nanhi Si Kali Meri Ladli Episode 01|date=16 October 2018 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''নাৰ্গিচ''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p90-UGCv0B8&list=PLUiMfS6qzIMzMM1wOfEk01fMOdLyMjnrh |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/p90-UGCv0B8 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Nargis - Ep. # 1|date=7 May 2019 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''নটখড় নাৰদ''<ref>{{cite book|location=India|title=Lok Sabha Debates|url=https://books.google.com/books?id=vGgwAAAAMAAJ|date=5 May 1986|publisher=[[Lok Sabha Secretariat]]|page=109|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902185648/https://books.google.com/books?id=vGgwAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> *''নীম কৰা পেড়'' *''নিৰ্মলা''<ref>{{cite book|author=Hena Naqvi|title=Journalism and Mass Communication|url=https://books.google.com/books?id=mhqnBQAAQBAJ&pg=PA116|year=2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|page=116|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902185649/https://books.google.com/books?id=mhqnBQAAQBAJ&pg=PA116|url-status=live}}</ref> *''নূপুৰ''<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/hema-malini-on-maati-ki-banno-tv/20101227.htm|title=Hema Malini: I like the current rural trend on TV|website=Rediff|access-date=5 January 2020|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620001457/http://www.rediff.com/movies/report/hema-malini-on-maati-ki-banno-tv/20101227.htm|url-status=live}}</ref> *''নূৰজাহান'' *''নুক্কড়''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/853638/the-dd-files-nukkad-brought-the-streets-of-mumbai-into-the-living-room|title=The DD Files: 'Nukkad' brought the streets of Mumbai into the living room|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=15 October 2017 |access-date=20 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720115948/https://scroll.in/reel/853638/the-dd-files-nukkad-brought-the-streets-of-mumbai-into-the-living-room|url-status=live}}</ref><ref name="itn"/> *''ওম নমঃ শিৱায়'' *''পচপন খাম্বে লাল দীৱাৰেঁ''<ref>{{cite web |last1=Arora |first1=Nandini |title=5 TV Shows From the 80s You Need to Revisit |url=https://www.thequint.com/entertainment/5-tv-shows-from-the-80s-you-need-to-revisit |website=[[TheQuint]] |language=en |date=19 August 2015 |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165356/https://www.thequint.com/entertainment/5-tv-shows-from-the-80s-you-need-to-revisit |url-status=live }}</ref> *''পল্টন''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7BDIBhoLlRc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/7BDIBhoLlRc |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Paltan - Ep #01|date=14 January 2015 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''পনাহ'' *''পঞ্চতন্ত্ৰ'' *''পৰম বীৰ চক্ৰ'' *''পৰছাই কহতে হ্যায়''<ref>{{cite book |title=परसाई कहते हैं |publisher=Prasar Bharati, Doordarshan Archives |date=2008|oclc=857779416 }}</ref> *''পৰীক্ষা গুৰু''<ref>{{Citation|publisher=DD National|author=Amit Kumar|title=Pariksha Guru - EP 1|url=https://www.youtube.com/watch?v=v0mFtH4yXF0 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/v0mFtH4yXF0 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|date=18 March 2012}}{{cbignore}}</ref> *''পৱিত্ৰ বন্ধন'' *''পেয়িং গেষ্ট''<ref>{{cite web |title=Paying Guest - Episode 1 | date=23 July 2008 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6F_LQtbukrg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/6F_LQtbukrg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=[[Rajshri]] |language=en}}{{cbignore}}</ref> *''পীহৰ''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=20uryEvSw2k |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/20uryEvSw2k |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Watch Peehar Monday to Friday at 10:30 am on DD NATIONAL|date=6 June 2018 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''পেহচান'' *''ফিৰ সুবহ হ'গী'' *''ফিৰ ৱহী তলাশ'' *''ফূল খিলে হ্যায় গুলশন গুলশন'' *''ফূলৱন্তী''<ref name="doordarshan"/> *''পিয়া কৰা আংগন'' *''প'লিছ ফাইল ছে''<ref>{{cite book|title=Nirnay|url=https://books.google.com/books?id=C6OOAAAAMAAJ|year=1989|publisher=Sardar Patel Institute of Public Administration, Government of Gujarat|page=55}}</ref> *''পূৰ্ণিমা'''<ref>{{cite book|title=Bombay: The City Magazine|url=https://books.google.com/books?id=w-ivnCBinIUC|year=1986|publisher=Living Media India.|page=88|access-date=26 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902190202/https://books.google.com/books?id=w-ivnCBinIUC|url-status=live}}</ref> *''পাহাৰী''<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=XZilHnWjxqYC|year=1991|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited|page=56|access-date=26 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902190259/https://books.google.com/books?id=XZilHnWjxqYC|url-status=live}}</ref> *''প্ৰসাদ কী চৰ্চিত কহানীয়াঁ''<ref>{{cite web |title=Prasad Ki Charchit Kahaniyan : EP #01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ghDAhJdYtDk |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ghDAhJdYtDk |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=12 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''প্ৰথম প্ৰতিশ্ৰুতি''<ref>{{cite web |title=List of Serials |url=http://www.madhuent.com/index.php/indian-serials/hindi-serials-list |website=madhuent.com |access-date=19 January 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418212913/http://madhuent.com/index.php/indian-serials/hindi-serials-list |url-status=live }}</ref> *''পুৰস্কাৰ''<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=YIbdNvLBCOUC|year=1987|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited|page=49|access-date=26 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902190203/https://books.google.com/books?id=YIbdNvLBCOUC|url-status=live}}</ref> *''ৰাগ দৰবাৰী''<ref>{{cite web |title='Dilli Doordarshan Ast': Recollections of a Boy From Assam |url=https://thewire.in/media/dilli-doordarshan-ast-recollections-of-a-boy-from-assam |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |access-date=19 January 2021 |archive-date=22 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122172310/https://thewire.in/media/dilli-doordarshan-ast-recollections-of-a-boy-from-assam |url-status=live }}</ref> *''ৰাশি ভিল্লা''<ref>{{Cite web|url=https://www.dailyexcelsior.com/dk-films-jammu-makes-to-prime-time-prog-of-doordarshan/|title=DK Films Jammu makes to Prime Time Prog of Doordarshan|first=Daily|last=Excelsior|date=16 June 2016|access-date=19 July 2021|archive-date=19 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719131404/https://www.dailyexcelsior.com/dk-films-jammu-makes-to-prime-time-prog-of-doordarshan/|url-status=live}}</ref> *''ৰঘুকুল ৰীত সদা চলি আয়ি'' *''ৰাজা আৰু ৰাঞ্চো'' *''Raju Aur Udantashtari''<ref name="AMROHVI2017">{{cite book|author=Bhuvnesh Kumar Sharma|title=Amroha Ke Gourav|url=https://books.google.com/books?id=XWesDwAAQBAJ&pg=PA500|date=14 May 2017|publisher=Bhuvan Prakashan|isbn=978-93-5268-578-3|page=500|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902191224/https://books.google.com/books?id=XWesDwAAQBAJ&pg=PA500|url-status=live}}</ref> *''ৰাজা কা বাজা''<ref>{{cite book|title=Lok Sabha Debates|url=https://books.google.com/books?id=zB5VAAAAYAAJ|year=2000|publisher=Parliament of India|page=147|access-date=26 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902191729/https://books.google.com/books?id=zB5VAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> *''ৰজনী'' *''[[ৰামায়ণ (ধাৰাবাহিক)|ৰামায়ণ]]'' *''ৰণভেৰী''<ref>{{cite web |title=Doordarshan re-hauls programming; to launch 5 new shows |url=https://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/terrestrial/doordarshan-re-hauls-programming-to-launch-5-new-shows-150813 |website=Indian Television Dot Com |language=en |date=13 August 2015 |access-date=19 January 2021 |archive-date=29 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929041241/https://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/terrestrial/doordarshan-re-hauls-programming-to-launch-5-new-shows-150813 |url-status=live }}</ref> *''ৰাণী কেতকী কী কহানী''<ref>{{cite web |title=Rani Ketki Ki Kahani: Episode 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=qSFEwLbQJww |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/qSFEwLbQJww |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |date=10 Oct 2017}}{{cbignore}}</ref> *''ৰিপ'ৰ্টাৰ''<ref name="Naqvi2007"/> *''স্ত্ৰী তেৰী কহানী'' *''সাত বচন সাত ফেৰে''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FFcbmDVP6ec|title=SAAT VACHAN SAAT PHERE - Episode 02|date=27 July 2019 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}{{Dead YouTube link|date=February 2022}}</ref> *''সবকা মালিক এক হ্যায়''<ref>{{cite web |title=The Names of the Serials Telecast on Doordarshan |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/29970/1/11_V_31071997_p91_p92_t162.pdf |website=eparlib.nic.in |pages=91–92 |date=31 July 1997 |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165356/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/29970/1/11_V_31071997_p91_p92_t162.pdf |url-status=live }}</ref> *''সবচে বড়ে লড়াইয়া''<ref>{{cite tweet |number=341527038466875392 |user=ddnational |title=Friends of Doordarshan ...ALHA-UDAL - SABSE BADA LADAIYA...back on the screen by popular demand! Don't miss tonight |language=en}}</ref> *''সমন্দৰ'' *''সন্মান এক অধিকাৰ''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Di-GEPW1UIQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Di-GEPW1UIQ |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Samman Ek Adhikar every Monday at 9 pm on DD National|date=26 June 2014 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''সংঘৰ্ষ''<ref>{{cite book|title=India Today|url=https://books.google.com/books?id=Xn1DAAAAYAAJ|date=March 1993|publisher=Living Media India Pvt. Ltd.|page=93|access-date=26 July 2021|archive-date=28 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328044714/https://books.google.com/books?id=Xn1DAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> *''সংকট মোচন হনুমান'' *''সৰস্বতীচন্দ্ৰা'' *''সত্যজিত ৰায় প্ৰেজেণ্টচ'' *''সৌদা''<ref name="RajadhyakshaWillemen1999">{{cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|title=Encyclopaedia of Indian cinema|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000raja|url-access=registration|access-date=12 August 2012|year=1999|publisher=British Film Institute|page=1994|isbn=9780851706696}}</ref> *''Sea Hawks'' *''শক্তি'' *''শালিনী''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GvLGE_c0JGQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/GvLGE_c0JGQ |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Shalini Serial Episode 09|date=16 February 2018 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''শান্তি'' *''শ্বেৰশ্বাহ ছুৰি''<ref>{{cite web |title=Shershah Suri - Episode 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=iczbpmS53vM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/iczbpmS53vM |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |date=14 Sep 2017}}{{cbignore}}</ref> *''শিৱ মহাপুৰাণ''<ref>{{cite web |last1=Jain |first1=Madhu |title=Mythological serials flood TV as producers see profitable alliance in godland and adland |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/media/story/19970531-mythological-serials-flood-tv-as-producers-see-profitable-alliance-in-godland-and-adland-831478-1997-05-31 |website=[[India Today]] |language=en |date=31 May 1997 |access-date=29 April 2021 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429101414/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/media/story/19970531-mythological-serials-flood-tv-as-producers-see-profitable-alliance-in-godland-and-adland-831478-1997-05-31 |url-status=live }}</ref> *''শিকৱাহ''<ref name="auto6"/> *''শ্ৰী ব্ৰহ্মা বিষ্ণু মহেশ''<ref name="Cooper-Chen2006">{{cite book|author=Anne Cooper-Chen|title=Global Entertainment Media: Content, Audiences, Issues|url=https://books.google.com/books?id=96-QAgAAQBAJ&pg=PT191|date=21 April 2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60782-1|pages=191–|access-date=29 April 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902193802/https://books.google.com/books?id=96-QAgAAQBAJ&pg=PT191|url-status=live}}</ref> *''[[কৃষ্ণ (ধাৰাবাহিক)|শ্ৰী কৃষ্ণ]]''<ref>{{Cite news |date=2020-04-27 |title=After 'Ramayan' and 'Mahabharat', now 'Shri Krishna' is returning to Doordarshan |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/after-ramayan-and-mahabharat-now-shri-krishna-is-returning-to-doordarshan/articleshow/75400171.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst |access-date=2024-06-30 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> *''শ্ৰীকান্ত'' *''সিন্ধুগাথা''<ref>{{cite web |title=Sindhugatha - Episode-1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=y2rcjEJqOFY |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/y2rcjEJqOFY |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |date=14 June 2020}}{{cbignore}}</ref> *''সিংহাসন বত্তিছি'' *''স্পেছ ছিটি ছিগমা'' *''সুবহ'' *''সুনেহৰে দিন''<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=291HGnDhLCoC|year=1990|publisher=[[Bennett, Coleman|Bennett, Coleman & Company, Limited]]|page=73|volume=111|access-date=23 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902193804/https://books.google.com/books?id=291HGnDhLCoC|url-status=live}}</ref> *''সুনো কাহিনী''<ref>{{cite web |title=Suno Kahani on DD National tomorrow |url=http://www.uniindia.com/suno-kahani-on-dd-national-tomorrow/india/news/1016732.html |date=13 Oct 2017 |access-date=19 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128005045/http://www.uniindia.com/suno-kahani-on-dd-national-tomorrow/india/news/1016732.html |url-status=live }}</ref> *''সুৰাগ - দ্য ক্লু'' *''সুৰভী'' *''শমা''<ref>{{cite web |title=Shama # Episode - 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=p9BVIfY3yxI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/p9BVIfY3yxI |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=2 Jan 2019}}{{cbignore}}</ref> *''সুৰদাস''<ref>{{cite web |title=Surdas (सूरदास) : EP #01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=HiOW85weUFI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/HiOW85weUFI |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=1 Jul 2019}}{{cbignore}}</ref> *''ছুপাৰ ছিক্স''<ref name="Sabha1988">{{cite book|title=Lok Sabha Debates|url=https://books.google.com/books?id=XnUwAAAAMAAJ|year=1988|publisher=Parliament of India|page=229|access-date=26 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902193820/https://books.google.com/books?id=XnUwAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> *''স্বাভিমান'' *''স্বৰাজ''<ref name="toi"/> *''Swaraj – Bharat Ke Swatantrata Sangram Ki Samagra Gatha''<ref>{{Cite web |date=2022-08-13 |title=DD's historical series on Swaraj to commence on August 14 |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/dds-historical-series-on-swaraj-to-commence-on-august-14-8087289/ |access-date=2023-08-15 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902181311/https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/dds-historical-series-on-swaraj-to-commence-on-august-14-8087289/ |url-status=live }}</ref> *''স্বৰাজ নামা''<ref name="toi"/> *''টেলচ্ অৱ পঞ্চতন্ত্ৰ''<ref>{{cite web |title=Tales of Panchtantra Set of 2 DVD's |url=https://www.amazon.in/Tales-Panchtantra-Set-2-DVDs/dp/B0087B1V98 |website=[[amazon.in]] |language=hi |access-date=19 January 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165353/https://www.amazon.in/Tales-Panchtantra-Set-2-DVDs/dp/B0087B1V98 |url-status=live }}</ref> *''The Sword of Tipu Sultan'' *''তালাশ'' *''থ'ড়া চা আস্মান''<ref>{{Cite web|url=http://www.deeptinaval.com/actor-thhoda-sa-aasmaan.htm|title=Welcome to www.deeptinaval.com|website=www.deeptinaval.com|access-date=20 July 2021|archive-date=21 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021115652/http://deeptinaval.com/actor-thhoda-sa-aasmaan.htm|url-status=live}}</ref> *''জাতক টেলচ্''<ref>{{cite web |title=Tales of Lamaas |url=https://doordarshan.gov.in/ddnational/tales-lamaas-2 |website=Doordarshan |access-date=17 January 2021 |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122015943/https://doordarshan.gov.in/ddnational/tales-lamaas-2 |url-status=live }}</ref> *''তামাচ''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/802490/the-dd-files-peer-into-the-heart-of-darkness-with-govind-nihalanis-tamas|title=The DD Files: Peer into the heart of darkness with Govind Nihalani's 'Tamas'|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=26 January 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804034826/https://scroll.in/reel/802490/the-dd-files-peer-into-the-heart-of-darkness-with-govind-nihalanis-tamas|url-status=live}}</ref> *''তানে বানে''<ref name="dff"/> *''তেহকিকাত'' *''তেহৰীৰ মুন্সি প্ৰেমচান্দ কী''<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040815/spectrum/main6.htm|title=Gulzar's vision of timeless classics|date=15 August 2004|access-date=23 June 2018|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021134049/http://www.tribuneindia.com/2004/20040815/spectrum/main6.htm|url-status=live}}</ref> *''তেৰহ পন্নে''<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/people/when-hema-malini-played-rani-padmini-2067632.html|title=When Hema Malini played Rani Padmini|date=18 December 2017|website=Zee News|access-date=5 January 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203072417/https://zeenews.india.com/people/when-hema-malini-played-rani-padmini-2067632.html|url-status=live}}</ref> *''তেনালি ৰামা''<ref name="Asthana">{{cite book|author=Sanjay Asthana|title=India's State-run Media: Broadcasting, Power, and Narrative|url=https://books.google.com/books?id=MoOWDwAAQBAJ&pg=PA144|date=9 May 2019|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-48170-0|page=144|access-date=19 January 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902193803/https://books.google.com/books?id=MoOWDwAAQBAJ&pg=PA144|url-status=live}}</ref> *''ঠুমৰী এক পৰম্পৰা''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=avpWXZs68_c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/avpWXZs68_c |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Thumari : Ek Parampara - Ep #01|date=25 June 2016 |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref> *''Trayodashi''<ref>{{cite web |title=TV programme listings (12/11/2013) |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article5339128.ece |website=[[The Hindu]] |language=en-IN |date=12 November 2013}}</ref> *''তুম দেনা সাথ মেৰা'' *''তৃষ্ণা'' *''উড়ান''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/803191/the-dd-files-kalyani-singh-in-udaan-remains-our-favourite-heroine-in-khaki|title=The DD Files: Kalyani Singh in 'Udaan' remains our favourite heroine in khaki|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=8 February 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902194307/https://scroll.in/reel/803191/the-dd-files-kalyani-singh-in-udaan-remains-our-favourite-heroine-in-khaki|url-status=live}}</ref> *''উজালে কী ওৰ''<ref name="JoshiDudrah2016">{{cite book|author1=Priya Joshi|author2=Rajinder Dudrah|title=The 1970s and its Legacies in India's Cinemas|url=https://books.google.com/books?id=RggfDAAAQBAJ&pg=PA45|date=6 May 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-92759-3|page=45}}</ref> *''উপন্যাস''<ref>{{cite web |last1=Jain |first1=Madhu |title=Doordarshan running out of programmes |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19920531-doordarshan-running-out-of-programmes-766371-2013-06-15 |website=[[India Today]] |language=en |date=1992-05-31 |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719155901/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19920531-doordarshan-running-out-of-programmes-766371-2013-06-15 |url-status=live }}</ref> *''উপনিষদ গংগা''<ref>{{cite book|author1=Dirk Johannsen|author2=Anja Kirsch|author3=Jens Kreinath|title=Narrative Cultures and the Aesthetics of Religion|url=https://books.google.com/books?id=PRfUDwAAQBAJ&pg=PA188|year=2020|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|isbn=978-90-04-42167-7|page=188}}</ref> *''উপাসনা''<ref>{{cite web |title=Upasana : EP#01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=J6_4JF0_TY4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/J6_4JF0_TY4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=12 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''উত্তৰ কথা''<ref name="doordarshan"/> *''উত্তৰ ৰামায়ণ'' *''বেদ ব্যাস কে প'তে''<ref>{{cite web |title=Ved Vyas ke Pote: Episode 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=EPmJO_vYKt0 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/EPmJO_vYKt0 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |date=7 Nov 2017}}{{cbignore}}</ref> *''বিদ্ৰোহ''<ref>{{cite book|author=P. J. O. Taylor|title=A Companion to the "Indian Mutiny" of 1857|url=https://books.google.com/books?id=uituAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563863-9|page=409}}</ref><ref>{{cite web |title=Vidroh : EP #01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OUkg25aHfRg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/OUkg25aHfRg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=14 June 2019}}{{cbignore}}</ref> *''[[বিক্ৰম ঔৰ বেতাল (ধাৰাবাহিক)|বিক্ৰম ঔৰ বেতাল]]''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/803957/the-dd-files-the-terrifically-tacky-vikram-aur-betaal|title=The DD Files: The terrifically tacky 'Vikram aur Betaal'|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=22 February 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042043/https://scroll.in/reel/803957/the-dd-files-the-terrifically-tacky-vikram-aur-betaal|url-status=live}}</ref> *''বিষ্ণু পুৰাণ'' *''বিশ্বামিত্ৰ'' *''বিবিধা''<ref>{{cite web |title=Vividha - Rajtika |url=https://www.youtube.com/watch?v=djil9Wsxt-0 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/djil9Wsxt-0 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=11 Dec 2014}}{{cbignore}}</ref> *''ৱাহ জনাব'' *''ৱহ হুই না হমাৰে''<ref>{{cite book|author=Shekh Moinuddin|title=Media Space and Gender Construction: A Comparative Study of State Owned and Private Channels in the Post Liberalisation Period|url=https://books.google.com/books?id=UYInBwAAQBAJ&pg=PA28|date=13 September 2010|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-2535-1|page=28|access-date=19 July 2021|archive-date=19 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719131402/https://books.google.com/books?id=UYInBwAAQBAJ&pg=PA28|url-status=live}}</ref> *''Women of India''<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hema-malini-returns-to-tv/story-Os6LY22VtiRKUPY8nl69GN.html|title=Hema Malini returns to TV|date=31 October 2010|website=Hindustan Times|access-date=19 January 2021|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127234921/https://www.hindustantimes.com/tv/hema-malini-returns-to-tv/story-Os6LY22VtiRKUPY8nl69GN.html|url-status=live}}</ref> *''য়াত্ৰা''<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/reel/800696/the-dd-files-shyam-benegals-yatra-packed-all-of-india-in-a-train | title=The DD Files: Shyam Benegal's 'Yatra' packed all of India in a train | date=14 December 2015 | access-date=20 July 2021 | archive-date=25 July 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210725155254/https://scroll.in/reel/800696/the-dd-files-shyam-benegals-yatra-packed-all-of-india-in-a-train | url-status=live }}</ref> *''য়ে দিল মাংগে ম'ৰ'' *''য়ে দুনীয়া গজৱ কী'' *''য়ে হৱায়েঁ''<ref>{{cite web |title=Ye Hawayein (ये हवायें) - Episode # 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WVEIXkg2KQ4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/WVEIXkg2KQ4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=22 Jan 2020}}{{cbignore}}</ref> *''য়েহ জিন্দগী হ্যায় গুলশন'' *''Your Honour'' *''য়ুগ'' *''য়ুগান্তৰ''<ref>{{cite web |title=Yugantar (Old Doordarshan TV Serial) |url=https://www.freeonlineindia.in/yugantar-old-doordarshan-tv-serial/ |website=Free Online India |access-date=19 January 2021 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211840/https://www.freeonlineindia.in/yugantar-old-doordarshan-tv-serial/ |url-status=live |archivedate=27 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127211840/https://www.freeonlineindia.in/yugantar-old-doordarshan-tv-serial/ |deadurl=yes }}</ref> *''জমীন আস্মান''<ref name="bhushan">{{cite book|author=Ravi Bhushan|title=Reference India|url=https://books.google.com/books?id=yLgZAAAAYAAJ|year=1995|publisher=Rifacimento International|page=144}}</ref><ref name="HarrodPaszkiewicz2017"/> *''জিন্দগী''<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/interviews/y2k3/producer/premkishen.htm|title="DD needs to understand that the channel-producer relationship is equivalent to that of husband-wife. Both need each other": Prem Kishen Television and film producer|date=19 July 2003|website=Indian Television Dot Com|access-date=20 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130722/https://www.indiantelevision.com/interviews/y2k3/producer/premkishen.htm|url-status=live}}</ref> *''সৰ্দাৰ: দ্য গেম চেঞ্জাৰ'' (2024)<ref name=MK>{{cite news|url=https://www.morningkashmir.com/k-c-bokadias-historic-serial-sardar-the-game-changer-to-air-on-dd-national-from-march-10th/ |title=K.C. Bokadia's Historic Serial 'Sardar: The Game Changer' to Air on DD National from March 10th |date=7 March 2024|work=Morning Kashmir|access-date=5 June 2025}}</ref> ====হিন্দীত ডাব কৰা অনুষ্ঠানসমূহ==== *''The Adventures of Sherlock Holmes''<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/801615/the-dd-files-meet-the-only-sherlock-holmes-who-matters|title=The DD Files: Meet the only Sherlock Holmes who matters|first=Chandrima|last=Pal|website=Scroll.in|date=10 January 2016 |access-date=20 July 2021|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003042046/https://scroll.in/reel/801615/the-dd-files-meet-the-only-sherlock-holmes-who-matters|url-status=live}}</ref> *''Alfred Hitchcock Presents''<ref name="auto10"/> *''Bodyline''<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/the-cricket-drama-that-brings-back-the-kerry-packer-days/story-uSnyFLEFrTTStLGd9WYsRK.html|title=The cricket drama that brings back the Kerry Packer days|date=22 December 2012|website=Hindustan Times|access-date=24 August 2019|archive-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824020006/https://www.hindustantimes.com/india/the-cricket-drama-that-brings-back-the-kerry-packer-days/story-uSnyFLEFrTTStLGd9WYsRK.html|url-status=live}}</ref> *''All My Children''<ref name="auto11">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/media/story/19970728-creation-of-day-time-tv-viewing-slot-rakes-in-the-big-bucks-830414-1997-07-27|title=Creation of day-time TV viewing slot rakes in the big bucks|website=India Today|date=28 July 1997 |access-date=7 December 2022|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207230207/https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/media/story/19970728-creation-of-day-time-tv-viewing-slot-rakes-in-the-big-bucks-830414-1997-07-27|url-status=live}}</ref> *''Days of Our Lives''<ref name="auto11"/> *''Faerie Tale Theatre''<ref name="wmm"/> *''Guiding Light''<ref name="auto11"/> *''Oshin''<ref name="Asthana"/> *''Star Trek: The Original Series''<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1984/09/27/arts/india-tv-boom-star-trek-reruns-and-politics.html|title=India Tv Boom, 'Star Trek' Reruns and Politics|first=William K.|last=Stevens|newspaper=The New York Times|date=27 September 1984|access-date=6 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165353/https://www.nytimes.com/1984/09/27/arts/india-tv-boom-star-trek-reruns-and-politics.html|url-status=live}}</ref> {{Div col end}} ===বাস্তৱ অনুষ্ঠান=== {{Div col|2}} *''আপ ঔৰ হম''<ref name="auto1"/> *''অনমল ৰতন''<ref name="Sabha1991">{{cite book|author=|title=Lok Sabha Debates|url=https://books.google.com/books?id=UVtPAQAAMAAJ|year=1991|publisher=Lok Sabha Secretariat|page=481|access-date=27 July 2021|archive-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727171531/https://books.google.com/books?id=UVtPAQAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Anmol Ratan |url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLfrc4Vx9Ts71nyd1tjhk_CSMTop5ww-78 |website=Broadcast Imaging |access-date=27 July 2021 |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727171532/https://www.youtube.com/playlist?list=PLfrc4Vx9Ts71nyd1tjhk_CSMTop5ww-78 |url-status=live }}</ref> *''A Tryst with the People of India''<ref>{{cite web |title=A TRYST WITH THE PEOPLE OF INDIA EPISODE 01 |publisher=Prasar Bharati Archives |date=Apr 3, 2018}}</ref> *''বাজে পায়ল''<ref>{{cite web |title=Baaje Payal - Meenakshi Seshadri EP 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OC3stq_Bno8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/OC3stq_Bno8 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Prasar Bharati Archives |language=en |date=10 Nov 2017}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |title=DD to commemorate India's 50th anniversary in big-budget style |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19971222-dd-to-commemorate-indias-50th-anniversary-in-big-budget-style-831091-1997-12-22 |website=[[India Today]] |language=en |date=1997-12-22}}</ref> *''ভাৰত কী ছাপ'' *''ভাৰত কী শান: ছিংগিং ষ্টাৰ'' *''বিজনেছ বাতে'' *''ক'ক্ ষ্টুডিঅ'''<ref>{{cite news|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k13/aug/aug96.php|title=Doordarshan, MTV to telecast Coke Studio|newspaper=Indian Television Dot Com |date=17 August 2013|access-date=18 September 2017|archive-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214234/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k13/aug/aug96.php|url-status=live}}</ref> *''ঘূমতা আইনা''<ref>{{cite book|title=Limca Book of Records|url=https://books.google.com/books?id=T_xtAAAAMAAJ|year=1996|publisher=[[Bisleri|Bisleri Beverages Limited]]|page=76| isbn=9788190044547 }}</ref> *''কৃষি দৰ্শন''<ref name="auto8"/> *''ক্ৰেজি কিয়া ৰে'' *''কলাকাৰজ্'' *''লাজবাব টেলেণ্ট শ্ব''' *''Living on the Edge'' *''মসহুৰ মহল''<ref name="auto9"/> *''মীৰ্জা গালিব: The Playful Muse''<ref>{{cite web |title=Mirza Ghalib: The Playful Muse (1989) |url=https://indiancine.ma/CLLL/info |website=Indiancine.ma |access-date=31 March 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165351/https://indiancine.ma/CLLL/info |url-status=live }}</ref> *''মানি মেটাৰ্ছ''<ref name="ip">{{cite book|title=Indian Panorama|url=https://books.google.com/books?id=NEQ15_uDrvsC|year=2004|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|page=29}}</ref> *''পোৰুছ'' *''ফুল খিলে হ্যায় গুলশন গুলশন''<ref name="auto1"/> *''কুইজ টাইম''<ref name="tiq">{{cite web |title=Quiz Time once again on DD |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/quiz-time-once-again-on-dd/cid/509131 |website=[[Telegraph India]]}}</ref> *''ৰগ লগ মেঁ গংগা''<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/doordarshan-to-air-travelogue-series-rag-rag-mein-ganga-from-feb-2/articleshow/67774629.cms|title=Doordarshan to air travelogue series 'Rag Rag Mein Ganga' from Feb 2|date=31 January 2019|newspaper=The Economic Times|access-date=5 January 2020|archive-date=22 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222221720/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/doordarshan-to-air-travelogue-series-rag-rag-mein-ganga-from-feb-2/articleshow/67774629.cms|url-status=live}}</ref> *''ৰংগাৰংগ''<ref>{{cite web |title=Spectrum - Television |url=https://m.tribuneindia.com/2003/20030914/spectrum/tv.htm |website=[[Tribune India]] |date=2003-09-14 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''সত্যমেৱ জয়তে'' *''Sports Ka Superstar''<ref name="tiq"/> *''ছুপাৰহিট মুকাবলা'' *''স্ত্ৰী শক্তি'' *''সুৰ সাগৰ''<ref name="auto4"/> *''তানা বানা''<ref name="ip"/> *''টাৰ্ণিং পইণ্ট'' *''What's The Good Word?''<ref name="auto1"/> *''Wheel Smart Shrimati''<ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/2008/08/07/wheel-smart-shrimati-southern-edition-soon-1218116096.html|title='Wheel Smart Shrimati' Southern edition soon|date=7 August 2008|website=OneIndia|access-date=4 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165353/https://www.oneindia.com/2008/08/07/wheel-smart-shrimati-southern-edition-soon-1218116096.html|url-status=live}}</ref> *''জুবাঁ-এ-ইস্ক''<ref>{{cite web |title=Zubaan-e- Ishq - Firaq Gorakhpuri | date=9 September 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dgCVS9I7VMw |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/dgCVS9I7VMw |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |language=en}}{{cbignore}}</ref> ====হিন্দীত ডাব কৰা অনুষ্ঠানসমূহ==== *''Telematch''<ref name="auto5"/> {{Div col end}} ===চলচ্চিত্ৰ=== {{Div col|2}} *''এ মংক''/''বোধিধৰ্ম''<ref>{{cite web |title=A Monk I Bodhidharma I Documentary |url=https://www.youtube.com/watch?v=ThWUwlRXa60 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ThWUwlRXa60 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|publisher=Doordarshan National |date=30 May 2013}}{{cbignore}}</ref> *''আদমী ঔৰ ঔৰত'' *''আত্মজা''<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2001/20011202/spectrum/tv.htm|title=The Sunday Tribune - Spectrum - Television|website=www.tribuneindia.com|access-date=21 March 2020|archive-date=31 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831140904/https://www.tribuneindia.com/2001/20011202/spectrum/tv.htm|url-status=live|archivedate=31 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230831140904/https://www.tribuneindia.com/2001/20011202/spectrum/tv.htm|deadurl=yes}}</ref> *''ভগৎ সিং''<ref>{{cite web |title=Ramanand Sagar's Bhagat Singh to premiere on DD1 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ramanand-sagars-bhagat-singh-to-premiere-on-dd1/articleshow/28595167.cms |website=[[The Times of India]] |language=en |date=17 Nov 2002 |access-date=3 March 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165354/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ramanand-sagars-bhagat-singh-to-premiere-on-dd1/articleshow/28595167.cms |url-status=live }}</ref> *''ছত্ৰপতি শিৱাজী'' *''ছ'টে বড়ে''<ref name="scroll"/> *''ডাকিনী''<ref name="auto7">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/telefilms-narrate-plight-of-women-doordarshan-to-air-two-projects-that-highlight-society-s-role/cid/605354|title=Telefilms narrate plight of women - Doordarshan to air two projects that highlight society's role|website=www.telegraphindia.com|access-date=15 February 2023|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520171012/https://www.telegraphindia.com/jharkhand/telefilms-narrate-plight-of-women-doordarshan-to-air-two-projects-that-highlight-society-s-role/cid/605354|url-status=live}}</ref> *''দময়ন্তী''<ref>{{cite web |title=Mr. Muzaffar Ali |url=http://iafaonline.com/muzaffar_ali.php |website=Indo-American Friendship Association |access-date=6 May 2021 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121945/http://iafaonline.com/muzaffar_ali.php |url-status=live |archivedate=7 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507121945/http://iafaonline.com/muzaffar_ali.php |deadurl=yes }}</ref> *''এক পল কা সুখ''<ref name="auto7"/> *''হিন্দলা''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Doordarshan-brings-out-rare-telefilm-to-honour-Farooque-Shaikhs-memory/articleshow/28530449.cms|title=Doordarshan brings out rare telefilm to honour Farooque Shaikh's memory &#124; Mumbai News - Times of India|website=The Times of India|date=8 January 2014 |access-date=5 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165356/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Doordarshan-brings-out-rare-telefilm-to-honour-Farooque-Shaikhs-memory/articleshow/28530449.cms|url-status=live}}</ref> *''ডেড্ডী'' *''ইন হুইচ এনি গিভছ ইট দ'চ ৱানছ'' *''জনম''<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/when-the-news-on-dd-was-deferred-due-to-a-mahesh-bhatt-film-661338.html|title=When the news on DD was deferred due to a Mahesh Bhatt film|website=News18|date=12 January 2014|access-date=5 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520165354/https://www.news18.com/news/india/when-the-news-on-dd-was-deferred-due-to-a-mahesh-bhatt-film-661338.html|url-status=live}}</ref> *''মিত্ৰ মৰজানী''<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/media/story/19890831-doordarshan-out-to-shed-its-frumpy-home-movie-image-to-produce-commercial-films-816454-1989-08-31|title=Doordarshan out to shed its frumpy home-movie image, to produce commercial films|first=Madhu|last=Jain|date=31 August 1989|website=India Today|access-date=5 January 2020|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520170859/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/media/story/19890831-doordarshan-out-to-shed-its-frumpy-home-movie-image-to-produce-commercial-films-816454-1989-08-31|url-status=live}}</ref> *''সদ্গতি'' *''সূখা'' *''পাঁচ পৰমেশ্বৰ''<ref>{{cite web |title=Panch Parmeshwar (1995) |url=https://indiancine.ma/AOVV/info |website=Indiancine.ma |access-date=22 January 2021 |archive-date=1 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001071522/https://indiancine.ma/AOVV/info |url-status=live }}</ref> *''পথৰী আঁখোঁ কৰে সপ্নে''<ref>{{cite web |title=Telefilm based on Rajasthani Folktale 'Pathrayee Aankhon Ke Sapne' |url=https://www.darpanvideoindia.com/telefilm-pathrayee-aankhon-ke-sapne/ |website=Darpan Video India |date=8 October 2019 |access-date=29 April 2021 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429105702/https://www.darpanvideoindia.com/telefilm-pathrayee-aankhon-ke-sapne/ |url-status=live |archivedate=29 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210429105702/https://www.darpanvideoindia.com/telefilm-pathrayee-aankhon-ke-sapne/ |deadurl=yes }}</ref> *''পিক্‌নিক্''<ref name="auto3"/> *''প্ৰেম দান''<ref name="auto3"/> *''সেৱা সদন''<ref>{{cite web |title=Munshi Premchand's Seva Sadan Part 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ArnBZm7YAjo |publisher=Prasar Bharati Archives |date=26 Oct 2017}}{{cbignore}}{{Dead YouTube link|date=February 2022}}</ref> *''Somebody Else's Kids''<ref name="auto3"/> *''থোড়া ছা ৰোমানী হো জায়ে''<ref name="auto2"/> *''তিতলী''<ref name="auto3"/> *''তুলসী''<ref name="auto3"/> *''বিল্বমংগল কী প্ৰতিজ্ঞা''<ref>{{cite web |title=Doordarshan Kendra-Delhi Complete List Of Tapes |url=https://doordarshan.gov.in/sites/default/files/DDK-DELHI%20COMPLETE%20LIST%20OF%20TAPES.pdf |website=doordarshan.gov.in}}</ref> {{Div col end}} ==আৰু চাওক== *[[ডিডি নেচনেল]] *[[দূৰদৰ্শন (চেনেল)]] *[[দূৰদৰ্শন]] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:দূৰদৰ্শন]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী ভাষাৰ দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 4t59cnj0fuvpjtfwmakyqut34r7e6d1 0 125705 635899 541845 2026-09-17T05:57:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635899 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum|name=গান্ধী ভৱন, বেংগালুৰু|image=Gandhi Bhavan Bangalore.jpg|map_type=|established={{Start date and age|1965}}|location=কুমাৰ পাৰ্ক ইষ্ট, [[বেংগালুৰু]], [[কৰ্ণাটক]] ৫৬০০০১|coordinates={{coord|12.988117|N|77.579826|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|type=|owner=|website={{URL|gandhibhavankarnataka.org}}}} '''গান্ধী ভৱন''' ({{Lang-en|Gandhi Bhavan}}) হʼল [[কৰ্ণাটক|কৰ্ণাটকৰ]] [[বেংগালুৰু|বেংগালুৰুত]] অৱস্থিত [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধীৰ]] প্ৰতি উৎসৰ্গিত এটি সংগ্ৰহালয়৷ ১৯৬৫ চনত, ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[সৰ্বেপল্লী ৰাধাকৃষ্ণন|ড° সৰ্বেপল্লী ৰাধাকৃষ্ণনে]] ইয়াৰ উদ্বোধন কৰিছিল৷<ref name=":0">{{Cite web|url=http://gandhibhavankarnataka.org/about-us/|title=About US {{!}} Karnataka Gandhi Smaraka Nidhi (R.)|language=en-US|accessdate=2019-01-15|archivedate=16 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190116045804/http://gandhibhavankarnataka.org/about-us/}}</ref> এই সংগ্ৰহালয়টোত মহাত্মা গান্ধীৰ বিৰল ফটো আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা লিখিত চিঠিসমূহৰ এটি গেলেৰী, এটা পুথিভঁৰাল আৰু এটা প্ৰেক্ষাগৃহ আছে। [[বেংগালুৰু|বেংগালুৰুত]] গান্ধীবাদী মূল্যবোধ সম্পৰ্কীয় সভাসমূহ মুখ্যতঃ এই ভৱনতে আয়োজন কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.bangaloreindia.org.uk/tourist-attractions/gandhi-bhavan.html|title=Gandhi Bhavan Bangalore - Gandhi Bhavan of Bangalore - Gandhi Bhavan in Bangalore India|work=www.bangaloreindia.org.uk|accessdate=2019-01-15|archivedate=2019-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105124533/http://www.bangaloreindia.org.uk/tourist-attractions/gandhi-bhavan.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.museumsofindia.org/sp/node/251|title=Gandhi Bhavan {{!}} Museum of India|work=www.museumsofindia.org|accessdate=2019-01-15|archivedate=13 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513160524/https://www.museumsofindia.org/sp/node/251}}</ref> == ইতিহাস == [[মহাত্মা গান্ধী|মহাত্মা গান্ধীয়ে]] পূৰ্ব্বতে খোজ কাঢ়ি যোৱা ঠাইতে এই সংগ্ৰহালয়টো স্থাপন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াক প্ৰথমে [[ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ|ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ]] অধ্যক্ষতাত গান্ধী স্মাৰক নিধি নামেৰে জনা গৈছিল৷<ref name=":1"/> ১৯৬৫ চনত ইয়াৰ নাম সলনি কৰি গান্ধী ভৱন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ উদ্বোধন কৰিছিল সৰ্বেপল্লী ৰাধাকৃষ্ণনে। সেই সময়ত সংগ্ৰহালয়টোৰ মাটি পট্টা হিচাপেহে ইয়াৰ দখলত আছিল। পৰৱৰ্তীকালত শ্ৰীৰামকৃষ্ণ হেগড়েই, কৰ্ণাটকৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছত তেওঁ গান্ধী ভৱনলৈ সেই মাটি দান কৰিছিল।<ref name=":0"/> গান্ধী ভৱনৰ মূল লক্ষ্য আছিল ৰাজ্যৰ জনসাধাৰণৰ মাজত বিশেষকৈ যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত গান্ধীবাদী দৰ্শন আৰু আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰা। == তথ্য সংগ্ৰহ == <references /> [[শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধীৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংগ্ৰহালয়]] [[শ্ৰেণী:কৰ্ণাটক]] [[শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন, ২০২৫]] f6wwrwzanvew8745ju9d66xw8f096jg 0 126785 635916 630136 2026-09-17T06:56:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635916 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = চমচম | image = [[চিত্ৰ:BD Porabarir Chamcham.JPG|200px]] | caption = [[টাঙ্গাইল|টাঙ্গাইলৰ]] প্ৰসিদ্ধ পোড়াবাড়ীৰ চমচম | alternate_name = | country = [[পোড়াবাড়ী ইউনিয়ন|পোড়াবাড়ী]], [[টাঙ্গাইল]], [[বাংলাদেশ]] | region = [[বাংলাদেশ]], [[ভাৰত]], [[পাকিস্তান]] | national_cuisine = [[বাংলাদেশী ৰন্ধনশৈলী|বাংলাদেশী]]/[[বাঙালি ৰন্ধনশৈলী|বঙালী]] | creator = | course = [[মিষ্টান্ন]] | served = | main_ingredient = [[গাখীৰ]], [[ময়দা]], [[ছানা]], [[চেনি]] | variations = [[ৰাজবাড়ীৰ চমচম]], [[আদি চমচম]], [[বিলপাড়াৰ চমচম]] | calories = | other = }} '''চমচম''' ({{lang-en|Chomchom}}) হ’ল বাংলাদেশৰ টাঙ্গাইলৰ পোড়াবাড়ী নামৰ ঠাইত উৎপন্ন একটি বিখ্যাত মিঠাই যিটো কেৱল বাংলাদেশ, ভাৰত, পাকিস্তানতেই নহয় সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশতে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|title=উনিশ শতকেৰ মিষ্টি প্ৰেম, কয়েকটি দোকান ধৰে ৰেখেছে ঐতিহ্য|url=https://www.dailyjanakantha.com/details/article/334824/%E0%A6%89%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B6-%E0%A6%B6%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%AE-%E0%A6%95%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%8B%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%A7%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/|publisher=[[দৈনিক জনকণ্ঠ]]|date=২০২০-১০-১৭|access-date=2025-11-04|archivedate=2023-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408012537/https://www.dailyjanakantha.com/details/article/334824/%E0%A6%89%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B6-%E0%A6%B6%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%AE-%E0%A6%95%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%8B%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%A7%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=15 Popular Desserts You Have Eaten But Never Thought About Their Origins|url=https://www.storypick.com/famous-desserts-origins/|publisher= Story pick|date=২০২০-১০-১৫}}</ref> চমচমকে বাংলাদেশেৰসকল মিষ্টিৰ ৰাজা বলা হয়।<ref>{{cite news|title=The Concept of Desserts in Bangladesh|url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/the-concept-desserts-bangladesh-1244389|publisher=[[দ্য ডেইলি ষ্টাৰ]]|date=২০২০-১০-১৪}}</ref> বাংলাদেশত চমচমক সকলো মিঠাইৰ ৰজা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|title=The Concept of Desserts in Bangladesh|url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/the-concept-desserts-bangladesh-1244389|publisher=[[দ্য ডেইলি ষ্টাৰ]]|date=২০২০-১০-১৪}}</ref> ছানাৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা এইবিধ হ’ল এক বিশেষ মিঠাই।<ref>{{cite web|url=https://www.bd-pratidin.com/features/2015/08/23/101745|title=টাঙ্গাইলেৰ পোড়াবাড়িৰ চমচম|publisher=[[বাংলাদেশ প্ৰতিদিন]]|ওয়েবসাইট=bd-pratidin.com|date=২০২০-১০-১৭|archive-date=২০ মাৰ্চ ২০১৯|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20190320133431/http://www.bd-pratidin.com/features/2015/08/23/101745|url-অৱশ্থা=অকাৰ্যকৰ|access-date=2025-11-04|archivedate=2019-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190320133431/http://www.bd-pratidin.com/features/2015/08/23/101745|deadurl=yes}}</ref> টাঙ্গাইলৰ পোড়াবাড়িৰ চমচমে ভৌগোলিক সূচক (জি আই) সামগ্ৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title= জিবে জল আনা মিষ্টিসহ চাৰ পণ্যেৰ জিআই স্বীকৃতি |ওয়েবসাইট= প্ৰথম আলো |date= ১ জানুয়াৰি ২০২৪ |date= ২৯ সেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.prothomalo.com/bangladesh/aad1ilork6}}</ref> == উপকৰণ == [[File:Tangailer chomchom.jpg|thumb|টাঙ্গাইল পোড়াবাড়িৰ চমচম|alt=]] [[File:Cherry Chamcham.jpg|thumb|চেৰী চমচম]] ইয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ উপাদানসমূহ হ’ল আটা, ঘিউ, চেনি, কেশৰ, নেমুৰ ৰস আৰু নাৰিকল। প্ৰস্তুত প্ৰণালীঃ প্ৰথমে চৌকাত বিশুদ্ধ গৰুৰ গাখীৰ গৰম কৰি ছানা প্ৰস্তুত কৰা হয়। প্ৰায় পাঁচ কিলোগ্ৰাম ছানাৰ লগত ২৫০ গ্ৰাম আটা মিহলি কৰা হয়। তাৰ পাছত ভালদৰে মিহলাই মিঠাইৰ আকৃতি দি চেনিপানীৰ ৰসত অন্ততঃ আধা ঘণ্টা পাগ দিয়া হয়। দীঘলীয়া মিঠাইবোৰে লাহে লাহে জ্বলা ইটাৰ ৰং লয়। এনেদৰেই প্ৰস্তুত হয় পোড়াবাড়িৰ চমচম। == পোড়াবাড়ীৰ চমচম == পোড়াবাড়ীৰ চমচমৰ ইতিহাস প্ৰায় দুশ বছৰ পুৰণি‍।<ref>{{cite web|url=https://www.kalerkantho.com/feature/oboshore/2019/04/13/757991|title=পোড়াবাড়িৰ চমচম {{!}} কালেৰ কণ্ঠ|ওয়েবসাইট=Kalerkantho|language=bn|date=2020-09-07}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এসময়ত পোড়াবাড়ী গাঁও এই চমচমৰ ‘ৰাজধানী’ হিচাপে পৰিচিত আছিল। টাঙ্গাইল চহৰৰপৰা সাত কিলোমিটাৰ নিলগৰ এই গাঁওখন প্ৰামাণিক চমচম বনোৱাৰ বাবে বিখ্যাত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/338323.details|title=আসল পোড়াবাড়িৰ মিষ্টি খেতে টাঙ্গাইল শহৰে|ওয়েবসাইট=banglanews24.com|language=bn|date=2020-09-07|access-date=2025-11-04|archivedate=2022-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220326234355/https://www.banglanews24.com/national/news/bd/338323.details|deadurl=yes}}</ref> আজিৰপৰা প্ৰায় দুশ বছৰ আগতে যশোৰথ হালৈ নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে‍ প্ৰথমে এই মিঠাই তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bbarta24.net/whole-country/89191|title=জগৎ বিখ্যাত টাঙ্গাইলেৰ পোড়াবাড়িৰ চমচম|ওয়েবসাইট=bbarta24.net|date=2020-09-07}}</ref> মানুহে কয় অসমৰ পৰা যোৱা যশোৰথ হালৈ নামৰ মানুহজনে খাঁটি‍ গৰুৰ গাখীৰ, চেনি আৰু ধলেশ্বৰীৰ পানীৰে বিশেষ পদ্ধতিৰে‍ পোড়াবাড়ীৰ চমচম তৈয়াৰ কৰিছিল; ইয়াৰ উপৰিও ঘোষ আৰু পালসকল বংশানুক্ৰমিকভাৱ‍ে পোড়াবাড়ীৰ চমচম তৈয়াৰৰ সৈতে জডি়ত৷<ref name="খ">{{cite web | url=https://www.bongodorshon.com/home/story_detail/chomchom-of-tangail-porabari | title=পোড়াবাড়ীৰ বিখ্যাত চমচমেৰ ঐতিহ্য প্ৰায় দু'শো বছৰেৰ পুৰোনো | date=১৮ এপ্ৰিল, ২০২০ | accessdate=6 November 2025 | author=শ্ৰেয়ণ | archivedate=24 January 2026 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260124173808/https://www.bongodorshon.com/home/story_detail/chomchom-of-tangail-porabari | deadurl=yes }}</ref> সময়ৰ ঘূৰ্ণীবতাহৰ সোঁততো এই মিঠাইৰ অনন্য বৈশিষ্ট্যৰ স্বতন্ত্ৰতা আছে। মুখত দিলেই পমি যোৱা এই মিঠাইৰ সোৱাদ ল'বলৈ‍ দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা খাদ্যপ্ৰেমীসকল আহে। পোড়াবাড়ি গাঁৱৰ বাহিৰে‍ টাঙ্গাইল চহৰৰ পাঁচআনিসহ দুই-এটা অঞ্চলৰ কাৰিকৰেহে‍ এই বিশেষ মিঠাইবিধ তৈয়াৰ কৰিব পাৰে। টাঙ্গাইল চহৰৰ জয়কালী মি‍ষ্টান্ন ভাণ্ডাৰ আৰু গোপাল মি‍ষ্টান্ন ভাণ্ডাৰ সবাতোকৈ পুৰণি আৰু নামকৰা মিঠাইৰ দোকান আৰু ইয়াত আচল পোড়াবাড়ীৰ চমচমৰ সোৱাদ আজিও ল'ব পাৰি৷<ref name="খ"/> পোড়াবাড়ীৰ চমচম তৈয়াৰ কৰাৰ প্ৰধান উপাদান হ’ল গাখীৰ, আটা আৰু চেনি। এই উপাদানসমূহেৰে প্ৰস্তুত কৰা চমচমৰ কোমল টেক্সচাৰ যেনে, গোন্ধটোও ঠিক তেনেকুৱাই অনন্য। পোড়াবাড়ীৰ চমচম পোড়াবাড়ীৰ বাহিৰে আন ঠাইলৈ গৈ তাৰ কাৰিকৰ‍ে বনালেও সেই সোৱাদ পাব নোৱাৰি; বিশ্বাস কৰা হয় এনে হোৱাৰ কাৰণ ধলেশ্বৰী নদীৰ পানীত এক বিশষে গুণ আছে যিয়ে ইয়াৰ চমচমক এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য প্ৰদান কৰে৷<ref name="খ"/> পোড়াবাড়ীৰ চমচমত গাখীৰ উতলাই শুকুৱাই তৈয়াৰ কৰা গুড়ি মাৱা ৰঙচুৱা চমচমৰ ওপৰত ছটিয়াই দিয়া হয়। সোৱাদ আৰু সুগন্ধিৰে অতুলনীয় এই বিশেষ মিঠাইবিধে‍ আজিও ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা বৰ্তাই ৰাখিছে। কোনোবা যদি টাঙ্গাইল ভ্ৰমণলৈ যায় তেনেহ'লে পোড়াবাড়ীৰ সুস্বাদু চমচমৰ সোৱাদ ল’বলৈ নাপাহৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:মিঠাই]] [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ৰন্ধনশৈলী]] 3pmay677d7j3grt9v6bg1sky9zkjmmt 0 129073 635860 604716 2026-09-16T18:43:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=অক্ষয় খান্না |image=Akshaye Khanna still2.jpg |caption=২০১৬ চনত খান্না |birth_date={{Birth date and age|1975|03|28|df=yes}} |birth_place=[[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত |occupation=অভিনেতা |relatives=ৰাহুল খান্না (ভাতৃ)<br />এ. এফ. এছ. তালয়াৰখান (ককা) |years_active=১৯৯৭–বৰ্তমান |awards= |website= |signature=}} '''অক্ষয় খান্না''' ({{Lang-en|Akshaye Khanna}}; জন্ম: ২৮ মাৰ্চ ১৯৭৫) এগৰাকী [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] অভিনেতা। তেওঁ মূলতঃ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ছবিত কাম কৰে। তেওঁ তেওঁৰ অভিনয়ৰ বহুমুখিতা আৰু শক্তিশালী চিত্ৰণৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> তেওঁ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]কে ধৰি বহুতো বঁটা-বাহন তথা স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref name="AkshayeK"/> অভিনেতা [[বিনোদ খান্না|বিনোদ খান্নাৰ]] ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা তেখেতে ''হিমালয় পুত্ৰ'' (১৯৯৭) ছবিৰে অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তি, জে পি দত্তৰ যুদ্ধ নাটক ''বোৰ্ডাৰ'' (১৯৯৭) সমালোচনাত্মক আৰু বাণিজ্যিক সফলতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ আত্মপ্ৰকাশৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> খান্নাই এই সফলতাৰ প্ৰতিলিপি ৰোমাঞ্চ ''তাল'' (১৯৯৯), কমেডী-ড্ৰামা ''দিল চাহতা হাই'' (২০০১) যিয়ে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে,<ref>{{Cite web|title=Filmfare Awards Winners 2002: Complete list of winners of Filmfare Awards 2002|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/filmfare-awards-winners/bollywood/2002/101|accessdate=2025-08-30|work=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> কমেডী ছবি ''হুংগামা'' (২০০৩) আৰু ''হলচল'' (২০০৪), হত্যাৰ ৰহস্য ''৩৬ চাইনা টাউন'' (২০০৬) আৰু ডকাইতৰ কমেডী ''টিছ মাৰি খান'' (২০১০)। থ্ৰিলাৰ ''হুমৰাজ'' (২০০২) আৰু ''দীৱাংগী'' (২০০২), বায়’পিক ''[[গান্ধী, মাই ফাদাৰ]]'' (২০০৭) আৰু একচন থ্ৰিলাৰ ''ৰেচ'' (২০০৮) আৰু ''আক্ৰোছ'' (২০১০)ত অভিনয় কৰি তেওঁ সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। চাৰিবছৰীয়া বিৰতিৰ পিছত খান্নাই একচন-কমেডী ''ডিশ্বুম'' (২০১৬) আৰু ২০১৭ চনৰ থ্ৰিলাৰ ছবি ''[[মম (চলচ্চিত্ৰ)|মম]]'' আৰু ''ইটেফাকৰ'' সৈতে সহায়ক চৰিত্ৰত ঘূৰি আহে আৰু আইনী নাটক ''ছেকচন ৩৭৫'' (২০১৯)ত প্ৰতিৰক্ষা উকীল আৰু অপৰাধ থ্ৰিলাৰ ''দৃষ্টিম ২'' (২০২২)ত এজন পুলিচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে অধিক প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০২৫ চনত খান্নাই ঐতিহাসিক একচন ''ছাৱাত'' ঔৰংজেবৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰে; যিখন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> আৰু চোৰাংচোৱা একচন থ্ৰিলাৰ ''[[ধুৰন্ধৰ]]'' ৰেহমান ডকাইতৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল == ১৯৭৫ চনৰ ২৮ মাৰ্চ তাৰিখে,<ref name="AkshayeK">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-happy-birthday-akshaye-khanna-drishyam-2-sector-375-dil-chahta-hai-a-look-at-actor-s-top-rated-films-3032583/amp|dead-url=26 April 2023|date=28 March 2023|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-happy-birthday-akshaye-khanna-drishyam-2-sector-375-dil-chahta-hai-a-look-at-actor-s-top-rated-films-3032583/amp "Happy Birthday Ak - The Underrated Actor"]. ''DNA India''. 28 March 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 April</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="AKhanna">{{Cite news|url=https://www.news18.com/movies/akshaye-khanna-birthday-top-movies-of-the-versatile-actor-that-you-can-binge-watch-7399129.html|dead-url=28 March 2023|language=en}}</ref><ref name="AkshayeKh">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/happy-birthday-akshaye-khanna-5-movies-that-prove-that-the-nepotism-debate-apart-this-actor-is-a-man-for-all-seasons/etphotostory/99039257.cms|dead-url=28 March 2023|language=en}}</ref> অভিনেতা তথা ৰাজনীতিবিদ [[বিনোদ খান্না]] আৰু তেওঁৰ পত্নী গীতাঞ্জলি তালয়াৰখানৰ ঘৰত খান্নাৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> খান্নাৰ পিতৃ পঞ্জাবী খাত্ৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোক। এই [[বলিউড|হিন্দী চিনেমাৰ]] অভিনেতাগৰাকীৰ ২০১৭ চনত মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> আনহাতে অক্ষয়ৰ মাতৃৰ জন্ম হৈছিল পেচাত উকীল আৰু ব্যৱসায়ী, [[পাৰ্চী]] পৰিয়ালত; <ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> অভিনেতা ৰাহুল খান্না তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> আৰু ক্ৰিকেট মন্তব্যকাৰী ববি এ এফ এছ তালয়াৰখান তেওঁৰ মাতৃৰফালৰ ককাক। খান্নাই বাবুলনাথৰ বম্বে ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুলত শিক্ষা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ একাদশ আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে, [[উটি]]ৰ লাভডেলৰ লৰেন্স স্কুলত পঢ়িছিল।<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ কৈছিল যে তেওঁ পঢ়া-শুনাতকৈ খেলত ভাল।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== === সফলতা আৰু প্ৰাৰম্ভিক সংগ্ৰাম (১৯৯৭–২০০০) === পংকজ পৰাশৰৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা হিমালয় পুত্ৰ (১৯৯৭)ৰ জৰিয়তে অক্ষয় খান্নাই অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই ছবিখনত তেওঁৰ পিতৃ [[বিনোদ খান্না]], [[হেমা মালিনী]], সতীশ শ্বাহ, [[জনী লিভাৰ]], ডেনী ডেনজংপা আৰু [[অমৰীশ পুৰী]]য়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://newindianexpress.com |title=Reading about myself makes me uncomfortable: Akshaye Khanna |website=The New Indian Express |date=28 September 2019 |access-date=16 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116103329/https://newindianexpress.com |archive-date=16 January 2020 |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ অভিনয়ে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ স্ক্ৰীণ বঁটা প্ৰদান কৰে, কিন্তু বেছিভাগ ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও ছবিখন বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com|title=Himalay Putra – Movie|publisher=Box Office India}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰফালে খান্নাই জে. পি. দত্তৰ যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা বৰ্ডাৰত ছানী দেউওল, সুনীল শেট্টী আৰু জেকি শ্ৰফৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ৰ লঙ্গোৱালা যুদ্ধৰ ওপৰত আধাৰিত এই ছবিখনত খান্নাই ধৰ্মবীৰ সিং ভানৰ বাস্তৱ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com |title='The common factor in all my films is ruggedness' - J.P. Dutta |website=Rediff.com |date=14 June 1997 |access-date=5 July 2021}}</ref> ছবিখনে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু ১৯৯৭ চনৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী বলীউডী ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title='Border', 'Lakshya', 'Tango Charlie': Movies To Binge-Watch On Kargil Vijay Diwas - 'LOC Kargil' (2003) |url=https://indiatimes.com |access-date=30 August 2025 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> বৰ্ডাৰ ছবিখনে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা প্ৰদান কৰাৰ লগতে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে প্ৰথমটো মনোনয়ন লাভ কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{cite web |title=J P Dutta: Making Border was like fighting a war |url=http://screenindia.com/ |access-date=14 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041113193956/http://screenindia.com |archive-date=13 November 2004 |date=13 November 2004 |archivedate=26 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190126153607/http://www.screenindia.com/ |deadurl=yes }}</ref> নিউজ১৮-এ উল্লেখ কৰিছে যে, "অক্ষয় খান্নাই এনে এটা চৰিত্ৰত উৎকৃষ্ট অভিনয় কৰিছে যিটো কেৱল বহুমুখী নাছিল, বৰঞ্চ তেওঁক কেৱল মুখভংগীৰ জৰিয়তে মনোভাবৰ পৰিৱৰ্তন দেখুৱাবলৈও কোৱা হৈছিল।" <ref>{{Cite web|url=https://rediff.com |title=Retro Review: 'Border' is just a good war film |website=News18 |date=25 April 2012 |access-date=15 October 2021}}</ref> ১৯৯৭ চনত খান্নাৰ মুক্তি পোৱা অন্তিমখন ছবি আছিল মোহব্বত, য'ত তেওঁ [[মাধুৰী দীক্ষিত]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে বিফল হয়।<ref>{{cite web |title=अभिनेता अक्षय खन्ना की प्रोफाइल |url=https://jagran.com |access-date=20 September 2020 |website=Jagran blog |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011113816/https://jagran.com |url-status=dead}}</ref> পিছৰ বছৰ খান্নাই প্ৰিয়দৰ্শনৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ডোলি সাজা কে ৰাখনা (১৯৯৮)ত জ্যোতিকাৰ বিপৰীতে এজন চহকী ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|date=13 November 2000|title=Priyadarshan: "People expect a lot from a commercial director"|newspaper=India Today|url=http://india-today.com|url-status=dead|access-date=11 November 2009|archive-url=https://archive.org|archive-date=3 September 2010|quote=I was so sure Doli Saja Ke Rakhna would do well, but when it didn't I lapsed into depression.}}</ref> ৰেডিফ ডট কমে উল্লেখ কৰিছে যে, "অক্ষয়ে আকৌ এবাৰ ভাল অভিনয় কৰিছে। তেওঁ দেখাত পৰম্পৰাগত নহ’লেও আকৰ্ষণীয়।" <ref>{{Cite web|last=Shariff|first=Faisal|date=27 November 1998|title=It kind of grows on you|url=https://rediff.com|url-status=live|website=Rediff.com|archive-url=https://archive.org|archive-date=16 August 2003|access-date=6 July 2023}}</ref> সেই একে বছৰতে খান্নাই ৰাজ এন চিপ্পীৰ ছবি কুদৰতত উৰ্মিলা মাটণ্ডকাৰৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|title=Kudrat (1997) - Movie - Box Office India Collection|url=https://boxofficeindia.com|access-date=14 December 2021|website=boxofficeindia.com}}</ref> ১৯৯৯ চনত খান্নাৰ প্ৰথমখন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল [[ঋষি কাপুৰ]]ৰ পৰিচালনাৰ প্ৰথম ছবি—মিউজিকেল ৰোমাঞ্চ আ অব লৌত চলেঁ, য’ত তেওঁ [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title=Rediff On The NeT, Movies: The review of Rishi Kapoor's Aa Ab Laut Chalen|website=Rediff.com|accessdate=6 July 2023|date=22 January 1998}}</ref> ভাৰতত ইয়াৰ ব্যৱসায় গড়তকৈ কম আছিল যদিও বিদেশত ই ভাল প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://boxofficeindia.com |title=BOX OFFICE INDIA |date=2 April 2004 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20040402124634/http://boxofficeindia.com |archive-date=2 April 2004 |url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ শ্ৰীকান্ত শৰ্মাৰ ৰোমাণ্টিক ছবি লাৱাৰিছত [[মনীষা কৈৰালা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে ইতিবাচক সমালোচনা পালেও বক্স অফিচত শোচনীয়ভাৱে বিফল হয়। ইয়াৰ পিছত খান্নাই সুভাষ ঘাইৰ মিউজিকেল ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা তালত মানৱ মেহতাৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য ৰায়ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে সমালোচকৰপৰা যথেষ্ট আশা লাভ কৰিছিল আৰু ১৯৯৯ চনৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছিল, যিখন বৰ্ডাৰৰ পিছত তেওঁৰ প্ৰথমখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল ছবি আছিল।<ref name="Bist">{{cite web |url= http://atimes.com/ |title= Bollywood takes on the world |access-date= 5 December 2008 |last= Bist |first= Raju |date= 12 November 2002 |work= Asia Times |archive-url= https://web.archive.org/web/20021021054340/http://atimes.com |archive-date= 21 October 2002 |url-status= unfit |archivedate= 7 March 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190307130623/http://atimes.com/ |deadurl= yes }}</ref> ৰেডিফ ডট কমে লিখিছে, "অক্ষয় তেওঁৰ স্বাভাৱিক ৰূপত আছে। ইয়াত তেওঁক এজন অনুৰক্ত প্ৰেমিক হিচাপে মৰমলগা দেখা গৈছে।" <ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title=Rediff on the NeT, Movies: Anil, Akshaye and Aishwarya's Taal Movie Review|accessdate=6 July 2023|date=29 November 2010}}</ref> ১৯৯৯ চনত খান্নাৰ অন্তিমখন ছবি আছিল দহেক, য’ত তেওঁ [[সোণালী বেন্দ্ৰে]]ৰ বিপৰীতে এজন হিন্দু ল’ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যিয়ে এগৰাকী মুছলমান ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰে। ছবিখন বক্স অফিচত বিফল হয়। ২০০০ চনত খান্নাৰ কোনো ছবি মুক্তি পোৱা নাছিল।<ref>{{Cite web|url=http://rediff.com|title=Rediff on the NeT, Movies: Akshaye and Sonali's Dahek Movie Review|work=Rediff.com|accessdate=6 July 2023|date=24 November 2011}}</ref> === প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেতা (২০০১–২০০৮) === খান্নাই ২০০১ চনত ফাৰহান আখটাৰৰ 'কামিং-অৱ-এজ' কমেডী-ড্ৰামা ''দিল চাহতা হ্যায়''ৰ জৰিয়তে পুনৰ চলচ্চিত্ৰলৈ উভতি আহে, য'ত তেওঁৰ সৈতে আমিৰ খান, সাইফ আলী খান আৰু ডিম্পল কাপাডিয়া আছিল। খান্নাই তিনি বন্ধুৰ এজন সিদ্ধাৰ্থ সিনহা নামৰ এজন শান্ত আৰু মিতভাষী ল'ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Arora |first=Pratiksha |date=7 August 2001 |title='I didn't want Dil Chahta Hai to end! ' |url=https://www.rediff.com/entertai/2001/aug/07ak.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190758/https://www.rediff.com/entertai/2001/aug/07ak.htm |archive-date=21 January 2021 |access-date=15 May 2021 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Parag |date=10 August 2001 |title=Akshay Khanna: "Love is the purest form of emotion" |work=Screen |url=http://www.screenindia.com/20010810/fcover.html |url-status=dead |access-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031029054928/http://www.screenindia.com/20010810/fcover.html |archive-date=29 October 2003 |archivedate=29 October 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031029054928/http://www.screenindia.com/20010810/fcover.html |deadurl=yes }}</ref> ছবিখনে সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে এক বৃহৎ ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে। ''দিল চাহতা হ্যায়''-এ সাতটা ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে, যাৰ ভিতৰত খান্নাই লাভ কৰা শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ বঁটা অন্যতম।<ref name=":1">{{cite news |title=Akshaye Khanna: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Akshaye-Khanna|access-date=20 September 2020|website=The Times of India|archive-date=15 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115033020/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Akshaye-Khanna|url-status=live}}</ref> তৰণ আদৰ্শই উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ অভিব্যক্তিৰ জৰিয়তে বহুত কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু তাতে তেওঁৰ জয়। এজন উৎকৃষ্ট অভিনেতা হিচাপে তেওঁ এই জটিল চৰিত্ৰটো অত্যন্ত নিপুণতাৰে ৰূপায়ণ কৰিছে।" <ref>{{Cite web |last=Adarsh |first=Taran |date=6 August 2001 |title=Movie Review: Dil Chahta Hai |url=http://www.indiafm.com/movies/review/6738/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060716001353/http://www.indiafm.com/movies/review/6738/index.html |archive-date=16 July 2006 |access-date=17 May 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ৰেডিফ ডট কমৰ সীতা মেননে লিখিছে, "চৰিত্ৰটোৰ গভীৰতাৰ সৈতে অক্ষয়ে তেওঁৰ কণ্ঠ আৰু অভিব্যক্তিক সৰ্বোত্তম প্ৰভাৱৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছে। তেওঁ এজন আচৰিত আৰু সুখদায়ক চমক।" <ref>{{Cite web |last=Menon, Sita |date=10 August 2001 |title=Trip on Dil Chahta Hai |url=http://www.rediff.com/movies/2001/aug/10dil.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151026005746/http://www.rediff.com/movies/2001/aug/10dil.htm |archive-date=26 October 2015 |access-date=22 September 2015 |website=Rediff.com}}</ref> আব্বাছ-মস্তানৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ ''হমৰাজ'' (২০০২), য’ত অমিষা পেটেল আছিল, খান্নাৰ পৰৱৰ্তী মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল। তেওঁ ইয়াত মূল খলনায়ক কৰণ মালহোত্ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/2002.htm |title=Box Office Results 2002 |access-date=12 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212103937/http://www.boxofficeindia.com/2002.htm |archive-date=12 February 2006 |url-status=dead}}</ref> এই ছবিখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱাৰ লগতে খান্নাৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হয়। তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নেতিবাচক চৰিত্ৰৰ বাবে আইফা (IIFA) বঁটা লাভ কৰে আৰু ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰে। ''আইডলব্ৰেইন''-এ উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ খলনায়কৰ চৰিত্ৰত উৎকৃষ্ট অভিনয় কৰিছে।" <ref>{{Cite web |author=Ziya Us Salam |work=Idlebrain |title=Humraaz Movie Review - Akshay Khanna excels! |url=https://www.idlebrain.com/mumbai/reviews/mr-humraaz.html |accessdate=22 December 2010}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অনীছ বাজমীৰ থ্ৰিলাৰ ''দীৱানগী''ত উৰ্মিলা মাটণ্ডকাৰৰ সৈতে এজন উকীলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এইখন তেওঁৰ আন এখন সফল ছবি আছিল যাৰ বাবে খান্নাই স্ক্ৰীণ বঁটাৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ শ্ৰেণীত মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref name="AK">{{cite web |last=Mohamed |first=Khalid |title=Akshaye Khanna: The reinvented star |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/akshaye-khanna-the-reinvented-star |access-date=20 September 2020 |website=Khaleej Times |language=en |archive-date=20 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320182333/https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/akshaye-khanna-the-reinvented-star |url-status=live}}</ref> ২০০৩ চনত খান্নাই প্ৰিয়দৰ্শনৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ''হাঙ্গামা''ত অভিনয় কৰে। মিশ্ৰিত সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও ছবিখনে বক্স অফিচত ২০২ মিলিয়ন টকা উপাৰ্জন কৰি সফলতা লাভ কৰে।<ref name="BO">{{cite web |title=Hungama (2003) - Movie Box Office India Collection |url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=518 |publisher=Box Office India |access-date=16 January 2019}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ পুনৰ জে. পি. দত্তৰ সৈতে কাৰ্গিল যুদ্ধৰ ওপৰত আধাৰিত ছবি ''এল অ’ চি: কাৰ্গিল''ত কাম কৰে। ইয়াত খান্নাই প্ৰীতি ঝাংগিয়ানীৰ সৈতে এজন ভাৰতীয় সেনা বিষয়া বলৱান সিঙৰ বাস্তৱ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2004/01/18/stories/2004011800140500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050114075806/http://www.hindu.com/mag/2004/01/18/stories/2004011800140500.htm|url-status=dead|archive-date=14 January 2005|website=The Hindu|title=LOC-Kagil: How 'real'?|date=18 January 2004|last=thrki|access-date=18 April 2026|archivedate=14 January 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050114075806/http://www.hindu.com/mag/2004/01/18/stories/2004011800140500.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bora |first1=Anita |title=Why we can never forget Kargil |url=https://www.rediff.com/movies/2003/dec/25kargil.htm |access-date=1 July 2022 |work=Rediff.com |date=25 December 2003}}</ref> ২০০৪ চনত খান্নাৰ প্ৰথমখন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল মিলন লুথ্ৰিয়াৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''দীৱাৰ'', য’ত তেওঁ এজন সেনা বিষয়াৰ পুত্ৰ গৌৰৱ কৌলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। অমিতাভ বচ্চন আৰু অমৃতা ৰাওৰ সৈতে অভিনীত এই ছবিখনে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰিলেও বক্স অফিচত ভাল ফলাফল দেখুৱাবলৈ সক্ষম নহ’ল।<ref>{{Cite news |last=Elley |first=Derek |date=24 June 2004 |title=Deewaar: Let's Bring Our Heroes Home |work=Variety |url=https://variety.com/2004/film/reviews/deewaar-let-s-bring-our-heroes-home-1200532619/ |access-date=19 April 2018 |archive-date=19 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419183414/http://variety.com/2004/film/reviews/deewaar-let-s-bring-our-heroes-home-1200532619/ |url-status=live }}</ref> একে বছৰতে খান্নাই পুনৰ প্ৰিয়দৰ্শনৰ কমেডী ছবি ''হুলচুল''ত কৰীণা কাপুৰৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই ছবিখন বক্স অফিচত হিট বুলি প্ৰমাণিত হয়।<ref>{{cite web |title=अक्षय खन्ना के लिए गया था करिश्मा कपूर का रिश्ता, इसलिए बिगड़ी बात |url=https://www.aajtak.in/entertainment/story/bollywood-actor-akshaye-khanna-birthday-love-story-love-affairs-film-tmov-648478-2019-03-28 |access-date=20 September 2020 |website=Aaj Tak |date=28 March 2019 |language=hi}}</ref> ''ইণ্ডিয়া টুডে''-য়ে লিখিছে, "বলীবুডৰ অন্যতম অৱহেলিত অভিনেতা খান্নাই নিজৰ নিপুণ অভিনয়ৰ জৰিয়তে ছবিখনক গতিশীল কৰি ৰাখিছে।" <ref>{{Cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20041213-film-review-of-hulchul-starring-paresh-rawal-akshaye-khanna-kareena-kapoor-791110-2004-12-13 | title=Film review: 'Hulchul' starring Paresh Rawal, Akshaye Khanna, Kareena Kapoor | date=13 December 2004 }}</ref> [[File:Shahid Kapoor, Kareena Kapoor & Akshaye Khanna at the audio release of '36 China Town'.jpg|thumb|২০০৬ চনত ''৩৬ চাইনা টাউন''ৰ অডিঅ' মুকলি অনুষ্ঠানত [[কৰীণা কাপুৰ]] আৰু [[শ্বাহিদ কাপুৰ]]ৰ সৈতে খান্না]] ২০০৫ চনত কোনো ছবিত দেখা নগৈছিল যদিও ২০০৬ চনত খান্নাই তিনিখন ছবিত অভিনয় কৰে — যাৰ প্ৰথমখন আছিল সতীশ কৌশিকৰ কমেডী-ড্ৰামা ''শাদী চে পেহলে'', য’ত আয়েশা টাকিয়া আৰু মল্লিকা শ্বেৰাৱটে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=371|title=Shaadi Se Pehle (2006) - Movie - Box Office India Collection|accessdate=22 February 2013|website=boxofficeindia.com}}</ref> খান্নাৰ পৰৱৰ্তী ভূমিকা আছিল কৰীণা কাপুৰ আৰু শ্বাহিদ কাপুৰৰ সৈতে মাৰ্ডাৰ-মিষ্ট্ৰী কমেডী ''৩৬ চাইনা টাউন''ত। এই ছবিখনত তেওঁক এজন আৰক্ষী বিষয়া হিচাপে দেখা গৈছিল আৰু ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৩৬৯ মিলিয়ন টকাতকৈও অধিক উপাৰ্জনেৰে আৰ্থিক সফলতা অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{Cite web | url=https://www.rediff.com/movies/2006/may/05china.htm | title=36 China Town Movie Review: Stay far, far away! |work=Rediff.com|accessdate=29 December 2009}}</ref> সেই বছৰ মুক্তি পোৱা খান্নাৰ অন্তিমখন ছবি আছিল ধৰ্মেশ দৰ্শনৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ''আপ কি খাতিৰ'', য’ত তেওঁ প্ৰিয়ংকা চোপ্ৰাৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন সেই বছৰৰ অন্যতম ডাঙৰ ফ্লপ বুলি প্ৰমাণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=268|title=Aap Ki Khatir - Movie - Box Office India|website=Boxofficeindia.com|accessdate=15 December 2018}}</ref> ২০০৭ চনত খান্নাই নিখিল আদৱানীৰ বহু তাৰকাযুক্ত ড্ৰামা ''চালাম-ই-ইস্ক: এ ট্ৰিবিউট টু লাভ'' নামৰ ৰোমাণ্টিক কমেডীখনত আয়েশা টাকিয়াৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে।<ref name="6SEI">{{cite web | url=https://m.tribuneindia.com/2008/20080316/spectrum/main11.htm | title=Now Salaam-e-Ishq in 6 stories | work=Tribune India | date=16 March 2008 | accessdate=12 August 2021 | author=Subhash K. Jha | archive-date=8 July 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230708042431/https://m.tribuneindia.com/2008/20080316/spectrum/main11.htm | url-status=dead | archivedate=8 July 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230708042431/https://m.tribuneindia.com/2008/20080316/spectrum/main11.htm | deadurl=yes }}</ref> ছবিখনে সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত সঁহাৰি পায় আৰু এক বৃহৎ ব্যাৱসায়িক বিফলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=343|title=Salaam-e-Ishq Movie (2007) - Total box office collection|work=Box Office India|accessdate=15 November 2008}}</ref> ৰাজীৱ মাছন্দে উল্লেখ কৰিছে যে, "অক্ষয় খান্নাই বিয়াৰ আগে আগে ভয় খোৱা দৰাৰ চৰিত্ৰত এক প্ৰশংসনীয় অভিনয় আগবঢ়াইছে।" <ref>{{Cite web|title=Masand's Verdict: Salaam-e-Ishq|work=Rajeev Masand|author=Rajeev Masand|accessdate=24 January 2012|date=11 December 2011|url=https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-salaam-e-ishq/|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704143524/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-salaam-e-ishq/|url-status=dead|archivedate=4 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704143524/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-salaam-e-ishq/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ আব্বাছ-মস্তানৰ প্ৰেম কাহিনীমূলক ছবি ''নকাব''ত উৰ্বশী শৰ্মাৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে দৰ্শকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি পালেও ই এক গড় উপাৰ্জনকাৰী ছবিহে আছিল। ইয়াৰ পিছত খান্নাই ফিৰোজ আব্বাছ খানৰ ''গান্ধী, মাই ফাদাৰ''ত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। ছবিখনত মহাত্মা গান্ধী আৰু তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ হৰিলাল গান্ধীৰ মাজৰ সম্পৰ্কক অন্বেষণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mag/2007/07/22/stories/2007072250130200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20071109084552/http://www.hindu.com/mag/2007/07/22/stories/2007072250130200.htm | url-status=dead | archive-date=9 November 2007 | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=The Mahatma and his son | date=22 July 2007 | access-date=18 April 2026 | archivedate=9 November 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109084552/http://www.hindu.com/mag/2007/07/22/stories/2007072250130200.htm | deadurl=yes }}</ref> বক্স অফিচত ছবিখনে আশানুৰূপ ফল লাভ কৰিব নোৱাৰিলে যদিও সমালোচকৰদ্বাৰা ই ভূয়সী প্ৰশংসিত হয়। ''হিন্দুস্তান টাইমছে'' লিখিছে, "খান্নাই অত্যন্ত অনুপ্ৰাণিত অভিনয় কৰিছে আৰু এই জটিল চৰিত্ৰটোক নিজৰ বুদ্ধি আৰু বিশ্বাসেৰে গঢ়ি তুলিছে। বিশেষকৈ তেওঁৰ কান্দোনৰ দৃশ্যবোৰ অতিশয় বেদনাদায়ক।" <ref>{{Cite web |title=Review: Gandhi My Father - Cinema of A-class quality |work=Hindustan Times |accessdate=12 August 2007 |author=Khalid Mohamed |date=3 August 2007 |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-gandhi-my-father/story-CoxaWST3I9cAua7hXtojMN_amp.html}}</ref> সেই বছৰৰ তেওঁৰ অন্তিমখন ছবিত খান্নাই অনিল মেহতাৰ নৃত্য ভিত্তিক ছবি ''আজা নাচলে''ত মাধুৰী দীক্ষিতৰ সৈতে কাম কৰে, যিখন ছবি বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web |title=Movie Review: Aaja Nachle |url=http://www.ibnlive.com/news/masands-verdict-madhuri-spectacular-in-aaja-nachle/53368-8.html |access-date=30 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201204337/http://www.ibnlive.com/news/masands-verdict-madhuri-spectacular-in-aaja-nachle/53368-8.html |archive-date=1 December 2007 |url-status=live |archivedate=1 December 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201204337/http://www.ibnlive.com/news/masands-verdict-madhuri-spectacular-in-aaja-nachle/53368-8.html |deadurl=yes }}</ref> ২০০৮ চনত আব্বাছ-মস্তান পৰিচালিত একচন থ্ৰিলাৰ ''ৰেচ''ত কৰা অভিনয়ে খান্নাৰ কেৰিয়াৰলৈ এক নতুন মোৰ আনে। ইয়াত তেওঁ কেটৰিনা কাইফ আৰু বিপাশা বসুৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ ইয়াত ৰাজীৱ সিং নামৰ এজন মদ্যপায়ী খলনায়কৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=4 Years of Race Exclusive – Ramesh Taurani reveals that Fardeen Khan was originally signed for Akshaye Khanna's role |website=Bollywood Hungama |date=24 March 2022 |accessdate=24 March 2022 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/14-years-race-exclusive-ramesh-taurani-reveals-fardeen-khan-originally-signed-akshaye-khannas-role-shah-rukh-aamir-khan-never-approached-protagonist/}}</ref> ১ বিলিয়নতকৈ অধিক উপাৰ্জনেৰে ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে আৰু য়েই আছিল তেতিয়ালৈকে খান্নাৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ সফল ছবি। ইয়াৰ বাবে তেওঁ আইফা (IIFA) আৰু স্ক্ৰীণ এৱাৰ্ডত শ্ৰেষ্ঠ নেতিবাচক চৰিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰে। ''বলীবুড হাংগামা''ই উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় অতি নিখুঁত। এনেকুৱা এটা কঠিন চৰিত্ৰ সুচাৰুৰূপে চলাই নিয়াটো এটা অতি কঠিন কাম আৰু অত্যন্ত প্ৰতিভাশালী অভিনেতাগৰাকীয়ে ইয়াক নিপুণতাৰে চলাই নিছে।" ৰাজীৱ মাছন্দে অৱশ্যে লিখিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ দৃশ্যবোৰত অতিৰিক্ত অভিনয় (hamming) কৰিছে।" <ref>{{Cite web|title=Race Movie Review: Race Movie |author=Taran Adarsh |work=Bollywood Hungama |accessdate=12 January 2010 |date=21 March 2008 |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/race/critic-review/race-movie-review/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Masand's Verdict: Race is a pacy thriller |author=Rajeev Masand |work=Rajeev Masand |accessdate=27 January 2014 |date=11 December 2011 |url=https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-race-is-a-pacy-thriller/ |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525191243/http://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-race-is-a-pacy-thriller/ |url-status=dead |archivedate=25 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525191243/http://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-race-is-a-pacy-thriller/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ পুনৰ প্ৰিয়দৰ্শনৰ কমেডী ছবি ''মেৰে বাপ পেহলে আপ''ত পৰেশ ৰাৱাল আৰু জেনেলিয়া ডি’ছুজাৰ সৈতে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |last1=Chopra |first1=Anupama |title=Review: Mere Baap Pehle Aap|url=http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?lang=hindi&id=314&moviename=Mere+Baap+Pehle+Aap|access-date=28 September 2011 |work=[[NDTV]] |date=13 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928121903/http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?lang=hindi&id=314&moviename=Mere+Baap+Pehle+Aap |archive-date=28 September 2011 |language=en}}</ref> === সীমিত সফলতা আৰু অভিনয়ৰপৰা বিৰতি (২০০৯–২০১২) === ২০০৯ চনত খান্নাৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল নীৰজ ভোৰাৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ''শৰ্টকাট'', য’ত তেওঁ অমৃতা ৰাওৰ বিপৰীতে শেখৰ নামৰ এজন সহকাৰী পৰিচালকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১০ চনত তেওঁ তিনিখন ছবিত অভিনয় কৰিছিল যদিও কোনোখনেই বিশেষ ব্যাৱসায়িক বা সমালোচনাত্মক সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে। প্ৰথমখন আছিল প্ৰিয়দৰ্শনৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''আক্ৰোশ'', য’ত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)ৰ এজন বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/aakrosh-knock-out-hit-theatres-today/story-S6eG6aJulD4iFmDBLoTvjI.html|title=Aakrosh, Knock-out hit theatres today|website=Hindustan Times|date=15 October 2010 |access-date=25 October 2012}}</ref> ইয়াৰ পিছতে আছিল অনীছ বাজমীৰ কমেডী ''ন’ প্ৰব্লেম'', য’ত [[কংগনা ৰাণাৱত]]েও অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|author=Taran Adarsh |year=2009|title=Anil Kapoor finalises the principal cast of 'No Problem'|website=Bollywood Hungama |access-date=16 June 2009 |url=https://www.bollywoodhungama.com/award/filmfare-award/2009-2/}}</ref> সেই বছৰৰে শেষৰফালে খান্নাই অক্ষয় কুমাৰ আৰু কেটৰিনা কাইফৰ সৈতে ''তীছ মাৰ খান'' নামৰ সস্তীয়া হাস্যৰসৰ ছবিখনত অভিনয় কৰে। ইয়াত তেওঁ এজন সফল অথচ স্বাৰ্থপৰ অভিনেতাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। বক্স অফিচত ছবিখনক 'ছেমি-হিট' হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficeindia.com/circuit_collection.php?movieid=76&cityid=8&area=domestic |title=Tees Maar Khan – Movie - |publisher=Box Office India |access-date=25 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171008173533/http://boxofficeindia.com/circuit_collection.php?movieid=76&cityid=8&area=domestic |archive-date=8 October 2017 |url-status=live}}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ত প্ৰকাশিত এক সমীক্ষাত তেওঁৰ অভিনয়ৰ শলাগ লৈ চৰিত্ৰটোৰ সংযত উপস্থাপনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/tees-maar-khan-review-akshay-kumar/20101224.htm|title=Movie Review – Farah Khan fails to impress in Tees Maar Khan|work=Rediff.com|access-date=26 December 2010}}</ref> ২০১২ চনত খান্নাই ৰুমী জাফ্ৰীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''গলি গলি চোৰ হ্যায়''ত শ্ৰিয়া চৰণ আৰু মুগ্ধা গডছেৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে মিশ্ৰিত তথা নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে আৰু বক্স অফিচত শোচনীয় প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{cite web |last=Salgaokar |first=Shakti |date=3 February 2012 |title=Review: 'Gali Gali Chor Hai' |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-gali-gali-chor-hai-1645394 |access-date=20 September 2020 |website=DNA India |language=en |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011113813/https://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-gali-gali-chor-hai-1645394 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=BoxOfficeReport.net |title=GGCH Flop |url=http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings |access-date=31 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918062027/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118082053/http://www.webcitation.org/5s6IWvndw |deadurl=yes }}</ref> এই সময়ছোৱাৰ পিছত খান্নাই চলচ্চিত্ৰ অভিনয়ৰপৰা কেইবাবছৰৰ বাবে এক বিৰতি লৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ৰ সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে অভিনয়ৰপৰা আঁতৰি থকাৰ সিদ্ধান্তই তেওঁৰ মানসিক স্বাস্থ্যত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছিল। অভিনয়ৰ সৈতে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক থকাৰ বাবে এই সময়ছোৱা ব্যক্তিগতভাৱে অতি কষ্টকৰ বুলি তেওঁ অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2025-12-17 |title=When Akshaye Khanna spoke about his time away from movies, 'It was torture to not be able to work' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/when-akshaye-khanna-spoke-about-his-time-away-from-movies-it-was-torture-to-not-be-able-to-work/articleshow/126018331.cms |access-date=2025-12-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> === পুনৰুত্থান (২০১৬–২০২৪) === খান্নাই ২০১৬ চনত একচন আৰক্ষী কমেডী ''ডিছুম''ৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে। ইয়াত তেওঁ মূল খলনায়ক ৱাঘাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যি এজন বুকি আছিল। ছবিখনে সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল যদিও বিশ্বজুৰি ১.২০ বিলিয়ন টকাতকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰি সফলতা অৰ্জন কৰে।<ref>{{cite web |title=Akshaye Khanna's character in 'Dishoom' revealed |url=https://inshorts.com/en/news/akshaye-khannas-character-in-dishoom-revealed-1468664791853 |access-date=20 September 2020 |website=Inshorts – Stay Informed |language=en |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011113819/https://inshorts.com/en/news/akshaye-khannas-character-in-dishoom-revealed-1468664791853 |url-status=live}}</ref> আন্না এম. এম. ভেটিকিডে লিখিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ চৰিত্ৰটোত উল্লেখনীয় মাত্ৰা প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, কিন্তু দুৰ্বল চিত্ৰনাট্যৰ বাবে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে সম্পূৰ্ণ সুযোগ নাপালে।" <ref>{{cite web |title=Dishoom Movie Review: Funny; but flimsy John Abraham, Varun Dhawan bromance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dishoom-review-funny-but-flimsy-john-abraham-varun-dhawan-bromance-2922898.html/amp |access-date=15 September 2017 |website=Firstpost|date=29 July 2016 }}</ref> ৰবি উদয়াৱৰৰ ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ''মম'' আছিল ২০১৭ চনত খান্নাৰ প্ৰথম মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি। ইয়াত শ্ৰীদেৱীৰ সৈতে কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)ৰ বিষয়া মেথিউৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Sridevi's Mom First Look out! Twitter goes gaga|url=http://www.mid-day.com/articles/mom-first-poster-out-twitter-goes-gaga-over-sridevis-intriguing-look/18073155|work=Mid-Day|access-date=14 October 2017|date=14 March 2017|archivedate=20 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520182028/http://www.mid-day.com/articles/mom-first-poster-out-twitter-goes-gaga-over-sridevis-intriguing-look/18073155|deadurl=yes}}</ref> বিশ্বজুৰি ১.৭৫ বিলিয়ন টকাতকৈও অধিক উপাৰ্জনেৰে ছবিখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হয়।<ref>{{Cite web |title=Mom |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt5690142/ |access-date=22 February 2025 |website=Box Office Mojo}}</ref> ''মুম্বাই মিৰৰ''ৰ কুনাল গুহাই লিখিছে, "অপৰাধ শাখাৰ এজন বুদ্ধিমান পৰিদৰ্শক হিচাপে অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ বিশেষ মুখভংগীৰে স্বাভাৱিক অভিনয় কৰিছে।" <ref>{{cite news|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/movie-review/mom-movie-review-sridevi-akshaye-khanna-and-nawazuddin-siddiquis-class-act-elevates-this-hard-hitting-drama/articleshow/59468578.cms|title=Mom movie review: Sridevi, Akshaye Khanna and Nawazuddin Siddiqui's class act elevates this hard-hitting drama|access-date=7 July 2017|work=Mumbai Mirror|author=Kunal Guha}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সেই বছৰৰে শেষৰফালে তেওঁ অভয় চোপ্ৰাৰ মাৰ্ডাৰ মিষ্ট্ৰী ''ইত্তেফাক''ত এজন তদন্তকাৰী আৰক্ষীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। [[সোনাক্ষী সিন্‌হা]] আৰু [[সিদ্ধাৰ্থ মালহোত্ৰা]]ৰ সৈতে অভিনীত ছবিখনে বক্স অফিচত গড় উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/omg-sidharth-malhotra-sonakshi-sinha-akshaye-khanna-starrer-ittefaq-will-not-promoted/ |title=OMG! Sidharth Malhotra, Sonakshi Sinha, Akshaye Khanna starrer Ittefaq will NOT be promoted |website=Bollywood Hungama|access-date=19 October 2017}}</ref> ''ইণ্ডিয়া টুডে''ৰ সমৃদ্ধি ঘোষে লক্ষ্য কৰিছে যে, "অক্ষয় খান্নাই হৈছে এই ছবিখনৰ প্ৰকৃত তাৰকা। তেওঁৰ গহীন ব্যক্তিত্বই হওক বা বুদ্ধিদীপ্ত সংলাপেই হওক, অক্ষয়ক পৰ্দাত দেখাটো এক আনন্দৰ বিষয়।" <ref>{{Cite news |url=https://indiatoday.in |title=Ittefaq Movie Review: Sidharth-Sonakshi's murder mystery will keep you on your toes |work=India Today |first=Samrudhi |last=Ghosh|access-date=3 November 2017}}</ref> ২০১৯ চনত খান্নাৰ দুখন ছবি মুক্তি পায়। ''দ্য এক্সিডেণ্টেল প্ৰাইম মিনিষ্টাৰ''ত তেওঁ ভাৰতীয় নীতি বিশ্লেষক সঞ্জয় বাৰুৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন মধ্যমীয়াভাৱে সফল হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-accidental-prime-minister-set-profitable-simmba-surpass-chennai-express-today/|title=Box Office: The Accidental Prime Minister set to be profitable|last=Hungama|first=Bollywood|date=14 January 2019|website=Bollywood Hungama|language=en|access-date=15 January 2019}}</ref> ৰৌনক কোটেচাই লিখিছে, "খান্নাই নিশ্চিত কৰে যে ছবিত কোনো আমনিদায়ক মুহূৰ্ত নাই। কেমেৰাৰফালে চাই পোনপটীয়াকৈ দৰ্শকৰ সৈতে কথা পতাৰ ভংগীৰে তেওঁ দৰ্শকৰ মন জয় কৰিছে।" <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/the-accidental-prime-minister/movie-review/67476547.cms|title=The Accidental Prime Minister Review: An amusing and engaging look at the term of Dr Manmohan Singh as India's PM|work=Times of India|accessdate=13 January 2019}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''চেকচন ৩৭৫''ত ৰিচা চড্ডাৰ সৈতে এজন প্ৰতিৰক্ষা উকীলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ অভিনয়ে তেওঁক ফিল্মফেয়াৰ সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটাৰ মনোনয়ন প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-akshaye-khanna-and-richa-chadha-to-feature-in-the-film-titled-section-375-428405|title=Akshaye Khanna and Richa Chadha to feature in the film titled Section 375|website=India TV News|date=17 February 2018 |accessdate=17 February 2018 }}</ref> ছবিখনে বক্স অফিচত গড় ব্যৱসায় কৰে। ৰাজীৱ মাছন্দে উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্নাই উকীলৰ চৰিত্ৰটোত এক চাতুৰ্যপূৰ্ণ আকৰ্ষণ আনি দিছে। ছবিখনৰ শ্ৰেষ্ঠ সংলাপ আৰু দৃশ্যবোৰ তেওঁৰ অংশত আছিল।" মনিকা ৰাৱাল কুক্ৰেজাই কৈছে, "খান্নাই প্ৰতিটো ফ্ৰেমতে তেওঁৰ তীব্ৰ অভিনয়েৰে আপ্লুত কৰে।" <ref>{{cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/section-375-movie-review-akshaye-khanna-richa-chadhas-performances-make-for-compelling-courtroom-drama-2308555.html|title=Section 375 Movie Review: Akshaye Khanna, Richa Chadha's performances make for compelling courtroom drama|last=Rajeev|first=Rajeev|work=News18|access-date=14 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Section 375 movie review: Akshaye Khanna, Richa Chadha deliver a brave film that raises questions |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/section-375-movie-review-akshaye-khanna-richa-chadha-deliver-a-brave-film-that-raises-questions/story-SMA2kfzZOkdKvvFjFNbZxO_amp.html |website=Hindustan Times |date=12 September 2019 |access-date=12 September 2019}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল ''সব কুশল মঙ্গল''।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sab-kushal-mangal-trailer-akshaye-khanna-riva-kishan-priyaank-sharmas-film-is-a-colourful-love-triangle-7732761.html|title=Sab Kushal Mangal trailer: Akshaye Khanna, Riva Kishan, Priyaank Sharma's film is a colourful love triangle|accessdate=3 December 2019|work=Firstpost|date=3 December 2019 }}</ref> ''স্ক্ৰল ডট ইন''ৰ নন্দিনী ৰামনাথে লিখিছে, "খান্নাৰ বাবু চৰিত্ৰটোৱে যেতিয়াই পৰ্দাত দেখা দিয়ে তেতিয়াই ছবিখন জীপাল কৰি তোলে, যিটো প্ৰয়োজনতকৈ বহুত কম আছিল, আৰু তেওঁৰ অনুপস্থিতি বাৰুকৈয়ে অনুভৱ কৰা যায়।" <ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/948505/sab-kushal-mangal-movie-review-akshaye-khanna-is-the-best-thing-about-groom-kidnapping-comedy|title=Sab Kushal Mangal Review: Akshaye Khanna is the best thing about groom kidnapping comedy|accessdate=3 January 2020|work=Scroll.in|date=3 January 2020 }}</ref> ২০২১ চনত খান্নাই ''ষ্টেট অৱ চিজ: টেম্পল এটেক''ত এজন এন.এছ.জি (NSG) বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|last=Banerjee|first=Arnab|date=10 July 2021|title='State Of Siege Temple Attack': Half-Forgotten Slice Of History|url=https://www.outlookindia.com/website/story/opinion-state-of-siege-temple-attack-half-forgotten-slice-of-history/387677|access-date=11 July 2021|website=Outlook India}}</ref> শৈবাল চেটাৰ্জীয়ে উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্না নিঃসন্দেহে এজন প্ৰতিভাশালী অভিনেতা। ছবিখনৰ মাজে মাজে তেওঁৰ সেই মানসম্পন্ন অভিনয়ৰ আভাস পোৱা যায়। কিন্তু তেওঁ এনে এখন চিত্ৰনাট্যত আবদ্ধ হৈ পৰিছে য’ত চৰিত্ৰৰ বিকাশৰ বাবে থল অতি কম।" <ref>{{Cite web|title=State Of Siege: Temple Attack Review - Reeks Of Staleness Despite Akshaye Khanna's Efforts|url=https://www.ndtv.com/entertainment/state-of-siege-temple-attack-review-reeks-of-staleness-despite-akshaye-khannas-efforts-2-stars-out-of-5-2482589|access-date=27 July 2021|website=NDTV India}}</ref> ছবিখন ২০২৫ চনত প্ৰেক্ষাগৃহত ''অক্ষৰধাম: অপাৰেচন বজ্ৰ শক্তি'' নামেৰে মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web |access-date=20 June 2025 |title=Akshaye Khanna's OTT film revamped for theatres as Akshardham Operation Vajra Shakti |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/akshaye-khannas-ott-film-revamped-for-theatres-as-akshardham-operation-vajra-shakti-2743879-2025-06-20 |work=India Today |date=20 June 2025 }}</ref> বহু পলকৈ মুক্তি পোৱা খান্নাৰ ছবি ''লাভ ইউ হামেশা'' ২০২২ চনৰ তেওঁৰ প্ৰথম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়, য’ত সোণালী বেন্দ্ৰেও আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2001/apr/03slide6.htm|title=Love You Hamesha|work=Rediff.com|access-date=17 July 2022|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517081835/https://www.rediff.com/movies/2001/apr/03slide6.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/entertai/2000/nov/02varma.htm|title=Name calling, Bollywood style!|work=Rediff|author=Komal Nahta|access-date=17 August 2022|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517084839/https://www.rediff.com/entertai/2000/nov/02varma.htm|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দৃশ্যম ২''ত এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছবিখন সমালোচনাত্মক আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱাৰ লগতে খান্নাই তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{Cite web|title=Drishyam 2 Box office collection - Worldwide|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-2/box-office/|website=Bollywood Hungama|date=18 November 2022 |access-date=22 January 2023}}</ref> ''বলীবুড হাংগামা''ৰ এজন সমালোচকে লিখিছে, "অক্ষয় খান্না এই ফ্ৰেঞ্চাইজিটোৰ বাবে এক সুন্দৰ সংযোজন। চৰিত্ৰায়ণ আৰু অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।" <ref>{{cite web |title=Drishyam 2 Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-2/critic-review/drishyam-2-movie-review/drishyam-2-gives-a-paisa-vasool-experience-thanks-to-the-performances-applause-worthy-climax/|website=Bollywood Hungama|access-date=25 November 2022|date=18 November 2022}}</ref> আনহাতে ''নিউজ ১৮''ৰ সোণিল ডেধিয়াই লিখিছে, "অক্ষয় খান্নাই সদায় দি অহাৰ দৰেই শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ প্ৰতিটো দৃশ্যতে জিলিকি উঠিছে আৰু দৰ্শকৰ মনত এক ডাঙৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।" <ref>{{cite web |title=Drishyam 2 Review: Ajay Devgn, Akshaye Khanna, Tabu excel in this engaging thriller|url=https://www.news18.com/news/movies/drishyam-2-review-ajay-devgn-akshaye-khanna-tabu-excel-in-this-engaging-thriller-6410965.html|website=News 18|date=18 November 2022 |access-date=25 November 2022}}</ref> === অতিৰিক্ত প্ৰশংসা (২০২৫–বৰ্তমান) === পুনৰ দুবছৰীয়া বিৰতিৰ অন্তত, খান্নাই ২০২৫ চনৰ তেওঁৰ প্ৰথমখন ছবি ''ছাৱা''ত মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছত্ৰপতি সম্ভাজী মহাৰাজৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত এই ছবিখনত বিকী কৌশলে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Chhaava teaser: Vicky Kaushal's Chhatrapati Sambhaji faces off against Akshaye Khanna's Aurangzeb. Watch|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/chhaava-teaser-vicky-kaushals-chhatrapati-sambhaji-faces-off-against-akshaye-khannas-aurangzeb-watch-101724046514530.html|accessdate=19 August 2024|work=The Hindustan Time |date=19 August 2024 }}</ref><ref>{{cite web |date=19 October 2023 |title=Vicky Kaushal's Chaawa will see Akshaye Khanna as Emperor Aurangzeb |url=https://www.filmcompanion.in/news/vicky-kaushals-chaawa-will-see-akshaye-khanna-as-emperor-aurangzeb |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613112018/https://www.filmcompanion.in/news/vicky-kaushals-chaawa-will-see-akshaye-khanna-as-emperor-aurangzeb |archive-date=13 June 2024 |access-date=25 November 2023 |work=Film Companion}}</ref> পৰ্দাত তেওঁলোকৰ মাজৰ প্ৰতিযোগিতাখন অধিক তীব্ৰ কৰি তুলিবলৈ খান্না আৰু কৌশলে চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত ইজনে সিজনৰ সৈতে কথা-বতৰা পতাৰপৰা বিৰত আছিল।<ref>{{Cite web |last=Goyal |first=Samarth |date=4 February 2025 |title=Vicky Kaushal and Akshaye Khanna didn't want see 'each other's faces' during the filming of Chhaava; Here's why |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/vicky-kaushal-and-akshay-khanna-didnt-want-see-each-others-faces-during-the-filming-of-chhaava-heres-why-101738663977009.html#:~:text=Bollywood%20actors%20Vicky%20Kaushal%20and,hold%20of%20Chhatrapati%20Sambhaji%20Maharaj. |access-date=22 February 2025 |website=Hindustan Times}}</ref> ''হিন্দুস্তান টাইমছ''ৰ ঋষভ সুৰীয়ে তেওঁৰ অভিনয়ক "ভয়ংকৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ ভাবপ্ৰকাশক চকুহালৰ প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Chhaava movie review: Vicky Kaushal is near-flawless, Akshaye Khanna terrifies in imperfect Chhatrapati Sambhaji biopic|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/chhaava-movie-review-vicky-kaushal-is-near-flawless-akshaye-khanna-terrifies-in-imperfect-chhatrapati-sambhaji-biopic-101739501218281-amp.html |access-date=14 February 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰি ই সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় ছবিসমূহৰ অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে ''দৃশ্যম ২''ক চেৰ পেলাই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2025 - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2025/ |access-date=23 February 2025 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 April 2025 |title=Chhaava Box Office: Film becomes the 4th release to cross Rs. 600 Cr; Vicky Kaushal joins SRK, Rajkummar Rao & Allu Arjun in the Rs. 600 Cr Club |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/chhaava-box-office-film-becomes-4th-release-cross-rs-600-cr-vicky-kaushal-joins-srk-rajkummar-rao-allu-arjun-rs-600-cr-club/ |access-date=6 June 2025 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ তেওঁৰ আন এখন ছবি ''ধুৰন্ধৰ''ত খান্নাই পাকিস্তানী গেংষ্টাৰ ৰেহমান দকাইতৰ (যাক ৰেহমান বালোচ বুলিও জনা যায়) চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন ভূ-ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ লিয়াৰী অঞ্চলৰ স্থানীয় গেংসমূহৰ সৈতে ভাৰতীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা 'ৰ' (R&AW)-ৰ অভিযানৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত।<ref>{{cite web |access-date=8 July 2024 |title=Akshaye Khanna joins Ranveer Singh, Sanjay Dutt, R Madhavan, Arjun Rampal in Aditya Dhar's Dhurandhar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-akshaye-khanna-joins-ranveer-singh-sanjay-dutt-r-madhavan-arjun-rampal-aditya-dhars-dhurandhar |work=Bollywood Hungama |date=8 July 2024 }}</ref><ref>{{cite web |title=Ranveer Singh's Dhurandhar brings to focus Lyari's past of political-crime nexus |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranveer-singh-dhurandhar-brings-to-focus-lyari-past-of-political-crime-nexus-2827615-2025-11-28 |access-date=28 November 2025 |work=[[India Today]] |date=28 November 2025 }}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ অনুজ কুমাৰে অনুভৱ কৰিছিল যে অক্ষয়ে তেওঁৰ "ভয় লগা উপস্থিতি আৰু তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে দৰ্শকক আচৰিত কৰি তুলিছে।" <ref>{{Cite news |last=Kumar |first=Anuj |date=5 December 2025 |title='Dhurandhar' movie review: Revenge served cold |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/dhurandhar-movie-review-ranveer-singh-aditya-dhar-akshaye-khanna-indo-pakistan/article70362352.ece |access-date=5 December 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ছবিখনত খান্নাৰ প্ৰৱেশৰ দৃশ্যত কৰা এটা স্বতঃস্ফূৰ্ত নৃত্য ("Fa9la" গীতটোৰ সৈতে) ছচিয়েল মিডিয়াত ভাইৰেল হৈ পৰে।<ref>{{Cite web |date=13 December 2025 |title='Akshaye Khanna's dance sequence in Dhurandhar song Fa9la was one take, impromptu, last minute': Film's choreographer |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-dance-scene-in-dhurandhar-song-fa9la-was-one-take-impromptu-last-minute-film-choreographer-vijay-ganguly-101765634032953.html |access-date=16 December 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ''ছাৱা'' আৰু ''ধুৰন্ধৰ'' — দুয়োখন ছবিৰ বাবে খান্নাই ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু বহু সমালোচকে ২০২৫ বৰ্ষটোক "খান্নাৰ বছৰ" বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=7 December 2025 |title=Why internet is calling 2025 'Akshaye Khanna's year': From Dhurandhar to Chhaava, powerhouse performances behind the frenzy |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/why-internet-is-calling-2025-akshaye-khannas-year-from-dhurandhar-to-chhaava-powerhouse-performances-behind-the-frenzy/articleshow/125814287.cms?hl=en-IN&from=mdr |access-date=16 December 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 December 2025 |title=Dhurandhar: Akshaye Khanna Lauded By Former Co-Star For 'Slapping' All With Performances And Not PR |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/dhurandhar-akshaye-khanna-lauded-by-former-co-star-ameesha-patel-for-slapping-all-with-performances-and-not-pr-article-153297620 |access-date=16 December 2025 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 December 2025 |title='If I didn't become Shah Rukh Khan, does that mean I'm not a star?': Dhurandhar's Akshaye Khanna once explained why he never became a Bollywood superstar |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/if-i-didnt-become-shah-rukh-khan-does-that-mean-im-not-a-star-dhurandhars-akshaye-khanna-once-explained-why-he-never-became-a-bollywood-superstar/articleshow/125881823.cms?hl=en-IN&from=mdr |access-date=16 December 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> অহা দিনত তেওঁক [[নেটফ্লিক্স]]ৰ মূল চলচ্চিত্ৰ ''ইক্কা''ত ছানী দেউওলৰ সৈতে অভিনয় কৰা দেখা যাব।<ref>{{Cite web |date=2025-09-17 |title=Sunny Deol OTT Debut: थिएटर के बाद अब ओटीटी की दुनिया में एंट्री करेंगे सनी देओल, 'बॉर्डर' के इस एक्टर संग करेंगे स्क्रीन शेयर |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/bollywood/sunny-deol-ott-debut-reunites-with-border-actor-akshaye-khanna-in-film-ikka-details |access-date=2026-01-06 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> == ৰাজহুৱা ছবি আৰু শিল্পকলা == [[File:Akshaye Khanna at the script reading session of 'Gandhi My Father'.jpg|thumb|''গান্ধী, মাই ফাদাৰ''ৰ চিত্ৰনাট্য পাঠৰ সময়ত খান্না]] খান্নাক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ এগৰাকী অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web | title=How did Akshaye Khanna go from being forgotten to becoming the most celebrated actor of 2025? | website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] | date=10 December 2025 | url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/how-did-akshaye-khanna-go-from-being-forgotten-to-becoming-the-most-celebrated-actor-of-2025-1503523789.html }}</ref> ৰাজীৱ মাছন্দে খান্নাক "বলীবুডৰ অন্যতম অকলশৰীয়া অভিনেতা" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |author=Rajeev Masand |title=Interview - Acting keeps me alive: Akshaye Khanna |work=Rajeev Masand |accessdate=11 December 2021 |url=https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/acting-keeps-me-alive-akshaye/ |archive-date=7 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707161906/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/acting-keeps-me-alive-akshaye/ |url-status=dead |archivedate=7 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230707161906/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/acting-keeps-me-alive-akshaye/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ছচিয়েল মিডিয়াত সক্ৰিয় নহয় আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ চকুৰপৰা আঁতৰি থকাৰ লগতে ব্যাপক ৰাজহুৱা প্ৰচাৰৰপৰা বিৰত থকাৰ বাবে পৰিচিত, যাৰ বাবে তেওঁক প্ৰায়ে এক ৰহস্যমজ় ব্যক্তিত্ব হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 December 2025 |title='Man of mystery' Akshaye Khanna was the 'school crush, most popular senior', recalls his schoolmate: 'He was the quiet storm' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-school-crush-most-popular-senior-quiet-storm-man-of-mystery-10418220/ |access-date=17 December 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> অভিনেতাগৰাকীয়ে নিজৰ নিঃসংগতাক পৱিত্ৰ বুলি জ্ঞান কৰে আৰু অকলশৰে সময় অতিবাহিত কৰাৰ পছন্দৰ বিষয়ে মুকলিকৈ কৈছে। তেওঁ বিবাহৰ প্ৰতি অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰি নিজকে "বিবাহৰ উপযুক্ত নহয়" বুলি অভিহিত কৰিছে আৰু নিজৰ স্বতন্ত্ৰ জীৱন-শৈলীৰ সৈতে আপোচ কৰিবলৈ টান পোৱা বুলি জানিবলৈ দিছে।<ref>{{Cite news |title="I'm even more commitment-phobic now": Reason why Akshaye Khanna never got married, how to deal with this phobia |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/love-sex/im-even-more-commitment-phobic-now-reason-why-akshaye-khanna-never-got-married-how-to-deal-with-this-phobia/articleshow/125883076.cms |access-date=17 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ''ইত্তেফাক'' ছবিখনৰ এক প্ৰচাৰমূলক অনুষ্ঠানত কৰণ জোহৰে মন্তব্য কৰিছিল যে খান্নাৰ এক গহীন আৰু ভাবলেশহীন কণ্ঠস্বৰ আছে। সেই একেটা অনুষ্ঠানতে শ্বাহৰুখ খানে ধেমালি কৰি খান্নাক "অদ্ভুত" বুলি অভিহিত কৰিছিল। খানে তেওঁৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰৰ কথা সুঁৱৰি কৈছিল যে খান্না অতি শান্ত স্বভাৱৰ বাবে তেওঁৰ সৈতে কথা পতাটো এক বিশেষ অভিজ্ঞতা।<ref>{{Cite web |last=Gavankar |first=Vaishnavi |title=When Shah Rukh Khan praised Akshaye Khanna for his dancing skills on beats, asked, 'Why the hell are you like this?' |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-shah-rukh-khan-praised-akshaye-khanna-for-his-dancing-skills-on-beats-asked-why-the-hell-are-you-like-this-article-13719867.html/amp |website=Moneycontrol}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=MC4feT1VN0k |title=When SRK Revealed That He Is A Big Fan Of Akshaye Khanna {{!}} SRK ने बताया कि वो अक्षय का बड़ा फैन है |date=5 November 2017 |last=Six Sigma Films |access-date=17 December 2025 |via=YouTube}}</ref> অনুৰাধা প্ৰসাদৰ সৈতে হোৱা এটা সাক্ষাৎকাৰত নিজৰ তাৰকা খ্যাতিৰ বিষয়ে সোধা প্ৰশ্নৰ উত্তৰত খান্নাই নিজৰ ১৫বছৰীয়া কেৰিয়াৰৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ চলচ্চিত্ৰ জগতক ব্যাৱসায়িক জগতৰ সৈতে তুলনা কৰি কয় যে ৫০০ কোটি টকাৰ সম্পত্তিৰ গৰাকী এজন ব্যৱসায়ীক কেৱল ৰতন টাটা বা ধীৰুভাই আম্বাণীৰ দৰে চহকী নোহোৱাৰ বাবেই বিফল বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। তেওঁ বৰ্তমানৰ অৱস্থানক লৈ সন্তুষ্ট বুলি সামৰণি মাৰে।<ref>{{Cite web |title='If I didn't become Shah Rukh Khan, does that mean I'm not a star?': Dhurandhar's Akshaye Khanna once explained why he never became a Bollywood superstar - The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/if-i-didnt-become-shah-rukh-khan-does-that-mean-im-not-a-star-dhurandhars-akshaye-khanna-once-explained-why-he-never-became-a-bollywood-superstar/articleshow/125881823.cms?from=mdr |access-date=17 December 2025 |website=m.economictimes.com | date=10 December 2025 }}</ref> === শিল্পকলা === ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ কোমল পাঞ্চালে তেওঁক "আটাইতকৈ সূক্ষ্ম আৰু নিপুণ অভিনেতা" বুলি অভিহিত কৰি উল্লেখ কৰে যে, "অক্ষয় এনে এজন ব্যক্তি যিয়ে নিজকে চৰিত্ৰৰ ওপৰত জাপি নিদিয়ে, বৰঞ্চ পৰ্দাত ৰূপায়ণ কৰা প্ৰতিটো চৰিত্ৰৰ সৈতে একাত্ম হৈ পৰে।" <ref>{{Cite web |author=Komal RJ Panchal |title=Akshaye Khanna on his films, sabbaticals, career and more: 'Who wants to sit at home? I love to be on set' |work=Indian Express |date=28 October 2017 |accessdate=23 August 2021 |url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-is-all-praise-for-akshaye-khanna-1.2114384}}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ৰ ৰোহিনী আয়াৰে কয় যে, "অক্ষয়ৰ এটাৰ পিছত আনটো শক্তিশালী অভিনয় আগবঢ়োৱাৰ এক বিশেষ দক্ষতা আছে।" <ref>{{Cite web |author=Rohini Iyer |title=Interview - What makes Akshaye Khanna happy? |work=Rediff.com - Rediff Movies |accessdate=23 November 2021 |url=https://m.rediff.com/movies/2002/nov/02aksh.htm}}</ref> ''খালিজ টাইমছ''ৰ খালিদ মহম্মদে উল্লেখ কৰিছে, "এজন অনিচ্ছুক অভিনেতাৰপৰা অধিক সক্ৰিয় অভিনেতালৈ — দুৰ্ধৰ্ষ প্ৰতিভাশালী অক্ষয় খান্নাই সফলতাৰ চক্ৰটো সম্পূৰ্ণ কৰিছে।" <ref name="AK" /> ''মুম্বাই মিৰৰ''ৰ ৰশ্মিলা ভট্টাচাৰ্যই অভিনেতাগৰাকীক "অতি সময়নিষ্ঠ" হোৱাৰ বাবে প্ৰশংসা কৰিছে।<ref>{{Cite web |author=Roshmila Bhattacharya |title=Akshaye Khanna: I am one of the luckiest few who enjoys going to work every day |work=Mumbai Mirror |accessdate=20 May 2021 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-i-am-one-of-the-luckiest-few-who-enjoys-going-to-work-every-day/articleshow/72907240.cms |archivedate=26 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200226162728/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-i-am-one-of-the-luckiest-few-who-enjoys-going-to-work-every-day/articleshow/72907240.cms |deadurl=yes }}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ৰ ভি এছ শ্ৰীনিবাসনে ''বৰ্ডাৰ'' মুক্তিৰ পিছত খান্নাক "ভৱিষ্যতৰ তাৰকা" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |author=V S Srinivasan |title=Bollywood '97 |work=Rediff.com |date=2 February 1998 |accessdate=28 September 2019 |url=https://m.rediff.com/movies/1998/feb/02hit.htm}}</ref> সমালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ''দিল চাহতা হ্যায়'' ছবিখন আছিল খান্নাৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধিক্ষণ। ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ স্নেহা বেংগানীয়ে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোক "অতি যত্ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণেৰে লিখা তথা পৰিৱেশন কৰা" বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ লগতে কয় যে "অক্ষয় খান্নাৰ যোগ্য অভিনয় অবিহনে" এই চৰিত্ৰটো বেলেগ হ’লহেঁতেন।<ref>{{Cite web |author=Sneha Bengani |title=Dil Chahta Hai: Akshaye Khanna's character Siddharth Sinha grounded Farhan Akhtar's coming-of-age film |work=Firstpost |date=10 August 2021 |accessdate=10 August 2021 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/dil-chahta-hai-turns-20-akshaye-khannas-character-siddharth-sinha-grounded-farhan-akhtars-coming-of-age-film-9873831.html/amp}}</ref> ''ফিল্মফেয়াৰ''ৰ আকৃতি আনন্দৰ মতে, "ছবিখনত তেওঁৰ অভিনয়েই তেওঁক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে।" <ref>{{Cite web |author=Aakriti Anand |title=Then and Now: Dil Chahta Hai |work=Filmfare |date=14 August 2015 |accessdate=11 September 2019 |url=https://m.filmfare.com/features/then-and-now-dil-chahta-hai-10194.amp}}</ref> ''হমৰাজ'', ''দীৱানগী'' (দুয়োখন ২০০২), ''হাঙ্গামা'' (২০০৩), ''গান্ধী, মাই ফাদাৰ'' (২০০৭), ''ৰেচ'' (২০০৮) আৰু ''দৃশ্যম ২'' (২০২২)ত বিভিন্ন ধৰণৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ জৰিয়তে খান্নাৰ বহুমুখী প্ৰতিভাৰ কথা ফুটি উঠিছে।<ref name="AKhanna" /><ref name="AkshayeKh" /> ''দ্য এছিয়ান এজ''ৰ নিৰ্তিকা পাণ্ডিতাৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত খান্নাই নিজকে "এজন পৰিচালকৰ অভিনেতা" বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ লগতে কয় যে তেওঁ "নিজৰ জীৱনটো ব্যক্তিগত কৰি ৰাখিবলৈ ভাল পায় আৰু সামাজিক জীৱনৰপৰা আঁতৰি থাকে।" <ref>{{Cite web |author=Nirtika Pandita |title=I don't have an appetite for social life: Akshaye Khanna |work=The Asian Age |date=10 December 2019 |accessdate=29 September 2021 |url=https://www.asianage.com/entertainment/bollywood/101219/dont-have-an-appetite-for-social-life-akshaye-khanna.html}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''-এ ২০২২ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ তালিকাত খান্নাৰ ''দৃশ্যম ২''ৰ অভিনয়ক স্থান দিছে।<ref>{{Cite web |author=Kartik Bhardwaj |title=Class act: Best performers of 2022 Bollywood movies |work=The New Indian Express |date=30 December 2022 |access-date=31 December 2022 |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2022/Dec/30/classact-best-performers-of-2022-bollywood-movies-2533171.html}}</ref> ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ সদস্যসকলেও প্ৰায়ে খান্নাৰ প্ৰশংসা কৰিছে। শ্বাহৰুখ খানে কৈছে, "মই সদায় অক্ষয় আৰু তেওঁৰ অভিনয় ক্ষমতাৰ প্ৰতি অতি অনুৰক্ত। মই তেওঁৰ কামৰ এজন ডাঙৰ অনুৰাগী। তেওঁৰ মাজত এটা অদ্ভুত ৰহস্য আছে যিটো তেওঁৰ অভিনয়ত প্ৰতিফলিত হয়।" <ref>{{Cite web |title=Shah Rukh Khan is all praise for Akshaye Khanna, calls him effortless |work=Gulf News - Bollywood |date=28 October 2017 |accessdate=23 December 2020 |url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-is-all-praise-for-akshaye-khanna-1.2114384}}</ref> কৰীণা কাপুৰে অভিনেতাগৰাকীৰ ওপৰত তেওঁৰ "চৰম ক্ৰাশ্ব (huge crush)" থকা বুলি স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Interview - Kareena Kapoor - I had a huge crush on Akshaye Khanna |work=Rediff.com |accessdate=28 January 2019 |url=https://m.rediff.com/movies/report/slide-show-1-kareena-kapoor-i-am-still-as-protective-about-the-people-i-love/20130102.htm}}</ref> তেওঁৰ ''চেকচন ৩৭৫''ৰ সহ-অভিনেত্ৰী ৰিচা চড্ডাই তেওঁক এজন "অৱহেলিত অভিনেতা (underrated actor)" বুলি অভিহিত কৰি কয়, "মই অক্ষয় খান্নাৰ কামৰ প্ৰতি অত্যন্ত শ্ৰদ্ধাশীল। তেওঁ এজন মেধাবী, অৱহেলিত আৰু অতি বুদ্ধিমান অভিনেতা।" <ref>{{Cite web |title=Exclusive - Akshaye Khanna is brilliant but an underrated actor: Richa Chadha |work=India Today |date=23 January 2019 |accessdate=28 December 2021 |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/akshaye-khanna-is-brilliant-but-an-underrated-actor-richa-chadha-1436658-2019-01-23}}</ref> খান্নাই কেইবাটাও কনচাৰ্ট ট্যুৰতো অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ১৯৯৯ চনত তেওঁৰ প্ৰথমটো কনচাৰ্ট ট্যুৰ আছিল "মেগনিফিসেণ্ট ফাইভ", য'ত তেওঁ আমিৰ খান, ঐশ্বৰ্য ৰায়, ৰাণী মুখাৰ্জী আৰু টুইংকল খান্নাৰ সৈতে অংশ লৈছিল।<ref>{{cite news |author=Keely, Alistair |title=Bollywood five prove simply magnificent |date=30 August 1999 |url=http://www.thefreelibrary.com/Bollywood+five+prove+simply+magnificent.-a060496021 |work=The Birmingham Post |access-date=12 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222151835/http://www.thefreelibrary.com/Bollywood+five+prove+simply+magnificent.-a060496021 |archive-date=22 February 2014 |url-status=live}}{{subscription required|via=The Free Library}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mega Millennium Concert 1999: When Aamir Khan, Akshaye Khanna, Aishwarya Rai, Rani Mukerji came together for event |work=DNA India |accessdate=12 May 2021 |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-mega-millennium-concert-1999-when-aamir-khan-akshaye-khanna-aishwarya-rai-rani-mukerji-came-together-for-event-2814599/amp}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁৰ ছবি ''আপ কি খাতিৰ''ৰ শিৰোনাম গীতটোৰ আনপ্লাগড ভাৰ্ছনত তেওঁ কণ্ঠ দান কৰিছিল।<ref>{{cite web|author=Taran Adarsh|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/aap-ki-khatir/critic-review/aap-ki-khatir-movie-review/|title=Aap Ki Khatir Movie and Music Review!|website=Bollywood Hungama|date=25 August 2006 |accessdate=15 December 2018}}</ref> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== *[[:en:Akshaye Khanna filmography|অক্ষয় খান্নাৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ]] ==বঁটা আৰু মনোনয়ন== *[[:en:List of awards and nominations received by Akshaye Khanna|অক্ষয় খান্নাই লাভ কৰা বঁটা আৰু মনোনয়নৰ তালিকা]] খান্নাই দুটাকৈ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰিছে — ''বৰ্ডাৰ'' ছবিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতা আৰু ''দিল চাহতা হ্যায়''ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ বঁটা।<ref>{{cite news |title=Complete list of Filmfare Awards Winners from 1953 to 2019 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners |access-date=14 December 2020 |work=filmfare.com |language=en}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Akshaye Khanna|অক্ষয় খান্না}} * {{IMDb name|0451379}} * {{Bollywood Hungama person|akshaye-khanna}} {{Navboxes|list={{IIFAAwardBestNegativeRole}} {{Filmfare Award for Best Supporting Actor|2001–2020}} {{Filmfare Award for Best Male Debut}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ScreenAwardBestActorNegativeRole}} {{ZeeCineAwardBestSupportingActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}}{{DEFAULTSORT:Khanna, Akshaye}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] 0r9q4uutbyo6x1u48welg9wjkoeb5wh 0 130959 635836 603933 2026-09-16T16:35:01Z Depot, KG 48849 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 635836 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = পাশ্চাত্য দৰ্শন | era = সমসাময়িক দৰ্শন | school_tradition = {{unbulleted list | মহাদেশীয় দৰ্শন | স্বায়ত্তশাসনবাদ<ref>{{cite web |url=https://www.essex.ac.uk/events/2025/01/29/totality-and-feminist-life-session-1 |title=টোটেলিটি এণ্ড ফেমিনিষ্ট লাইফ: লুকাচৰ সৌন্দৰ্যতত্ত্বৰ ওপৰত ছিলভিয়া ফেডেৰিচিৰ লেখা পাঠ, অধিৱেশন ১ |date=২৯ জানুৱাৰী ২০২৫ |publisher=[[ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ এছেক্স]]}}</ref> | [[মাৰ্ক্সবাদী নাৰীবাদ]] }} | name = ছিলভিয়া ফেডেৰিচি | image = La escritora y activista feminista Silvia Federici (cropped).jpg | caption = ২০১৪ চনত সাক্ষাৎকাৰ দি থকা সময়ত ছিলভিয়া ফেডেৰিচি | alt = ২০১৪ চনত সাক্ষাৎকাৰ দি থকা সময়ত ফেডেৰিচিৰ আলোকচিত্ৰ | birth_date = {{Birth year and age|1942}} | birth_place = পাৰ্মা, [[ইটালী]] | education = [[ইউনিভাৰ্ছিটি এট বাফেলো]] (পি এইচ ডি) | institutions = {{unbulleted list | ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ পোৰ্ট হাৰক’ৰ্ট | [হফ্‌ষ্ট্ৰা ইউনিভাৰ্ছিটি }} | notable_works = ''ৱেজেছ এগেইনষ্ট হাউছৱৰ্ক'' (১৯৭৫)<br>''[[কেলিবান এণ্ড দ্য উইচ]]'' (২০০৪) | partner = [[জৰ্জ কেফেন্‌জিছ]] }} '''ছিলভিয়া ফেডেৰিচি''' (জন্ম: ১৯৪২) হৈছে এগৰাকী [[ইটালী]]-[[আমেৰিকা|আমেৰিকান]] শিক্ষাবিদ, শিক্ষয়িত্ৰী আৰু [[মাৰ্ক্সবাদী নাৰীবাদ|মাৰ্ক্সবাদী নাৰীবাদী]] কৰ্মী। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক|নিউয়ৰ্কত]] বাস কৰে।<ref>{{Cite web |date=২৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৭ |title=ছিলভিয়া ফেডেৰিচিৰ-জীৱনী |url=http://info.interactivist.net/article.pl?sid=05%2F10%2F06%2F1324235&mode=nested&tid=9 |archive-date=২৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৭ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000811/http://info.interactivist.net/article.pl?sid=05%2F10%2F06%2F1324235&mode=nested&tid=9 |access-date=২৭ নৱেম্বৰ ২০২২ |website=ইণ্টাৰএক্টিভিষ্ট |archivedate=2007-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928000811/http://info.interactivist.net/article.pl?sid=05%2F10%2F06%2F1324235&mode=nested&tid=9 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁক মাৰ্ক্সবাদী নাৰীবাদী তত্ত্ব, নাৰীৰ ইতিহাস, ৰাজনৈতিক দৰ্শন আৰু কমনছৰ ইতিহাস আৰু তত্ত্বৰ অন্যতম মুখ্য তাত্ত্বিক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ আটাইতকৈ প্ৰখ্যাত গ্ৰন্থ ''কেলিবান এণ্ড দ্য উইচ'' (২০০৪) বহু ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু বহু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠ্যসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=ছিলভিয়া ফেডেৰিচি — অতিথি বক্তা |publisher=ভাৰ্মণ্ট কলেজ অৱ ফাইন আৰ্টছ |date=এপ্ৰিল ২০২১ |url=https://vcfa.edu/visiting-faculty/silvia-federici/ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://as.nyu.edu/research-centers/marc/undergraduate/undergraduate-courses0.html |title=স্নাতক পাঠ্যক্ৰম |publisher=এনৱাইইউ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স |date=ফ’ল ২০২৫}}</ref><ref>{{cite web |title=কেলিবান এণ্ড দ্য উইচ |archive-date=৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৫ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906130732/http://www.evergreen.edu/catalog/2015-16/programs/calibanandthewitch-12391 |publisher=[এভাৰগ্ৰিন ষ্টেট কলেজ |series=ফ’ল ২০১৫ ছেমিষ্টাৰ |url=http://www.evergreen.edu/catalog/2015-16/programs/calibanandthewitch-12391 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বহু দশক ধৰি ফেডেৰিচিয়ে বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাৰীবাদী সংগঠনৰ সৈতে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[নাইজেৰিয়া|নাইজেৰিয়াৰ]] নাৰী (WIN) আৰু লেটিন আমেৰিকাভিত্তিক নি উনা মেনোছ উল্লেখযোগ্য। এই সংগঠনসমূহৰ জৰিয়তে তেওঁ [[নাৰীৰ বিৰুদ্ধে হিংসা|লিংগভিত্তিক হিংসাৰ]] বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |title=ছিলভিয়া ফেডেৰিচিৰ নাৰীবাদী প্ৰতিক্ৰিয়া, বিনা-মজুৰিৰ শ্ৰম, নাৰীহত্যা আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক নীৰৱতাৰ ওপৰত আলোচনা |url=https://raggeduniversity.co.uk/2024/08/14/sylvia-federici-discusses-feminist-responses-unpaid-labour-femicide-and-institutional-silence/ |date=১৪ আগষ্ট ২০২৪ |publisher=ৰেগ্‌ড ইউনিভাৰ্ছিটি}}</ref> ২০১০ দশকত তেওঁ [[স্পেইন|স্পেইনৰ]] নাৰীবাদী গোটসমূহৰ সৈতে মিলি এটা প্ৰকল্প সংগঠিত কৰে, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল আধুনিক যুগৰ আৰম্ভণিৰ [[ইউৰোপ|ইউৰোপত]] ডাইনী বুলি অভিযুক্ত কৰি নিৰ্যাতন দিয়া নাৰীৰ ইতিহাস পুনৰ্নিমাণ কৰা। লগতে তেওঁ যাক বৰ্তমানেও বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত চলি থকা ডাইনী-হত্যা বুলি বিশ্বাস কৰে, সেই বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰা।<ref>{{cite magazine |magazine=[[ছায়েণ্টিফিক আমেৰিকান]] |last1=ফেডেৰিচি |first1=ছিলভিয়া |last2=মাৰ্কহাম-কেণ্টৰ |first2=এলিছ |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-social-turmoil-has-increased-witch-hunts-throughout-history/ |title=কিদৰে সামাজিক অস্থিৰতাই ইতিহাসত ডাইনী-হত্যা বৃদ্ধি কৰিছে |quote=প্ৰতিবছৰে বিশ্বজুৰি এক হাজাৰৰো অধিক লোক—যাৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু শিশুো আছে—ডাইনীবিদ্যা ব্যৱহাৰৰ অভিযোগত নিৰ্যাতিত, গৃহচ্যুত বা নিহত হয়। আধুনিকীকৰণৰ সৈতে এই ঘটনা হ্ৰাস পাব বুলি কিছুমান বিংশ শতিকাৰ পণ্ডিতে ভাবিছিল যদিও বাস্তৱত বহু ঠাইত এই ঘটনাবোৰ এতিয়াও অব্যাহত আছে আৰু কিছুমান ঠাইত বৃদ্ধি পাইছে। |date=১ মে’ ২০২৩}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ছিলভিয়া ফেডেৰিচিৰ জন্ম ১৯৪২ চনত পাৰ্মা, [[ইটালী]]ত হৈছিল।<ref name=":0">{{cite news |author-last=Kisner |author-first=Jordan |date=১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ |title=লকডাউনে দেখুৱালে কেনেকৈ অৰ্থনীতিয়ে নাৰীসকলক শোষণ কৰে। তেওঁ এইটো আগতেই জানিছিল। |language=en-US |work=দ্য নিউয়ৰ্ক টাইম্‌ছ |url=https://www.nytimes.com/2021/02/17/magazine/waged-housework.html |access-date=২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ |issn=0362-4331}}</ref> ফুলব্ৰাইট বৃত্তিৰ সহায়ত<ref name=":0" /> তেওঁ ১৯৬৭ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ যায় আৰু ইউনিভাৰ্ছিটি এট বাফেলোত দৰ্শনত পি এইচ ডি অধ্যয়নৰ বাবে নামভৰ্তি কৰে।<ref name="Haiven_interview">{{cite magazine |last=Haiven |first=Max |url=http://politicsandculture.org/2009/11/03/silvia-federici-on-capitalism-colonialism-women-and-food-politics/ |title=ছিলভিয়া ফেডেৰিচি: পুঁজিবাদ, উপনিৱেশবাদ, নাৰী আৰু খাদ্য-ৰাজনীতিত |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721214339/http://politicsandculture.org/2009/11/03/silvia-federici-on-capitalism-colonialism-women-and-food-politics/ |magazine=Politics and Culture |archive-date=২১ জুলাই ২০১১ |date=নৱেম্বৰ ২০০৯ |issue=২ (খাদ্য আৰু সাৰ্বভৌমত্ব বিষয়ক বিশেষ সংখ্যা) |access-date=2026-02-05 |archivedate=2017-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011235427/http://politicsandculture.org/2009/11/03/silvia-federici-on-capitalism-colonialism-women-and-food-politics/ |deadurl=yes }}</ref> ==শিক্ষাবিদ্যাগত কৰ্মজীৱন== ডক্টৰেট উপাধি লাভ কৰাৰ পাছত ফেডেৰিচিয়ে কিছুবছৰ ধৰি নাইজেৰিয়াৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ পোৰ্ট হাৰক’ৰ্টত শিক্ষকতা কৰে।<ref>{{Cite book |last=Federici |first=Silvia |title=Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation |year=২০২১ |publisher=পেংগুইন বুক্‌ছ |isbn=978-0-241-53253-9 |series=পেংগুইন মডাৰ্ণ ক্লাছিক্‌ছ |location=লণ্ডন |page=x}}</ref> পিছলৈ তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ হফ্‌ষ্ট্ৰা ইউনিভাৰ্ছিটিত ৰাজনৈতিক দৰ্শন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অধ্যয়নৰ সহযোগী অধ্যাপিকা (এছ’চিয়েট প্ৰফেছৰ) হিচাপে নিযুক্ত হয় আৰু পাছত অধ্যাপিকা (প্ৰফেছৰ) পদলৈ উন্নিত হয়।<ref>{{Cite web |title=ছিলভিয়া ফেডেৰিচিৰ-জীৱনী |archive-url=https://web.archive.org/web/20060420065108/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=03%2F11%2F14%2F2234245 |access-date=২৭ নৱেম্বৰ ২০২২ |website=ডেম’ক্ৰেছি নাও |archive-date=২০ এপ্ৰিল ২০০৬ |url=http://www.democracynow.org/article.pl?sid=03%2F11%2F14%2F2234245 |archivedate=2006-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060420065108/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=03%2F11%2F14%2F2234245 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ বৰ্তমান হফ্‌ষ্ট্ৰা ইউনিভাৰ্ছিটিত এমেৰিটা অধ্যাপিকা উপাধিধাৰী।<ref>{{cite web |title=Faculty Profile: Silvia Federici |publisher=হফ্‌ষ্ট্ৰা ইউনিভাৰ্ছিটি |url=https://www.hofstra.edu/faculty-staff/faculty-profile.html?id=442 |access-date=৩১ জুলাই ২০২৫}}</ref> ==সক্ৰিয়তাবাদ== ১৯৭২ চনত মাৰিয়াৰোছা ডালা কোষ্টা আৰু চেলমা জেমছৰ সৈতে ফেডেৰিচিয়ে আন্তৰ্জাতিক নাৰীবাদী সামূহিক প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যিটো সংস্থাই ঘৰুৱা কামৰ বাবে মজুৰি অভিযান আৰম্ভ কৰে। ১৯৭৩ চনত তেওঁ আমেৰিকাত "ঘৰ কামৰ বাবে মজুৰি" গোট আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰে। ১৯৭৫ চনত তেওঁ ঘৰুৱা কামৰ বিৰুদ্ধে মজুৰি কৰা পমফ্লেট প্ৰকাশ কৰে, যিটো নথিখন ঘৰুৱা কামৰ বাবে মজুৰি আন্দোলনৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি জড়িত।<ref name=":2">{{cite magazine |magazine=Mute |last=Vishmidt |first=Marina |url=https://www.metamute.org/editorial/articles/permanent-reproductive-crisis-interview-silvia-federici |title=Permanent Reproductive Crisis: An Interview with Silvia Federici |date=৭ মাৰ্চ ২০১৩ |access-date=2026-02-05 |archivedate=2024-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240504121012/https://www.metamute.org/editorial/articles/permanent-reproductive-crisis-interview-silvia-federici |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮০ আৰু ৯০ দশকত ফেডেৰিচি মিডনাইট নোটছ কালেকটিভৰ সদস্য আছিল।<ref>{{cite web |title=Revolution At the Witching Hour: The Legacy of Midnight Notes |publisher=PM Press |date=১৭ জুলাই ২০১৯ |url=https://blog.pmpress.org/2019/07/17/revolution-at-the-witching-hour-the-legacy-of-midnight-notes-2/}}</ref> ১৯৯০ চনত তেওঁ আফ্ৰিকাত একাডেমিক ফ্ৰিডম কমিটি (CAFA)ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক হয় আৰু অউছেইনা আলিডুৰ সৈতে এদশকৰো অধিক সময় CAFA বুলেটিন সম্পাদনা কৰে।<ref name=Haiven_interview /> CAFAৰ সৈতে তেওঁৰ জড়িততাৰ বাবে তেওঁ কেইবাবছৰ ধৰি এছ'চিয়েচন অৱ কনচাৰ্ণড আফ্ৰিকা স্কোলাৰছ (ACAS)ৰ কাৰ্যবাহী সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>{{cite magazine |publisher=African Activist Archive |url=https://africanactivist.msu.edu/recordFiles/210-849-23454/ACASBulletinSummer94optresized.pdf |page=2 |magazine=ACAS Bulletin |date=Spring–Summer 1994 |number=42–43 |title=Report from ACAS Co-Chairs |via=[[Michigan State University]]}}</ref> ১৯৯৫ চনত আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাংবাদিক মুমিয়া আবু-জামালক মৃত্যুদণ্ডৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ অভিযানৰ সময়ত ফেডেৰিচিয়ে ৰেডিকেল ফিল'চফি এছ'চিয়েচনৰ ভিতৰত এণ্টি-ডেথ পেনাল্টি প্ৰজেক্ট (এডিপিপি) আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰে। এডিপিপিৰ সহ-নেতা জৰ্জ কেফেণ্টজিছ আৰু এভাৰেট গ্ৰীণৰ সৈতে ফেডেৰিচিয়ে বিশ্ব শৈক্ষিক সম্প্ৰদায়ক মৃত্যুদণ্ডৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।<ref>{{cite web |title=About RPA |last=DuRand |first=Cliff |publisher=Radical Philosophy Association |url=https://www.radicalphilosophyassociation.org/about-rpa.html |access-date=৩১ জুলাই ২০২৫}}</ref> ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ফেডেৰিচি বিশ্বজুৰি ১৫১ গৰাকী নাৰীবাদীৰ ভিতৰত আছিল যিয়ে ৰাছিয়াৰ নাৰীবাদী যুদ্ধ বিৰোধী প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সংহতি কৰি ফেমিনিষ্ট ৰেজিষ্টেন্স এগেইনষ্ট ৱাৰ: এ মেনিফেষ্টোত স্বাক্ষৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web | title=Feminist Resistance Against War: A Manifesto | date=১৭ মাৰ্চ ২০২২ | website=Spectre Journal | url=https://spectrejournal.com/feminist-resistance-against-war/ | access-date=৩১ মাৰ্চ ২০২২}}</ref>{{refn|group=n.|এই ঘোষণাপত্ৰটো ইউক্ৰেইনৰ ফেমিনিষ্ট আৰু Feminist Anti-War Resistance-ৰ সদস্যসকলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Hendl |first1=Tereza |title=Towards accounting for Russian imperialism and building meaningful transnational feminist solidarity with Ukraine |journal=Gender Studies |date=২০২২ |volume=২৬ |pages=62-93 |url=http://kcgs.net.ua/gurnal/26/gs26-2022_full.pdf#page=62}}</ref><ref>{{cite web |last1=Ashley Smith |title=Inside the Russian Resistance Against Putin’s War | date=২৩ জুন ২০২২ | website=Spectre Journal |url=https://spectrejournal.com/inside-the-russian-resistance-against-putins-war/ |access-date=২৪ জানুৱাৰী ২০২৫}}</ref><ref>{{cite web |date=৪ অক্টোবৰ ২০২২ |title=Russia's women are fighting back against the war in Ukraine |website=OpenDemocracy.net |url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/russia-feminist-resistance-to-ukraine-war/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107161228/https://www.opendemocracy.net/en/odr/russia-feminist-resistance-to-ukraine-war/ |access-date=২৪ জানুৱাৰী ২০২৫ |archive-date=৭ জানুৱাৰী ২০২৩ |url-status=live}}</ref>}} ==বিদ্বানসকলৰ অৱদান== ফেডেৰিচিৰ আটাইতকৈ পৰিচিত গ্ৰন্থ কেলিবান এণ্ড দ্য উইচ: উইমেন, দ্য বডি এণ্ড প্ৰিমিটিভ এক্যুমুলেচন (২০০৪)ত লিওপল্ডিনা ফৰ্টুনাটিৰ কামৰ ওপৰত বিস্তাৰিতভাৱে আধুনিক যুগৰ আৰম্ভণিতে হোৱা ডাইনী চিকাৰৰ কাৰণসমূহ অনুসন্ধান কৰা হৈছে।<ref>{{cite magazine |url=https://monthlyreview.org/2018/01/01/mr-069-08-2018-01_0/ |title=Notes from the Editors |date=January 2018 |volume=69 |number=8 |magazine=মনতলী ৰিভিউ |access-date=28 January 2018 |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://highlandernews.org/31755/world-mykki-blanco-d-highlight-johannesburgs-queer-life/ |title="Out of this World": How Mykki Blanco and i-D highlight Johannesburg's queer life |author-last=Cervantes |author-first=Hugo |date=22 January 2018 |work=Highlander |access-date=28 January 2018 |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |url=https://blogs.mediapart.fr/helene-duffau/blog/080416/caliban-et-la-sorciere-femmes-corps-et-accumulation-primitive |title=Caliban et la sorcière: femmes, corps et accumulation primitive |trans-title=Caliban and the Witch: Women, Bodies, and Primitive Accumulation |last=Duffau |first=Helene |work=Club de Mediapart |access-date=28 January 2018 |language=fr-FR |date=8 April 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.lemonde.fr/livres/article/2014/07/09/le-corps-terrain-originel-de-l-exploitation-des-femmes_4454118_3260.html |title=Le corps, terrain originel de l'exploitation des femmes |trans-title=The body, the original terrain of the exploitation of women |newspaper=ল’মঁদ |date=9 July 2014 |language=fr |access-date=28 January 2018 |last1=Despentes |first1=Virginie |last2=Preciado |first2=Beatriz}}</ref> কিন্তু ফেডেৰিচিয়ে নাৰীবাদী ব্যাখ্যাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। কিতাপখনত তেওঁ কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ আদিম সঞ্চয়ৰ ধাৰণাটোৰ পৰম্পৰাগত বুজাবুজিৰ বিৰুদ্ধে যুক্তি আগবঢ়াইছে, যিটোক পুঁজিবাদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বৰঞ্চ তাই এই ধাৰণা কৰে যে আদিম সঞ্চয় পুঁজিবাদৰ নিজৰ এক মৌলিক বৈশিষ্ট্য— অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাটোৱে নিজকে স্থায়ী কৰিবলৈ হ’লে বেদখল কৰা পুঁজিৰ অহৰহ প্ৰৱেশৰ প্ৰয়োজন। এই বেদনাক তেওঁ মহিলাৰ অবেতনীয় শ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰে, প্ৰজনন আৰু অন্যান্যৰ জৰিয়তে, যাক তেওঁ মজুৰি শ্ৰমৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পুঁজিবাদী অৰ্থনীতিৰ উত্থানৰ ঐতিহাসিক পূৰ্বচৰ্ত হিচাপে ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰে। ইয়াৰ সৈতে জড়িত, তেওঁ সাধাৰণ আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ বাবে ঐতিহাসিক সংগ্ৰামসমূহৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰে।<ref>{{cite book |year=2012 |last=Federici |first=Silvia |chapter-url=https://wealthofthecommons.org/essay/feminism-and-politics-commons/ |chapter=Feminism and the Politics of the Commons |editor-last1=Bollier |editor-first1=David |editor-last2=Helfrich |editor-first2=Silke |title=The Wealth of the Commons: A World Beyond Market & State |publisher=Levellers Press |isbn=978-1937146146}}</ref> পুঁজিবাদক সামন্তবাদৰ মুক্তিমূলক পৰাজয় হিচাপে দেখাৰ পৰিৱৰ্তে ফেডেৰিচিয়ে পুঁজিবাদৰ আৰোহনক সাম্প্ৰদায়িকতাৰ উত্থানশীল জোৱাৰক উফৰাই পেলোৱা আৰু মৌলিক সামাজিক চুক্তিখন ধৰি ৰখাৰ এক প্ৰতিক্ৰিয়াশীল পদক্ষেপ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰে। ধৰ্ষণ আৰু বেশ্যাবৃত্তিৰ প্ৰতিষ্ঠানিকৰণক—লগতে পাষণ্ড আৰু ডাইনী চিকাৰৰ বিচাৰ, জ্বলোৱা আৰু নিৰ্যাতন—ক তাই নাৰীক পদ্ধতিগতভাৱে দমন আৰু তেওঁলোকৰ শ্ৰম নিজৰ কৰি লোৱাৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত ৰাখে। এইটো ঔপনিৱেশিক বেদখলৰ সৈতে বান্ধ খাই আছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধি, বিশ্ব বেংক আৰু অন্যান্য প্ৰক্সি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কামক আদিম সঞ্চয়ৰ নৱীকৃত চক্ৰত লিপ্ত হোৱা বুলি বুজিবলৈ এক কাঠামো প্ৰদান কৰে, যাৰ দ্বাৰা সাধাৰণভাৱে ৰখা সকলো বস্তু—পানীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বীজলৈকে, আমাৰ জিনীয় সংহিতালৈকে—ব্যক্তিগতকৃত হয় যিটো নতুন ঘেৰাওৰ ৰাউণ্ডৰ সমান হয়।<ref>{{cite book |title=Commoning with George Caffentzis and Silvia Federici |editor-last1=Barbagallo |editor-first1=Camille |editor-last2=Beuret |editor-first2=Nicholas |editor-last3=Harvie |editor-first3=David |year=2019 |publisher=Pluto Press |isbn=978-0745339412 |pages=152, 275}}</ref> মাৰ্ক্সৰ "আদিম সঞ্চয়"ৰ বিৱৰণীৰ প্ৰতিবিন্দু হিচাপে প্ৰায়ে বৰ্ণনা কৰা কেলিবানে পুঁজিবাদৰ ইতিহাস পুনৰ্গঠন কৰে, নাৰীৰ পুঁজিবাদী বশৱৰ্তীকৰণ, আটলাণ্টিক অতিক্ৰম কৰা দাস ব্যৱসায় আৰু আমেৰিকাৰ উপনিবেশিকৰণৰ মাজৰ ধাৰাবাহিকতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে। গ্ৰন্থখনক "পুঁজিবাদৰ জন্মৰ পুনৰাবৃত্তি যিয়ে নাৰীক কাহিনীৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত ৰাখে" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Kersplebedeb |first=Karl |title=Caliban and the Witch: Women, the Body, and Primitive Accumulation |journal=Upping the Anti |date=26 October 2009 |issue=2 |url=https://uppingtheanti.org/journal/article/02-caliban-and-the-witch-women-the-body-and-primitive-accumulation}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ফেডেৰিচি পাৰ্ক স্লোপ, ব্ৰুকলিনত তেওঁৰ সঙ্গী জৰ্জ কেফেণ্টজিছৰ সৈতে বাস কৰে।<ref name=":0" /> ==টোকা== {{reflist|group=n.}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.pmpress.org/authors-artists-w-z/silvia-federici/ Silvia Federici at PM Press]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইটালীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]] [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] ti6h0rbv3wt8robt4hem87o6c4gyoxo 0 130982 635876 574605 2026-09-17T00:58:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635876 wikitext text/x-wiki '''এছ জেনিফাৰ চন্দ্ৰন''' (মৃত্যু ৬ আগষ্ট ২০১৯<ref>{{Cite web|last=Ananth|first=M K|date=6 August 2019|title=Jennifer Chandran, former Tamil Nadu minister, dies|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/jennifer-chandran-former-tamil-nadu-minister-dies/articleshow/70553976.cms|access-date=2020-01-08|website=The Times of India}}</ref>) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু বিধানসভাৰ সদস্য আছিল। তেওঁ ১৯৯৬ চনৰ নিৰ্বাচনত তিৰুচেন্দূৰ বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা দ্ৰাবিড় মুনেত্ৰ কাঝাগম (ডিএমকে) প্ৰাৰ্থী হিচাপে [[তামিলনাডু]] বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|publisher=Election Commission of India|page=10|title=Statistical Report on General Election 1996 for the Legislative Assembly of Tamil Nadu|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf|access-date=2017-05-06}}</ref> তেওঁ ২০০১ চনলৈকে এই আসনৰ বিধায়ক আছিল।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/former-tn-min-jennifer-chandran-passes-away/articleshow/70564756.cms|title=Former TN minister S Jennifer Chandran passes away|date=7 August 2019|work=The Times of India|access-date=2026-02-06|issn=0971-8257}}</ref> == ৰাজনৈতিক জীৱন == এছ জেনিফাৰ চন্দ্ৰনে ডিএমকে চৰকাৰত মৎস্য মন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="rediff"/> কিন্তু ২০০১ চনৰ নিৰ্বাচনত তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় আন্না দ্ৰাবিড় মুনেত্ৰ কাঝাগম (এআইএডিএমকে)-ৰ অনিতা আৰ. ৰাধাকৃষ্ণনৰ হাতত পৰাজিত হৈ নিজৰ আসন হেৰুৱায়।<ref>{{Cite web|publisher=Election Commission of India|page=302|title=Statistical Report on General Election 2001 for the Legislative Assembly of Tamil Nadu|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/Stat_Rep_TN_2001.pdf|access-date=2017-05-06}}</ref> ২০০২ চনৰ আগষ্ট মাহত, [[জয়ললিতা জয়ৰাম]]ৰ নেতৃত্বাধীন এআইএডিএমকে চৰকাৰে ডিএমকেৰপৰা ক্ষমতা দখল কৰাৰ পাছত, কথিত আয়-বহিৰ্ভূত সম্পত্তিৰ তদন্তৰ অংশ হিচাপে ভিজিলেন্স আৰু দুৰ্নীতি দমন অধিদপ্তৰে তেওঁৰ বাসগৃহত তালাচী অভিযান চলায়।<ref>{{Cite news|title=Searches in houses of 3 ex-ministers|first=K. T.|last=Sangameswaran|date=18 August 2002|url=http://www.thehindu.com/2002/08/18/stories/2002081804300400.htm|work=The Hindu|access-date=2017-05-15}}</ref><ref name="rediff">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/2002/aug/17tn.htm|title=Raids on DMK leaders' houses|last=Moorthy|first=N. Sathiya|date=17 August 2002|work=Rediff|access-date=2017-05-15}}</ref> একে সময়তে ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানত প্ৰাক্তন ডিএমকে মন্ত্ৰী বীৰপাণ্ডি এছ. অৰুমুগম (কৃষি) আৰু কে. এন. নেহৰু (খাদ্য)ৰ বাসগৃহতো তালাচী চলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Raids on DMK leaders' houses|url=https://www.rediff.com/news/2002/aug/17tn.htm|work=Rediff|access-date=2026-02-06}}</ref> পিছলৈ তেওঁ দলীয় আনুগত্য সলনি কৰাৰ পাছত এই বিষয়টো প্ৰত্যাহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite news|work=Outlook|url=http://www.outlookindia.com/website/story/chennai-corner/261189|title=Chennai Corner|first=Pushpa|last=Iyengar|date=6 August 2009|access-date=2017-05-15}}</ref> তেওঁ ২০০৪ চনত এআইএডিএমকে-ত যোগদান কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/key-contests-t-damodaran-vs-ps-radika-selvi-104051001025_1.html|title=Key Contests: T Damodaran vs PS Radika Selvi|last=Ramanathan|first=S. Kalyana|date=10 May 2004|work=The Hindu Business Line|access-date=2017-05-15}}</ref> তেওঁ দলৰ ৰাজ্যিক মৎস্যজীৱী শাখাৰ যুগ্ম সম্পাদক আৰু থুতুকুডি জিলা ইনচাৰ্জসহ বিভিন্ন পদত অধিষ্ঠিত আছিল। কিন্তু ২০১০ চনত তেওঁক এই পদসমূহৰপৰা আঁতৰোৱা হয়। ২০১১ চনত তেওঁক থুতুকুডি বিধানসভা সমষ্টিৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল যদিও পাছলৈ সেই সিদ্ধান্ত সলনি কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Former DMK Minister Jennifer Chandran passes away|url=https://www.molitics.in/news/126773/former-dmk-minister-dead|access-date=2026-02-06|website=www.molitics.in|archivedate=2019-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822033724/https://www.molitics.in/news/126773/former-dmk-minister-dead|deadurl=yes}}</ref> ২০১০ চনৰ পাছত এআইএডিএমকে-ত গুৰুত্বহীন কৰি ৰখাৰ ফলত অসন্তুষ্ট হৈ, তেওঁ ২০১৯ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ আগমুহূৰ্তত পুনৰ ডিএমকে-ত যোগদান কৰে।<ref name=":0" /> == মৃত্যু == ২০১৯ চনৰ ৬ আগষ্ট তাৰিখে কিডনিসংক্ৰান্ত সমস্যাত ভুগি থকা অৱস্থাত এখন ব্যক্তিগত চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত এছ জেনিফাৰ চন্দ্ৰনৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ বয়স হৈছিল ৬২ বছৰ।<ref name=":0" /> পৰিয়ালৰ সূত্ৰই জনাইছিল যে তেওঁ ২০১৫ চনৰপৰা কিডনি ৰোগত ভুগি আছিল আৰু মাদুৰাইৰ এখন ব্যক্তিগত চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন আছিল। অৱস্থা অধিক অৱনতি হোৱাৰ পাছত ২২ জুলাইৰপৰা তেওঁক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হৈছিল।<ref name="Jennifer">{{Cite web|title=Former minister Jennifer Chandran, DMK ex-MLA dead|url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/former-minister-jennifer-chandran-dmk-exmla-dead|date=7 August 2019|website=DT Next|access-date=2026-02-06}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত স্বামী চন্দ্ৰন আৰু পুত্ৰ বিজয়ন জীৱিত আছিল।<ref name=":0" /> তেওঁৰ মৃত্যুত মুখ্যমন্ত্ৰী এডাপ্পাডি কে. পালানিস্বামী আৰু উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী ও. পন্নীৰসেলভমে শোক প্ৰকাশ কৰে।<ref name=":0" /> ডিএমকে সভাপতি এম. কে. ষ্টেলিনেও ব্যক্তিগতভাৱে শোক প্ৰকাশ কৰে।<ref name="Jennifer"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] osv7au6v70cgcl2rgnu0yiodojkis4l 0 131398 635936 634895 2026-09-17T08:21:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635936 wikitext text/x-wiki {{infobox university | name = চৰকাৰী ড° বেগম ৰকেয়া কলেজ | native_name = চৰকাৰী ড° বেগম ৰকেয়া কলেজ | native_name_lang = bn | image = Govt. Begum Rokeya College, Rangpur logo.png | other_name = বেগম ৰকেয়া ৱমেন কলেজ | type = ৰাজহুৱা [[মহিলাৰ মহাবিদ্যালয়]] | established = {{Start date and age|1963|03|19}} | academic_affiliation = [[National University, Bangladesh|National University]]<br />[[Dinajpur Education Board]] (HSC) | chancellor = {{Current president of Bangladesh}} | vice_chancellor = {{Current Vice-chancellor of National University, Bangladesh}} | principal = ইছমাইল হুছেইন চৰকাৰ | academic_staff = ৪৮ | students = ৭০৮৪ | undergrad = ৪৫৮৫ | postgrad = ৫১১ | other = ১৯৮৮ (HSC) | address = পূৰ্বশালবন | city = [[ৰংপুৰ, বাংলাদেশ]] | postalcode = ৫৪০৪ | country = [[বাংলাদেশ]] | campus_type = নগৰীয়া | campus_size = {{convert|7.28|acre}} | language = [[Bengali language|বাংলা]] | logo = Govt. Begum Rokeya College, Rangpur Gate.jpg | website = {{URL|http://www.gbrcr.gov.bd/}} }} '''চৰকাৰী ড° বেগম ৰকেয়া কলেজ''', ৰংপুৰ বাংলাদেশৰ ৰংপুৰৰ পূৰবো শালবানত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা মহিলা মহাবিদ্যালয়। স্থানীয়ভাৱে ইয়াক বেগম ৰকেয়া মহিলা মহাবিদ্যালয় বুলিও জনা যায়। বৰ্তমান এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক ডিগ্ৰী (পাছ), স্নাতক ডিগ্ৰী (অনাৰ্ছ), আৰু স্নাতকোত্তৰ চূড়ান্ত পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়াই আহিছে।<ref>{{Cite web |title=National University :: College Details |url=https://www.nubd.info/college/college.php?code=3206 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241011084430/https://www.nubd.info/college/college.php?code=3206 |archive-date=2024-10-11 |access-date=2025-02-10 |website=www.nubd.info |archivedate=2024-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241011084430/https://www.nubd.info/college/college.php?code=3206 |deadurl=yes }}</ref> এই শিক্ষানুষ্ঠানৰ সকলো আসন কেৱল মহিলাৰ বাবে সংৰক্ষিত। ==ইতিহাস== ১৯৬৩ চনৰ ১৯ মাৰ্চত ৰংপুৰ অঞ্চলত মহিলাৰ শিক্ষা সম্প্ৰসাৰণৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল বেগম ৰকেয়া মহাবিদ্যালয়। পৰিচালনা সমিতিৰ এখন বৈঠকত বেগম ৰকেয়া মহাবিদ্যালয় নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে অনুমোদন জনোৱা হয়। ৩.৬৬ একৰ মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই মহাবিদ্যালয়খন পূৰ্বতে বৰ্ডা সুন্দৰী নামৰ এজন মালিকৰ পৰিত্যক্ত সম্পত্তি আছিল। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ব্যক্তিগত মহাবিদ্যালয় হিচাপে আৰম্ভ কৰিছিল, বিজ্ঞান আৰু মানৱীয় বিষয়ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ পাঠ্যক্ৰমৰ লগতে ডিগ্ৰী (পাছ) পাঠ্যক্ৰমো আগবঢ়াইছিল। পিছলৈ ১৯৭৯ চনৰ ৭ মে’ত মহাবিদ্যালয়খন ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰা হয়। ১৯৮৫ চনত ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়ে বাংলা, ইংৰাজী, অৰ্থনীতি, দৰ্শন, ৰাজনীতি বিজ্ঞান, আৰু ইছলামিক ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ ছটা বিষয়ত অনাৰ্ছ পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তনৰ অনুমোদন প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৫ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ে এই বিষয়সমূহৰ স্নাতকোত্তৰ চূড়ান্ত বৰ্ষৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে অনুমোদন জনায়। ==শৈক্ষিক কাৰ্যসূচী== শিক্ষানুষ্ঠানখনে তলত দিয়া শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীসমূহ ৰূপায়ণ কৰে। *'''উচ্চতৰ মাধ্যমিক''' **বিজ্ঞান **মানৱীয় বিজ্ঞান **বাণিজ্য *'''স্নাতক ডিগ্ৰী (পাছ) পাঠ্যক্ৰম''' **বি.এ. (উত্তীৰ্ণ) **বি.এছ.এছ. (উত্তীৰ্ণ) **বি.এছ.চি. (উত্তীৰ্ণ) **স্নাতক ডিগ্ৰী (অনাৰ্ছ) পাঠ্যক্ৰম **বাংলা বিভাগ **ইংৰাজী বিভাগ **ইছলামিক ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি বিভাগ **দৰ্শন বিভাগ **ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগ **অৰ্থনীতি বিভাগ *'''স্নাতকোত্তৰ চূড়ান্ত পাঠ্যক্ৰম''' **বাংলা বিভাগ **ইংৰাজী বিভাগ **ইছলামিক ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি বিভাগ **দৰ্শন বিভাগ **ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগ **অৰ্থনীতি বিভাগ ==ফলাফল আৰু ৰেংকিং== ===ফলাফল=== ২০০৯ চনৰপৰা ২০২৪ চনলৈ মুঠ ১১,৮২০ শিক্ষাৰ্থী এইচএসসি পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হৈছে। ইয়াৰ মাজত ১০,০৯৯ গৰাকী উত্তীৰ্ণ আৰু ১,৭২১ গৰাকী অনুত্তীৰ্ণ হয়। তদুপৰি, ১,৫১৬ গৰাকী শিক্ষাৰ্থী A+ অৰ্জন কৰে আৰু গড় উত্তীৰ্ণৰ হাৰ ৮৫.৪৪%।<ref name=":1">{{ওয়েব উদ্ধৃতি|ভাষা=en-US|শিৰোনাম=Govt. Begum Rokeya College, Rangpur - Sohopathi {{!}} সহপাঠী|ইউআৰএল=https://www.sohopathi.com/govt-begum-rokeya-college-rangpur/|সংগ্ৰহেৰ-তাৰিখ=2025-02-11}}</ref> ===ৰেংকিং=== চৰকাৰী ড° বেগম ৰকেয়া কলেজে ২০১৫, ২০১৬, ২০১৭, ২০১৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ ৰেংকিঙত ৰংপুৰ অঞ্চলৰ শীৰ্ষ দহখন কলেজৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=2015 College Ranking Result |url=https://www.nu.ac.bd/uploads/2015/College_Ranking_final_2015.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512103920/https://www.nu.ac.bd/uploads/2015/College_Ranking_final_2015.pdf |archive-date=2024-05-12 |access-date=2025-01-25 |website=www.nu.ac.bd |archivedate=2024-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240512103920/https://www.nu.ac.bd/uploads/2015/College_Ranking_final_2015.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=2016 College Ranking Result |url=https://www.nu.ac.bd/uploads/2017/10/College_Ranking_final_2016_pub_date_03102017.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512085626/https://www.nu.ac.bd/uploads/2017/10/College_Ranking_final_2016_pub_date_03102017.pdf |archive-date=2024-05-12 |access-date=2025-01-25 |website=www.nu.ac.bd |archivedate=2024-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240512085626/https://www.nu.ac.bd/uploads/2017/10/College_Ranking_final_2016_pub_date_03102017.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=2017 College Ranking Result |url=https://www.nu.ac.bd/uploads/2018/College_Ranking_Result_pub_date_25022019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203010509/https://www.nu.ac.bd/uploads/2018/College_Ranking_Result_pub_date_25022019.pdf |archive-date=2024-12-03 |access-date=2025-01-25 |website=www.nu.ac.bd |archivedate=2024-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203010509/https://www.nu.ac.bd/uploads/2018/College_Ranking_Result_pub_date_25022019.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=2018 College Ranking Result |url=https://www.nu.ac.bd/uploads/2018/Result_of_College_Ranking_2018.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312105327/https://www.nu.ac.bd/uploads/2018/Result_of_College_Ranking_2018.pdf |archive-date=2023-03-12 |access-date=2025-01-25 |website=www.nu.ac.bd |archivedate=2023-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312105327/https://www.nu.ac.bd/uploads/2018/Result_of_College_Ranking_2018.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=ৰ‌্যাংকিংয়ে সেৰা ৭৬ কলেজকে পুৰস্কৃত কৰল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয় |url=https://thedailycampus.com/public-university/134658/%E0%A6%B0%E2%80%8C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE-%E0%A7%AD%E0%A7%AC-%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A6%B2-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F |access-date=2025-02-10 |website=thedailycampus.com |language=bn |archivedate=2025-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250901163224/https://thedailycampus.com/public-university/134658/%E0%A6%B0%E2%80%8C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE-%E0%A7%AD%E0%A7%AC-%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A6%B2-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্ত্ৰী শিক্ষা]] [[শ্ৰেণী:স্ত্ৰী শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠান]] ea2zl73rlko9houvvzaghvba49nb9fy 0 131858 635882 601848 2026-09-17T02:46:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635882 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = কাইনাত ইমতিয়াজ | female = true | image = | caption = ২০১৬ চনত কাইনাত ইমতিয়াজ | country = পাকিস্তান | fullname = কাইনাত ইমতিয়াজ | family = [[ছালিমা ইমতিয়াজ]] (মাতৃ) | birth_date = {{Birth date and age|1992|06|21|df=yes}} | birth_place = [[কৰাচী]], [[পাকিস্তান]] | batting = সোঁহাতীয়া | bowling = সোঁহাতৰ মধ্যম-দ্ৰুত | role = অল-ৰাউণ্ডাৰ | international = true | internationalspan = ২০১০–২০২৩ | odidebutdate = ১৫ নৱেম্বৰ | odidebutyear = ২০১১ | odidebutagainst = আয়াৰলেণ্ড | odicap = ৬৩ | lastodidate = ১৮ জানুৱাৰী | lastodiyear = ২০২৩ | lastodiagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | T20Idebutdate = ১৬ অক্টোবৰ | T20Idebutyear = ২০১০ | T20Idebutagainst = আয়াৰলেণ্ড | T20Icap = ২২ | lastT20Idate = ৩১ জুলাই | lastT20Iyear = ২০২২ | lastT20Iagainst = ভাৰত | club1 = [[কৰাচী মহিলা ক্ৰিকেট দল|কৰাচী]] | year1 = ২০০৭/০৮–২০১৪ | club2 = [[সিন্ধ মহিলা ক্ৰিকেট দল|সিন্ধ]] | year2 = ২০১১/১২–২০১২/১৩ | club3 = [[ওমৰ এছ’চিয়েটছ মহিলা ক্ৰিকেট দল|ওমৰ এছ’চিয়েটছ]] | year3 = ২০১৪–২০১৫/১৬ | club4 = [[ছাইফ স্প’ৰ্টছ ছাগা মহিলা ক্ৰিকেট দল|ছাইফ স্প’ৰ্টছ ছাগা]] | year4 = ২০১৬ | club5 = [[ষ্টেট বেংক অৱ পাকিস্তান মহিলা ক্ৰিকেট দল|ষ্টেট বেংক অৱ পাকিস্তান]] | year5 = ২০১৬/১৭–২০১৭ | club6 = [[জাৰাই তাৰাকিয়াটি বেংক লিমিটেড মহিলা ক্ৰিকেট দল|জাৰাই তাৰাকিয়াটি বেংক লিমিটেড]] | year6 = ২০১৮/১৯ | columns = ৪ | column1 = WODI | matches1 = ১৫ | runs1 = ১২৮ | bat avg1 = ১২.৮০ | 100s/50s1 = ০/০ | top score1 = ২৪ | deliveries1 = ৩৯০ | wickets1 = ৯ | bowl avg1 = ৪৪.৪৪ | fivefor1 = ০ | tenfor1 = ০ | best bowling1 = ৩/৪৯ | catches/stumpings1 = ৩/– | column2 = WT20I | matches2 = ১৫ | runs2 = ১২০ | bat avg2 = ১৫.০০ | 100s/50s2 = ০/০ | top score2 = ২৯ | deliveries2 = ১৩২ | wickets2 = ৬ | bowl avg2 = ২০.৩৩ | fivefor2 = ০ | tenfor2 = ০ | best bowling2 = ২/১৮ | catches/stumpings2 = ২/– | column3 = WLA | matches3 = ৮০ | runs3 = ১,৫১৮ | bat avg3 = ২৭.৬০ | 100s/50s3 = ২/৮ | top score3 = ১২২* | deliveries3 = ২,৬৭৯ | wickets3 = ৬৭ | bowl avg3 = ২৮.৯৭ | fivefor3 = ০ | tenfor3 = ০ | best bowling3 = ৪/২৫ | catches/stumpings3 = ২৯/– | column4 = WT20 | matches4 = ৬৬ | runs4 = ৬৩৪ | bat avg4 = ১৮.১১ | 100s/50s4 = ০/১ | top score4 = ৫২* | deliveries4 = ৯৩৯ | wickets4 = ৩৪ | bowl avg4 = ৩০.০৮ | fivefor4 = ০ | tenfor4 = ০ | best bowling4 = ৩/১৮ | catches/stumpings4 = ২৬/– | date = ১৮ জানুৱাৰী ২০২৩ | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/162/162590/162590.html CricketArchive }} '''কাইনাত ইমতিয়াজ''' ([[উৰ্দু]]: '''کائنات امتیاز'''; জন্ম: ২১ জুন ১৯৯২) এগৰাকী পাকিস্তানী ক্ৰিকেটাৰ যিয়ে [[পাকিস্তান]] মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দলৰ হৈ অল-ৰাউণ্ডাৰ হিচাপে খেলে। তেওঁ সোঁহাতেৰে বেটিং কৰে আৰু সোঁহাতৰ মধ্যম-দ্ৰুত বলিং কৰে। তেওঁ [[কৰাচী]], সিন্ধ, ওমৰ এছ’চিয়েটছ, ছাইফ স্প’ৰ্টছ ছাগা, ষ্টেট বেংক অৱ পাকিস্তান আৰু জাৰাই তাৰাকিয়াটি বেংক লিমিটেডৰ হৈ ঘৰুৱা ক্ৰিকেট খেলিছে।<ref name="Cricinfo">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/kainat-imtiaz-361856 |title=Player Profile: Kainat Imtiaz |work=ESPNcricinfo |access-date=6 January 2022}}</ref><ref name="CricketArchive">{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/162/162590/162590.html |title=Player Profile: Kainat Imtiaz |work=CricketArchive |access-date=6 January 2022}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আম্পায়াৰ ছালিমা ইমতিয়াজ তেওঁৰ মাতৃ।<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/8731-mother-daughter-duo-kainat-saleema-inspirational-story.html |title=Inspiring journey of Mother-daughter duo Kainat Imtiaz and Saleema Imtiaz |work= Female Cricket |access-date=1 October 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/saleema-imtiaz-572784 |title=Player Profile: Saleema Imtiaz |work=ESPN Cricinfo |access-date=1 October 2022}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৯২ চনৰ ২১ জুনত কৰাচীত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল কাইনাত ইমটিয়াজৰ। আগা খান স্কুলৰপৰাই তাইৰ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা আৰম্ভ হৈছিল। তৃতীয় শ্ৰেণীত পঢ়ি হামদাৰ্ড পাব্লিক স্কুলত নামভৰ্তি হৈছিল। ২০১০ চনত কৰাচীৰ আগা খান উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা ইণ্টাৰমিডিয়েট উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৫ চনত পাকিস্তানত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা এছিয়া কাপৰ সময়ত কাইনাটে ভাৰতীয় বেগী বলাৰ ঝুলন গোস্বামীক লগ পায় আৰু বেগী বলাৰ হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/pakistan-fast-bowler-kainat-imtiaz-posts-emotional-message-for-inspiration-jhulan-goswami-4733783/|title=Pakistan's Kainat Imtiaz posts emotional message for 'inspiration' Jhulan Goswami}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/pakistan-s-kainat-imtiaz-reveals-india-s-jhulan-goswami-as-her-inspiration/story-rcwMcEEjGwmJNdW1Gmrs4M.html|title=Pakistan bowler Kainat Imtiaz reveals India's Jhulan Goswami as her inspiration}}</ref> ২০২২ চনৰ ৩০ মাৰ্চত মহম্মদ ৱাকাৰ উদ্দিনৰ সৈতে কাইনাত ইমতিয়াজৰ বিবাহ হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.fashionuniverse.net/pakistani-female-cricketer-kainat-imtiaz-got-married/ | title=Pakistani Female Cricketer Kainat Imtiaz Got Married | date=26 March 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://awampk.com/kainat-imtiaz-marriage-pictures/ | title=Kainat Imtiaz Marriage Pictures | date=27 March 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bolnews.com/tag/kainat-imtiaz-wedding/ | title=Kainat Imtiaz Wedding | access-date=2026-02-19 | archivedate=2022-08-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220807175622/https://www.bolnews.com/tag/kainat-imtiaz-wedding/ | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://tribune.com.pk/story/2356791/cricketer-kainat-imtiazs-cricket-themed-wedding-photo-shoot-goes-viral?amp=1 | title=Cricketer Kainat Imtiaz's cricket-themed wedding photo shoot goes viral | date=16 May 2022 }}</ref> ==কেৰিয়াৰ== ২০০৭ চনত পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডে আয়োজন কৰা ১৭ বছৰ অনূৰ্ধ্ব ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতাত অধিনায়ক আৰু বেগী বলাৰ হিচাপে নিজৰ বিদ্যালয়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। টুৰ্ণামেণ্টৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল; এই বঁটা প্ৰদান কৰে ড° মহম্মদ আলী শ্বাহে। একে বছৰতে তেওঁ ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, শ্বট-পুট, আৰু ৰিলে ৰেছৰ দৰে অসংখ্য এথলেটিক কাৰ্য্যকলাপত প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। কৰাচী দলৰ অধিনায়ক হিচাপে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৭ বছৰ অনূৰ্ধ্ব মহিলা ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতা খেলিবলৈ হায়দৰাবাদলৈ যাত্ৰা কৰে। পিছত বিশ্বকাপৰ কোৱালিফাইং ৰাউণ্ডৰ বাবে কৰাচীত অনুষ্ঠিত পাকিস্তান কেম্পৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। শিবিৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত ৩০ জন সম্ভাৱ্য খেলুৱৈৰ ভিতৰত তাই আছিল আটাইতকৈ কম বয়সীয়া খেলুৱৈ। ২০০৮ চনত লাহোৰত অনুষ্ঠিত দ্বিতীয় ১৭ বছৰ অনূৰ্ধ্ব মহিলা ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতাত অধিনায়ক হিচাপে খেলিছিল। সেই বছৰতে পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ উদ্যোগত হায়দৰাবাদ আৰু লাহোৰত অনুষ্ঠিত হোৱা আঞ্চলিক প্ৰতিযোগিতাত খেলিছিল আৰু তেওঁৰ দলটোৱে প্ৰতিযোগিতাখনত জয়লাভ কৰিছিল। ২০০৯ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ বাবে পাকিস্তান কেম্পৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল। দলৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া খেলুৱৈ হিচাপে এমাহৰ শিবিৰৰ অন্তত বিশ্বকাপ দলৰ বাবে ৰিজাৰ্ভ খেলুৱৈ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত চীনত অনুষ্ঠিত ছুপাৰ ছয় প্ৰতিযোগিতাত পাকিস্তানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। দক্ষিণ জ’নৰ দলৰ ষ্ট্ৰাইক ফাষ্ট বলাৰ হিচাপে প্ৰথম ২০–২০ চতুৰ্ভুজ মহিলা ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতা খেলিছিল। আজিম হাফিজ, জাহিদ, ছাজিদ আৰু ছাঘীৰ আব্বাছ (কনিষ্ঠ ভাতৃ জাহিৰ আব্বাছ ) কে ধৰি প্ৰশিক্ষকৰ তত্ত্বাৱধানত নিজৰ দক্ষতা চোকা কৰি পিআইএ ক্ৰিকেট একাডেমীত যোগদান কৰে কাইনাটে। ২০১০ চনত চীনৰ গুৱাংঝুত অনুষ্ঠিত এছিয়ান গেমছৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল<ref>{{cite web|last1=The|first1=Dawn|title=Asian Games PCB names squads|url=http://www.dawn.com/news/566339/www.tupernic.com|publisher=Dawn News|ref=07}}</ref> আৰু ২০১০ চনৰ গেমছত এছিয়ান মহিলা ক্ৰিকেট স্বৰ্ণ বিজয়ী পাকিস্তান দলৰ অংশ আছিল।<ref name="AGfinal">{{cite web |title=Final, Guangzhou, Nov 19 2010, Asian Games Women's Cricket Competition: Bangladesh Women v Pakistan Women |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-games-women-s-cricket-competition-2010-11-485153/bangladesh-women-vs-pakistan-women-final-485173/full-scorecard |access-date=21 March 2025 |work=ESPNcricinfo}}</ref> তিনিখন এদিনীয়া আৰু টি-২০ মেচত ১৭ জনীয়া ট্যুৰিং পাৰ্টিত কাইনাত ইমটিয়াজক পুনৰ আহ্বান কৰা হয়। ২০২২ চনৰ আৰম্ভণিতে নিউজিলেণ্ডত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া মূল ইভেণ্টৰ বাবে ২০২১ চনৰ জুলাই মাহত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া মহিলা বিশ্বকাপ কোৱালিফায়াৰৰ বাবে সাজু হোৱাৰ সময়তে তিনিখন এদিনীয়া আৰু যিমানখিনি টি-২০ মেচৰ বাবে ১৭ জনীয়া দল ঘোষণা কৰা হয়। ঘৰুৱা চাৰ্কিটত এক আকৰ্ষণীয় শ্ব’ৰ পিছত তেওঁক পুনৰ আহ্বান কৰা হয়। চাৰিখন খেলৰপৰা অৰ্ধশতকৰে গড়ে ১১১ ৰান সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে মধ্যমীয়া গতিৰে তিনিটা উইকেট দখল কৰে।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=28 December 2020|title=Allrounder Kainat Imtiaz was recalled in the touring party of 17 for the three ODIs and T20Is each|url=https://www.espncricinfo.com/story/javeria-khan-named-pakistan-women-captain-for-south-africa-tour-1245959|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Women's squad for South Africa tour announced|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/women-s-squad-for-south-africa-tour-announced.html|access-date=2021-01-27|website=www.pcb.com.pk|language=en-US}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত জিম্বাবুৱেত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০২১ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ কোৱালিফায়াৰ প্ৰতিযোগিতাত পাকিস্তানৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8 |title=West Indies to tour Pakistan for three ODIs from November 8; Javeria Khan to lead the hosts |work=Women's CricZone |access-date=21 October 2021 |archive-date=21 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021133426/https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8/ |url-status=dead |archivedate=21 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021133426/https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ মে' মাহত ইংলেণ্ডৰ বাৰ্মিংহামত ২০২২ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা কমনৱেলথ গেমছত ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে পাকিস্তানৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/women-squad-for-commonwealth-games-announced.html |title=Women squad for Commonwealth Games announced |work=Pakistan Cricket Board |access-date=31 May 2022}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references/> [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানী মহিলা ক্ৰিকেটাৰ]] gr0qglfmwz9wwao7fxfov8t7y188luq 0 132929 635862 597473 2026-09-16T19:13:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635862 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific-prefix = | name = অনুকী প্ৰেমচন্দ্ৰ | honorific-suffix = | image = AnukiPR.png | caption = | birth_name = | birth_place = [[শ্ৰীলংকা]] | alma_mater = লাইচিয়াম ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুল, ৱাট্টালা | occupation = সামাজিক কৰ্মী, মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী, লেখিকা, প্ৰেৰণাদায়ক বক্তা | awards = }} '''অনুকী প্ৰেমচন্দ্ৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Anuki Premachandra) এগৰাকী [[শ্ৰীলংকা]]ন সামাজিক কৰ্মী, মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী, প্ৰেৰণাদায়ক বক্তা, যোগাযোগ বিশেষজ্ঞ, লেখিকা আৰু [[ইনষ্টাগ্ৰাম]] ব্যক্তিত্ব। তেওঁ বৰ্তমান এডভোকোটা ইনষ্টিটিউটত কৌশলগত যোগাযোগ মেনেজাৰ হিচাপে কৰ্মৰত।<ref>{{Cite web|title=Anuki Premachandra on sanitary napkin taxes and its effect on cost of living in Sri Lanka|url=https://www.advocata.org/media-archives/2019/01/08/sanitary-napkin-taxes-biz1st-interview|access-date=2021-01-13|website=Advocata Institute {{!}} Sri Lanka {{!}} Independent Policy Think Tank|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2020-11-05|title=Anuki Premachandra|url=https://live.worldbank.org/experts/anuki-premachandra|access-date=2021-01-13|website=World Bank Live|language=en}}</ref> তেওঁ বিশেষকৈ সামাজিক নীতি, লিংগ সমতা আৰু জনস্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহত জনসচেতনতা সৃষ্টি কৰাৰ বাবে পৰিচিত। সংবাদ মাধ্যম, অনলাইন প্লেটফৰ্ম আৰু জনসম্মুখীন আলোচনাৰ জৰিয়তে তেওঁ মহিলাৰ স্বাস্থ্য, শিক্ষা আৰু আৰ্থিক ক্ষমতায়নৰ বিষয়ত মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। == সক্ৰিয়তা == অনুকী প্ৰেমচন্দ্ৰই মহিলাৰ অধিকাৰৰ বাবে চলোৱা অভিযানৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। বিশেষকৈ শ্ৰীলংকাত চেনিটেৰী নেপকিনৰ ওপৰত আৰোপ কৰা কৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে তেওঁ তীব্ৰ আন্দোলন চলাইছিল।<ref>{{Cite web|date=2019-03-09|title=Taxing feminine physiology|url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/03/10/news-features/taxing-feminine-physiology|access-date=2021-01-13|website=Sunday Observer|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=It’s bloody unfair!|url=http://www.dailymirror.lk/features/It’s-bloody-unfair-/185-168016|access-date=2021-01-13|website=www.dailymirror.lk|language=English}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ শ্ৰীলংকাত ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগসমূহৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত থকা আইনী আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক বাধা নিৰাময়ৰ বাবেও ওকালতি কৰি আহিছে।<ref name=":0" /> ২০২০ চনত তেওঁক 'কচমোপলিটান' (Cosmopolitan) আলোচনীৰ "৩৫ অনুৰ্ধ ৩৫" তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2020-05-21|title=Anuki Premachandra - 35 Under 35 Cosmopolitan Sri Lanka|url=http://cosmomag.lk/35under35/anuki-premachandra/|access-date=2021-01-13|website=Cosmopolitan Sri Lanka 35 Under 35|language=en|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923212233/https://cosmomag.lk/35under35/anuki-premachandra/|url-status=dead|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923212233/https://cosmomag.lk/35under35/anuki-premachandra/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-06-04|title=Cosmopolitan Sri Lanka celebrates young movers & shakers in 35 Under 35 list|url=https://economynext.com|access-date=2021-01-13|website=EconomyNext}}</ref> ২০২০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ বিশ্ব বেংকৰ এক অনুষ্ঠানত দক্ষিণ এছিয়াৰ পথ সুৰক্ষা আৰু ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত চহৰীয়া যাতায়তৰ পুনৰ বিচাৰ সম্পৰ্কে এগৰাকী বক্তা হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2020-11-05|title=Road Safety in South Asia – Rethinking Urban Mobility amid COVID-19|url=https://live.worldbank.org/rethinking-urban-mobility-amid-covid-19|access-date=2021-01-13|website=World Bank Live|language=en}}</ref> মহিলাৰ চেনিটেৰী সামগ্ৰীৰ ওপৰত কৰ বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে তেওঁ চলোৱা প্ৰচেষ্টা সফল হয়। শ্ৰীলংকা চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে ২০২১ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়াকৈ চেনিটেৰী নেপকিন প্ৰদান কৰা হ'ব।<ref>{{Cite web|title=There’s more to it than handing out some free pads|url=https://www.nation.lk/online/there-s-more-to-it-than-handing-out-some-free-pads-40428.html|access-date=2021-01-13|website=Nation Online}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-09|title=Plaudits to boost women’s healthcare, education|url=https://archives1.sundayobserver.lk/2021/01/10/news/plaudits-boost-women%E2%80%99s-healthcare-education|access-date=2021-01-13|website=Sunday Observer|language=en}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন সন্মিলন, আলোচনা সভা আৰু গণমাধ্যমত অংশগ্ৰহণ কৰি সামাজিক নীতি আৰু নাগৰিক অধিকাৰ সম্পৰ্কে মতামত আগবঢ়াই আহিছে। সামাজিক মাধ্যমতো তেওঁ সক্ৰিয়, য'ত তেওঁ সমাজ, নীতি আৰু লিংগ সমতা বিষয়ত নিজৰ মতামত আৰু বিশ্লেষণ শ্বেয়াৰ কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] ocdwds7pdvr06k6cm124wb8yykh7q0v 0 134587 635879 634867 2026-09-17T02:17:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635879 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = কনিজ চুৰকা | image = | image_size = | caption = ২০১৮ চনত কনিজ | birth_date ={{Birth date and age|1983|10|28|df=y}} | birth_place = উমটাটা, [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] | education = | alma_mater = ৰোডছ ইউনিভাৰ্চিটি | active = ২০০৬–বৰ্তমান | genre = ইমপ্ৰভাইজেচনেল কমেডী | parents = | relatives = | notable_work = ''দ্য উইক দ্যাট ৱাজন'ট''<br />''দ্য জেনেৰেল ফান গেম শ্বো''<br />''অল ইণ্ডিয়া বকচোড''<br />''কমিকস্তান'' | website = {{twitter|kaneezsurka}} }} '''কনিজ চুৰকা''' (জন্ম: ২৮ অক্টোবৰ ১৯৮৩) এগৰাকী ভাৰতীয় ভিত্তিক [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ন ইমপ্ৰভ শিল্পী, অভিনেত্ৰী, ধেমেলীয়া অভিনেতা আৰু এগৰাকী ইউটিউবাৰ। তেওঁ ''দ্য উইক দ্যাট ৱাজন'ট'' শ্বোৰ জৰিয়তে কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/people-find-it-easily-digestible-when-guys-are-a-little-crude-comedian-kaneez-surka/story-BwrFZth9a6Dsc8RwXwRilK.html |title=People find it easily digestible when guys are a little crude: Comedian Kaneez Surka |date=15 December 2016 |work=Hindustan Times |access-date=15 August 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/kaneez-surka-aib-amazon-prime-video-5172736/ |title=Kaneez Surka on stand-up, multiculturalism and political humour |date=13 May 2018 |work=The Indian Express |access-date=15 August 2018 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.mid-day.com/articles/kaneez-surka-im-scared-to-do-stand-up-comedy/19633162 |title=Kaneez Surka: I m scared to do stand-up comedy |date=24 July 2018 |work=mid-day |access-date=15 August 2018 |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://t2online.com/lifestyle/from-metoo-to-bolly-humour-kaneez-surka-really-random-rapid-fire/cid/18784 |title=From #MeToo to Bolly humour: Kaneez Surka takes our really random rapid fire |website=t2online.com |language=en |access-date=15 August 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331025156/http://t2online.com/lifestyle/from-metoo-to-bolly-humour-kaneez-surka-really-random-rapid-fire/cid/18784 |url-status=dead |archivedate=31 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331025156/http://t2online.com/lifestyle/from-metoo-to-bolly-humour-kaneez-surka-really-random-rapid-fire/cid/18784 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.firstpost.com/entertainment/watch-mallika-dua-kaneez-surka-reprise-roles-in-aibs-if-apps-were-people-2-4124807.html |title=Watch: Mallika Dua, Kaneez Surka reprise roles in AIB's If Apps Were People 2 |work=Firstpost |access-date=15 August 2018 |language=en-US}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন ষ্টেণ্ড আপ মঞ্চত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে।<ref>{{Cite news |url=https://www.mid-day.com/articles/comedienne-kaneez-surka-hosts-three-popular-guests-in-her-game-show/19446155 |title=Comedienne Kaneez Surka hosts Sapan Verma, Sahil Shah and RJ Malishka in her game show |date=22 May 2018 |work=mid-day |access-date=15 August 2018 |language=en |archivedate=15 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815232842/https://www.mid-day.com/articles/comedienne-kaneez-surka-hosts-three-popular-guests-in-her-game-show/19446155 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ আমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ'ৰ ষ্টেণ্ড-আপ কমেডী ৰিয়েলিটী শ্বো ''কমিকস্তান''ৰ প্ৰথম দুটা ছিজনত বিচাৰক হিচাপে আছিল।<ref>{{Cite news |url=https://businessofcinema.com/bollywood_news/comicstaans-latest-episode-focuses-on-kaneez-surkas-improv-round/424196 |title=Comicstaan's Latest Episode Focuses On Kaneez Surka's Improv Round! |date=24 July 2018 |work=Businessofcinema.com |access-date=15 August 2018 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/amazon-prime-video-comicstaan-review-the-future-is-pretty-funny |title='Comicstaan' Review: The Future Looks Pretty Funny |work=The Quint |access-date=15 August 2018 |language=en}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইউটিউবত এখন অনলাইন কমেডী গেম শ্বো ''দ্য জেনেৰেল ফান গেম শ্বো'' পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.mid-day.com/articles/youtube-series-comedians-books-reading-the-botcast-books-on-toast/18071158 |title=Comedians talk about books they read in new YouTube series |date=14 March 2017 |work=mid-day |access-date=15 August 2018 |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/things-to-do/things-to-do-in-mumbai-today/articleshow/65409027.cms |title=Things to do in Mumbai today |work=Mumbai Mirror |access-date=15 August 2018 |archivedate=15 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815060628/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/things-to-do/things-to-do-in-mumbai-today/articleshow/65409027.cms |deadurl=yes }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৮৩ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত কনিজ চুৰকাৰ জন্ম হৈছিল<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/CG5ObcEDmaJ/ |access-date=2025-12-05 |website=www.instagram.com}}</ref> আৰু তেওঁ [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ৰ উমটাটাত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁ ডি এছ জি, গ্ৰাহাম স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল আৰু ৰোডছ ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা আইন আৰু মনোবিজ্ঞান বিষয়ত কলা শাখাৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="Kale 2018">{{Cite web |url=http://astray.in/interviews/kaneez-surka |title=Kaneez Surka |last=Kale |first=Arun |date=26 August 2014 |website=Astray |access-date=12 November 2018}}</ref> জাতীয়তাৰফালৰপৰা এগৰাকী [[গুজৰাটী]] কনিজ চুৰকাৰ জন্ম হৈছিল মূলত কাপডৱঞ্জৰ এটা মুছলমান পৰিয়ালত, যাৰ বাবে তেওঁ বিভিন্ন সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মৰ বিষয়ে এক গভীৰ জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=I want to explore story-telling: Kaneez Surka |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/theatre/kaneez-surka-interview/articleshow/55512738.cms |work=The Times of India |last=Vadgama |first=Arpita |date=19 November 2016 |archive-date=12 July 2021 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20210712233001/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/theatre/kaneez-surka-interview/articleshow/55512738.cms}}</ref> == কেৰিয়াৰ == চুৰকা ২০০৯ চনৰপৰাই [[মুম্বাই]]ৰ ইমপ্ৰভ জগতখনৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল।<ref name="Kale 2018" /><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/video/comedy/the-rising-stars-of-comedy/laughter-therapy-with-the-rising-stars-of-comedy-367904 |title=Laughter Therapy With The Rising Stars of Comedy |date=18 May 2015 |publisher=NDTV}}</ref> মুম্বাইত তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক কাম আছিল দিব্য পালতৰ ‘ইম্পছ’ দলৰ সৈতে।<ref name="Kale 2018" /> ২০১৩ চনত চুৰকা মুম্বাই ভিত্তিক এটা গল্প কোৱা ক্লাব "টেল টেলছ" ৰ সহ-পৰিচালক আছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/articles/tell-stories-at-tall-tales-mumbais-newest-storytelling-club/214135 |title=Tell stories at Tall Tales, Mumbai's newest storytelling club |last=Gianani |first=Kareena |date=19 May 2013 |website=Mid Day }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> চিএনএন-নিউজ১৮ (পূৰ্বৰ CNN-IBN) ৰ ব্যংগাত্মক বাতৰি অনুষ্ঠান ''দ্য উইক দ্যাট ৱাজন'ট''ৰ জৰিয়তে তেওঁ মূলসুঁতিৰ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-the-improv-lady/articleshow/58556388.cms |title=Small talk: The improv lady |work=Mumbai Mirror |access-date=15 August 2018 |archivedate=20 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250120031758/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-the-improv-lady/articleshow/58556388.cms |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ বীৰ দাসৰ উদ্যোগ ‘ৱেইৰ্ডাছ কমেডী’ৰ সৈতেও কাম কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত ''অল ইণ্ডিয়া বকচোড''ৰ কেইবাটাও ভিডিঅ’ত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.tribuneindia.com/news/life-style/nothing-half-baked-about-it/111262.html |title=Nothing half-baked about it |last=Singh |first=Jasmine |date=26 July 2015 |work=The Tribune |archive-date=9 September 2018 |access-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909222008/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/nothing-half-baked-about-it/111262.html |url-status=dead |archivedate=9 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909222008/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/nothing-half-baked-about-it/111262.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ ভিতৰত 'এ ৱমেনছ বেষ্টিজ'ৰ ক্লিটিকা, 'অনেষ্ট ৱেডিং', 'অনেষ্ট বাৰ্ছ' আৰু 'ইফ এপছ ৱেৰ পিপল'ৰ ইনষ্টাগ্ৰাম চৰিত্ৰ আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ আমাজন প্ৰাইমৰ বাবে ''কমিকস্তান''<ref>{{cite news |url=https://www.firstpost.com/entertainment/comicstaan-tanmay-bhat-kanan-gill-kaneez-surka-on-amazons-upcoming-show-and-all-things-comedy-4646661.html |title=Comictaan |work=firstpost |access-date=2 February 2018}}</ref> আৰু ‘ইমপ্ৰভ অল ষ্টাৰ্ছ’ তথা টিএলচিৰ বাবে ‘কুইনছ অৱ কমেডী’<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/richa-chadha-rohan-joshi-and-kaneez-surka-roped-in-to-judge-queens-of-comedy/articleshow/59673869.cms |title=Queens Of Comedy |work=Mumbai Mirror |access-date=20 July 2018 |archivedate=18 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180818152116/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/richa-chadha-rohan-joshi-and-kaneez-surka-roped-in-to-judge-queens-of-comedy/articleshow/59673869.cms |deadurl=yes }}</ref> আদি অনুষ্ঠানৰ বিচাৰক আছিল। চুৰকা অবিছ মেথিউ, কানন গিল আৰু কেনী চেবাষ্টিয়ানৰ সৈতে "দ্য ইমপ্ৰভাইজাৰ্ছ"<ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/kaneez-surka-aib-amazon-prime-video-5172736/ |title=Kaneez Surka on stand-up, multiculturalism and political humour |last=Singh |first=Anvita |date=13 May 2018 |website=The Indian Express |access-date=9 September 2018}}</ref> নামৰ এটা ইমপ্ৰভ গোটৰ সদস্য আৰু আমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ’ত তেওঁৰ ‘চামথিং ফ্ৰম নাথিং’ নামৰ এটা ইমপ্ৰভ স্পেচিয়েল আছে। তেওঁ ইমপ্ৰভাইজেচনেল কমেডী কলাৰ শিক্ষাও প্ৰদান কৰে।<ref name="Kale 2018" /> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|nm8595003}} [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কমেডিয়ান]] 3hn07hu2xrnn2nwz002zkiic9jq01wl 0 134739 635889 600471 2026-09-17T05:03:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635889 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox television | image = | caption = | genre = ভাৰতীয় ধাৰাবাহিক | creator = এণ্ড্ৰু টিম | based_on = | writer = ৰিতু ভাটিয়া (সংলাপ) | director = নন্দিতা মেহৰা | creative_director = ফুথি নাতেনে | starring = পাংখুৰী অৱস্তী ৰোড | theme_music_composer = | open_theme = ৰেখা ভৰদ্বাজৰ কণ্ঠত "ক্যা কুচুৰ থা মেৰা?" | country = [[ভাৰত]] | language = [[হিন্দী]] | num_seasons = ১ | num_episodes = ১৫৬ | producer = ফুথি নাতেনে <br/> থাবো পিটচো | location = | cinematography = | camera = মাল্টি-কেমেৰা | runtime = ২৪ মিনিট | company = ২৪-ফ্ৰেমছ মিডিয়া | first_aired = {{start date|df=yes|2017|4|3|}} | last_aired = {{end date|df=y|2017|9|30}} | story = বেদাত তুৰ্কালি | channel = ষ্টাৰ প্লাছ | related = ''ফাটমাগুলুন সুচু নে?'' }} '''''ক্যা কুচুৰ হ্যায় অমলা কা?''''' ([[ইংৰাজী]]: Kya Qusoor Hai Amala Ka?; [[হিন্দী]]: क्या कुसूर है अमला का; অৰ্থ: অমলাৰ দোষ কি?) এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ নাটকীয় [[দূৰদৰ্শন]] ধাৰাবাহিক, যিখন ২০১৭ চনৰ ৩ এপ্ৰিলৰপৰা ষ্টাৰ প্লাছত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। এই ধাৰাবাহিকখন তুৰ্কীৰ নাটক ধাৰাবাহিক ''ফাটমাগুলুন সুচু নে?''ৰ আধাৰত নিৰ্মিত,<ref name="Mirror adaptation">{{cite news |last1=Coutinho |first1=Natasha |title=From Turkey, with a desi twist |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/from-turkey-with-a-desi-twist/articleshow/57762820.cms |access-date=31 January 2021 |work=Mumbai Mirror |date=22 March 2017 |language=en |archivedate=27 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827113130/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/from-turkey-with-a-desi-twist/articleshow/57762820.cms |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news|first1=Gaurav|last1=Laghate|date=27 February 2017|title=Star Plus to reboot afternoon slot with 4 new shows - The Economic Times|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/star-plus-to-reboot-afternoon-slot-with-4-new-shows/articleshow/57378471.cms|accessdate=27 February 2017|work=The Economic Times}}</ref> য’ত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা যৌন হিংসাৰ দৰে সংবেদনশীল বিষয় উপস্থাপন কৰা হৈছে। ধাৰাবাহিকখন ২৪ ফ্ৰেমছ মিডিয়াই প্ৰযোজনা কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=Kya Qusoor Hai Amala Ka character is unconventional and a huge responsibility: Pankhuri Awasthy|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/kya-qusoor-hai-amala-ka-pankhuri-awasthy-character-is-unconventional-fatmagul-4550768/|accessdate=2 March 2017|publisher=Indian Express}}</ref><ref name=24frames>{{cite news|title=Star Plus strengthens afternoon slot with four new shows|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/star-plus-strengthens-afternoon-slot-with-four-new-shows/articleshow/57378149.cms|accessdate=27 February 2017|publisher=Times of India}}</ref> ২০১৭ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত ষ্টাৰ প্লাছৰ দুপৰীয়াৰ অনুষ্ঠানৰ ব্লকটো বন্ধ হোৱাৰ লগে লগে এই ধাৰাবাহিকখনৰ অন্ত পৰে।<ref name="IE end date">{{cite news|title=Star Dopahar to call it a day, all shows to end on September 30|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/star-dopahar-to-call-it-a-day-all-shows-to-end-on-september-30-tv-news-4834240/|accessdate=19 September 2017|publisher=Indian Express}}</ref> == কাহিনী == অমলা এগৰাকী তৰুণী আৰু ধুনীয়া চহৰীয়া ছোৱালী, যি ধৰমশালাৰ এখন সৰু চহৰত বাস কৰে। সৰুতেই পিতৃ-মাতৃক হেৰুওৱাৰ বাবে তেওঁ ককায়েক ৰঘু আৰু বৌয়েক মন্দাকিনীৰ সৈতে থাকে। তেওঁ সৰু কালৰ বন্ধু দেৱৰ সৈতে বাগদান সম্পন্ন কৰিছে আৰু বিবাহৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে। তেওঁৰ এটা নিজা ঘৰৰ সপোন আছে, য’ত তেওঁ নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি জীৱন কটাব পাৰিব। আবীৰ এজন ভদ্ৰ যুৱক যি তেওঁৰ পালিত মাতৃ কৰুণাৰ সৈতে থাকে। কৰুণা বনৌষধিৰে চিকিৎসা কৰা এগৰাকী বৈদ্য। এদিন নিশা, অমলাই কামৰ বাবে বাহিৰলৈ যাবলৈ ওলোৱা তেওঁৰ হ’বলগীয়া স্বামীক বিদায় দিবলৈ যোৱাৰ পথত আবীৰৰ ধনী বন্ধু সুবীৰ, ইভান আৰু বিৰাজে ড্ৰাগছ আৰু মদৰ নিচাত মত্ত হৈ তেওঁক আগচি ধৰে আৰু দলবদ্ধভাৱে ধৰ্ষণ কৰে। যদিও আবীৰ বাস্তৱৰ বিষয়ে অজ্ঞাত আছিল, তথাপি তেওঁ এই ঘটনাৰ বাবে নিজকে দোষী বুলি অনুভৱ কৰে। আবীৰক তেওঁৰ ধনী বন্ধুসকলৰ ক্ষমতাশালী পৰিয়ালে অমলাক বিয়া কৰাবলৈ বাধ্য কৰে। বিবাহৰ পিছত অমলা আৰু আবীৰে এক নতুন জীৱন আৰম্ভ কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ গুচি আহে। ৰঘু আৰু মন্দাকিনীও তেওঁলোকৰ সন্তান মন্নুৰ সৈতে অমলা আৰু আবীৰৰ ওচৰলৈ মুম্বাইলৈ আহে। পিছত আবীৰৰ পালিত মাতৃ কৰুণাও তেওঁলোকৰ সৈতে যোগ দিয়ে। দেৱয়ো অমলাৰপৰা নিজৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ বিচাৰি মুম্বাইত উপস্থিত হয়। তেওঁ আবীৰক ফোন কৰি হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে কিয়নো আবীৰে তেওঁৰ প্ৰেম কাঢ়ি লৈছিল। অমলা অসুস্থ হৈ পৰে আৰু মন্দাকিনীয়ে তেওঁ গৰ্ভৱতী হোৱা বুলি সন্দেহ কৰে। অমলাই ঘৰতে পৰীক্ষা কৰে আৰু ফলাফল পজিটিভ আহে। ইয়াৰ ফলত অমলা গভীৰ যন্ত্ৰণাত আৰু আবীৰ কি কৰিব লাগে ভাবি নাপাই চিন্তিত হৈ পৰে। কৰুণাই অমলাক পুনৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ চিকিৎসালয়লৈ লৈ যায়। এইবাৰ ৰিপ’ৰ্ট নিগেটিভ আহে আৰু প্ৰকাশ পায় যে অমলা গৰ্ভৱতী নহয়, যাৰ ফলত সকলোৱে সকাহ পায়। দেৱই যাতে অমলাৰ অপৰাধীৰপৰা প্ৰতিশোধ ল’বলৈ গৈ নিজেই এজন অপৰাধীত পৰিণত নহয়, সেই ভয়ত অমলাই আবীৰক তেওঁক চিৰদিনৰ বাবে এৰি যাবলৈ কয়। অমলাই নিবিচাৰে যে আবীৰে তেওঁৰ জীৱনটো ধ্বংস কৰাৰ দৰে দেৱৰ জীৱনটোও ধ্বংস কৰক। আবীৰে অমলাৰ ভালৰ বাবে তেওঁক এৰি বিদেশলৈ যাব বিচাৰে, কিন্তু একে সময়তে অমলাৰ প্ৰতি তেওঁৰ বৰ্ধিত চিন্তা আৰু প্ৰেম প্ৰকাশ পায়। অনুতপ্ত বিৰাজে আবীৰক সত্যটো জনায় যে আবীৰ নিৰ্দোষী আছিল আৰু তেওঁলোকৰ দৰে ধৰ্ষণকাৰী নাছিল। আবীৰে এই সত্যটো জানি মৰ্মাহত হয় আৰু পিছত অমলাক এই কথা ক’বলৈ সিদ্ধান্ত লয়। কেইবাবাৰো বিফল চেষ্টাৰ পিছত আবীৰে অমলাক নিজৰ নিৰ্দোষিতাৰ কথা ক’বলৈ সক্ষম হয়, কিন্তু অমলাই ওলোটাই তেওঁকহে বেছি দোষাৰোপ কৰে। তেওঁ কয় যে আবীৰ আৰু তেওঁৰ বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক এনেদৰে ভাঙি পেলাইছে যে সেয়া পুনৰ জোৰা লগা অসম্ভৱ। তেওঁ কয় যে তেওঁ নিজক আৰু নিজৰ জীৱনক ঘিণ কৰে আৰু আবীৰৰ প্ৰতিও তেওঁৰ কেৱল ঘৃণাহে আছে। মন্দাকিনী আৰু কৰুণা ধৰমশালালৈ গুচি যায়। আবীৰে অমলাক তেওঁৰ ভতিজাকৰ স্কুলত নামভৰ্তিৰ বাবে সহায় কৰে। তেওঁ প্ৰধান শিক্ষকক শিশুটিৰ নামভৰ্তিৰ বাবে পতিয়ন নিয়ায়। উভতি অহাৰ পথত দেৱে অমলাক দেখে যদিও তেওঁৰ ওচৰলৈ নাযায়। আবীৰ লাহে লাহে অমলাৰ প্ৰেমত পৰিবলৈ ধৰে। পাছদিনা ৰঘু শপিং মলত হেৰাই যায় আৰু আবীৰে তেওঁক বিচাৰি যায়। ইতিমধ্যে ইভান আৰু বিৰাজ কাৰাগাৰৰপৰা ওলাই আহে। বিৰাজ অনুতপ্ত হৈ নিজৰ অপৰাধ পাহৰিবলৈ মদৰ আশ্ৰয় লয়। সুবীৰ আৰু মাহীৰ বিবাহ স্থগিত ৰখা হয়। মাহীয়ে সত্যটো জানিব বিচাৰি অমলাৰ ওচৰলৈ যায়। আবীৰৰ সমৰ্থন পোৱাৰ পিছত অমলাই অৱশেষত ধৰ্ষণকাৰীসকলক উন্মোচিত কৰাৰ সাহস পায়, কিয়নো তেওঁ নিবিচাৰে যে তেওঁ সত্যটো নক কোৱাৰ বাবে মাহীৰ জীৱনটো ধ্বংস হওক। ইফালে ইভানে গম পায় যে অমলাই তেওঁলোকক উন্মোচিত কৰিবলৈ আহি আছে, গতিকে তেওঁ আবীৰ আৰু অমলাক হত্যা কৰিবলৈ গুণ্ডা ভাড়াত কৰে। আবীৰ আৰু অমলাই গুণ্ডাসকলৰ সৈতে যুঁজি সফলতাৰে মালিক হাউচৰ বিবাহ অনুষ্ঠানত উপস্থিত হয়। তাত মালিক পৰিয়ালে তেওঁলোকক বাধা দিবলৈ অতিৰিক্ত নিৰাপত্তাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। অমলাই তিনিওজন ধৰ্ষণকাৰীক সফলতাৰে উন্মোচিত কৰে আৰু বিবাহখন বাতিল কৰা হয়। পিছত ইভানে ঋষাণৰপৰা প্ৰতিশোধ ল’বলৈ মাহীক বিয়া কৰায়। লগতে অমলাই ইভান, সুবীৰ আৰু বিৰাজৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে। আবীৰ নিৰ্দোষী হোৱা আৰু অমলাক সমৰ্থন কৰাৰ বাবে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে কোনো ব্যৱস্থা লোৱা নহয়। তিনিওজন যুৱককে যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড বিহা হয়। সুবীৰৰ পিতৃ ঋষাণ মালিকে পুত্ৰৰ কৰ্ম আৰু সামাজিক অপমানৰ বাবে আত্মহত্যা কৰে। অমলাই অৱশেষত ন্যায় পায় আৰু আবীৰ তথা অমলাই সুখেৰে একেলগে বাস কৰিবলৈ লয়। == নিৰ্মাণ == জনপ্ৰিয় তুৰ্কী ধাৰাবাহিক ''ফাটমাগুলুন সুচু নে?'' হিন্দী ভাষাত ডাবিং কৰা হৈছিল আৰু কিশোৰ-কিশোৰীৰ প্ৰেমমূলক নাটক ''ফেৰিহা''ৰ সফলতাৰ পিছত ২০১৬ চনত ভাৰতৰ জিন্দাগী টিভিত সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। এই দুয়োখন ধাৰাবাহিকৰে ৰেটিং বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত আন কেইবাখনো জনপ্ৰিয় তুৰ্কী ধাৰাবাহিক যেনে— ''কুজে গুণে'', ''এ লাভ ষ্ট’ৰী'' আৰু ''লিটল লৰ্ড'' ভাৰতত ডাবিং কৰি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত '২৪ ফ্ৰেমছ' নামৰ টেলিভিছন প্ৰডাকচন কোম্পানীটোৱে এই ধাৰাবাহিকখনৰ অধিকাৰ 'একো ৰাইটছ'ৰপৰা লাভ কৰে আৰু মূল নিৰ্মাতাসকলৰ পৰামৰ্শৰ সহায়ত ভাৰতত ইয়াৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|first=Priyanka|last=Sharma|title=Turkish drama Fatmagul set for an Indian remake titled Kya Kasoor Hai Amla Ka|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/turkish-drama-fatmagul-indian-remake-kya-kasoor-hai-amla-ka-star-plus-4546638/|accessdate=27 February 2017|publisher=The Indian Express}}</ref> ধাৰাবাহিকখনৰ বিকাশ কৰিছিল পূৰ্ণেন্দু শেখৰ, নন্দিতা মেহৰা আৰু ২৪ ফ্ৰেমছৰ ভৈৰৱী ৰায়চুৰাই।<ref name=24frames/> ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায় ধৰমশালাৰ পটভূমিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু কলা-কুশলীসকলে হিমাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন স্থানত এমাহ ধৰি চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name=Dharmshala>{{cite news|title=Kya Kasoor Hai Amla Ka actor Pankhuri Awasthy feels lucky to play substantial characters|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/kya-kasoor-hai-amla-ka-actor-pankhuri-awasthy-feels-lucky-to-play-substantial-characters-4575958/|accessdate=19 March 2017|publisher=The Indian Express}}</ref> ৰজিয়া চুলতান খ্যাত পাংখুৰী অৱস্তী ৰোডক অমলাৰ (ফাটমাগুল) চৰিত্ৰত আৰু নৱাগত ৰাজবীৰ সিঙক আবীৰৰ (কেৰিম) চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name=Dharmshala/> [[অমিতাভ বচ্চন]]ে এই ধাৰাবাহিকখনৰ বাবে এক স্বগতোক্তি আগবঢ়াইছিল আৰু ধাৰাবাহিকখনৰ এটা প্ৰমোত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱাসকল কেনেকৈ নিৰন্তৰ সমাজৰপৰা বহিষ্কৃত হয় সেই সম্পৰ্কে সজাগতামূলক ভাষণ দিছিল।<ref>{{cite news|title='Only rapist don't commit rape..', see Amitabh Bachchan's take on this|url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-only-rapist-dont-commit-rape-see-amitabh-bachchans-take-on-this-amitabh-bachchan-big-b-jaya-bachchan-star-plus-376960|accessdate=13 April 2017|publisher=India TV News}}</ref> == অভিনয় শিল্পী == {| class="wikitable" |- ! অভিনেতা !! চৰিত্ৰ !! মূল চৰিত্ৰ (তুৰ্কী) !! বৰ্ণনা |- | পাংখুৰী অৱস্তী || অমলা || ফাটমাগুল কেটেঞ্চি ইলগাজ || অমলাক ইভান, সুবীৰ আৰু বিৰাজে ধৰ্ষণ কৰিছিল। দেৱৰ সৈতে তেওঁৰ প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল আৰু দুয়োৰে বাগদান হৈছিল। পিছলৈ পৰিয়ালৰ হেঁচাত তেওঁ আবীৰক বিয়া কৰাবলৈ বাধ্য হয়। ৰঘুৰ ভনীয়েক, মন্নুৰ পেহীয়েক আৰু মন্দাকিনীৰ ননদ। |- | ৰাজবীৰ সিং || আবীৰ আনন্দ || কেৰিম ইলগাজ || ধৰ্ষণকাৰীসকলে ধৰ্ষণৰ দোষ নিজৰ ওপৰত ল’বলৈ বাধ্য কৰাৰ পিছত আবীৰে অমলাক বিয়া কৰায় আৰু লাহে লাহে তেওঁৰ প্ৰেমত পৰে। পিছলৈ তেওঁ অমলাক ধৰ্ষণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজত সহায় কৰে। |- | অনন্ত ভি. যোশী || দেৱ || মুস্তাফা নালকালি || হেমৰাজ আৰু পুষ্পাৰ পুত্ৰ। তেওঁ অমলাক ভাল পাইছিল আৰু দুয়োৰে বাগদান হৈছিল, কিন্তু ধৰ্ষণৰ পিছত তেওঁ অমলাক এৰি দিয়ে। তেওঁ ধৰ্ষণকাৰী আৰু আবীৰৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ শপত খায়। |- | বৈভৱী উপাধ্যায় || ইশা || আছু/হাচাৰ অভাচিক নালকালি || এগৰাকী এচ কৰ্ট (escort) হিচাপে কাম কৰিছিল। |- | সিদ্ধাৰ্থ সেন || ইভান মালিক || এৰডোগান ইয়াচাৰণ || অমলাৰ ধৰ্ষণকাৰী। ৰৌনক আৰু হেমাৰ পুত্ৰ। ঋষাণৰ ভতিজাক, সুবীৰৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ আৰু বিৰাজৰ বন্ধু। মাহীৰ স্বামী। |- | ফাহমান খান || সুবীৰ মালিক || চেলিম ইয়াচাৰণ || অমলাৰ ধৰ্ষণকাৰী। ঋষাণ আৰু পল্লৱীৰ পুত্ৰ। ৰৌনকৰ ভতিজাক, ইভানৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ আৰু বিৰাজৰ বন্ধু। মাহীৰ প্ৰাক্তন বাগদত্তা। |- | ৰাজেশ খট্টৰ || ঋষাণ মালিক<ref>{{cite news|title=TV couple Rajesh Khattar and Vandana Sajnani to star in Fatmagul remake|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/TV-couple-Rajesh-Khattar-and-Vandana-Sajnani-to-star-in-Fatmagul-remake/articleshow/57277047.cms|accessdate=21 February 2017|publisher=Times of India}}</ref> || ৰেচাত ইয়াচাৰণ || ৰৌনকৰ ভায়েক। পল্লৱীৰ স্বামী। সুবীৰৰ দেউতাক আৰু ইভানৰ খুৰাক। |- | পূৰ্বা পৰাগ || কৰুণা || মেৰিয়াম আকচয় / পাকালিন ("এবে নাইন") || আবীৰৰ পালিত মাহী, যিয়ে মাকৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। তেওঁ বনৌষধিৰ বৈদ্য আছিল। |- | বিজয় তিলানী || বিৰাজ || ভুৰাল নামলি || অমলাৰ ধৰ্ষণকাৰী। ইভান আৰু সুবীৰৰ বন্ধু। |- | বন্দনা সজনানী || পল্লৱী মালিক || পেৰিহান ইয়াচাৰণ || ঋষাণৰ পত্নী। সুবীৰৰ মাক আৰু ইভানৰ মাহীয়েক। |- | অক্ষয় আনন্দ || বীৰেন আস্থানা || মুনিৰ টেলচি || মালিক পৰিয়ালৰ অধিবক্তা। ঋষাণৰ খুলশালীয়েক আৰু পল্লৱীৰ ককায়েক। |- | কস্তুৰী বেনাৰ্জী || হেমা মালিক || হিলমিয়ে ইয়াচাৰণ || ৰৌনকৰ পত্নী। ইভানৰ মাক আৰু সুবীৰৰ মাহীয়েক। |- | দীপক কৃপালানী || ৰৌনক মালিক || ৰিফাত ইয়াচাৰণ || ইভানৰ দেউতাক। হেমাৰ স্বামী আৰু ঋষাণৰ ককায়েক। |- | নেহা চৰাফ || মন্দাকিনী (মান্দো) || মুক্কাডেচ কেটেঞ্চি || অমলাৰ বৌয়েক। অমলাক অপছন্দ কৰে। ৰঘুৰ পত্নী। |- | কভিন ডাভে || ৰঘু || ৰহমি কেটেঞ্চি || অমলাৰ ককায়েক। ভনীয়েকক বহুত ভাল পায়। মন্দাকিনীৰ স্বামী। |- | সুপৰ্ণা কৃষ্ণা || মাহী || মেল্টেম আলাগোজ || ইভানৰ পত্নী। সুবীৰৰ প্ৰাক্তন বাগদত্তা। মানৱিন্দৰৰ একমাত্ৰ কন্যা। |- | সুৰেন্দ্ৰ পাল || মানৱিন্দৰ || তুৰানেৰ আলাগোজ || মাহীৰ দেউতাক। |- | কৰ্মবীৰ চৌধুৰী || হেমৰাজ || এমিন নালকালি || দেৱৰ দেউতাক। |- | চেলমান শ্বেখ || ছানী || চামিন || এনীৰ দালাল আৰু পিছলৈ ভাল বন্ধু। |- | লীনা বালোডী || পুষ্পা || হালিড নালকালি || দেৱৰ মাক। |- | তনু বিদ্যাৰ্থী || দিৱ্য || লেমান নামলী || বিৰাজৰ মাক। দৰ্শনৰ পত্নী। |- | ওম আদিত্য যাদৱ || মন্নু || মুৰাট কেটেঞ্চি || অমলাৰ ভতিজাক। |} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.hotstar.com/tv/kya-qusoor-hai-amla-ka/13621 Kya Qusoor Hai Amla Ka?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180404190000/http://www.hotstar.com/tv/kya-qusoor-hai-amla-ka/13621 |date=2018-04-04 }} at [[Disney+ Hotstar]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ধৰ্ষণ]] [[শ্ৰেণী:দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক]] azxcsptih06jcmis5tfb7ct1zv1so5a 0 134964 635941 593195 2026-09-17T09:10:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635941 wikitext text/x-wiki '''সন্ত জনাবাই''' ভাৰতৰ হিন্দু পৰম্পৰাৰ এজন মাৰাঠী ধৰ্মীয় সন্ত আৰু কবি আছিল। তেওঁৰ জন্ম সম্ভৱতঃ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ সপ্তম বা অষ্টম দশকত হৈছিল। ১৩৫০ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite book|title=Women and the Law|page=18|author=Dalbir Bharti|publisher=APH Publishing|year=2008}}</ref> জনাবাইৰ জন্ম হৈছিল ১২৫৮-১৩৫০ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ গংগাখেদত<ref>{{Cite book |last=Ranade |first=Ramchandra Dattatraya |url=https://books.google.com/books?id=1Ql0PUJJPp8C&dq=Jan%C4%81b%C4%81i+childhood&pg=PA1 |title=Mysticism in India: The Poet-Saints of Maharashtra |date=1983-01-01 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-87395-669-7 |language=en}}</ref> প্ৰথম নাম দমা আৰু কৰুণ্ড নামৰ এহাল দম্পতীৰ ঘৰত। জাতি ব্যৱস্থাৰ অধীনত দম্পতীহাল মতাঙৰ অন্তৰ্গত আছিল। মাকৰ মৃত্যুৰ পাছত দেউতাকে লৈ যায় পান্ধৰপুৰলৈ। সৰুৰেপৰা জনাবাই পান্ধৰপুৰত বাস কৰা আৰু বিশিষ্ট মাৰাঠী ধৰ্মীয় সন্ত আৰু কবি [[নামদেৱ]]ৰ পিতৃ দামাশেতিৰ ঘৰত দাসী হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last1=Feldhaus |first1=Anne |url=https://books.google.com/books?id=ooV3Rz9zQvQC&dq=Jan%C4%81b%C4%81i+namdev&pg=PA213 |title=Images of Women in Maharashtrian Literature and Religion: A Translation of the Pratyabhijnahrdayam with an Introduction and Notes, by Ksemaraja |last2=Feldhaus |first2=Professor of Religious Studies Anne |date=1996-01-01 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-2837-5 |language=en}}</ref> জনাবাই সম্ভৱতঃ নামদেৱতকৈ অলপ ডাঙৰ আছিল, আৰু বহু বছৰ ধৰি তেওঁৰ যত্ন লৈছিল। বিশেষকৈ মাৰাঠী ভাষী হিন্দুসকলৰ মাজত পান্ধৰপুৰৰ ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য উচ্চ। জনাবাইৰ মালিক দমাশেতি আৰু তেওঁৰ পত্নী গোঁনাই অতি ধৰ্মীয় আছিল। চৌপাশৰ ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ আৰু জন্মগত প্ৰৱণতাৰ মাজেৰে জনবাই সদায় ভগৱান বিঠালৰ উগ্ৰ ভক্ত আছিল। তেওঁ এগৰাকী প্ৰতিভাৱান কবিও আছিল।<ref>{{Cite journal |last=Constable |first=Philip |date=May 1997 |title=Early Dalit Literature and Culture in Late Nineteenth- and Early Twentieth-Century Western India |url=https://www.cambridge.org/core/journals/modern-asian-studies/article/abs/early-dalit-literature-and-culture-in-late-nineteenth-and-early-twentiethcentury-western-india/468F09A8AEEB44059D82364859700620 |journal=Modern Asian Studies |language=en |volume=31 |issue=2 |pages=317–338 |doi=10.1017/S0026749X00014323 |s2cid=144342657 |issn=1469-8099|url-access=subscription }}</ref> যদিও তেওঁৰ কেতিয়াও কোনো আনুষ্ঠানিক স্কুলীয়া শিক্ষা নাছিল, তথাপি তেওঁ আভাং (अभंग) ৰূপৰ বহুতো উচ্চমানৰ ধৰ্মীয় পদ্য ৰচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Novetzke |first=Christian Lee |date=2015-10-05 |title=5. Note to Self: What Marathi Kirtankars' Notebooks Suggest about Literacy, Performance, and the Travelling Performer in Pre-Colonial Maharashtra |url=https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0062/chapters/10.11647/obp.0062.05 |language=en |pages=169–184 |doi=10.11647/obp.0062.05 |doi-access=free |isbn=978-1-78374-102-1 |access-date=2026-03-24 |archivedate=2026-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260303220835/https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0062/chapters/10.11647/obp.0062.05 }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Feldhaus |first1=Anne |url=https://books.google.com/books?id=ooV3Rz9zQvQC&dq=Jan%C4%81b%C4%81i+namdev&pg=PA213 |title=Images of Women in Maharashtrian Literature and Religion: A Translation of the Pratyabhijnahrdayam with an Introduction and Notes, by Ksemaraja |last2=Feldhaus |first2=Professor of Religious Studies Anne |date=1996-01-01 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-2837-5 |language=en}}</ref> নামদেৱৰ ৰচনাৰ লগতে তেওঁৰ কিছুমান ৰচনা সংৰক্ষিত হৈ আছিল। প্ৰায় ৩০০ আভাঙৰ লেখকত্ব পৰম্পৰাগতভাৱে জনবাইৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Citation |last=Pawar |first=Nitya |title=Janabai |date=2022 |encyclopedia=The Palgrave Encyclopedia of Medieval Women's Writing in the Global Middle Ages |pages=1–4 |editor-last=Sauer |editor-first=Michelle M. |url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-76219-3_45-1 |access-date=2024-01-31 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-030-76219-3_45-1 |isbn=978-3-030-76219-3 |editor2-last=Watt |editor2-first=Diane |editor3-last=McAvoy |editor3-first=Elizabeth Herbert|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Glushkova |first=Irina |date=October 2021 |title=Janabai and Gangakhed of Das Ganu: Towards ethnic unity and religious cohesion in a time of transition |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00194646211041156 |journal=The Indian Economic & Social History Review |language=en |volume=58 |issue=4 |pages=505–532 |doi=10.1177/00194646211041156 |s2cid=239676576 |issn=0019-4646|url-access=subscription }}</ref> [[জ্ঞানেশ্বৰ]], [[নামদেৱ]], [[একনাথ]] আৰু [[টুকাৰাম]]ৰ লগতে মহাৰাষ্ট্ৰৰ বিশেষকৈ ৱাৰাকাৰী (वारকৰী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত মাৰাঠী ভাষী হিন্দুসকলৰ মনত জনাবাইৰ এক পূজনীয় স্থান আছে।<ref>{{Cite journal |last=Glushkova |first=Irina |date=2000 |title="GIVE ME BACK MY BLANKET!" : VARKARI SAINTS STRIVING FOR THEIR BODIES (Metaphor and Metonymy in the Construction of Divinity) |url=https://www.jstor.org/stable/41694605 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=81 |issue=1/4 |pages=15–34 |jstor=41694605 |issn=0378-1143}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Glushkova |first=Irina |date=October 2021 |title=Janabai and Gangakhed of Das Ganu: Towards ethnic unity and religious cohesion in a time of transition |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00194646211041156 |journal=The Indian Economic & Social History Review |language=en |volume=58 |issue=4 |pages=505–532 |doi=10.1177/00194646211041156 |s2cid=239676576 |issn=0019-4646|url-access=subscription }}</ref> ভাৰতত সম্পূৰ্ণৰূপে সাধু বুলি গণ্য কৰা ব্যক্তিক সন্ত (সন্ত) উপনাম দিয়াৰ পৰম্পৰা অনুসৰি জনবাইকে ধৰি ওপৰৰ সকলো ধৰ্মীয় ব্যক্তিকে সাধাৰণতে মহাৰাষ্ট্ৰত সেই উপনাম বুলি কোৱা হয়। এইদৰে জনবাইক নিয়মিতভাৱে সন্ত জনবাই (सन्त जनाई) বুলি কোৱা হয়। বহু কবিতা ৰচনা কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] gs1v6jd04aeybwwpmxpm4v1gmtye30n 0 135264 635875 603247 2026-09-17T00:50:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635875 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Sssh.com | native_name = | native_name_lang = | logo = [[File:Sssh Logo.png|thumb]] | logo_size = | logo_alt = Sssh.com Logo | logo_caption = Sssh.com ল’গ’ | logo_padding = | image = | image_size = | image_alt = Sssh Founder Angie Rowntree | image_caption = Sssh-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক এঞ্জি ৰাউনট্ৰী | type = | founded = {{start date and age|1999|08|01}} | founder = | hq_location = | hq_location_city = | hq_location_country = | area_served = বিশ্বজুৰি | key_people = এঞ্জি ৰাউনট্ৰী (পৰিচালক, প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু চিইঅ’) | industry = মহিলাৰ ইৰ’টিকা | products = | brands = | services = | owner = | ratio = | rating = | website = {{URL|sssh.com}} | former_name = }} '''এচএচএচ ডট্ কম্''' ([[ইংৰাজী]]: Sssh.com; আৰম্ভণি: ১৯৯৯) হৈছে কেৱল সদস্যসকলৰ বাবে উপলব্ধ এটা স্বতন্ত্ৰ মহিলাৰ ইৰ’টিকা ছাইট। মূলসুঁতিৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক উদ্যোগৰ দ্বাৰা স্বীকৃতি লাভ কৰা এয়া প্ৰথমটো "মহিলাৰ বাবে পৰ্ণ" ৱেবছাইট, যিয়ে শ্ৰেষ্ঠ বিকল্প ৱেবছাইটৰ বাবে এক্সবিআইজেড বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=XBIZ Award Winners 2015 |url=https://xbizawards.xbiz.com/winners2015.php |access-date=12 April 2016 |website=[[XBIZ Awards]] |archivedate=4 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204110653/https://xbizawards.xbiz.com/winners2015.php |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == Sssh.com হৈছে এটা মহিলাৰ বাবে পৰ্ণ (নাৰীবাদী পৰ্ণগ্ৰাফী) আৰু ইৰ’টিকা ছাইট, য’ত মৌলিক এইটচডি ইৰ’টিক চিনেমা, মৌলিক উপন্যাস, শ্ৰাব্য নাটক, অনাতাঁৰ কেন্দ্ৰ, ভিআৰ এপ্লিকেচন, পোনপটীয়া অনুষ্ঠান আৰু বহুতো সমল উপলব্ধ। এই ছাইটটো মহিলাৰ দ্বাৰা মহিলা দৰ্শকৰ বাবে পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াৰ চিনেমাৰ লগতে অন্যান্য সমলসমূহ সদস্যসকলৰ পৰা লোৱা সমীক্ষাৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত, যি যোৱা সোতৰ বছৰ ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে চলি আহিছে। Sssh.com-ৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হ’ল ৰসায়ন আৰু পাৰস্পৰিক আনন্দ, য’ত মহিলাই শক্তিশালী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি নিজৰ আনন্দৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="ABC News">{{cite web |last=Boudreau |first=Abbie |date=April 20, 2012 |title=Mommy Porn Revolution? More Women Seek Erotica, Romance |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/mommy-porn-revolution-women-seek-erotica-written-woman/story?id=16182264 |access-date=12 April 2016 |website=ABC News |publisher=}}</ref> প্ৰতিষ্ঠাপক এঞ্জি ৰাউনট্ৰীয়ে কয়, "মই ১৯৯৯ চনত এটা অতি সৰল কাৰণত Sssh.com মুকলি কৰিছিলোঁ: যেতিয়া মই ৱেবৰ বিভিন্ন পৰ্ণ ছাইটবোৰ চাইছিলোঁ আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক ভিডিঅ’ বজাৰৰ বিভিন্ন নাম আৰু ধাৰাবাহিকবোৰ পৰীক্ষা কৰিছিলোঁ, তেতিয়া মই এনে একো দেখা নাছিলোঁ যিয়ে মহিলাসকলক আকৰ্ষিত কৰিব পাৰে।"<ref>{{cite web |title=Interview With Angie Rowntree Of Sssh.com |url=http://porncorporation.com/adult-industry/interview-with-angie-rowntree-of-sssh-com/ |access-date=12 April 2016 |publisher=Porn Corporation}}</ref><ref>{{cite web |last=G |first=Lynsey |date=March 25, 2016 |title=What Women Really Want In Their Porn |url=http://www.refinery29.com/2016/03/106840/popular-porn-for-women |access-date=12 April 2016 |website=Refinery29 |publisher=Vice Media}}</ref> ২০১৩ চনৰ ৮৫ সংখ্যক একাডেমী বঁটাত উপহাৰৰ টোপোলাৰ অংশ হিচাপে মহিলা মনোনীতসকলক ছাইটটোৰ এবছৰীয়া বিনামূলীয়া ভিআইপি সদস্যপদ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=February 18, 2013 |title=Sssh.com, Screaming O Add Buzz and Smiles to Oscar Gift Bags |url=http://business.avn.com/articles/technology/Sssh-com-Screaming-O-Add-Buzz-and-Smiles-to-Oscar-Gift-Bags-506802.html |magazine=AVN |issn=0883-7090 |access-date=12 April 2016 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == নিৰ্বাচিত নিৰ্মাণসমূহ == * ''গন'' (Gone) হৈছে আমেৰিকাৰ এখন সৰু চহৰৰ প্ৰেম আৰু হেৰুৱাৰ কাহিনী। সমালোচক ৰিচ ম’ৰলেণ্ডৰ মতে, "এঞ্জি ৰাউনট্ৰী আৰু Sssh.com হয়তো এই পৰ্যালোচকে দেখা আটাইতকৈ চিন্তাশীল আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমাৰ বাবে অভিনন্দনৰ পাত্ৰ। শিল্পৰূপ হিচাপে ইয়াক সংজ্ঞায়িত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ই অনন্য।"<ref>{{cite web |last=Moreland |first=Rich |date=10 November 2015 |title=Gone: An Illuminated Sacrifice |url=http://3hattergrindhouse.com/2015/11/10/gone-an-illuminated-sacrifice/ |access-date=12 April 2016 |website=3hattergrindhouse.com |publisher=}}</ref> মেডলিন ব্লুৱে এই চিনেমাখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে এক্সবিআইজেডৰ "শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী – কাপল ৰিলিজ"ৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref>{{cite web |last=Moreland |first=Rich |date=15 January 2016 |title=A Nice Girl Who Howls at the Moon: Part Four, Making Magic |url=http://3hattergrindhouse.com/2016/01/15/a-nice-girl-who-howls-at-the-moon-part-four-making-magic/ |access-date=12 April 2016 |website=3hattergrindhouse.com |publisher=}}</ref> * ''এলিংটন'' (Ellington) হৈছে চিণ্ডি এলিংটনৰ এটা চিন্ডাৰেলা সদৃশ কাহিনী, যাক তেওঁৰ মাহীমাকে দুৰ্ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁৰ কলেজীয়া বন্ধু জো প্ৰিন্সে সহায় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ পৰাই এক ৰোমান্টিক সম্পৰ্কৰ গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{cite web |last=Singer |first=Coleen |title=Porn For Women – Ellington – An Erotic Fairy Tale For Women |url=http://www.eroticscribes.com/ellington-trailer/ |access-date=12 April 2016 |website=eroticscribes.com |publisher=}}</ref> এই চিনেমাখন এবিচি নাইটলাইনত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name="ABC News" /> == শিক্ষা == ''Mindbrowse.com'' আৰু ''SexTalkTuesday.com'' হৈছে Sssh.com-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক এঞ্জি ৰাউনট্ৰীৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত দুখন ৱেবছাইট।<ref name=":2">{{cite web |last=Freixes |first=Alejandro |date=February 29, 2016 |title=Sssh.com Releases Full Recording of 'Consent in Porn' Panel |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=204988&mi=all&q=mindbrowse |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423224946/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=204988&mi=all&q=mindbrowse |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |website=XBIZ |publisher=}}</ref> ''Mindbrowse.com''-এ এখন লাইভ ষ্ট্ৰীমিং শ্ব’ পৰিচালনা কৰে য’ত প্ৰাপ্তবয়স্ক উদ্যোগৰ পেছাদাৰীসকলে এই উদ্যোগটোৱে মুখামুখি হোৱা বিভিন্ন বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা কৰে।<ref name=":3">{{cite web |last=Pardon |first=Rhett |date=December 29, 2015 |title=Mindbrowse.com Presents 'It's Porn, Not HBO' at XBIZ Show |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=202671&mi=all&q=mindbrowse |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423205033/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=202671&mi=all&q=mindbrowse |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |publisher=XBIZ}}</ref> অতীতৰ অতিথিৰ সকলৰ ভিতৰত আছিল নিক হক,<ref>{{cite web |date=April 5, 2013 |title=Sssh.Com Interviews Nick Hawk from Showtime's 'Gigolos' |url=http://business.avn.com/company-news/Sssh-Com-Interviews-Nick-Hawk-from-Showtime-s-Gigolos-512164.html |access-date=12 April 2016 |publisher=AVN |archivedate=8 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508234506/http://business.avn.com/company-news/Sssh-Com-Interviews-Nick-Hawk-from-Showtime-s-Gigolos-512164.html |deadurl=yes }}</ref> চিণ্ডি গেলপ,<ref>{{cite web |date=July 8, 2014 |title=MakeLoveNotPorn Co-Founder Tagged for Women in Porn Debate |url=http://business.avn.com/company-news/MakeLoveNotPorn-Co-Founder-Tagged-for-Women-in-Porn-Debate-566185.html |access-date=12 April 2016 |issn=0883-7090 |publisher=AVN }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ক্যানডিডা ৰয়েল, জেকি চেন্ট জেমছ আৰু চাউনটেল টিবলছ।<ref name=":2" /><ref name=":3" /> ''চেক্স টক টিউজডে''ত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে [[যৌনতা]]ৰ বিষয়ে নিজৰ চিন্তা আৰু মতামত আগবঢ়ায়। ইয়াৰ অতীতৰ অতিথি সকলৰ ভিতৰত আছিল কৌতুক অভিনেতা মাৰ্গাৰেট চো,<ref>{{cite web |last=Gray |first=Lila |date=January 5, 2015 |title=Comedian Margaret Cho Moderating #SexTalkTuesday Today |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=189577&mi=all&q=sex+talk+tuesday |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221131/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=189577&mi=all&q=sex+talk+tuesday |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |website=XBIZ |publisher=}}</ref> অভিনেত্ৰী কোকো ব্ৰাউন,<ref>{{cite web |date=October 12, 2015 |title=CoCo Brown to Moderate 'Sex Talk Tuesday' |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=200011&mi=all&q=sex+talk+tuesday |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423231203/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=200011&mi=all&q=sex+talk+tuesday |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |publisher=XBIZ}}</ref> [[পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰ|প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা]] পৰিচালক হোলী ৰেণ্ডেল,<ref>{{cite web |last=Sanford |first=John |date=July 27, 2015 |title=Holly Randall to Moderate 'Sex Talk Tuesday' |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=197199&mi=all&q=sex+talk+tuesday |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423230452/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=197199&mi=all&q=sex+talk+tuesday |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |publisher=XBIZ}}</ref> প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা অভিনেত্ৰী কেন্দ্ৰা চাণ্ডাৰলেণ্ড,<ref>{{cite web |date=October 20, 2015 |title=Kendra Sunderland to Moderate 'Sex Talk Tuesday' Today |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=200320&mi=all&q=sex+talk+tuesday |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423215355/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=200320&mi=all&q=sex+talk+tuesday |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |publisher=XBIZ}}</ref> ''গিগ’ল’জ''ৰ অভিনেতা গাৰেন জেমছ,<ref>{{cite web |last=Sanford |first=John |date=August 3, 2015 |title=Garren James Leads 'SexTalkTuesday' |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=197448&mi=all&q=Cowboys4Angels |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423203049/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=197448&mi=all&q=Cowboys4Angels |archive-date=2016-04-23 |access-date=12 April 2016 |publisher=XBIZ}}</ref> থেৰাপিউটিষ্ট গ্ল’ৰিয়া ব্ৰেম,<ref>{{cite web |date=October 17, 2014 |title=Therapist Dr. Gloria Brame is #SexTalkTuesday Moderator, Oct. 21 |url=http://business.avn.com/company-news/Therapist-Dr-Gloria-Brame-is-SexTalkTuesday-Moderator-Oct-21-576869.html |access-date=12 April 2016 |issn=0883-7090 |publisher=AVN |archivedate=8 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508230417/http://business.avn.com/company-news/Therapist-Dr-Gloria-Brame-is-SexTalkTuesday-Moderator-Oct-21-576869.html |deadurl=yes }}</ref> যৌন শিক্ষয়িত্ৰী ডাকি ডুলিটল,<ref>{{cite web |date=August 8, 2014 |title=Ducky DooLittle to Guest Moderate #SexTalkTuesday, Aug. 12 |url=http://business.avn.com/company-news/Ducky-DooLittle-to-Guest-Moderate-SexTalkTuesday-Aug-12-568972.html |access-date=12 April 2016 |issn=0883-7090 |publisher=AVN }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা অভিনেত্ৰী বেল নক্স,<ref>{{cite web |date=July 10, 2014 |title='Duke Porn Star' Belle Knox to Host #SexTalkTuesday July 15 |url=http://business.avn.com/company-news/Duke-Porn-Star-Belle-Knox-to-Host-SexTalkTuesday-July-15-566383.html |access-date=12 April 2016 |issn=0883-7090 |publisher=AVN |archivedate=8 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508224112/http://business.avn.com/company-news/Duke-Porn-Star-Belle-Knox-to-Host-SexTalkTuesday-July-15-566383.html |deadurl=yes }}</ref> লেখিকা মিড’ৰী,<ref>{{cite web |date=January 20, 2014 |title=#SexTalkTuesday to Welcome Guest Moderator Midori Jan. 21 |url=http://business.avn.com/company-news/SexTalkTuesday-to-Welcome-Guest-Moderator-Midori-Jan-21-544917.html |access-date=12 April 2016 |issn=0883-7090 |publisher=AVN |archivedate=8 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508231246/http://business.avn.com/company-news/SexTalkTuesday-to-Welcome-Guest-Moderator-Midori-Jan-21-544917.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু কৌতুক অভিনেতা চাৰা বেনিনকাছা।<ref>{{cite web |date=December 12, 2013 |title=Comedian Sara Benincasa to Moderate #SexTalkTuesday, Dec. 17 |url=http://business.avn.com/company-news/Comedian-Sara-Benincasa-to-Moderate-SexTalkTuesday-Dec-17-538583.html |access-date=12 April 2016 |issn=0883-7090 |publisher=AVN |archivedate=8 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508232704/http://business.avn.com/company-news/Comedian-Sara-Benincasa-to-Moderate-SexTalkTuesday-Dec-17-538583.html |deadurl=yes }}</ref> == সংবাদ মাধ্যম == Sssh.com-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক এঞ্জি ৰাউনট্ৰী প্ৰাপ্তবয়স্ক উদ্যোগৰ বাণিজ্য মেলাসমূহৰ পেনেল আলোচনাত সঘনাই অংশগ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ বিষয়ে এবিচি নাইটলাইন (ABC's Nightline),<ref name="ABC News"/> কচম’পলিটান (Cosmopolitan),<ref>{{cite magazine |last=Moore |first=Lane |date=September 23, 2014 |title=Meet the Married Couple Who Created a Safe Way to Search for Porn |url=http://www.cosmopolitan.com/sex-love/news/a31286/meet-the-married-couple-who-created-a-safe-way-to-search-for-porn/ |magazine=Cosmopolitan |issn=0010-9541 |access-date=12 April 2016}}</ref> চিএনবিচি (CNBC),<ref>{{cite web |last=Morris |first=Chris |date=15 January 2013 |title=Porn's New Market: Women |url=https://www.cnbc.com/2013/01/15/porns-new-market-women.html |access-date=12 April 2016 |publisher=CNBC}}</ref> ফক্স নিউজ (Fox News),<ref>{{cite web |last=McKay |first=Hollie |date=25 March 2015 |title=From 'Deep Throat' to 'Lovelace:' How the porn industry has changed |url=https://www.foxnews.com/entertainment/from-deep-throat-to-lovelace-how-the-porn-industry-has-changed/ |access-date=12 April 2016 |publisher=FOX News}}</ref> টাইম মেগাজিন (Time Magazine)<ref>{{cite magazine |last=Stein |first=Joel |date=June 8, 2011 |title=America's Next Top Weiner |url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2076562,00.html |magazine=Time Magazine |issn=0040-781X |oclc=1311479 |access-date=12 April 2016 |archivedate=22 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422114623/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2076562,00.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু চাইক’লজী টুডে (Psychology Today)-ৰ দৰে মুখ্য সংবাদ মাধ্যমত প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{cite web |last=Seltzer |first=Leon |date=May 14, 2012 |title=The Triggers of Sexual Desire Pt 2: What's Erotic for Women? |url=https://www.psychologytoday.com/blog/evolution-the-self/201205/the-triggers-sexual-desire-pt-2-what-s-erotic-women |access-date=12 April 2016 |publisher=Psychology Today |issn=0033-3107}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://sssh.com Official Sssh.com Website] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:পৰ্ণগ্ৰাফি]] 0dag98y5mdf7izm02kys6gavnhhvkty 0 135328 635946 630172 2026-09-17T09:26:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635946 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = পিয়া জান্নাতুল | image = Jannatul Ferdoush Peya in Tri-Nation Mega Festival.jpg | native_name = জান্নাতুল ফেব়দৌস পিয়া | native_name_lang = bn | birth_place = খুলনা, [[বাংলাদেশ]] | birth_date = {{Birth date and age|1991|10|14}} | education = [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = মডেল আৰু অধিবক্তা | years_active = ২০০৭–বৰ্তমান | films = চোৰাবালি | title = মিছ বাংলাদেশ ২০০৭<br>ৱৰ্ল্ড মিছ ইউনিভাৰ্ছিটি বাংলাদেশ ২০১১<br>ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্সেছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৩<br>টপ মডেল অৱ দা ৱৰ্ল্ড বাংলাদেশ ২০১৩ | competitions = মিছ বাংলাদেশ ২০০৭<br>(বিজয়ী)<br>মিছ ৱৰ্ল্ড ২০০৭<br>(প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা নাছিল)<br>ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্সেছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৩<br>(বিজয়ী)<br>টপ মডেল অৱ দা ৱৰ্ল্ড ২০১৩<br>(শীৰ্ষ ১৫) | spouse = ফাৰুক হাছান সমীৰ | children = আৰিছ হাছান | homepage = {{URL|peyajannatul.com}} }} '''জান্নাতুল ফেৰদৌচ পিয়া''', যি পিয়া জান্নাতুল নামেৰেও পৰিচিত, এগৰাকী বাংলাদেশী মডেল আৰু অধিবক্তা।<ref>{{cite web | url=https://www.jugantor.com্স%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%9C-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%A1%E0%A7%87%E0%A6%B2-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%B2 | title=ব্যাৰিষ্টাৰ সুমনেৰ সঙ্গে কাজ শুৰু কৰেছেন মডেল পিয়া জান্নাতুল }}</ref> তেওঁ মিছ বাংলাদেশ ২০০৭ আৰু ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্সেছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৩-ৰ খিতাপ অৰ্জন কৰিছিল। পিয়াই ইজিপ্তত অনুষ্ঠিত টপ মডেল অৱ দা ৱৰ্ল্ড ২০১৩-ত [[বাংলাদেশ]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু তাত তেওঁ শীৰ্ষ ১৫ গৰাকীৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |script-title=bn:পিয়াৰ প্ৰিয় গ্ৰীষ্মকাল, মায়েৰ বসন্তকাল |url=http://www.prothom-alo.com/life_style/article/160933/%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F_%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2_%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |newspaper=Prothom Alo |language=bn |access-date=2014-03-05 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309021348/http://www.prothom-alo.com/life_style/article/160933/%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F_%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2_%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |url-status=dead |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=2014-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309021348/http://www.prothom-alo.com/life_style/article/160933/%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F_%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2_%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |deadurl=yes }}</ref><ref name="ds22Mar2014">{{cite news |last=Islam |first=Zia Nazmul |date=22 March 2014 |title=PEYA More than just a pretty face |url=http://www.thedailystar.net/peya-more-than-just-a-pretty-face-16471 |newspaper=The Daily Star}}</ref> == সাম্প্ৰতিক কৰ্মৰাজি == পিয়া হ’ল বাংলাদেশৰপৰা ''ভ’গ ইণ্ডিয়া''ৰ প্ৰথমগৰাকী বেটুপাত কন্যা (cover girl)। নিজৰ অভিজ্ঞতা বিনিময় কৰি পিয়াই উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁ দীপিকা পাডুকনৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰে আৰু দীপিকাৰ দৰেই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত নিজৰ কেৰিয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰিব বিচাৰে।<ref>{{cite magazine |title=These talented and driven women are perfect ambassador for diversity |url=http://www.vogue.in/content/these-talented-and-driven-women-are-the-perfect-ambassadors-for-diversity/ |magazine=Vogue India |access-date=2017-06-07 |archive-date=2017-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170719151556/http://www.vogue.in/content/these-talented-and-driven-women-are-the-perfect-ambassadors-for-diversity/ |url-status=dead |archivedate=2017-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719151556/http://www.vogue.in/content/these-talented-and-driven-women-are-the-perfect-ambassadors-for-diversity/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পিয়া নিউয়ৰ্ক ফেশ্বন উইকৰ (NYFW) সৈতে জড়িত উচ্চমানৰ কেশ পৰিচৰ্যা আৰু ষ্টাইলিং ব্ৰেণ্ড 'ট্ৰেচেমে'ৰ (TRESemmé) ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ হয়। সেই সূত্ৰে তেওঁ ২০১৭ চনত নিউয়ৰ্ক ফেশ্বন উইকত অংশগ্ৰহণ কৰে। তাত উপস্থিত থকা প্ৰথমগৰাকী বাংলাদেশী মডেল হোৱাটো এক ডাঙৰ সন্মান বুলি তেওঁ অভিহিত কৰে আৰু এগৰাকী মডেল ইনফ্লুৱেন্সাৰ হিচাপে কাম কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news |title=Peya participating at New York Fashion Week |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/peya-participating-new-york-fashion-week-1359106 |newspaper=The Daily Star |date=11 February 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Model Peya becomes brand ambassador of TRESemmé Bangladesh |url=http://www.daily-sun.com/post/204963/Model-Peya-becomes-brand-ambassador-of-TRESemm%C3%A9-Bangladesh |work=Daily Sun |date=11 February 2017 |access-date=26 March 2026 |archivedate=17 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250117025804/https://www.daily-sun.com/post/204963/Model-Peya-becomes-brand-ambassador-of-TRESemm%C3%A9-Bangladesh |deadurl=yes }}</ref> ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত পিয়া বাংলাদেশৰ য়ামাহা মটৰচাইকেলৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ হয়।<ref>{{cite news |script-title=bn:ইয়ামাহা’ৰ ব্ৰ্যাণ্ড এম্বাসেডৰ হলেন পিয়া [ভিডিও] |url=https://ekushey-tv.com/%E0%A6%87%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%8F%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A1%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%93/49216 |work=Ekushey TV |date=11 September 2018 |language=bn |title=আৰ্কাইভ কপি |access-date=26 March 2026 |archivedate=24 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250424041830/https://ekushey-tv.com/%E0%A6%87%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%8F%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A1%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%93/49216 |deadurl=yes }}</ref> মডেলিং কেৰিয়াৰৰ উপৰি তেওঁ ২০১৭ চনৰ বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লীগ (BPL) ছিজনৰ ক্ৰিকেট মেচসমূহৰ আঁত ধৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Khan |first=Sajal |date=2 November 2017 |title=Peya to host BPL |url=http://www.dhakatribune.com/showtime/2017/11/02/peya-host-bpl/ |work=Dhaka Tribune}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ২০১৮ চনৰ বিপিএলতো জিটিভিৰ পৰ্দাত আঁতধৰোঁতা হিচাপে কাম কৰে। বিপিএলৰ এই দুই ছিজনত সফলতাৰে কাম কৰাৰ পাছত তেওঁক ২০১৯ চনৰ আইচিচি ক্ৰিকেট বিশ্বকাপত উপস্থাপিকা হিচাপে কাম কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। আইচিচি বিশ্বকাপত উপস্থাপিকা হিচাপে কাম কৰা তেওঁ প্ৰথমগৰাকী বাংলাদেশী ব্যক্তি।<ref>{{cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ থেকে প্ৰথমবাৰেৰ মতো যাচ্ছি, তাই অনেক এক্সাইটেড : পিয়া |url=http://www.dainikamadershomoy.com/post/198664 |work=Amader Shomoy |date=25 May 2019 |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/bangladeshs-peya-jannatul-all-set-for-world-cup-stint-as-presenter/amp/|title=Bangladesh's Peya Jannatul all set for World Cup stint as presenter|date=25 May 2019|access-date=15 June 2019|archive-date=12 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912125224/https://www.crictracker.com/bangladeshs-peya-jannatul-all-set-for-world-cup-stint-as-presenter/amp/|url-status=dead|archivedate=12 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190912125224/https://www.crictracker.com/bangladeshs-peya-jannatul-all-set-for-world-cup-stint-as-presenter/amp/|deadurl=yes}}</ref> == কেৰিয়াৰ == ২০০৭ চনত মিছ বাংলাদেশ খিতাপ জয় কৰাৰ পাছত পিয়াই ২০০৮ চনত মডেলিং কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে। ২০১৪-১৫ চনত তেওঁ নতুন দিল্লীত অৱস্থিত মডেলিং সংস্থা মেচকট মডেল মেনেজমেণ্টৰ সৈতে কাম কৰিছিল। লগতে তেওঁ ২০১৪ চনত ভাৰতীয় বেণ্ড ৰুটছৰ এটা মিউজিক ভিডিঅ’তো অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Peya stars in Indian music video |url=https://www.dhakatribune.com/uncategorized/2014/11/20/peya-stars-in-indian-music-video |newspaper=Dhaka Tribune}}</ref> ২০১৩ চনত তেওঁ ১৯খন দেশৰ প্ৰতিযোগীক পৰাস্ত কৰি মিছ ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্সেছ ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ খিতাপ জয় কৰে।<ref>{{cite news |script-title=bn:পিয়া ৰিটাৰ্নস |url=http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/anondo-binodon/2015/12/03/87189.html |work=The Daily Ittefaq |date=3 December 2015 |language=bn}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indianprincessfashion.com/ip-2013/ |title=IP 2013 |website=indianprincessfashion.com |access-date=2017-06-07 |archive-date=2020-01-20 |archive-url=https://web.archive.org |url-status=dead |archivedate=2020-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120000609/http://indianprincessfashion.com/ip-2013/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ এতিয়ালৈকে কেইবাখনো নাটক যেনে ''টু বি অৰ নট টু বি'' আৰু ''প্ৰজাপতিৰ সুখ-দুখ''ত অভিনয় কৰিছে। ২০১২ চনত ৰেডৱান ৰণিৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''চোৰাবালি'' আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিসমূহ আছিল ''গেংষ্টাৰ ৰিটাৰ্নছ'' আৰু ''ষ্টৰী অৱ চামৰা''।<ref name="ds22Mar2014" /> পিয়া এগৰাকী অধিবক্তাও। ২০২২ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ তথ্য অনুসৰি তেওঁ বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এগৰাকী অধিবক্তা।<ref>{{Cite web |date=2022-08-14 |title=Model-actor Jannatul Ferdous Peya becomes advocate of Bangladesh Supreme Court |url=https://www.tbsnews.net/splash/model-actor-jannatul-ferdous-peya-becomes-advocate-bangladesh-supreme-court-477034 |access-date=2023-03-06 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> == আঁতধৰোঁতা == * বিপিএল ২০১৮<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/bengali/news-61892613 | title=মানুষ শুধু বিকিনিটা দেখেছে, কাজ দেখেনি - পিয়া জান্নাতুল | date=22 June 2022 }}</ref> * বিপিএল ২০১৯<ref>{{cite web | url=https://www.ittefaq.com.bd | title=এবাৰও বিপিএল মাতাবেন পিয়া }}</ref> == গ্ৰন্থ == কৈশোৰ থেকৈ যৌৱনেৰ গল্প, ২০২৩<ref>{{cite web | url=http://pressbangladesh.org/koishor-theke-zouboner-golpo-by-jannatul-ferdoush-peya/ | title=কৈশোৰ থেকে যৌবনেৰ গল্প | date=19 February 2023 | access-date=26 March 2026 | archivedate=27 March 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250327033044/https://pressbangladesh.org/koishor-theke-zouboner-golpo-by-jannatul-ferdoush-peya/ | deadurl=yes }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center; " ! বছৰ ! class="unsortable" |চলচ্চিত্ৰ ! class="unsortable" | চৰিত্ৰ ! class="unsortable" | সহ-অভিনেতা ! class="unsortable" | পৰিচালক ! class="unsortable" |টোকা |- | ২০১২|| ''চোৰাবালি'' || চুজানা|| জয়া আহচান, শহীদুজ্জামান চেলিম, ইন্দ্ৰনীল সেনগুপ্ত||ৰেডৱান ৰণি || ২০১২ চনৰ মেৰিল-প্ৰথম আলো বঁটাৰ সমালোচকৰ পছন্দৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ মনোনয়ন |- | rowspan="2" |২০১৫|| ''দা ষ্টৰী অৱ চামৰা''<ref>{{cite news |title=Peya in item song |url=http://www.dhakatribune.com/entertainment/2014/mar/13/peya-item-song |newspaper=Dhaka Tribune}}</ref> || পিয়া || চাঞ্জ জন||ৰিকিয়া মাছুডো || |- | ''গেংষ্টাৰ ৰিটাৰ্নছ'' || শ্বীনা|| অপূৰ্ব||আশিকুৰ ৰহমান || |- | ২০১৭ || ''প্ৰেম কি বুঝিনি'' || || ||সিদ্ধাৰ্থ চিদ || কেমিঅ’ এপিয়াৰেন্স |- | ২০১৭ || ''ৰং বজাৰ''<ref>{{cite web | url=https://bangla.thedailystar.net/entertainment/tv-movies/news-421466 | title=নতুন জগতেৰ সঙ্গে পৰিচয় পিয়াৰ | date=26 November 2022 }}</ref> || ||মৌচুমী হামিদ, চুমকী ||ৰছিদ পলাশ || |- | ২০২২|| ''ছিটমহল'' || || শিমুল খান, মৌচুমী হামিদ ||এইচ আৰ হাবিব || |- |অঘোষিত | ''প্ৰবাশীৰ প্ৰেম''<ref>{{cite web |script-title=bn:'প্ৰবাসীৰ প্ৰেম' এ পিয়াৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকা যাত্ৰা |url=http://www.mediatimes24.com/news/microapps/3135/1/detail.aspx |website=mediatimes24.com |language=bn |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022050351/http://www.mediatimes24.com/news/microapps/3135/1/detail.aspx |archivedate=22 October 2013 }}</ref> || মোমো || || আহমেদ আলী মণ্ডল || চিত্ৰগ্ৰহণ চলি আছে |- |} == বঁটা আৰু সন্মান == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center; " ! বছৰ ! class="unsortable" | বঁটা ! class="unsortable" | শ্ৰেণী ! class="unsortable" | চলচ্চিত্ৰ ! class="unsortable" | ফলাফল |- | ২০০৭ || মিছ বাংলাদেশ || || || জয়ী |- | rowspan="3" | ২০১২ || মেৰিল-প্ৰথম আলো বঁটা || সমালোচকৰ পছন্দৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী || rowspan="2" | ''চোৰাবালি'' || মনোনীত |- | বাচচাচ বঁটা|| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী || জয়ী<ref>{{cite web |url=http://www.sylhettoday24.com/news/details/Entertainment/60 |script-title=bn:বাচসাস পুৰস্কাৰ প্ৰদান |trans-title=Bachsas Awards |language=bn |date=27 December 2014 |website=sylhettoday24.com |access-date=20 January 2017 |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202060941/http://www.sylhettoday24.com/news/details/Entertainment/60 |url-status=dead }}</ref> |- | জেএৱাই ফেচ ইণ্টাৰনেশ্যনেল || || || {{center|দ্বিতীয়}} |- | ২০১৩ || মিছ ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্সেছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল || || || জয়ী |- |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons-inline}} * {{IMDb name|5579669}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]] [[শ্ৰেণী:অধিবক্তা]] s2wgipwqevtinivtj6mx0iyna3gy8bv 0 135974 635861 597923 2026-09-16T19:10:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635861 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অনু আগৰৱাল | image = Anu Aggrawal (selfie).jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1969|1|11}}<ref>{{Cite web |title=Anu Agrawal |work=Rottentomatoes.com |access-date=5 September 2016 |url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/anu-agrawal/}}</ref> | birth_place = [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল, সমাজকৰ্মী | years active = ১৯৮৮–১৯৯৬ }} '''অনু আগৰৱাল''' ([[ইংৰাজী]]: Anu Aggarwal; জন্ম: ১১ জানুৱাৰী, ১৯৬৯) এগৰাকী প্ৰাক্তন [[ভাৰতীয়]] মডেল আৰু অভিনেত্ৰী। তেওঁ মূলত ''আচিকী'', ''খল-নায়িকা'', ''দা ক্লাউড ড'ৰ'' আৰু ''থিৰুদা থিৰুদা'' বোলছবিত কৰা কামৰ বাবে সৰ্বাধিক পৰিচিত।<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-Enigma-of-Arrival/articleshow/15808087.cms |title=The Enigma of Arrival |date=4 May 2008 |first=Vishwas |last=Kulkarni |newspaper=Mumbai Mirror |language=en |access-date=5 November 2019 |archivedate=18 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220718192908/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/the-enigma-of-arrival/articleshow/15808087.cms |deadurl=yes }}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == অনুৰ জন্ম ১৯৬৯ চনৰ ১১ জানুৱাৰীত দিল্লীত হৈছিল আৰু তেওঁ নতুন দিল্লীতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। স্কুলীয়া দিনৰপৰাই তেওঁ অভিনয়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। সপ্তম শ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোঁতে তেওঁ এটা একলব্য নাট কৰিবলৈ কঠিন প্ৰতিযোগিতাত উত্তীৰ্ণ হৈছিল। পৰৱৰ্তী বছৰত অষ্টম শ্ৰেণীত তেওঁ এটা থিয়েটাৰ গ্ৰুপ আৰম্ভ কৰে। নৱম শ্ৰেণীত তেওঁ এখন নাটকত অভিনয় কৰাৰ লগতে পৰিচালনাও কৰিছিল। দশম শ্ৰেণীত তেওঁ এটা চিত্ৰনাট্য লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, যদিও ব’ৰ্ড পৰীক্ষাৰ বাবে তেওঁ সকলো কাম-বন্ধ কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name="Anu_Aggarwal">{{YouTube |title= Anu Aggarwal-Aashiqui সে डेब्यू करके रातोंरात स्टार बनी अनु अग्रवाल कहां ग़ायब हो गई थीं (BBC Hindi) |id=JQKBcvdcFSw|time=1m20s}}</ref> তেওঁ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা সমাজবিজ্ঞানত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/from-wonder-girl-of-aashiqui-to-a-sanyasi-this-is-anu-aggarwal-s-story-in-her-own-words-248208.html |title=From Wonder Girl Of 'Aashiqui' To A Sanyasi, This Is Anu Aggarwal's Story In Her Own Words! |date=9 December 2015 |website=indiatimes.com |language=en |access-date=5 November 2019}}</ref> মডেলিং আৰু ভিডিঅ' জকী (VJ) হিচাপে কিছুদিন কাম কৰাৰ লগতে দূৰদৰ্শনৰ ধাৰাবাহিক ''ইচি বাহানে'' (১৯৮৮)-ত অভিনয় কৰাৰ পাছত তেওঁ মিউজিকেল ব্লকবাষ্টাৰ ''আচিকী''ৰ জৰিয়তে বলীউডত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই ছবিখনৰ পিছতেই তেওঁৰ জনপ্ৰিয়তা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৯৭ চনত তেওঁ বিহাৰ স্কুল অৱ যোগত যোগদান কৰে আৰু এগৰাকী কৰ্মযোগী হিচাপে তাতে থাকে। ১৯৯৯ চনত তেওঁ নিজৰ বস্তু-বাহানি সামৰিবলৈ মুম্বাইলৈ উভতি আহে আৰু সেই সময়তে এক ভয়াবহ গাড়ী দুৰ্ঘটনাত পতিত হয়। আগৰৱাল ২৯ দিন ধৰি ক'মাত আছিল, যাৰ ফলত তেওঁৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ কোনো স্মৃতি নাছিল।<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/books/aashiqui-star-returns-to-life-turns-author/story-oNWoqaNS7s5jGIDuF3dCnO.html |title=Aashiqui star returns to life, turns author |date=13 June 2010 |website=Hindustan Times |language=en |access-date=5 November 2019}}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০০১ চনত তেওঁ এগৰাকী সন্ন্যাসিনী হয়। তেওঁ মুম্বাইত বাস কৰে আৰু বৰ্তমান অবিবাহিতা।<ref name=":1" /> তেওঁ যোগাভ্যাস কৰে। তেওঁ এটা সাক্ষাৎকাৰত কৈছিল: "নিজক শক্তিশালী অনুভৱ কৰা, মানুহৰ মাজত অপৰিসীম আত্ম-বিশ্বাস আৰু শ্ৰেষ্ঠত্বৰ অনুভূতিৰে খোজ কঢ়াটো ভুল নহয়। শাৰীৰিক শক্তিৰ এই শ্ৰেষ্ঠত্বৰ ভাব মানৱ জাতিৰ দীৰ্ঘ ইতিহাসৰ লোককথা, গীত আৰু কবিতাত শক্তিশালী মহিলাসকলক জনোৱা সন্মানৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পায়।" আগৰৱাল এগৰাকী টেড ফিচাৰ্ড মোটিভেচনেল স্পীকাৰ। তেওঁ মানসিক স্বাস্থ্য, পাৰিপাৰ্শ্বিক সুস্থতা, মানসিক চাপৰপৰা মুক্তি আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰত্যাহ্বানমূলক সময়ত আনন্দ বিচাৰি পোৱাৰ লক্ষ্যৰে 'অনু আগৰৱাল ফাউণ্ডেশ্যন' পৰিচালনা কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|0013004}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] k5u7rvo22dsvbz3ntcrxoqanl093ae9 0 136080 635868 597511 2026-09-16T21:17:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635868 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আদিতি পোহংকৰ | image = Aaditi Pohankar snapped during Ashram 3 promotions (cropped).jpg | caption = ২০২৫ চনত পোহংকৰ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1997|01|01}} | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১০–বৰ্তমান | notable_works = ''চি'', ''আশ্ৰম'' }} '''আদিতি পোহংকৰ''' ({{lang-en|Aaditi Pohankar}}; জন্ম: ১ জানুৱাৰী ১৯৯৭) এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] অভিনেত্ৰী যিয়ে [[হিন্দী]], [[মাৰাঠী]] আৰু [[তামিল]] চলচ্চিত্ৰ তথা ৱেব চিৰিজত অভিনয় কৰে। ২০১৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[মাৰাঠী]] একচন ছবি ''লাই ভাৰী''ত ৰিতেশ দেশমুখৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰি তেওঁ বিশেষ সফলতা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Suhani |date=27 February 2021 |title=The OTT Generation |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cinema/story/20210308-the-ott-generation-1773226-2021-02-27 |access-date=22 March 2021 |website=India Today}}</ref> তেওঁ হিন্দী ৱেব চিৰিজ ''চি'' আৰু ''আশ্ৰম'' (দুয়োখন ২০২০–বৰ্তমান)ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ব্যাপক চৰ্চালৈ আহে।<ref name="HindustanTimes-Remember-2021">{{Cite web |date=30 January 2021 |title=Aaditi Pohankar: I want people to remember my roles |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/aaditi-pohankar-i-want-people-to-remember-my-roles-101612009281041.html |access-date=22 March 2021 |website=Hindustan Times}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== আদিতি পোহংকৰৰ জন্ম সুধীৰ আৰু শোভা পোহংকৰৰ ঘৰত হৈছিল, যি দুয়ো গৰাকী খেলুৱৈ আছিল।<ref name="thehindu"/> স্কুলত পঢ়ি থকা সময়ত তেওঁ এথলেটিকছত মহাৰাষ্ট্ৰক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু ১০০ মিটাৰ তথা ২০০ মিটাৰ দৌৰত পদক জিকিছিল। ==কেৰিয়াৰ== পোহংকৰে থিয়েটাৰৰ জৰিয়তে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ২০১০ চনত হিন্দী এন্থ'লজী ছবি ''লাভ চেক্স অৰ ধোকা''ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১১ চনত মাৰাঠী ছবি ''কুনাচাথি কুনিটাৰী''ত তেওঁ প্ৰথমটো মুখ্য চৰিত্ৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/aaditi-pohankar/articleshow/88715232.cms|title=Aaditi Pohankar|date=5 January 2022|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref><ref name="thehindu">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/straddling-stage-screen-and-stadium/article4040260.ece |title=Straddling stage, screen and stadium |first=K. |last=Santhosh |date=28 October 2012 |website=The Hindu |access-date=23 March 2020 |archive-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323115913/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/straddling-stage-screen-and-stadium/article4040260.ece |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Aaditi-to-debut-in-Mollywood/articleshow/16653417.cms |title=Aaditi to debut in Mollywood |website=The Times of India |access-date=23 March 2020 |archive-date=4 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204073539/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Aaditi-to-debut-in-Mollywood/articleshow/16653417.cms |url-status=live}}</ref> মুম্বাইত মকৰন্দৰ নাটক ''টাইম বয়'' চাই থকা অৱস্থাত পৰিচালক নিশিকান্ত কামাটে তেওঁক লক্ষ্য কৰিছিল, য'ত অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে এজন সাতবছৰীয়া ল’ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। কামাটে তেওঁৰ মাৰাঠী ছবি ''লাই ভাৰী'' (২০১৪)-ৰ এটা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁক দুদিন ধৰি স্ক্ৰীণ টেষ্ট কৰাইছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ত আপ্লুত হৈ ৰিতেশ দেশমুখৰ বিপৰীতে তেওঁক অভিনয়ৰ সুযোগ দিছিল। পোহংকৰে প্ৰকাশ কৰিছিল যে শ্বুটিং চলি থকাৰ সময়ত কামাটে তেওঁক এগৰাকী অভিনেত্ৰী হিচাপে নিজৰ মতে কাম কৰাৰ স্বাধীনতা দিছিল আৰু চৰিত্ৰটোত সোমাই পৰিবলৈ তেওঁ নিজকে এজন "দুষ্ট ব্যক্তি" হিচাপে কল্পনা কৰিছিল। ''লাই ভাৰী''য়ে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল আৰু পোহংকৰৰ খলনায়িকা চৰিত্ৰটোৱে যথেষ্ট প্ৰশংসা বুটলিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-lai-bhaari-is-awesome/20140711.htm |title=Review: Lai Bhaari is awesome |website=Rediff |access-date=23 March 2020 |archive-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323115912/https://www.rediff.com/movies/review/review-lai-bhaari-is-awesome/20140711.htm |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://starblockbuster.com/aditi-pohankar-vile-yet-beautiful |title=Interview : Aditi Pohankar : Vile Yet beautiful |website=Satarblockbuster |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425115437/http://starblockbuster.com/aditi-pohankar-vile-yet-beautiful |archive-date=25 April 2017}}</ref> এই ছবিখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা মাৰাঠী ছবিসমূহৰ অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/riteish-deshmukh-would-be-a-fantastic-father-aaditi-pohankar/ |title=Riteish Deshmukh would be a fantastic father: Aaditi Pohankar |date=27 November 2014 |access-date=23 March 2020 |archive-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323115915/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/riteish-deshmukh-would-be-a-fantastic-father-aaditi-pohankar/ |url-status=live}}</ref> ২০১৭ চনত পোহংকৰে অথৰ্বৰ সৈতে তামিল ছবি ''জেমিনি গণেশানুম চুৰুলী ৰাজানুম''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Anandhi-walks-out-now-Aaditi-in-Atharvaas-film/articleshow/54938584.cms |title=Anandhi walks out; now, Aaditi in Atharvaa's film |website=The Times of India |access-date=23 March 2020 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011231905/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Anandhi-walks-out-now-Aaditi-in-Atharvaas-film/articleshow/54938584.cms |url-status=live}}</ref> তিনি বছৰৰ পাছত ২০২০ চনত পোহংকৰে নেটফ্লিক্সৰ ৱেব চিৰিজ ''চি''ত অভিনয় কৰে, য'ত তেওঁ এগৰাকী আৰক্ষী কনিষ্টবলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="Scroll-Arrived-2020">{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date=25 March 2020 |title='I have arrived': How web series 'She' has given Aaditi Pohankar the role of a lifetime |url=https://scroll.in/reel/956971/i-have-arrived-how-web-series-she-has-given-aaditi-pohankar-the-role-of-a-lifetime |access-date=22 March 2021 |website=Scroll.in}}</ref> ''স্ক্ৰল ডট ইন''ৰ নন্দিনী ৰামনাথে পোহংকৰৰ চৰিত্ৰটোক "আকৰ্ষণীয়" বুলি অভিহিত কৰি কয় যে তেওঁ চৰিত্ৰটোৰ জটিলতাক সফলভাৱে ফুটাই তুলিছে।<ref>{{cite web |last1=Ramnath |first1=Nandini |title='She' review: Profane games and limp erotic thrills in Imtiaz Ali's first web series for Netflix |url=https://scroll.in/reel/956416/she-review-profane-games-and-limp-erotic-thrills-in-imtiaz-alis-first-web-series-for-netflix |website=Scroll.in}}</ref> ২০২০ চনৰে শেষৰফালে তেওঁ ''আশ্ৰম''ত অভিনয় কৰে। ইয়াত তেওঁ এগৰাকী যুৱ মল্লযুঁজাৰুৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যি আশ্ৰমৰ আপাত গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয়। তেওঁ গম পাইছিল যে দলিত হোৱাৰ বাবে জাতিবাদৰ ফলত তেওঁৰ সফলতাত বাধা আহিছে। তেওঁ হিন্দী ৱেব চিৰিজ ''চি'' আৰু ''আশ্ৰম'' (দুয়োখন ২০২০–বৰ্তমান)ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ব্যাপক চৰ্চালৈ আহে।<ref name="HindustanTimes-Remember-2021"/><ref>{{Cite web |last=Sachin |first=Ambica |date=24 November 2020 |title=Aaditi Pohankar basks in the success of 'Aashram' |url=https://www.khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/aaditi-pohankar-basks-in-the-success-of-aashram |access-date=22 March 2021 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=bureau |first=Odisha Diary |date=2 September 2020 |title=Actress Aaditi Pohankar Speaks About Her Journey In MX Player Originals 'Aashram' |url=https://orissadiary.com/actress-aaditi-pohankar-speaks-about-her-journey-in-mx-player-originals-aashram/ |access-date=22 March 2021 |website=Odisha Diary |language=en-US}}</ref> এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে তেওঁক মল্লযুঁজাৰু সংগ্ৰাম সিঙে প্ৰশিক্ষণ দিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ashram 2: Sangram Singh trains Aaditi Pohankar for her role as a wrestler in Aashram |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/ashram-2-aditi-pohankar-learned-wrestling-from-world%27s-biggest-wrestler-57510 |access-date=22 March 2021 |website=Mumbai Live}}</ref> আইএএনএছৰ এজন পৰ্যালোচকে মত প্ৰকাশ কৰে যে, "আদিতি পোহংকৰৰ উৎসাহী পম্মিৰ চৰিত্ৰটোৱে অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে চৰিত্ৰটো যি ধৰণে অংকন কৰিছে তাৰ বাবে বিশেষভাৱে চকুত পৰে।" == সংবাদ মাধ্যমত == পোহংকৰে কেডবেৰী মাঞ্চ, গোদৰেজ এয়াৰ, এয়াৰটেল, লেন্সকাৰ্ট আৰু চেমচাঙকে ধৰি বিশখনতকৈও অধিক ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপন আৰু বাণিজ্যিক ছবিত অভিনয় কৰিছে, যিবোৰত তেওঁক সুজিত সৰকাৰে নিৰ্দেশনা দিছিল।<ref>{{cite web |url=https://urbanasian.com/whats-happenin/2015/10/when-aaditi-pohankar-went-fishing-with-the-king-sushant-singh-rajput/ |title=When Aaditi Pohankar went fishing with the King - Sushant Singh Rajput! |date=6 October 2015 |website=Urban Asian |access-date=23 March 2020 |archive-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323115914/https://urbanasian.com/whats-happenin/2015/10/when-aaditi-pohankar-went-fishing-with-the-king-sushant-singh-rajput/ |url-status=live |archivedate=23 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200323115914/https://urbanasian.com/whats-happenin/2015/10/when-aaditi-pohankar-went-fishing-with-the-king-sushant-singh-rajput/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২০ চনৰ ''দ্য টাইমছ মষ্ট ডিজাইৰেবল উইমেন'' তালিকাত পোহংকৰে ৪৭ নং স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=The Times Most Desirable Women of 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-times-most-desirable-woman-of-2020-rhea-chakraborty-living-through-a-trial-by-fire-gracefully/articleshow/83312150.cms |url-status=live |access-date=7 August 2021 |website=The Times of India |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608013431/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-times-most-desirable-woman-of-2020-rhea-chakraborty-living-through-a-trial-by-fire-gracefully/articleshow/83312150.cms |archive-date=8 June 2021}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|4556443|Aditi Sudhir Pohankar}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] 80kxfgf9gezuqkkbkt5upm5rq43pid8 0 136410 635872 619850 2026-09-16T22:32:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635872 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আশনা হাবিব ভাবনা | image = Ashna Habib Bhabna, Dhaka 2019 003.jpg | native_name = আশনা হাবিব ভাবনা | native_name_lang = bn | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1994|08|03|df=yes}} | birth_place = | education = | occupation = অভিনেত্ৰী | years active = ১৯৯৬–বৰ্তমান | relatives = | title = | spouse = | partner = অনিমেষ আইচ (২০১৮–বৰ্তমান) | children = | awards = }} '''আশনা হাবিব ভাবনা''' ([[ইংৰাজী]]: Ashna Habib Bhabna; জন্ম: ৩ আগষ্ট ১৯৯৪) এগৰাকী বাংলাদেশী অভিনেত্ৰী। তেওঁ মূলতঃ বাংলাদেশী টেলিভিছন নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite news |title=Ashna Habib Bhabna: Sari not sorry! This Bangladeshi actress dressed better than any Bollywood star at Cannes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/celeb-style/sari-not-sorry-this-bangladeshi-actress-dressed-better-than-any-bollywood-star-at-cannes/photostory/110363854.cms?picid=110381305 |access-date=2024-08-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last1=Halder |first1=Deep |url=https://books.google.com/books?id=-MbbEAAAQBAJ&pg=PP10 |title=Being Hindu In Bangladesh: The Untold Story |last2=Biswas |first2=Avishek |date=2023-11-23 |publisher=Harper Collins |isbn=978-93-5699-581-9 |pages=10 |language=en}}</ref> সংবাদ মাধ্যমত তেওঁক বাংলাদেশী চিনেমাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় মুখ হিচাপে অভিহিত কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite news |last=Halder |first=Deep |date=2023-08-01 |title=Dhaka's elite Muslims party & pose as Barbie, Krishna. Double life in conservative Bangladesh |url=https://theprint.in/ground-reports/dhaka-elite-hops-from-one-party-to-another-it-has-a-double-life-in-conservative-bangladesh/1694644/ |access-date=2024-08-05 |work=ThePrint |language=en-US}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ভাবনাৰ পিতৃ হাবিবুল ইছলাম হাবিব এজন চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। ২০২২ চনলৈকে তেওঁ পিতৃৰ পৰিচালনাত ''যাপিত জীৱন'' নামৰ এটা প্ৰযোজনাত কাম কৰি আছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Bhabna to star in father's film 'Japito Jibon' |url=https://businesspostbd.com/show-biz/2022-11-07/bhabna-to-star-in-fathers-film-japito-jibon-2022-11-07 |access-date=2024-08-10 |website=Business Post BD |language=en |archivedate=2024-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240810165653/https://businesspostbd.com/show-biz/2022-11-07/bhabna-to-star-in-fathers-film-japito-jibon-2022-11-07 |deadurl=yes }}</ref> == কৰ্মজীৱন == ২০১৫ চনৰ ধাৰাবাহিক ''নট আউট''ৰ জৰিয়তে ভাবনাই টেলিভিছনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পিছলৈ তেওঁ পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ৰ বিপৰীতে অনিমেষ আইচৰ ''ভয়ংকৰ সুন্দৰ'' (২০১৭) ছবিৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=daily>{{Cite news |last= |first= |date=2021-02-14 |title=Aruna's daughter Bhabna! |url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/535904 |access-date=2024-08-14 |work=Daily Sun |language=en |archivedate=2024-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814144635/https://www.daily-sun.com/printversion/details/535904 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ একাধিক নাটকত কাম কৰিছে আৰু মুক্তি যুদ্ধ ভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ ''লাল মৰুগেৰ ঝুঁটি''ত (২০২১) পদ্মা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Bhabna at Cannes Film Festival |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/entertainment/94617 |access-date=2024-08-10 |website=Daily Bangladesh |language=en |archivedate=2024-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240805175356/https://www.daily-bangladesh.com/english/entertainment/94617 |deadurl=yes }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=2020-09-30 |title=Bhabna signed up for new movie 'Lal Moroger Jhuti' |url=https://www.tbsnews.net/glitz/bhabna-signed-new-movie-lal-moroger-jhuti-139441 |access-date=2024-08-14 |work=The Business Standard |language=en}}</ref> চৰকী কাৰ্নিভাল ২০২৩-ত ভাবনাই টিভি ধাৰাবাহিক ''অভাৰট্ৰাম্প''ত চঞ্চল চৌধুৰীৰ বিপৰীতে কৰা অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা – ধাৰাবাহিক শাখাত মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2024-02-22 |title=Chorki Carnival announces nominations for most popular artistes, shows of 2023 |url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/chorki-carnival-announces-nominations-most-popular-artistes-shows-2023-3550281 |access-date=2024-08-14 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে ভাবনাৰ হাতত তিনিখন আগন্তুক ছবি আছে: ''দামপাৰা'', ''যাপিত জীৱন'' আৰু ''পায়েল''।<ref>{{Cite web |title=Bhabna's multiple films in pipeline |url=https://bangladeshpost.net/posts/bhabna-s-multiple-films-in-pipeline-125478 |access-date=2024-08-10 |website=The Bangladesh Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhabna to shine in women-centric 'Payel' |url=https://businesspostbd.com/entertainment/bhabna-to-shine-in-women-centric-payel |access-date=2024-08-10 |website=The Bangladesh Post |language=en |archivedate=2024-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240810170308/https://businesspostbd.com/entertainment/bhabna-to-shine-in-women-centric-payel |deadurl=yes }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্বেখ হাছিনাৰ নেতৃত্বত আৱামী লীগ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্যবিৰোধী ছাত্ৰ আন্দোলনৰ সময়ত ভাটৰা থানাত এজন প্ৰতিবাদকাৰীৰ মৃত্যুৰ ঘটনাত মুস্তাফা আৰু আন ১৬ জন অভিনেতাৰ বিৰুদ্ধে এটা হত্যাৰ গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Case filed against 17 actors, including Nipun Akter, Zayed Khan |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/court/379972/case-filed-against-17-actors-including-nipun |access-date=2025-05-01 |website=Dhaka Tribune |language=en}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ভাবনা এজন মুছলমান।<ref name=":1" /> তেওঁ অনুভৱ কৰে যে প্ৰেম কৰা আৰু প্ৰেম পোৱাটো জীৱনৰ বাবে অপৰিহাৰ্য, বিশেষকৈ এজন শিল্পীৰ বাবে।<ref>{{Cite web |title=ASHNA HABIB BHABNA - DRIVEN TO SHINE {{!}} The Daily Star |url=https://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/ashna-habib-bhabna-driven-shine-171937 |access-date=2026-03-26 |website=www.thedailystar.net |language=en}}</ref> == চলচ্চিত্ৰসমূহ == * ''ভয়ংকৰ সুন্দৰ'' (২০১৭)<ref name=":2" /> * ''লাল মৰুগেৰ ঝুঁটি'' (২০২১)<ref name=":3" /> * ''যাপিত জীৱন'' (২০২২) * ''দমপাৰা'' (২০২৩) * ''পায়েল'' (২০২৩) == টেলিভিছন == * ''নট আউট'' (২০১৫)<ref name=daily /> * ''অভাৰট্ৰাম্প'' (২০২৩)<ref>{{Cite web |title=Chanchal, Bhabna, Nayeem starrer crime-comedy 'Overtrump' releases today |url=https://businesspostbd.com/show-biz/chanchal-bhabna-nayeem-starrer-crime-comedy-overtrump-releases-today-2023-0 |access-date=2024-08-20 |website=Business Post BD |language=en |archivedate=2024-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240820153935/https://businesspostbd.com/show-biz/chanchal-bhabna-nayeem-starrer-crime-comedy-overtrump-releases-today-2023-0 |deadurl=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|8639388}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] eni97hher7xebb8c6ca6hauoll198mi 0 137081 635886 610483 2026-09-17T04:27:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635886 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = কেমেৰন আলবৰ্জিয়ান | native_name = {{nobold|کامران البرزیان}} | native_name_lang = fa | image = Gucci Fall-Winter 1995 runway show Cameron Alborzian Cropped.jpg | image_size = 200px | caption = ১৯৯৫ চনত আলবৰ্জিয়ান | birth_name = কেমেৰন আলবৰ্জিয়ান | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|02|26}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] সাম্ৰাজ্য | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = মডেল | yearsactive = ১৯৮৬–২০০৫ | height = {{height|ft=6|in=0}} | hair_colour = ক'লা | eye_colour = গাঢ় মুগা | agency = | spouse = | partner = | children = ১ | relatives = | website = [http://www.yogicameron.com www.yogicameron.com] }} '''কেমেৰন আলবৰ্জিয়ান''' ([[ফাৰ্চী]]: کامران البرزیان; জন্ম ২৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৭) হৈছে এগৰাকী ইৰানী-ব্ৰিটিছ প্ৰাক্তন ছুপাৰমডেল। ফেশ্বন শ্ব’সমূহৰ জৰিয়তে বিশেষভাৱে পৰিচিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ আয়ুৰ্বেদ, যোগ আৰু প্ৰাচীন সুস্থতা পদ্ধতিৰ ওপৰত বিশেষজ্ঞতা অৰ্জন কৰি সামগ্ৰিক নিৰাময় কেৰিয়াৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ৰ পুৰুষ ছুপাৰমডেলসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে আলবৰ্জিয়ানে ১৯৯০ৰ দশকত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তেওঁ গেছ, লেভিছ, ভাৰ্চাচে, ডিয়ৰ, ভেলেণ্টিনো, চেনেল, গুচি, জিন পল গালটিয়াৰ, ডলচে এণ্ড গাবানা, কাৰ্ল লেগাৰফেল্ড, হাউচ অৱ মণ্টানা, জন গালিয়ানো, ইভ ছেণ্ট লৰেণ্ট, ভিভিয়েন ৱেষ্টউড, লুই ভিটতঁ, টম ফৰ্ড, ৰালফ লৰেন, বিজান, জৰ্জিঅ’ আৰমানী আদিকে ধৰি কেইবাটাও আগশাৰীৰ ফেশ্বন হাউচ আৰু ডিজাইনাৰৰ সৈতে কাম কৰিছিল।<ref>{{cite web |last=Hernández |first=Juan Ramón |date=19 March 2022 |title=7 modelos masculinos que marcaron la década de los 90 |url=https://badhombremagazine.com/7-modelos-masculinos-que-marcaron-la-decada-de-los-noventa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210004222/https://badhombremagazine.com/7-modelos-masculinos-que-marcaron-la-decada-de-los-noventa/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Bad Hombre |language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web |last=Evasión |date=8 May 2012 |title=Cameron Alborzian, de la pasarela a la meditación |url=https://www.eleconomista.es/status/noticias/3950268/05/12/Cameron-Alborzian-de-la-pasarela-a-la-meditacion.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210024511/https://www.eleconomista.es/status/noticias/3950268/05/12/Cameron-Alborzian-de-la-pasarela-a-la-meditacion.html |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=ElEconomista.es |language=es}}</ref><ref>{{cite web |last=Prabhakar |first=Binoy |date=17 April 2011 |title=Yogi Cameron: A super role model for yoga and ayurveda |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/yogi-cameron-a-super-role-model-for-yoga-and-ayurveda/articleshow/8001298.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215003715/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/yogi-cameron-a-super-role-model-for-yoga-and-ayurveda/articleshow/8001298.cms |archive-date=15 December 2022 |access-date=2 January 2023 |website=The Economic Times |language=English}}</ref><ref>{{cite web |last=Suárez |first=Juan |date=19 August 2007 |title=Cameron Alborzian, modelo: "La vida no es moda" |url=https://www.diariodeibiza.es/ibiza/2007/08/19/cameron-alborzian-modelo-vida-moda-31167707.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210011843/https://www.diariodeibiza.es/ibiza/2007/08/19/cameron-alborzian-modelo-vida-moda-31167707.html |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Diario de Ibiza |language=es}}</ref> ফেশ্বন উদ্যোগৰপৰা অৱসৰ লোৱাৰ পাছত আলবৰ্জিয়ানে যোগ, আয়ুৰ্বেদ আৰু সামগ্ৰিক সুস্থতাৰ বিষয়ত চাৰিখন কিতাপ ৰচনা কৰে, সেইকেইখন হৈছে: ''দ্য যোগী ক’ড'', ''দ্য গুৰু ইন ইউ'', ''দ্য ৱান প্লেন'' আৰু ''ট্ৰান্সফৰ্ম ইয়ৰ হেল্থ''। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == আলবৰ্জিয়ানৰ জন্ম আৰু ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল ইৰানৰ তেহৰানত। তেওঁৰ মাতৃ এগৰাকী ইংৰাজ মহিলা আৰু পিতৃ এজন ইৰানী পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite web |last=Rezaei |first=Shabnam |date=2004 |title=Talking to Cameron Alborzian |url=http://www.persianmirror.com/Article_det.cfm?id=1468&getArticleCategory=59&getArticleSubCategory=231 |url-status=dead |website=Persian Mirror |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140107171541/http://www.persianmirror.com/Article_det.cfm?id=1468&getArticleCategory=59&getArticleSubCategory=231 |archivedate=7 January 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-08-23 |title=Interview exclusive avec Cameron Alborzian mannequin yoga |url=https://www.vogue.fr/vogue-hommes/beaute/story/interview-comment-le-supertop-des-90-s-cameron-alborzian-est-devenu-yogi-mannequin/2193 |access-date=2022-03-08 |website=Vogue |location=France |language=fr-FR |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308045420/https://www.vogue.fr/vogue-hommes/beaute/story/interview-comment-le-supertop-des-90-s-cameron-alborzian-est-devenu-yogi-mannequin/2193 |url-status=live }}</ref> ১৯৭৮ চনৰ শেষৰফালে ইৰানী বিপ্লৱৰ ক্ৰমবৰ্ধমান অশান্তিৰ মাজতে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক যুক্তৰাজ্যৰ এখন বৰ্ডিং স্কুললৈ পঠিয়াই দিয়ে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যতে ডাঙৰ-দীঘল হয়।<ref name=":1">{{Cite web |last=Adelaide |first=Victoria |date=2017-10-04 |title=Yogi Cameron |url=https://www.beautifulhumans.info/yogi-cameron/ |access-date=2026-02-14 |website=Beautiful Humans Magazine |language=en-US |archivedate=2026-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260120123300/https://www.beautifulhumans.info/yogi-cameron/ |deadurl=yes }}</ref> == কেৰিয়াৰ == === মডেলিং === লণ্ডনৰ ৰাজপথত এজন স্কাউটে দেখা পোৱাৰ পিছত ১৯৮৬ চনত আলবৰ্জিয়ানৰ মডেলিং কেৰিয়াৰ আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ কেইসপ্তাহমানৰ পিছত তেওঁ পেৰিছত জিন পল গালটিয়াৰৰ এটা শ্ব’ত অংশ লয়।<ref>{{cite web |last=Millea |first=Holly |date=15 September 2008 |title=Eat, Pray, Love: A supermodel turned yogi uses unusual methods to enlighten clients |url=http://www.elle.com/Beauty/Beauty-Spotlight/EAT-PRAY-LOVE |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822085223/http://www.elle.com/Beauty/Beauty-Spotlight/EAT-PRAY-LOVE |archive-date=22 August 2009 |access-date=19 May 2011 |magazine=Elle |location=United States |archivedate=22 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822085223/http://www.elle.com/Beauty/Beauty-Spotlight/EAT-PRAY-LOVE |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ পিছত আলবৰ্জিয়ানে ডিয়ৰ আৰু ইভ ছেণ্ট লৰেণ্ট আদিকে ধৰি আন বহু ডিজাইনাৰৰ সৈতে কাম কৰে। ১৯৮৮ চনত গেছ জিন্সৰ সৈতে এটা চুক্তি সম্পন্ন কৰাৰ পাছত তেওঁ অধিক ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Afzal |first=Sara |date=2014-03-12 |title='Modelling Iranian style': surgical alterations and the 'porn star' look |url=http://www.theguardian.com/world/iran-blog/2014/mar/12/modelling-iranian-style-surgical-alterations-and-the-porn-star-look |access-date=2022-03-08 |website=The Guardian |language=en |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308045422/https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2014/mar/12/modelling-iranian-style-surgical-alterations-and-the-porn-star-look |url-status=live }}</ref> ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে আলবৰ্জিয়ানে মিউজিক ভিডিঅ’ত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ ১৯৮৯ চনত মুক্তি পোৱা মাডোনাৰ ''এক্সপ্ৰেছ ইউৱাৰচেল্ফ'' মিউজিক ভিডিঅ’ত তেওঁৰ প্ৰেমিকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite news |last=Gordinier |first=Jeff |date=2011-02-08 |title=Hot or Not? A Model Turned Guru on What to Eat |url=https://www.nytimes.com/2011/02/09/dining/09yogi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421212618/http://www.nytimes.com/2011/02/09/dining/09yogi.html |archive-date=21 April 2012 |access-date=2022-03-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kinane |first=Ruth |date=17 May 2017 |title=Inside Madonna's 'Express Yourself' Video on Its 28th Anniversary |url=https://ew.com/music/2017/05/17/madonna-express-yourself-video-28-year-anniversary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308045418/https://ew.com/music/2017/05/17/madonna-express-yourself-video-28-year-anniversary/ |archive-date=8 March 2022 |access-date=2022-03-08 |website=EW.com |language=en}}</ref> পিছলৈ তেওঁ ১৯৯৭ চনত এল্টনজনৰ ''চামথিং এবাউট দ্য ৱে ইউ লুক টুনাইট'' মিউজিক ভিডিঅ’তো এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, য’ত কেট মছো আছিল।<ref name=":2">{{Cite web |last=Seth |first=Kenisha |date=2023-08-16 |title=Yogi Cameron |url=https://www.photobookmagazine.com/features/yogi-cameron |access-date=2026-02-14 |website=PhotoBook Magazine |language=en-US}}</ref> ১৯৯৮ চনত আলবৰ্জিয়ানে সতীৰ্থ মডেল মছ, নাওমি কেম্পবেল আৰু ক্ৰীষ্টি টাৰ্লিংটনৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ নেলছন মেণ্ডেলাক সাক্ষাৎ কৰে। এই ভ্ৰমণৰ উদ্দেশ্য আছিল মেণ্ডেলা ফাণ্ডৰ বাবে আয়োজিত এটা দাতব্য অনুষ্ঠানত অংশ লোৱা।<ref name=":0" /> === আয়ুৰ্বেদ আৰু যোগ চৰ্চাকাৰী === মেণ্ডেলাৰ সাক্ষাৎকাৰ আৰু প্ৰকৃতি চিকিৎসাৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু তথা গুৰুৰ মৃত্যুৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ আলবৰ্জিয়ানে ২০০৫ চনত মডেলিং জগত ত্যাগ কৰে আৰু ধ্যানৰ পথ বাছি লয়।<ref name=":1" /><ref>{{cite book|last=Alborzian|first=Yogi Cameron|title=The Guru in You|year=2010|publisher=HarperOne|location=San Francisco, CA|isbn=978-0-06-189803-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/guruinyoupersona0000albo}}</ref> তেওঁ ইণ্টেগ্ৰেল যোগ আৰু যোগাভাইল কেন্দ্ৰত শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে নিউয়ৰ্ক চহৰৰ অপেন চেণ্টাৰত ৰিফ্লেক্স’লজীৰ এটা মাষ্টাৰ্ছ ক’ৰ্চ সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web |title=Integral Yoga Magazine |url=http://iymagazine.org/issues/2011_spring.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818185634/http://iymagazine.org/issues/2011_spring.html |archive-date=18 August 2011 |access-date=19 May 2011}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ভাৰতৰ তামিলনাডুৰ কইম্বাটুৰত থকা আৰ্ষ যোগ বিদ্যা পীঠম ট্ৰাষ্টত শ্ৰী বাসুদেৱনৰ অধীনত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web|title=Arsha Yoga|url=http://www.arshayoga.com/gallery.htm|access-date=19 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628151153/http://www.arshayoga.com/gallery.htm|archive-date=28 June 2011|url-status=dead}}</ref> আলবৰ্জিয়ানে বৰ্তমান যোগী কেমেৰন নামেৰে আয়ুৰ্বেদিক সেৱা আৰু নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰি আহিছে।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Gordinier |first=Jeff |date=2011-02-09 |title=Sharing an Ayurvedic Lunch With a Yogi |url=https://dinersjournal.blogs.nytimes.com/2011/02/09/sharing-an-ayurvedic-lunch-with-a-yogi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308045419/https://dinersjournal.blogs.nytimes.com/2011/02/09/sharing-an-ayurvedic-lunch-with-a-yogi/ |archive-date=8 March 2022 |access-date=2022-03-08 |website=Diner’s Journal, [[The New York Times]] |language=en-US}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{official website|http://yogicameron.com}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] fk43w6c5poei044eqis7gv0fdck8rsw 0 137167 635858 614783 2026-09-16T18:08:48Z Kandarpajit Kallol 6257 635858 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Assam stub}}'''সাজ পানী''' বা '''সাঁজ পানী''' অসমত প্ৰচলিত চাউলৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত কিণ্বিত পানীয়ৰ নাম। কিছু গৱেষকৰ মতে "সাজ" শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ পৰম্পৰাগত মদ্য "চুজে"ৰ অপভ্ৰংশ ৰূপ। ==শব্দৰ উৎপত্তি== দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত একে বিধ দ্ৰব্যৰ বাবে “চুজে” শব্দ ব্যৱহাৰ হয়। এই ৰূপৰ পৰা অসমীয়াত “চুজে > সুজে > সাজে > সাজ” ধৰণৰ অপভ্ৰংশ বা ধ্বনিগত ৰূপান্তৰ সম্ভৱ। ইয়াৰ বাবে কিছুমান দেউৰী-অসমীয়া ধ্বনিগত সাদৃশ্য মন কৰিবলগীয়া— *Jiku → Jika : ও > আ * Urukua → Uruka : ও > আ * Lopa → Lapha : ও > আ * Teku → Teke-li : ও > এ * Amoto → Amothu: অ>>ও * Lakia → Lekhia : আ > এ * Ubiriba → Uburi : ই > ও * Botar → Batar : ও > আ "চ" ৰ পৰা "স/হ" হোৱাৰ উদাহৰণ: * Sil →শিল * Shant→শান্ত * Sagar→ সাগৰ * Risa→ ৰিহা ==লগতে চাওক== * [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] *‌ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] mtde4uvlhl7v3grr8794aoiqsm5kmdt 635859 635858 2026-09-16T18:10:33Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635859 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Assam stub}}'''সাজ পানী''' বা '''সাঁজ পানী''' [[অসম]]ত প্ৰচলিত [[চাউল]]ৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত কিণ্বিত পানীয়ৰ নাম। কিছু গৱেষকৰ মতে "সাজ" শব্দটো [[দেউৰী]]-[[চুতীয়া]] ভাষাৰ পৰম্পৰাগত [[মদ]] "চুজে"ৰ অপভ্ৰংশ ৰূপ। ==শব্দৰ উৎপত্তি== দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত একে বিধ দ্ৰব্যৰ বাবে “চুজে” শব্দ ব্যৱহাৰ হয়। এই ৰূপৰ পৰা অসমীয়াত “চুজে > সুজে > সাজে > সাজ” ধৰণৰ অপভ্ৰংশ বা ধ্বনিগত ৰূপান্তৰ সম্ভৱ। ইয়াৰ বাবে কিছুমান দেউৰী-অসমীয়া ধ্বনিগত সাদৃশ্য মন কৰিবলগীয়া— *Jiku → Jika : ও > আ * Urukua → Uruka : ও > আ * Lopa → Lapha : ও > আ * Teku → Teke-li : ও > এ * Amoto → Amothu: অ>>ও * Lakia → Lekhia : আ > এ * Ubiriba → Uburi : ই > ও * Botar → Batar : ও > আ "চ" ৰ পৰা "স/হ" হোৱাৰ উদাহৰণ: * Sil →শিল * Shant→শান্ত * Sagar→ সাগৰ * Risa→ ৰিহা ==লগতে চাওক== * [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] *‌ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] 2087edqjh53ggp39cjofgg6k3xk9061 635995 635859 2026-09-17T11:43:32Z KhiLanTzi 23530 [[WP:OR]] 635995 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Assam stub}}'''সাজ পানী''' বা '''সাঁজ পানী''' [[অসম]]ত প্ৰচলিত [[চাউল]]ৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত কিণ্বিত পানীয়ৰ নাম। ==লগতে চাওক== * [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] *‌ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] siovm8vs2r6jhnbi5c1xak834jhobmm 0 137355 635989 613470 2026-09-17T11:30:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635989 wikitext text/x-wiki [[File:Diplopedia Logo.png|alt=|thumb|ডিপ্ল’পিডিয়াৰ প্ৰতীক]] ডিপ্ল’পিডিয়া,<ref name="ForeignServiceGuide-Apr2015">{{cite web|author1=Family Liaison Office|title=A Guide to the Foreign Service|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/101170.pdf|accessdate=21 April 2015}}</ref> যাক আমেৰিকাৰ বিদেশ বিভাগৰ বিশ্বকোষ বুলি দাবী কৰা হয়, ৰাষ্ট্ৰৰ অভ্যন্তৰীণ [[ইণ্ট্ৰানেট]]ত চলি থকা এটা [[ৱিকি]], যাক “অপেননেট’’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত কূটনীতি, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক, আৰু ৰাষ্ট্ৰ বিভাগৰ ট্ৰেডক্ৰাফ্টৰ সৈতে জড়িত তথ্যৰ এক অনন্য সংগ্ৰহ আছে। এই ৱিকিটো ৰাজ্যিক ইণ্ট্ৰানেটৰ প্ৰৱেশৰদ্বাৰা ঘৰুৱা আৰু বিদেশৰ আমেৰিকাৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা সংস্থাসমূহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। [[ইণ্টেলিংক-ইউ]] নেটৱৰ্কক প্ৰতিফলিত, কেৱল পঢ়িব পৰা আৰ্কাইভ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা আমেৰিকাৰ চোৰাংচোৱা সম্প্ৰদায় আৰু অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰীয়-নিৰাপত্তা সম্পৰ্কীয় সংস্থাসমূহৰ বাবেও উপলভ্য। দুয়োটা ছাইটকে চৰকাৰে স্পৰ্শকাতৰ যদিও অশ্ৰেণীভুক্ত বুলি ৰেটিং দিছে। দুয়োটা নেটৱৰ্কৰ ৱিকি জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি নহয়। ডিপ্ল’পিডিয়া হৈছে ৰাজ্য বিভাগৰ ভিতৰত তথ্য সম্পদ ব্যৱস্থাপনা ব্যুৰোত অৱস্থিত [[অফিচ অৱ ইডিপ্লমেচি]] (eDip)ৰ এটা প্ৰকল্প। ডিপ্ল’পিডিয়াই মিডিয়াউইকি ব্যৱহাৰ কৰে, যিটো ৱিকিপিডিয়া মুক্ত বিষয়-বস্তু বিশ্বকোষ প্ৰকল্পই ব্যৱহাৰ কৰা একেটাই চফ্টৱেৰ।<ref name="WM2006">{{Cite conference |first=Robert 'Chris' |last=Bronk |title=Diplopedia: Application of the Wiki Model for Collaborative Drafting in Foreign Affairs |book-title=Proceedings of Wikimania 2006 - The Second International Wikimedia Conference |type=Abstract |publisher=Wikimedia Foundation |place=Cambridge, Massachusetts |date=2006-08-01 |url=http://wikimania2006.wikimedia.org/wiki/Proceedings:CB1}}</ref> ==সৃষ্টি আৰু ব্যৱহাৰ== ২০০৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত<ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/m/irm/c23840.htm#diplopedia |title=Major Programs of the Office of eDiplomacy |accessdate=2008-02-02 |publisher=U.S. Department of State |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111184403/http://www.state.gov/m/irm/c23840.htm#diplopedia |archivedate=2008-01-11 |url-status=dead }}</ref> ৱিকিমেনিয়া ২০০৬ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ পিছত এই প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰা হয়।<ref name="WM2006" /> ট্ৰেন্সফৰ্মেচনেল ডিপ্লমেচিৰ ধাৰণাটোৰ ভিতৰত প্ৰাক্তন সচিব কণ্ডোলিজা ৰাইছে সৃষ্টি কৰা বৃহত্তৰ প্ৰচেষ্টাৰ অংশ হিচাপে এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হৈছিল। সেই পৰিকল্পনাৰ অধীনত কৰ্মীসকলে ৱেব ২.০ প্ৰযুক্তি যেনে ৱিকি, ব্লগ, সম্প্ৰদায় আৰু ভাৰ্চুৱেল কৰ্ম পৰিৱেশ ব্যৱহাৰ কৰি কম প্ৰতিনিধিত্ব কৰা অঞ্চলসমূহক কূটনীতি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite conference |first1=Chris |last1=Bronk |first2=Tiffany |last2=Smith |title=Diplopedia Imagined: Building State's Diplomacy Wiki |book-title=Proceedings of the 2010 International Symposium on Collaborative Technologies and Systems (draft) |year=2010 |url=http://www.bakerinstitute.org/publications/TSPP-pub-BronkSmithDiplopediaDraft-051810.pdf |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20100520020415/http://www.bakerinstitute.org/publications/TSPP-pub-BronkSmithDiplopediaDraft-051810.pdf |archive-date=2010-05-20}}</ref> এই কাৰ্যসূচী সচিব [[হিলাৰী ক্লিণ্টন]]ৰ কূটনৈতিক স্মাৰ্ট শক্তিৰ দৃষ্টিভংগীৰ অধীনত চলি থাকিল, যিয়ে ৱেব, [[ব্লগ]] আৰু ৱিকি অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ নতুন মাধ্যমৰ ওপৰতো যেনে [[টুইটাৰ]], [[ফেচবুক]] আৰু [[ইউটিউব]]কে ধৰি বাণিজ্যিক অনলাইন মাধ্যম বিতৰণৰ সৈতে সংগতি ৰাখি বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.rialtas.net/blog/2009/03/24/hillary-clinton-e-diplomat-embraces-new-media/ |title=Hillary Clinton, e-diplomat, embraces new media |last=Lee |first=Matthew |publisher=AP on realtas.net |accessdate=2009-06-21 |archive-date=May 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526011345/http://www.rialtas.net/blog/2009/03/24/hillary-clinton-e-diplomat-embraces-new-media/ |url-status=dead |archivedate=2009-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090526011345/http://www.rialtas.net/blog/2009/03/24/hillary-clinton-e-diplomat-embraces-new-media/ |deadurl=yes }}</ref> ২০০৮ চনৰ ৱিকিমেনিয়াত ইডিপ্লমেচিয়ে ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহৰ ৱিকিৰ অৱস্থা প্ৰকাশ কৰে। "ডিপ্ল'পিডিয়া: আমেৰিকাৰ বিদেশ বিভাগৰ ৱিকি সংস্কৃতি" শীৰ্ষক উপস্থাপনত সামগ্ৰিক ডিপ্ল’পিডিয়া প্ৰকল্পটোৱে ৪,৪০০ তকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ সংযোজন কৰিছিল, ১০০০ পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰীয়ে সম্পাদনা কৰিছে আৰু ইয়াৰ ৬৫০,০০০ পৃষ্ঠা দৰ্শন হৈছে।<ref name="Wikimania2008">{{cite conference |first=Eric |last=Johnson |title=Diplopedia: Wiki Culture in the U.S. Department of State |conference=Wikimania 2008 |place=Alexandria, Egypt |date=2008-07-19 |url=https://archive.org/details/wikimania2008_Diplopedia-Wiki-Culture-in-the-U.S.-Department-of-State |type=Video}}</ref> ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ডিপ্ল’পিডিয়া [[ৱায়াৰ্ড]] আলোচনীয়ে "বুছ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ চৰকাৰী টেক" হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা ২৭টা অনলাইন প্ৰযুক্তিৰ ভিতৰত আছিল।<ref name='Wired 2009-01'>{{cite news |first=Nicholas |last=Thompson |title=The Best Government Tech of the Bush Years |date=2009-01-27 |work=Wired |url=http://blog.wired.com/business/2009/01/the-best-techno.html |accessdate=2009-02-05}}</ref> ২০১০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে ২০০০ তকৈ অধিক অৱদানকাৰীৰদ্বাৰা ৱিকিটো ১০,০০০টা প্ৰবন্ধলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="DipNote-Jan2010">{{cite web |url=http://blogs.state.gov/index.php/site/entry/diplopedia_articles |title=Diplopedia Celebrates 10,000 Articles |last1=Licciardi |first1=Tiffany Smith |last2=Green |first2=Linda G. |publisher=DipNote (U.S. Dept of State Official Blog) |accessdate=2010-02-05 |archivedate=2010-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100206070318/http://blogs.state.gov/index.php/site/entry/diplopedia_articles |deadurl=yes }}</ref> ৱিকিমেনিয়া ২০১২ত প্ৰকাশ পোৱা অনুসৰি ডিপ্ল’পিডিয়াই ৫,০০০ সম্পাদক আৰু ১৬,৩০০ প্ৰবন্ধ অতিক্ৰম কৰে।<ref name="DipNote-July2012">{{cite web |url=http://blogs.state.gov/index.php/site/entry/tech_state_wiki_gov |title=Tech@State Hosts Wiki.Gov Conference |last1=Bronk |first1=Chris |last2=Lydens |first2=Anne |publisher=DipNote (U.S. Dept of State Official Blog) |accessdate=2012-07-20 |archivedate=2012-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725000925/http://blogs.state.gov/index.php/site/entry/tech_state_wiki_gov |deadurl=yes }}</ref> ২০২০ চনত ডিপ্ল'পিডিয়াই ৮৯,০০০ পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰী আৰু ৩০,৯০০ৰো অধিক প্ৰবন্ধ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Watts |first=Bob |date=2020-01-27 |title=Diplopedia and other Federal Government Wikis |url=https://econterms.net/innovation/images/9/96/Powerpedia-10th-bday-Diplopedia-final.pdf |work=[[U.S. Department of State]] |access-date=2026-03-13 |archivedate=2026-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260215025518/https://econterms.net/innovation/images/9/96/Powerpedia-10th-bday-Diplopedia-final.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==বিষয়== ডিপ্ল’পিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ উদাহৰণ হ’ল ডেস্ক বিষয়া, বৈদেশিক সেৱা বিষয়া যিয়ে কোনো বিশেষ দেশৰ ইন-হাউছ বিশেষজ্ঞ আৰু গ’-টু বিষয়া হিচাপে কাম কৰা তথ্যৰ বিস্তৃত সংগ্ৰহ। ডেস্ক বিষয়াসকলে প্ৰতি দুবছৰৰ মূৰে মূৰে নিজৰ পদৰপৰা ঘূৰি ফুৰে আৰু প্ৰায়ে তেওঁলোকৰ নতুন চাকৰিৰ পৰিসৰ জানিবলৈ লিড টাইম কম। ডিপ্ল’পিডিয়াই ডেস্ক অফিচাৰৰ হাতপুথি প্ৰদান কৰে, বিভাগৰ জাৰ্গনৰ কি বনাব লাগে, সিদ্ধান্তৰ বাবে কাগজ এখন কেনেকৈ লৈ যাব লাগে, বা নতুন ৰাষ্ট্ৰদূতক চেনেটৰ নিশ্চিতকৰণ আৰু তেওঁৰ মিছনত নিযুক্তিৰ জটিলতাৰ মাজেৰে কেনেকৈ নেভিগেট কৰিব লাগে তাৰপৰা আৰম্ভ কৰি সকলো বিষয়ৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। চল্লিছটা ব্ৰিফিং পৰ্টেলে বিভাগৰ কৰ্মচাৰীসকলক নিৰ্দিষ্ট অৰ্থনৈতিক বিষয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনীতিৰ কাৰ্যসূচীসমূহৰ তথ্য বিচাৰি উলিওৱা আৰু অৱদান আগবঢ়োৱাত সহায় কৰে’ শেহতীয়াকৈ সংযোজন কৰা সামগ্ৰীসমূহ বৈদেশিক নীতি বিশেষজ্ঞসকলৰ তথ্য ভাগ-বতৰা আৰু সংগ্ৰহ কৰাৰ বাবে এক কৰ্মক্ষেত্ৰৰ অংশ যিয়ে বিভাগটোৰ এটা ডাঙৰ বিশ্বব্যাপী সমস্যাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক সমৰ্থন কৰে, যিয়ে অৰ্থনৈতিক, ৰাজনৈতিক, মানৱ অধিকাৰ আৰু জনসংখ্যাৰ চিন্তাক সামৰি লয়।<ref name="DipNote-Jan2010" /> ==সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰথা== ৱিকিয়ে ইমানেই নমনীয়তা প্ৰদান কৰে যে সমগ্ৰ সম্প্ৰদায়ৰ কেইবাটাও কাৰ্যালয়ে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰি দৈনন্দিন কাৰ্য্যকলাপ আৰু অনুষ্ঠানৰ জ্ঞান ৰক্ষা আৰু হস্তান্তৰ কৰি আছে। ইয়াক পঢ়াৰ সুবিধা থকা যিকোনো ব্যক্তিয়ে ডিপ্ল’পিডিয়াৰ সৈতে পঞ্জীয়ন আৰু একাউণ্ট লাভ কৰাৰ পাছত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি আৰু সম্পাদনা কৰাৰ অনুমতি আছে (কোনো বেনামী সম্পাদনাৰ অনুমতি নাই)। যিহেতু ডিপ্ল’পিডিয়া বিভাগৰ বিভিন্ন দৃষ্টিভংগী প্ৰকাশৰ মঞ্চ হিচাপে লোৱা হৈছে, গতিকে ডিপ্ল’পিডিয়াই বিশুদ্ধ নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী নীতি বলবৎ নকৰে। বৰঞ্চ অংশগ্ৰহণ কৰা কাৰ্যালয় আৰু ব্যক্তিসকলৰ বাবে দৃষ্টিভংগীৰ আৰোপ কৰা হয়, এই আশাত যে এক ঐকমত্যৰ দৃষ্টিভংগীৰ উন্মেষ ঘটিব। প্ৰবন্ধত যিবোৰ অৱস্থান বা মতামতসমূহে আগ্ৰহৰ সংশ্লিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ ঐকমত্যক ন্যায্যভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব নকৰে, সেইবোৰ লেখক, কাৰ্যালয় বা সংস্থাৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে চিহ্নিত কৰিব লাগে যাৰ মতামতক ই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name='EPA 2007'>{{Cite conference |first=Eric M. |last=Johnson |title=Diplopedia: Knowledge sharing through an enterprise wiki at the U.S. Department of State |conference=EPA Environmental Information Symposium |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=2007-11-14 |url=http://www.epa.gov/oei/symposium/2007/johnson.pdf |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026092947/http://www.epa.gov/oei/symposium/2007/johnson.pdf |archive-date=2012-10-26}}</ref> কূটনীতিৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ আৰু সংক্ষিপ্ত শব্দৰ এক অনন্য শ্ৰেণীবিভাজন আছে (চৰকাৰত ব্যাপক)। প্ৰতিটোকে শ্ৰেণী:সংক্ষিপ্তকৰণত ৰখা হৈছে আৰু বেছিভাগেই সংক্ষিপ্তকৰণে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বিষয়টোৰ ওপৰত প্ৰবন্ধসমূহলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে। তথ্যক কূটনীতিবিদ আৰু সাধাৰণ লোকৰ বাবে একেদৰেই চিনাকি শ্ৰেণী যেনে বিদেশৰ মিছন, কাৰ্যালয়, তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু নিৰাপত্তা আদি শ্ৰেণী অনুসৰিও গোট কৰা হয়।<ref name='EPA 2007' /> কূটনীতিত অভ্যন্তৰীণ, প্ৰশাসনিক আগ্ৰহৰ টোকা আৰু বস্তুসমূহকে ধৰি অবিশ্ববিজ্ঞানসন্মত বিষয়-বস্তুও আছে। ==ইণ্টেলিপিডিয়া== [[ৱিকিপিডিয়া]]ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক [[জিম্মী ৱেল্‌ছ]]ৰ কংগ্ৰেছৰ সাক্ষ্যই<ref>[http://hsgac.senate.gov/public/_files/121107Wales.pdf Wales Senate Testimony regarding "E-Government 2.0: Improving Innovation, Collaboration, and Access"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927220123/http://hsgac.senate.gov/public/_files/121107Wales.pdf |date=September 27, 2011 }} Page 3,5</ref> উলম্ব আৰু অনুভূমিক তথ্য বিনিময়ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লক্ষ্য কৰিছে আৰু ইয়াৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে দুয়োটা ই-চৰকাৰৰ সফল প্ৰচেষ্টা হ'ব পাৰে। ইণ্টেলিপিডিয়া হৈছে সংস্থাসমূহৰ মাজত অনুভূমিকভাৱে তথ্য ভাগ-বতৰা কৰাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ, আৰু ডিপ্ল’পিডিয়াই ৰাজ্য বিভাগৰ আমোলাতন্ত্ৰৰ ভিতৰত তথ্য ভাগ-বতৰা কৰাত একেধৰণৰ সফলতা লাভ কৰিছে। দুয়োটা ৱিকিত বিবৃতিসমূহে প্ৰাসংগিক তথ্যসমূহ উপযুক্তভাৱে ক্ৰছ পোষ্টিং কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমল]] [[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]] gv8ez4pdelm0qmj6vqnsgre4hp81tmq 0 137736 635867 619310 2026-09-16T20:34:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635867 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অৰুণা শ্বানবাগ | image = Aruna_Shanbaug.jpg | alt = | caption = | birth_name = অৰুণা ৰামচন্দ্ৰ শ্বানবাগ | birth_date = {{Birth date|df=y|1948|06|01}} | birth_place = হালদিপুৰ, [[কৰ্ণাটক]], ভাৰত | death_date = {{Death date and age|2015|05|18|1948|06|01|df=y}} | death_place = [[মুম্বাই]], ভাৰত | death_cause = [[নিউমোনিয়া]] | occupation = [[নাৰ্ছ| নাৰ্চ]] | years_active = | known_for = }} '''অৰুণা ৰামচন্দ্ৰ শ্বানবাগ''' (১ জুন ১৯৪৮ – ১৮ মে’ ২০১৫) এগৰাকী ভাৰতীয় নাৰ্ছ আছিল, যি যৌন নিৰ্যাতনৰ ফলত ৪২ বছৰতকৈ অধিক সময় ক’মা অৱস্থাত কটাবলগীয়া হোৱাৰ পিছত ইচ্ছামৃত্যুৰ ওপৰত আদালতৰ গোচৰত হোৱা চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল।<ref name="bbc-death" /> ১৯৭৩ চনত মুম্বাইৰ পাৰেলৰ কিং এডৱাৰ্ড মেম’ৰিয়েল হাস্পতালত কনিষ্ঠ নাৰ্ছ হিচাপে কাম কৰি থকাৰ সময়তে শ্বানবাগক চিকিৎসালয়ৰ দুৱাৰ ৰখীয়াজনে যৌন নিৰ্যাতন চলায় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ অচেতন অৱস্থাত থাকে।<ref>{{cite magazine|title=Review: Ten Minutes To Hell|url=http://www.outlookindia.com/article/ten-minutes-to-hell/205787|magazine=Outlook India|access-date=24 May 2015|author=Malavika Karlekar|archive-url=https://web.archive.org/web/20150523142405/http://www.outlookindia.com/article/ten-minutes-to-hell/205787|archive-date=23 May 2015|url-status=live}}</ref> ২০১১ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত শ্বানবাগ ৩৭ বছৰ এই অৱস্থাত থকাৰ পিছত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সাংবাদিক-কৰ্মী পিংকি বিৰাণীয়ে দাখিল কৰা ইচ্ছামৃত্যুৰ আবেদনৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি তেওঁক পৰীক্ষা কৰিবলৈ চিকিৎসা পেনেল গঠন কৰে। ২০১১ চনৰ ৭ মাৰ্চত আদালতে এই আবেদন নাকচ কৰে। কিন্তু ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মতামত অনুসৰি ই ভাৰতত নিষ্ক্ৰিয় ইচ্ছামৃত্যুৰ অনুমতি দিছিল।<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/article1516973.ece| title=India joins select nations in legalising "passive euthanasia"| newspaper=The Hindu| date=7 March 2011| access-date=11 March 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110311130458/http://www.thehindu.com/news/national/article1516973.ece| archive-date=11 March 2011| url-status=live}}</ref> প্ৰায় ৪২ বছৰ ধৰি স্থায়ী ক’মা অৱস্থাত থকাৰ পিছত ২০১৫ চনৰ ১৮ মে’ত নিউমোনিয়াত আক্ৰান্ত হৈ শ্বানবাগৰ মৃত্যু হয়।<ref name="bbc-death"/><ref name="guardian-death"/><ref name="death"/> ==পটভূমি== ===অৰুণা শ্বানবাগ=== ১৯৪৮ চনৰ ১ জুনত কৰ্ণাটকৰ হালদিপুৰৰ কোংকনীভাষী ব্ৰাহ্মণ সৰস্বত গৌড় ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল অৰুণা ৰামচন্দ্ৰ শ্বানবাগে। ছয় ভাতৃ আৰু তিনিগৰাকী ভগ্নীৰ ভিতৰত তেওঁ অষ্টম স্থানত আছিল। ১০ বছৰ বয়সত পিতৃৰ মৃত্যু হয়, তাৰ পিছত ভাতৃ বালকৃষ্ণ আৰু গোবিন্দ কমলা মিলছত কাম কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ গুচি যায়। [[File:KEM HOSPITAL (2).JPG|thumb|মুম্বাইৰ পাৰেলৰ কিং এডৱাৰ্ড মেম'ৰিয়েল (কে ই এম) হাস্পতাল আৰু ছেথ গৰ্ধনদাস সুন্দৰদাস মেডিকেল কলেজ (২০১২)]] ষাঠিৰ দশকত ছোৱালী আৰু ল’ৰাই পৃথকে পৃথকে পঢ়া প্ৰাথমিক বিদ্যালয় শেষ কৰি হালদিপুৰৰ সহ-শিক্ষা গ্ৰাম্য শিক্ষা সমিতি (আৰ ই এছ)ত নামভৰ্তি কৰাটো সাধাৰণ কথা নাছিল। ৫৪ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শ্ৰেণীত ১৪ গৰাকী ছোৱালীৰ ভিতৰত শ্বানবাগ অন্যতম আছিল, আৰু তেওঁৰ সকলো ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেৱেঁই উচ্চ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। তেওঁৰ কিতাপ কিনাৰ সামৰ্থ্য নথকা সময়ত স্কুলত ওপৰৰ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰসকলৰ পৰা তেওঁ কিতাপ ধাৰলৈ লৈ পঢ়িছিল।<ref name="SS"/><ref>{{cite news| title=KEM Hospital celebrates Aruna Shanbaug's 64th birthday| newspaper=[[The Times of India]]| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/KEM-Hospital-celebrates-Aruna-Shanbaugs-64th-birthday/articleshow/13712413.cms| date=2 June 2012| access-date=18 May 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20170110140848/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/KEM-Hospital-celebrates-Aruna-Shanbaugs-64th-birthday/articleshow/13712413.cms| archive-date=10 January 2017| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | title=KEM celebrates Aruna Shanbaug's 65th birthday | newspaper=DNA India | url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-kem-celebrates-aruna-shanbaugs-65th-birthday-1842559 | date=2 June 2013 | access-date=18 May 2015 | archive-date=21 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220921214905/https://www.dnaindia.com/mumbai/report-kem-celebrates-aruna-shanbaugs-65th-birthday-1842559 | url-status=live}}</ref> শ্বানবাগে ১৯৬৬ চনত পেহীয়েকৰ ল’ৰাৰ সৈতে নাৰ্চিংৰ বাবে মুম্বাইলৈ গুচি যায়; সেই সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ১৭ বছৰ। চাৰে তিনি বছৰৰ পাছত কিং এডৱাৰ্ড মেম’ৰিয়েল (কে ই এম) হাস্পতালত ষ্টাফ নাৰ্ছ হিচাপে যোগদান কৰে আৰু কেইবাবছৰ ধৰি ৰাস্তাৰ সিটোপাৰে থকা নাৰ্চিং হোষ্টেলত আছিল। আক্ৰমণৰ আগৰ মাহকেইটাত শ্বানবাগে পৰিয়ালক জনাইছিল যে কে ই এমত এম ডি কৰি থকা স্নায়ুচাৰ্জন প্ৰতাপ দেশাইক বিয়া কৰাব খওজে আৰু তেওঁলোকৰ অনুমতি বিচাৰে। ইয়াৰ উত্তৰত পৰিয়ালটোৱে নিজৰ অসন্মতি প্ৰকাশ কৰে কাৰণ দেশাই শ্বানবাগসকলৰ সৈতে একেটা সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। এই সময়ছোৱাত শ্বানবাগে তেওঁৰ বিয়াৰ বাবে ধন সঞ্চয় কৰিবলৈ, আৰু দেশাইৰ বাবে নিজাকৈ এখন ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰিবলৈ ৱৰ্লিত থকা ভনীয়েক শান্তাৰ ঘৰলৈ গুচি যায়। শ্বানবাগ কে ই এমৰ কাৰ্ডিঅ’ভাস্কুলাৰ থ’ৰেচিক চেণ্টাৰৰ দায়িত্বত আছিল, য’ত এটা পৰীক্ষামূলক কাৰ্ডিঅ’ভাস্কুলাৰ ডগ চাৰ্জাৰী লেবৰেটৰী আছিল য’ত সোহনলাল বাল্মিকীয়ে দাৰোৱান হিচাপে কাম কৰিছিল। শ্বানবাগে সোহনলালৰ বিৰুদ্ধে দুবাৰকৈ চুৰি কৰা আৰু ভালকৈ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ৰিপৰ্ট দিছিল। অভিযোগ অনুসৰি আক্ৰমণৰ কেইদিনমান আগতে তেওঁক তৃতীয়বাৰৰ বাবে সঠিক কৰ্তব্য পালন কৰিবলৈ "ভাবুকি" দিছিল।<ref name="SS" /><ref name="MH"/> ===সোহনলাল বাল্মীকি=== সোহনলাল ভাৰত বাল্মিকী কে ই এমৰ দাৰোৱান আছিল, আৰু শ্বানবাগৰ সৈতে একেটা লেবতে কাম কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃ ভাৰত বাল্মিকীয়েও কে ই এমত কাম কৰিছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। সেই সময়ত ২৮ বছৰীয়া বাল্মীকি পত্নী বিমলাৰ সৈতে বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ এগৰাকী কন্যা আছিল, যিগৰাকীৰ কাৰাগাৰত তেওঁ থকাৰ সময়ত মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2015-05-30 |title=Mail Today special: Inside the world of Aruna Shanbaug's killer |url=https://www.indiatoday.in/india/story/aruna-shanbaug-rapist-and-killer-sohanlal-valmiki-291660-2015-05-30 |access-date=2025-06-17 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2015-05-21 |title='Valmiki may have spent life in prison' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/valmiki-may-have-spent-life-in-prison/articleshow/47360587.cms |access-date=2025-06-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/sohanlal-bhartha-valmiki-the-man-who-raped-aruna-shanbaug-is-a-forgotten-story-now/story-EPkcDUeRTXcBRfnavimU5L.html|title=Sohanlal Bhartha Valmiki, the man who raped Aruna Shanbaug is a forgotten story now |date=19 May 2015 }}</ref> একাধিক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ শ্বানবাগৰ সৈতে থকা "কটু সম্পৰ্ক"ৰ ইংগিত দিছে। তেওঁ দাবী কৰিছিল যে শ্বানবাগে সদায় তেওঁক আঘাত কৰিছিল, কুকুৰলৈ ভয় কৰা বাল্মিকীক কুকুৰক খুৱাবলৈ আৰু পিঞ্জৰাবোৰ ঝাড়ু দিবলৈ কৈছিল।<ref name="assailant" /> বাল্মিকীৰ মতে, শ্বানবাগে কে ই এমৰ আন কৰ্মচাৰীৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ আছিল, কিন্তু তেওঁৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক নাছিল, আৰু বাৰে বাৰে তেওঁক ''মেহতাৰ'' বুলি জাতক ধৰি নিন্দা কৰিছিল। "তাই মোক মজিয়া মচা আৰু ঝাড়ু দিয়াৰ অতিৰিক্ত কাম দিছিল আৰু মই সেইবোৰ মনে মনে কৰিছিলোঁ।" মইও তাইক ক’বলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ যে মোৰ প্ৰতি তাইৰ মনোভাৱ সলনি কৰক কিন্তু তাই একেদৰেই থাকিল।’-তেওঁ স্মৰণ কৰে। হিন্দুস্তান টাইমছৰ সৈতে হোৱা কথা-বতৰাত বাল্মিকীয়ে কয় যে, মই দায়িত্বত থকা ডাক্তৰ আৰু মোৰ ছুপাৰভাইজাৰক মোক বদলি কৰিবলৈ কৈছিলোঁ, মই তাইৰ অভিযোগ কৰিছিলোঁ কিন্তু কোনেও নুশুনিলে। জামাদাৰৰ কথা কোনে শুনে?"<ref>{{cite web |url=https://www.mangaloretoday.com/headlineprint/I-didn-rsquo-t-rape-slapped-her-in-fit-of-rage-Sohanlal-Aruna-rsquo-s-attacker.html |title=I didn't rape, slapped her in fit of rage: Sohanlal, Aruna's attacker |access-date=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite news |date=2015-05-30 |title=Everything happened in a fit of rage, says the man who 'attacked' Aruna Shanbaug |url=https://www.hindustantimes.com/india/everything-happened-in-a-fit-of-rage-says-the-man-who-attacked-aruna-shanbaug/story-aSO7xnmpqn5FPwhiQkOB1K.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025103058/https://www.hindustantimes.com/india/everything-happened-in-a-fit-of-rage-says-the-man-who-attacked-aruna-shanbaug/story-aSO7xnmpqn5FPwhiQkOB1K.html |archive-date=25 October 2023 |access-date=2025-06-17 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> ===আক্ৰমণ=== ১৯৭৩ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰত তেতিয়াৰ ২৫ বছৰীয়া শ্বানবাগক কিং এডৱাৰ্ড মেম'ৰিয়েল হস্পিতালৰ চুক্তিবদ্ধ দাৰোৱান সোহনলাল বাল্মিকীয়ে যৌন নিৰ্যাতন চলায়।<ref name="toi"/> শ্বিফ্টৰ শেষত চিকিৎসালয়ৰ বেছমেণ্টত ইউনিফৰ্ম সলনি কৰি থকাৰ সময়তে এই আক্ৰমণ সংঘটিত হয়। চিকিৎসা পৰীক্ষাত দেখা গ’ল যে বাল্মিকীয়ে তেওঁক কুকুৰৰ শিকলিৰে চেপি ধৰিছিল, আৰু শ্বানবাগৰ ঋতুস্ৰাৱ হোৱা বুলি গম পোৱাৰ পিছত তেওঁক যৌন নিৰ্যাতন কৰিছিল।<ref name="toi2" /> ===বাল্মিকীৰ পৰিঘটনাৰ সংস্কৰণ=== ১৯৭৩ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰৰ নিশাৰ বৰ্ণনা দিওঁতে বাল্মিকীয়ে কয় যে "তৰ্ক আৰু শাৰীৰিক যুঁজ হৈছিল" যেতিয়া শ্বানবাগে তেওঁৰ অসুস্থ শাহুৱেকক লগ কৰিবলৈ ছুটীৰ বাবে কৰা অনুৰোধ অস্বীকাৰ কৰিছিল, আৰু ছুটী ল'লে "কাম নকৰা আৰু কুকুৰৰ খাদ্য চুৰি কৰা" বুলি তেওঁক খবৰ দিব বুলি "ভাবুকি" দিছিল।<ref name="assailant" /> বাল্মিকিয়ে দাবী কৰে যে শ্বানবাগে "লিভিড" হোৱাৰ পিছত অজ্ঞান হৈ পৰিছিল আৰু তাইক "ক্ৰোধত" চৰ মাৰিছিল, তাৰ পিছত তেওঁ আতংকিত হৈ কে ই এম এৰি ঘৰলৈ গৈছিল। তেওঁ তাইক ধৰ্ষণ কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰি কয় যে সেয়া "নিশ্চয় আন কোনোবা আছিল"।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/india/i-slapped-her-in-fit-of-rage-didn-t-rape-sodomise-aruna-s-attacker/story-EF3459DIBx4aKjpEH4bNFP.html |title=I slapped her in fit of rage, didn't rape, sodomise: Aruna's attacker |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103085836/http://www.hindustantimes.com/india/i-slapped-her-in-fit-of-rage-didn-t-rape-sodomise-aruna-s-attacker/story-EF3459DIBx4aKjpEH4bNFP.html |archive-date=2016-01-03 |access-date=2025-06-17}}</ref><ref name="assailant" /> ==তাৰ পিছৰ পৰিণতি== ===শ্বানবাগৰ মৃতদেহ আৱিষ্কাৰ=== আক্ৰমণৰ ১২ ঘণ্টাৰ পিছত ৰাতিপুৱা ৭:৪৫ বজাত ৰাতিপুৱাৰ ডিউটিত যোগ দিবলৈ অহা প্ৰমিলা কুছে নামৰ এগৰাকী কে ই এম নাৰ্ছে শ্বানবাগক আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite web |date=7 March 2011 |title=Aruna Ramchandra Shanbaug v. Union Of India [2011 (4) SCC 454] (Euthanasia case) |url=http://onelawstreet.com/2011/03/aruna-ramchandra-shanbaug-v-union-of-india-2011-4-scc-454-ethanasia-case/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519121131/http://onelawstreet.com/2011/03/aruna-ramchandra-shanbaug-v-union-of-india-2011-4-scc-454-ethanasia-case/ |archive-date=19 May 2015 |access-date=18 May 2015 |website=1, Law Street |publisher=Supreme Court of India}}</ref> “তাই ডিঙিত কুকুৰৰ শিকলি লাগি থকা অৱস্থাত মলমূত্ৰৰ ওপৰত হেলান দি বহি আছিল।" তাইৰ চাৰিওফালে তেজ আছিল," কুছে মনত পেলায়, "মই দৌৰি ওলাই আহি মেট্ৰনক আনিলোঁ। মেট্ৰন বেলিমালক দেখাৰ লগে লগে তাইৰ চকু দুটা পানীৰে ভৰি পৰিছিল আৰু গালেৰে চকুলো বৈ আহিছিল। তাই কিবা এটা ক’বলৈ চেষ্টা কৰিও নোৱাৰিলে...কেৱল ওঁঠ দুটা লৰচৰ কৰিলে। আৰু তাৰ পিছত, লাহে লাহে তাইৰ চেতনা হেৰাই গ’ল।"<ref name="NR"/> সহকৰ্মীসকলে ততাতৈয়াকৈ কেজুৱেল্টি ৱাৰ্ডলৈ লৈ যায়। তাইৰ মগজুলৈ অক্সিজেনৰ যোগানৰ অভাৱৰ ফলত মগজু অসাৰ হৈছিল, ছাৰ্ভাইকেল কৰ্ডত আঘাত আৰু কৰ্টিকেল ব্লাইণ্ডনেছ হয়। তাইৰ চকুৱে কাৰিকৰীভাৱে "দেখে" যদিও তাইৰ মগজুৱে আৰু চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰে।<ref name="AS" /> মগজুৰ গুৰুতৰ ক্ষতিৰ বাবে উপস্থিত চিকিৎসক আৰু নাৰ্ছসকলে অতি সোনকালেই উপলব্ধি কৰিলে যে শ্বানবাগ স্থায়ী অৰ্ধচেতন অৱস্থাত আছে আৰু উন্নতিৰ কোনো আশা নাই।<ref name="MH" /><ref name="toi2" /> আক্ৰমণৰ নিশা যেতিয়া তাই ঘৰলৈ উভতি নাহিল, তেতিয়া তাইৰ অনিয়মিত কৰ্মসূচীত অভ্যস্ত শ্বানবাগৰ ভগ্নীয়ে বিশেষ চিন্তিত নহ’ল। পিছদিনা কে ই এমৰ পৰা ফোন আহিল যে শ্বানবাগক নিৰ্যাতন কৰা হৈছে।<ref name="MH" /> ইয়াৰ বিপৰীতে মিড-ডেই প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি শ্বানবাগৰ পৰিয়ালে এই আক্ৰমণৰ বিষয়ে জানিব পাৰিছিল মাত্ৰ তাইৰ বন্ধুসকলে শান্তাৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ পিছতহে। শান্তাৰ কন্যা মংগলাই স্মৰণ কৰি কয়, "আজিও মনত আছে সেইদিনা, ৰাতিপুৱা ১০ বাজিছিল আৰু আমি ব্ৰেকফাষ্টৰ বাবে [[ইডলি]] প্ৰস্তুত কৰিছিলোঁ, কিয়নো অৰুণাই ভাল পাইছিল।" তাইৰ বান্ধৱীয়ে লৰালৰিকৈ ঘৰৰ ভিতৰলৈ সোমাই আহি ক’লে যে অৰুণা ভাল অৱস্থাত নাই। চিকিৎসালয় পোৱাৰ পিছতহে আমি প্ৰকৃত কাণ্ডৰ বিষয়ে জানিব পাৰিলোঁ।"<ref>{{Cite web| url= https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai--did-aruna-shanbaug-s-family-abandon-her--16220177| title= Mumbai: Did Aruna Shanbaug's family abandon her?| date= 19 May 2015}}</ref> ===নাৰ্ছৰ ধৰ্মঘট=== এই আক্ৰমণৰ ফলত স্বাধীন ভাৰতত প্ৰথম নাৰ্ছ ধৰ্মঘটৰ সূচনা হয়, মুম্বাইৰ নাৰ্ছসকলে শ্বানবাগৰ ন্যায় আৰু চিকিৎসা আৰু নিজৰ বাবে উন্নত সুৰক্ষা আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতিৰ দাবী জনায়।<ref name="hindufrontline" /><ref name="NR" /> আশীৰ দশকত বৃহত্তৰ মুম্বাই পৌৰ নিগমে শ্বানবাগক কে ই এম হাস্পতালৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱাৰ দুবাৰ চেষ্টা কৰিছিল যাতে তেওঁ সাত বছৰ ধৰি অধিকাৰ কৰি থকা বিচনাখন মুক্ত কৰিব পাৰে। কে ই এমৰ নাৰ্ছসকলে প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰে আৰু বিএমচিয়ে এই পৰিকল্পনা পৰিত্যাগ কৰে।<ref name="timeline" /> ===অপৰাধমূলক কাৰ্যবিধি আৰু দোষী সাব্যস্ত=== উপায়ুক্ত এম এছ মুগৱেৰ অধীনস্থ মুম্বাই আৰক্ষীৰ দলটোৱে বাল্মিকীক বিচাৰি উলিয়াবলৈ মেনহাণ্ট আৰম্ভ কৰে; পুনেত তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৭ (হত্যাৰ চেষ্টা) আৰু ৩৯৭ (ডকাইতি) ধাৰাত আক্ৰমণৰ পিছত শ্বানবাগৰ ঘড়ী আৰু কাণফুলি চুৰি কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। মুম্বাইৰ চেচন আদালতৰ বিচাৰৰ সময়ত তেওঁক দুয়োটা অভিযোগতে দোষী সাব্যস্ত কৰি সাত বছৰৰ কাৰাদণ্ড (দুয়োটা অভিযোগৰ অধীনত সৰ্বোচ্চ) শাস্তি প্ৰদান কৰা হয়। ৰায়দানত কোৱা হৈছে যে "অভিযুক্ত ধৰ্ষণৰ উদ্দেশ্যেৰে তালৈ গৈছিল" আৰু তথাপি বাল্মিকীৰ বিৰুদ্ধে কেতিয়াও ধৰ্ষণৰ অভিযোগ উত্থাপন হোৱা নাছিল। আৰক্ষীৰ ৰেকৰ্ড আৰু প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন (এফ আই আৰ)ত ধৰ্ষণৰ কোনো উল্লেখ নাছিল। ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, কে ই এমৰ তেতিয়াৰ ডীন ডাঃ দেশপাণ্ডে শ্বানবাগৰ হ’বলগীয়া স্বামী বন্ধু দেশাইক “ৰাজহুৱা লজ্জা”ৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ শ্বানবাগৰ যৌননিৰ্যাতনৰ সবিশেষ বাদ দিছিল। দেশাইয়েও নিজে গোচৰৰ অভিযোগকাৰী হ’বলৈ ইচ্ছা কৰা নাছিল। বৰঞ্চ আন কোনোৱে ইচ্ছুক নোহোৱাৰ বাবে এজন উপ-পৰিদৰ্শক নিৰ্দিষ্ট অভিযোগকাৰী হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2015-05-20 |title=The rapist who never was: Let's not forget the man who destroyed Aruna Shanbaug's life |url=https://www.firstpost.com/living/the-rapist-who-never-was-let-us-not-forget-the-man-who-destroyed-aruna-shanbaugs-life-2251942.html |access-date=2025-06-17 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-05-18 |title=Aruna Shanbaug: 10 facts about world's oldest comatose patient |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/aruna-shanbaug-10-shocking-facts-about-worlds-oldest-comatose-patient-253451-2015-05-18 |access-date=2025-06-17 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name="MH" /><ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=Rape in hospitals: Aruna Shanbaug to RG Kar victim; If institutions aren't safe, where do we go? |url=https://www.news9live.com/opinion-analysis/rape-in-hospitals-aruna-shanbaug-to-rg-kar-victim-if-institutions-arent-safe-where-do-we-go-2653507 |access-date=2025-06-17 |website=News9live |language=en-US |archive-date=15 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815015116/https://www.news9live.com/opinion-analysis/rape-in-hospitals-aruna-shanbaug-to-rg-kar-victim-if-institutions-arent-safe-where-do-we-go-2653507 |url-status=live }}</ref> শ্বানবাগৰ চিকিৎসা পৰীক্ষাত যৌন অপৰাধৰ বলি হোৱা লোকৰ বীৰ্য পৰীক্ষা কৰিবলৈ যোনিৰ গহ্বৰত দুটা আঙুলি সুমুৱাই দিয়া বিতৰ্কিত [[দুটা আঙুলিৰ পৰীক্ষা]] ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নিৰ্ভয়া দলীয় ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ গোচৰৰ পিছত ভাৰত চৰকাৰৰ স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়ে যৌন হিংসাৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা লোকসকলৰ চিকিৎসা-আইনী যত্নৰ বাবে নতুন নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিছিল যিয়ে এই পৰীক্ষা নিষিদ্ধ কৰিছিল। তদুপৰি ২০১৩ চনৰ ফৌজদাৰী আইন (সংশোধনী) আইন গৃহীত নোহোৱালৈকে আই পি চিৰ ৩৭৫ নং ধাৰাত ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞা যোনিত প্ৰৱেশৰ উপৰিও কাৰ্যৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰসাৰিত হোৱা নাছিল। সাংবাদিক তথা মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী পিংকি বিৰাণীয়ে তেওঁৰ গ্ৰন্থ অৰুণাৰ কাহিনী: ধৰ্ষণৰ সঁচা ছবি আৰু ইয়াৰ পৰিণতি (১৯৯৮)ত লিখিছে: "[বাল্মিকীক] ধৰ্ষণৰ শাস্তি দিয়া হোৱা নাছিল কাৰণ তেওঁ ধৰ্ষণটো যোনিৰ দ্বাৰা সংঘটিত কৰা নাছিল; ই আছিল পায়ুপথেৰে কৰা ধৰ্ষণ।"<ref>{{Cite web |last=TNM |date=2015-05-19 |title=Sohanlal Valmiki: The forgotten rapist who slowly killed Aruna Shanbaug over 42 years |url=https://www.thenewsminute.com/news/sohanlal-valmiki-forgotten-rapist-who-slowly-killed-aruna-shanbaug-over-42-years-32010 |access-date=2025-06-17 |website=The News Minute |language=en |archive-date=4 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904034236/https://www.thenewsminute.com/news/sohanlal-valmiki-forgotten-rapist-who-slowly-killed-aruna-shanbaug-over-42-years-32010 |url-status=live }}</ref><ref name="AS"/> ===মুক্তি আৰু তাৰ পিছৰ জীৱন=== ছবছৰ কাৰাবাস খাটি কাৰাগাৰৰ পৰা বাল্মিকীয়ে মুক্তি পায়; তেওঁ এবছৰ বিচাৰৰ অধীনত কটালে। তাৰ পিছত বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁৰ অৱস্থান জনা নাছিল। পিংকি বিৰাণীয়ে তেওঁক বিচাৰি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁৰ বিশ্বাস আছিল যে বাল্মিকীয়ে কাৰাগাৰ এৰি যোৱাৰ পিছত নিজৰ নাম সলনি কৰি দিল্লীৰ এখন চিকিৎসালয়ত কাম কৰি গৈছিল। যিহেতু কিং এডৱাৰ্ড মেম'ৰিয়েল হস্পিতাল বা বাল্মিকীৰ বিচাৰ কৰা আদালতেও তেওঁৰ ফাইল ফটো ৰখা নাছিল, সেয়েহে বিৰাণীৰ অনুসন্ধান ব্যৰ্থ হয়।<ref name="IF"/> আন আন প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী সময়ত এইডছ বা যক্ষ্মা ৰোগত মৃত্যু হৈছিল।<ref name="assailant"/> কিন্তু শ্বানবাগৰ মৃত্যুৰ কথা ঘোষণা কৰাৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই বাল্মিকীক বিচাৰি উলিয়াই মাৰাঠী ''দৈনিক সকাল''ৰ পৰা মুম্বাইৰ সাংবাদিক জ্ঞানেশ চাৱনে পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ শহুৰেকৰ পাৰ্পা গাঁৱলৈ লৈ যায়। তেওঁ তেতিয়া তাত পৰিয়ালৰ সৈতে বিবাহিত জীৱন যাপন কৰিছিল আৰু বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰত শ্ৰমিক আৰু চাফাই কৰ্মী হিচাপে কাম কৰা দেখা গৈছিল।<ref name="assailant"/> কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ পিছত তেওঁ ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে পাৰ্পালৈ যোৱাৰ পূৰ্বে পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ গাঁও দাডুপুৰলৈ উভতি যায়।<ref name="assailant"/> ==পিছৰ তথ্য== ===পৰিয়ালৰ প্ৰতি উপেক্ষাৰ অভিযোগ=== ২০১১ চনলৈকে শান্তাই এটা দশকত শ্বানবাগৰ কাষলৈ যোৱা নাছিল। "মই দুপৰীয়া তাইক চাবলৈ গৈছিলোঁ আৰু তাৰ পিছত ঘৰলৈ [কামলৈ] উভতি আহিছিলোঁ যিটো অতি কঠিন হৈ পৰিছিল।" এবাৰ মোৰ সন্তানৰ বিয়া হ’ল, মই যাব নোৱাৰিলোঁ।’-মহিলাগৰাকীয়ে কয়। "তাইলৈ মোৰ দুখ লাগে, কিন্তু কি কৰিম? এতিয়াই গ’লে জোৰ কৰি তাইক ঘূৰাই পঠিয়াব। তাইক ক'ত ৰাখিম? ম‍ই আন কাৰোবাৰ ঘৰত থাকোঁ।"<ref>{{Cite web |title=Let her die when she has to: Aruna Shanbaug's sister |url=https://www.ndtv.com/india-news/let-her-die-when-she-has-to-aruna-shanbaugs-sister-449867 |access-date=2025-06-23 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref> কে ই এমৰ কৰ্মচাৰীয়ে পাৰিবাৰিক পৰিত্যাগ কৰাৰ অভিযোগৰ বিপৰীতে শান্তাৰ সন্তান মংগলা, সাবিত্ৰী আৰু বিনায়কে কয় যে, আক্ৰমণৰ পিছত বাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় তেওঁলোকে শ্বানবাগক চোৱা-চিতা কৰিছিল। সাবিত্ৰীৰ মতে, তেওঁলোকে তাইৰ যত্ন ল’বলৈ যিমান পাৰে সিমান চেষ্টা কৰিছিল। "টিফিন বক্স লৈ হস্পিতাললৈ যোৱাৰ কথা মনত আছে।" আমি তাইক চাফা কৰোঁ, ধুৱাই দিওঁ আৰু কৰিব পৰা সকলো কৰিব পাৰিলোঁ।’-মিড-ডে’ক এইদৰে কয় তেওঁ। বিয়াৰ পিছত ভাই-ভনী দুটা মুম্বাইৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ গুচি যায়, আৰু শ্বানবাগৰ কাষলৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। "আমি বহু দূৰত আছিলোঁ আৰু আনকি আমাৰ মাৰো গা ভাল নাছিল।" আমাৰ পৰিয়ালবোৰো চম্ভালিবলগীয়া আছিল, অৰুণাৰ খবৰ মাজে মাজেহে লোৱা সম্ভৱ হৈছিল। কিন্তু আমি তাইক কেতিয়াও পৰিত্যাগ কৰা নাছিলোঁ। আমি মাহত এবাৰ বা দুবাৰ তাইৰ ওচৰলৈ গৈছিলোঁ।’-মংগলাই কয়।<ref>{{Cite web |date=2015-05-19 |title=Mumbai: Did Aruna Shanbaug's family abandon her? |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai--did-aruna-shanbaug-s-family-abandon-her--16220177 |access-date=2025-06-23 |website=Mid-day |language=en}}</ref> যেতিয়া এজন সাংবাদিকে শ্বানবাগৰ ডাঙৰ ভাতৃ বালকৃষ্ণৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁক জনোৱা হৈছিল যে বালকৃষ্ণই "ভনীয়েকক ঘৰলৈ নিবলৈ হেঁচা দিয়াৰ ভয়ত" কে ই এমলৈ যোৱা বন্ধ কৰি দিছে। ২০১৩ চনত [[কৰ্কট]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয় বালকৃষ্ণৰ; মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ বেংগালুৰুত বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কন্যাই পৰিয়ালটোৱে শ্বানবাগক পৰিত্যাগ কৰা কথা অস্বীকাৰ কৰিছিল। চিকিৎসালয় পৰিচালনাৰ পৰিৱৰ্তনে শ্বানবাগক দেখা কৰাটো অসুবিধা নোহোৱালৈকে দেউতাকে কেইবাবাৰো কে ই এম হস্পিতাললৈ গৈছিল বুলি কয়। বালকৃষ্ণৰ পূৰ্বেই মৃত্যু হয় শ্বানবাগৰ দ্বিতীয় জ্যেষ্ঠ ভাতৃ গোবিন্দ, যি ৰত্নগিৰিত বাস কৰিছিল আৰু তৃতীয়জন সদানন্দ, যিয়ে হন্নাভাৰত কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2015-05-24 |title=Sunday Story: A girl called Aruna Shanbaug |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ |access-date=2025-06-23 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918000949/https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ |url-status=live }}</ref> সৰু ভাতৃ আৰু এতিয়াও হালদীপুৰত বাস কৰা কেইজনমান আত্মীয়ৰ ভিতৰত এজন আনন্দই ১৯৮১ চনৰ পৰা ১৯৮৭ চনৰ ভিতৰত পত্নী ভাগীৰথীৰ সৈতে কেইবাবাৰো শ্বানবাগৰ কাষলৈ গৈছিল। সেই সময়ত ঘাটকোপাৰত তেওঁ এখন সৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট চলাইছিল। "প্ৰতিবাৰেই ডাক্তৰে আমাক তাইক নিবলৈ কৈছিল।" আমি তেনেকুৱা কৰিব পৰা নাছিলোঁ। শেষত মোৰ স্বামীয়ে চিকিৎসালয়লৈ যাবলৈ ভয় কৰিবলৈ ধৰিলে।’- ভাগীৰথীয়ে দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছক এইদৰে কয়। ২০১২ চনত আনন্দৰ মৃত্যু হয়।<ref name=":0" /> মানসিক বিকাৰগ্ৰস্ত হৈ পৰা শ্বানবাগৰ ভাতৃ গজানন আৰু প্ৰভাকৰে হালদিপুৰৰ কাষেৰে যোৱা যিকোনো বাহন ৰখাই লৈছিল আৰু তাই তাত আছে নে নাই সোধা-পোছা কৰিছিল। মংগলাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে অৰুণাৰ কি হৈছে গাঁওবাসীয়ে জানিছিল। "তেওঁলোকে তেওঁলোকক কয় যে তাই পিছৰ বাহনখনত আহি আছে।" খবৰ অনুসৰি ভাতৃদ্বয় গৃহহীন আছিল, আৰু গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা দোকানৰ পৰা পোৱা টুকুৰাবোৰ খাই জীয়াই আছিল। মন্দিৰৰ ৰথৰ সৈতে জড়িত দুৰ্ঘটনাত গজাননৰ মৃত্যু হয়, আনহাতে প্ৰভাকৰৰ অপুষ্টিৰ ফলত মৃত্যু হয়।<ref name=":0" /> শ্যামলা, শ্বানবাগৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী শ্যামলাই আক্ৰমণৰ পিছত কেতিয়াও তাইক দেখা পোৱা নাছিল। ২০১৫ চনত শ্বানবাগৰ মৃত্যুৰ পিছত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াক তেওঁ কয় যে, "আমাৰ হাতত তেওঁক পোহপাল দিয়াৰ কোনো উপায় নাছিল বা তেওঁৰ চিকিৎসালয়ৰ খৰচ পৰিশোধ কৰাৰ কোনো উপায় নাছিল। মোৰ দৰেই মুম্বাইত থকা মোৰ ভগ্নী শান্তাও আৰ্থিক অভাৱৰ বাবে অৰুণা পৰিত্যক্ত আছিল।" মৃত্যুৰ সময়ত শ্বানবাগৰ পৰিয়ালৰ কোনো লোক হালদীপুৰত বাস কৰা নাছিল। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি–শ্বানবাগৰ পিতৃ আৰু তিনিজন ভাতৃক ৰখাৰ বাবে ইটোৱে সিটোৰ কাষতে নিৰ্মাণ কৰা চাৰিটা ঘৰ– ভাগ ভাগ হৈ পৰিছিল। প্ৰথম অৱস্থাত খেৰেৰে নিৰ্মিত ''গৰাভে নিভাছ''ক ১৯৬৩ চনত [[মাংগালোৰ টাইলছ]]ৰ [[পকা ঘৰ]]লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।<ref name=":0" /> ===২০২৪ চনৰ কলকাতা ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ গোচৰৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ২০২৪ চনত কলকাতাৰ আৰ জি কৰ মেডিকেল কলেজ এণ্ড হাস্পতালত কনিষ্ঠ চিকিৎসকৰ হত্যাকাণ্ডৰ নিজাববীয়া গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মূখ্য ন্যায়াধীশ [[ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়|ডি ৱাই চন্দ্ৰচূড়]] শ্বানবাগৰ আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰে। তেওঁ কয় যে শিপাই থকা পিতৃতান্ত্ৰিক পক্ষপাতিত্বৰ বাবে ৰোগীৰ আত্মীয়ই মহিলা চিকিৎসকসকলক আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি আৰু তেওঁলোকো যৌন হিংসাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয় আৰু অৰুণা শ্বানবাগৰ গোচৰটো ইয়াৰ উদাহৰণ। লিংগ হিংসাই ব্যৱস্থাটোত মহিলাসকলৰ বাবে [এক] সুৰক্ষাৰ অভাৱ দেখুৱাইছে,” তেওঁ কয়। চন্দ্ৰচুড়ে [[পশ্চিম বংগ]], [[বিহাৰ]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ চিকিৎসা পেছাদাৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাৰ অন্যান্য দৃষ্টান্তসমূহৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰি স্বাস্থ্যসেৱা কৰ্মীসকলৰ বাবে সুৰক্ষিত কৰ্ম পৰিস্থিতিৰ অভাৱক "গভীৰভাৱে" উদ্বেগজনক বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-08-20 |title=Who was Aruna Shanbaug mentioned by the Supreme Court during Kolkata rape-murder case hearing? |url=https://www.firstpost.com/explainers/supreme-court-kolkata-rape-murder-case-hearing-aruna-shanbaug-euthanasia-13806612.html |access-date=2025-06-23 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=Standard |first=Business |title=How Aruna Shanbaug's memories echoed in the corridors of Supreme Court |url=https://www.business-standard.com/india-news/how-aruna-shanbaug-s-memories-echoed-in-the-corridors-of-supreme-court-124082100843_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321152415/https://www.business-standard.com/india-news/how-aruna-shanbaug-s-memories-echoed-in-the-corridors-of-supreme-court-124082100843_1.html |archive-date=2025-03-21 |access-date=2025-06-23 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> ===শ্বানবাগৰ হ’বলগীয়া স্বামীৰ আত্মপ্ৰকাশ=== বছৰ বছৰ ধৰি সংবাদ মাধ্যমৰ বাতৰি আৰু বিৰাণীৰ কিতাপত দেশাইক ড° সুন্দৰীপ চৰ্দেশাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। শ্বানবাগৰ মৃত্যুৰ পাছত ''মুম্বাই মিৰৰ''ৰ সৈতে কথা পাতি থকা অৱস্থাত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |title=I never missed even a single article on Aruna |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/i-never-missed-even-a-single-article-on-aruna/articleshow/47335159.html |access-date=2025-06-23 |website=Mumbai Mirror |language=en |archivedate=2025-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250813002443/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/i-never-missed-even-a-single-article-on-aruna/articleshow/47335159.html |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনৰ হিচাপত দেশাই এজন চিকিৎসক আৰু দাদৰত নিজাকৈ ব্যক্তিগত প্ৰেকটিছ আছে। কে ই এমৰপৰা এম ডি সম্পূৰ্ণ কৰে, আৰু ১৯৭৩ চনত চিকিৎসালয়খনত জ্যেষ্ঠ পঞ্জীয়ক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ শ্বানবাগক "তাই নিজৰ কামৰ প্ৰতি অতি নিষ্ঠাৱান" বুলি সুঁৱৰে আৰু ইয়াৰ বাবেই কে ই এমত যোগদান কৰাৰ তিনি বছৰৰ ভিতৰতে তাইক স্নায়ুচাৰ্জাৰী বিভাগত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল–যিটো অন্যথা কেইবাবছৰীয়া অভিজ্ঞতাৰ প্ৰয়োজন। তেওঁ কয় যে জ্যেষ্ঠ চিকিৎসকসকলে জটিল অস্ত্ৰোপচাৰৰ সময়ত সহায় কৰিবলৈ শ্বানবাগক পছন্দ কৰে আৰু তেওঁৰ দিনৰ শ্বিফট শেষ কৰাৰ পাছত ৰাতি চিকিৎসকে তেওঁক ফোন কৰিলেও তেওঁ কেতিয়াও সহায় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা নাছিল।<ref name=":1" /> পাছদিনা দেশায়ে এই আক্ৰমণৰ কথা গম পাইছিল। "তাইক দেখি মই নিজৰ চকুকে বিশ্বাস কৰিব পৰা নাছিলোঁ।" সদায় মুখত উজ্জ্বল হাঁহি লৈ থকা অৰুণা কাকো চিনিব নোৱাৰাকৈ বিছনাত পৰি আছিল। ডাক্টৰ হোৱাৰ বাবে মই লগে লগে গম পালোঁ তাইৰ অৱস্থা কি।’ ১৯৭৪ চনত মই কে.ই.এম. এৰিলোঁ, আৰু পিছৰ তিনিবছৰ মই সঘনাই তাইক দেখা কৰিবলৈ গৈ, মুম্বাই মিৰ’ৰক কয় যে, প্ৰতিবাৰেই মই তাইৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ। "কিন্তু তাইৰ অৱস্থা কেতিয়াও ভাল নহ'ল আৰু তাইক তেনেকৈ দেখাটো সঁচাকৈয়ে যন্ত্ৰণাদায়ক হৈ পৰিল।" ১৯৭৭ চনত "পৰিয়ালৰপৰা পোৱা প্ৰচণ্ড হেঁচা"ৰ পিছত দেশাই বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=I don't visit Aruna. I can't see her in pain |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/i-dont-visit-aruna-i-cant-see-her-in-pain/articleshow/16108868.html |access-date=2025-06-23 |website=Mumbai Mirror |language=en |archivedate=2025-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250717005356/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/i-dont-visit-aruna-i-cant-see-her-in-pain/articleshow/16108868.html |deadurl=yes }}</ref> দেশাইয়ে কয় যে তেওঁ "অৰুণাৰ বিষয়ে লিখা এটা কথাও কেতিয়াও মিছ কৰা নাছিল" আৰু বিশ্বাস কৰে যে যোৱা চাৰিটা দশকত "ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা লোকে তেওঁৰ লগত কঢ়িয়াই নিয়া কলংক আৰু সমাজে তেওঁক লোৱা ধৰণ এতিয়াও সলনি হোৱা নাই"।<ref name=":1" /> ==উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ গোচৰ== *লগতে চাওক: [[ভাৰতত ইচ্ছামৃত্যু]] ===অৰুণা শ্বানবাগ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া (২০১১)=== ২০১০ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সমাজকৰ্মী-সাংবাদিক পিংকি বিৰাণীয়ে কৰা “জীৱনৰ অন্ত পেলোৱা’’ৰ আবেদন স্বীকাৰ কৰাৰ সময়তে মুম্বাইৰ চিকিৎসালয় আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰৰপৰা শ্বানবাগৰ চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ বিষয়ে প্ৰতিৱেদন বিচাৰিছিল।<ref>{{cite news |title=India court admits plea to end life of rape victim |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8417549.stm |publisher=[[BBC News]], Delhi |date=17 December 2009 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313173950/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8417549.stm |archive-date=13 March 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Judges consider comatose rape victim's right to die |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6960935.ece |newspaper=[[The Times]] |date=18 December 2009 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629135828/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6960935.ece |archive-date=29 June 2011 |url-status=dead |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629135828/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6960935.ece |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি তিনিজনীয়া চিকিৎসা পেনেল গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Team to look into Euthanasia plea|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/mumbai/28378869_1_euthanasia-plea-hospital-bed-condition|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105005312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/mumbai/28378869_1_euthanasia-plea-hospital-bed-condition|url-status=dead|archive-date=2012-11-05|newspaper=[[The Times of India]]|date=2011-01-25|access-date=2026-07-03|archivedate=2012-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105005312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/mumbai/28378869_1_euthanasia-plea-hospital-bed-condition|deadurl=yes}}</ref> শ্বানবাগক পৰীক্ষা কৰাৰ পাছত পেনেলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে তেওঁ "স্থায়ী অচেতন অৱস্থাত থকাৰ বেছিভাগ লক্ষণ" পূৰণ কৰে।<ref>{{cite news|title='Aruna Shanbaug's brain shrivelled after 1973 sexual assault'|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-28/india/28641570_1_aruna-ramachandra-shanbaug-human-brain-pinki-virani|date=28 Feb 2011|access-date=11 March 2011|archive-url=https://archive.today/20120701145609/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-28/india/28641570_1_aruna-ramachandra-shanbaug-human-brain-pinki-virani|archive-date=1 July 2012|url-status=dead|newspaper=[[The Times of India]]|archivedate=23 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323185545/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-28/india/28641570_1_aruna-ramachandra-shanbaug-human-brain-pinki-virani|deadurl=yes}}</ref> ২০১১ চনৰ ৭ মাৰ্চত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক উল্লেখযোগ্য ৰায়দানত ভাৰতত ইচ্ছামৃত্যুৰ বৈধতা প্ৰদান কৰা এক বহল নিৰ্দেশনা জাৰি কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12662124|title=India court rejects Aruna Shanbaug euthanasia plea|journal=BBC News|date=7 March 2011|access-date=8 March 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110307152311/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12662124| archive-date=7 March 2011 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref><ref name="LA-times"/> ইচ্ছামৃত্যুৰ বাবে এই নিৰ্দেশনাসমূহ—অৰ্থাৎ চিকিৎসা, পুষ্টি বা পানী প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত—জীৱন সহায়ক বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত পিতৃ-মাতৃ, পত্নী বা অন্য ঘনিষ্ঠ আত্মীয়ই বা তেওঁলোকৰ অনুপস্থিতিত "ঘনিষ্ঠ বন্ধু"ই ল’ব লাগিব বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা। এই সিদ্ধান্তৰ বাবে আদালতৰ অনুমোদনৰো প্ৰয়োজন। আদালতে নিজৰ ৰায়দানত বিৰাণীক অৰুণা শ্বানবাগৰ “ঘনিষ্ঠ বন্ধু” হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে কে ই এম চিকিৎসালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলক “ঘনিষ্ঠ বন্ধু” হিচাপে গণ্য কৰে। {{Cquote|শ্ৰীমতী পিংকি বিৰাণীয়ে যি কৰিছে তাক আমি নিন্দা বা হেয়জ্ঞান কৰিব বিচৰা নাই। বৰঞ্চ তেওঁ দেখুওৱা ''ভয়ংকৰ সামাজিক মনোভাবৰ'' প্ৰতি আমি শলাগ ল’ব বিচাৰিছোঁ। আমি ইণ্টাৰনেটত দেখিছোঁ যে তেওঁ বহু সামাজিক কামৰ সমৰ্থন কৰি আহিছে, আৰু আমি তেওঁক অতিশয় সন্মান জনাইছো। আমি ক’ব বিচৰা কথাটো হ’ল যে অৰুণা শ্বানবাগৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ যিমানেই নহওক কিয়, ই ৩৮ বছৰ ধৰি অৰুণাক দিনে-নিশাই যত্ন লোৱা কে ই এম হাস্পতালৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ নিষ্ঠাৰ সৈতে একে হ’ব নোৱাৰে।<ref name="scjudgement"/>{{rp|127–128}}}} যিহেতু কে ই এম হাস্পতালৰ কৰ্মচাৰীয়ে অৰুণা শ্বানবাগক জীয়াই থাকিবলৈ দিয়াটো কামনা কৰিছিল, সেয়েহে বিৰাণীৰ জীৱন সাহায্য প্ৰত্যাহাৰ কৰা আবেদন নাকচ কৰা হৈছিল। কিন্তু আদালতে আৰু উল্লেখ কৰে যে বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অনুমোদন সাপেক্ষে কে ই এম হাস্পতালৰ কৰ্মচাৰীসকলে মন সলনি কৰিলে জীৱন সাহায্য প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বিকল্প আছে: {{Cquote|কিন্তু ধৰি লওক যে কে ই এম চিকিৎসালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলে ভৱিষ্যতে কোনো এটা সময়ত নিজৰ মন সলনি কৰিব, আমাৰ মতে এনে পৰিস্থিতিত কে ই এম চিকিৎসালয়ে জীৱন সহায় প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্তৰ অনুমোদনৰ বাবে বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত আবেদন কৰিব লাগিব।<ref name="scjudgement"/>{{rp|128}}}} ===কমন ক’জ বনাম ভাৰতীয় সংঘ (২০১৮)=== ২০১৪ চনৰ ২৫ ফেব্ৰুৱাৰীত এন জি অ’ [[কমন ক’জ|কমন ক’জে]] দাখিল কৰা পি আই এলৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰি ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ তিনিজনীয়া বিচাৰপীঠে কয় যে অৰুণা শ্বানবাগ গোচৰত পূৰ্বৰ মতামত গিয়ান কৌৰ বনাম পঞ্জাব ৰাজ্যৰ গোচৰত সংবিধান বিচাৰপীঠৰ মতামতৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ ভিত্তিত কৰা হৈছে। আদালতে এই মতামতটো আভ্যন্তৰীণভাৱে অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলিও নিৰ্ণয় কৰে কাৰণ যদিও ইয়াৰ মতে ইউথেনাচিয়াৰ অনুমতি কেৱল বিধায়িনী দলৰ এটা কাৰ্যৰ দ্বাৰাহে হ’ব পাৰে, তথাপিও ইয়াৰ পিছত ন্যায়িকভাৱে ইউথেনাচিয়াৰ নিৰ্দেশনা স্থাপন কৰিবলৈ আগবাঢ়িল। আদালতে বিষয়টো সমাধানৰ বাবে বৃহত্তৰ সংবিধান বিচাৰপীঠলৈ প্ৰেৰণ কৰি লিখিছে- {{Cquote|অৰুণা শ্বানবাগ (উপৰোক্ত)ত দিয়া অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ মতামতসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি আৰু সামাজিক, আইনী, চিকিৎসা আৰু সাংবিধানিক দৃষ্টিভংগীৰ পোহৰত প্ৰতিফলিত হোৱা প্ৰয়োজনীয় আইনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নটোও বিবেচনা কৰিলে আইনৰ স্পষ্ট উচ্চাৰণ থকাটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে। এইদৰে আমাৰ যুক্তিযুক্ত মতামত অনুসৰি ইয়াৰ লগত জড়িত আইনৰ প্ৰশ্নটো সামগ্ৰিকভাৱে মানৱতাৰ সুবিধাৰ বাবে এই আদালতৰ এখন সংবিধান বিচাৰপীঠে সযতনে বিবেচনা কৰাৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{Cite web|url = http://onelawstreet.com/2014/02/common-cause-a-regd-society-v-union-of-india-2014-5-scc-338-euthanasia-reference-to-constitution-bench/|title = Common Cause (A Regd. Society) v. Union of India – (2014) 5 SCC 338 [Euthanasia reference to Constitution Bench]|date = 24 February 2014|access-date = 18 May 2015|website = 1, Law Street|publisher = Supreme Court of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150519074047/http://onelawstreet.com/2014/02/common-cause-a-regd-society-v-union-of-india-2014-5-scc-338-euthanasia-reference-to-constitution-bench/|archive-date = 19 May 2015|url-status=live}}</ref>}} ===সঁহাৰি=== উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই আবেদন নাকচ কৰাৰ সিদ্ধান্তৰ পিছত চিকিৎসালয়খনৰ নাৰ্চিং কৰ্মচাৰীসকলে—যিসকলে আবেদনৰ বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু শ্বানবাগক অচেতন অৱস্থাত পৰাৰ পৰাই চোৱা-চিতা কৰি আহিছিল—মিঠাই বিতৰণ কৰিছিল আৰু কেক কাটি তেওঁলোকে তেওঁক “পুনৰ্জন্ম” বুলি কোৱা কথাটো উদযাপন কৰিছিল। চিকিৎসালয়খনৰ এগৰাকী জ্যেষ্ঠ নাৰ্চে পিছত ক'লে, "ঘৰত থকা সৰু ল'ৰা এটাৰ দৰেই আমিও তাইক চোৱাচিতা কৰিব লাগিব।" তাই কেৱল আমাৰ যিকোনো এজনৰ দৰে বয়সীয়াল হৈ থাকে, আমাৰ বাবে কোনো সমস্যাৰ সৃষ্টি নকৰে। আমি পাল পাতি তাইৰ যত্ন লওঁ আৰু আমি তাইৰ যত্ন ল’বলৈ ভাল পাওঁ। তাইৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লোৱাৰ কথা কোনোবাই কেনেকৈ ভাবিব পাৰে?"<ref name="dc"/> পিংকি বিৰাণীৰ অধিবক্তা শুভাংগী টুলিয়ে আবেদন দাখিল নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈ কয় যে “উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বিষয়টো পুনৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ বৃহৎ বিচাৰপীঠ গঠন কৰাৰ সিদ্ধান্ত নোলোৱালৈকে দুজন ন্যায়াধীশৰ ৰায় চূড়ান্ত আছিল”। পিংকি বিৰাণীয়ে কৈছিল, "কেতিয়াও ন্যায় লাভ নকৰা এই মহিলাগৰাকীৰ বাবে একে ধৰণৰ অৱস্থাত থকা আন কোনো ব্যক্তিয়ে চাৰে তিনি দশকতকৈ অধিক সময় কষ্ট ভোগ কৰিব নালাগিব।"<ref>{{cite news |title=Because of Aruna, no one else will have to suffer |url=http://www.hindustantimes.com/Thanks-to-Aruna-others-won-t-suffer-Pinki-Virani/Article1-670476.aspx |newspaper=Hindustan Times |date=7 March 2011 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310060344/http://www.hindustantimes.com/Thanks-to-Aruna-others-won-t-suffer-Pinki-Virani/Article1-670476.aspx |archive-date=10 March 2011 |url-status=dead |archivedate=10 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110310060344/http://www.hindustantimes.com/Thanks-to-Aruna-others-won-t-suffer-Pinki-Virani/Article1-670476.aspx |deadurl=yes }}</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইদিনমান আগতে শ্বানবাগৰ নিউমোনিয়া ধৰা পৰিছিল। তেওঁক চিকিৎসালয়ৰ মেডিকেল ইনটেনচিভ কেয়াৰ ইউনিট (এম আই চি ইউ)লৈ লৈ যোৱা হয় আৰু ভেণ্টিলেটৰত ৰখা হয়। ২০১৫ চনৰ ১৮ মে'ৰ পুৱা তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name="death"/> চিকিৎসালয়ৰ নাৰ্ছ আৰু অন্যান্য কৰ্মচাৰীয়ে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে।<ref>{{cite news|title=Funeral of Aruna Shanbaug performed at KEM Hospital in Mumbai|url=http://news.biharprabha.com/2015/05/last-rites-of-aruna-shanbaug-performed-at-kem-hospital-in-mumbai/|access-date=18 May 2015|publisher=news.biharprabha.com|date=18 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521030937/http://news.biharprabha.com/2015/05/last-rites-of-aruna-shanbaug-performed-at-kem-hospital-in-mumbai/|archive-date=21 May 2015|url-status=live|archivedate=21 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150521030937/http://news.biharprabha.com/2015/05/last-rites-of-aruna-shanbaug-performed-at-kem-hospital-in-mumbai/|deadurl=yes}}</ref> ==উৎস== <references> <ref name="AS">{{Cite web |date=2015-05-19 |title=How India Failed Aruna Shanbaug |url=https://www.thehinducentre.com/the-arena/current-issues/how-india-failed-aruna-shanbaug/article64931537.ece |website=www.thehinducentre.com |language=en |access-date=2025-06-17}}</ref> <ref name="assailant">{{cite news |author=Chatterjee, Pritha |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kem-nurse-aruna-shanbaugs-assailant-is-alive-tired-of-memories-i-want-to-die/99/ |title=Aruna Shanbaug's assailant is alive. I want to seek forgiveness from her and God, he says |newspaper=Indian Express |date=29 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530093751/http://indianexpress.com/article/india/india-others/kem-nurse-aruna-shanbaugs-assailant-is-alive-tired-of-memories-i-want-to-die/99/ |archive-date=30 May 2015 |url-status=live |access-date=29 May 2015}}</ref> <ref name="bbc-death">{{cite news|title=Aruna Shanbaug: Brain-damaged India nurse dies 42 years after rape|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-32776897|agency=BBC|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518060520/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-32776897|archive-date=18 May 2015|url-status=live|access-date=18 May 2015}}</ref> <ref name="dc">{{cite news |title=Rebirth for Aruna, say joyous Mumbai hospital staff |url=http://www.deccanherald.com/content/143798/rebirth-aruna-say-joyous-mumbai.html |newspaper=Deccan Herald |date=7 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628191521/http://www.deccanherald.com/content/143798/rebirth-aruna-say-joyous-mumbai.html |archive-date=28 June 2011 |url-status=live |access-date=11 March 2011}}</ref> <ref name="death">{{cite news|title=1973 Sexual Assault Victim Aruna Shanbaug passes away in Mumbai|url=http://news.biharprabha.com/2015/05/1973-sexual-assault-victim-aruna-shanbaug-passes-away-in-mumbai/|publisher=news.biharprabha.com|date=18 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095941/http://news.biharprabha.com/2015/05/1973-sexual-assault-victim-aruna-shanbaug-passes-away-in-mumbai/|archive-date=18 May 2015|url-status=live|access-date=18 May 2015|archivedate=18 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518095941/http://news.biharprabha.com/2015/05/1973-sexual-assault-victim-aruna-shanbaug-passes-away-in-mumbai/|deadurl=yes}}</ref> <ref name="guardian-death">{{cite news|title=Raped Indian nurse dies after 42 years in coma|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/18/raped-indian-nurse-dies-after-42-years-in-coma|agency=Associated Press|newspaper=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519085225/http://www.theguardian.com/world/2015/may/18/raped-indian-nurse-dies-after-42-years-in-coma|archive-date=19 May 2015|url-status=live|access-date=18 May 2015}}</ref> <ref name="IF">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-20907755|title=The rapes that India forgot|date=2013-01-05|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323203138/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-20907755|archive-date=23 March 2018|url-status=live|access-date=2015-05-18}}</ref> <ref name="LA-times">{{cite news|url=https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-india-euthanasia-20110308,0,1497102.story|title=India's Supreme Court lays out euthanasia guidelines|newspaper=LA Times|date=8 March 2011|access-date=8 March 2011}}</ref> <ref name="MH">{{Cite web |date=2024-08-25 |title=50 years ago, a nurse was attacked in a Mumbai hospital. What changed, what didn't |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/50-years-ago-a-nurse-was-attacked-in-a-mumbai-hospital-what-changed-what-didnt-9531412/ |website=The Indian Express |language=en |access-date=2025-06-17 |archive-date=10 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010044354/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/50-years-ago-a-nurse-was-attacked-in-a-mumbai-hospital-what-changed-what-didnt-9531412/ |url-status=live }}</ref> <ref name="NR">{{Cite web |last=GOSWAMI |first=SAMYABRATA RAY |date=2011-03-08 |title='She is sleeping... when she awakes, we'll put sugar cubes in her feed to celebrate' Nurses reveal Aruna bond |url=https://www.telegraphindia.com/india/she-is-sleeping-when-she-awakes-we-ll-put-sugar-cubes-in-her-feed-to-celebrate-nurses-reveal-aruna-bond/cid/414960 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250617054128/https://www.telegraphindia.com/india/she-is-sleeping-when-she-awakes-we-ll-put-sugar-cubes-in-her-feed-to-celebrate-nurses-reveal-aruna-bond/cid/414960 |archive-date=2025-06-17 |website=The Telegraph}}</ref> <ref name="scjudgement">{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wr1152009.pdf |title=Supreme Court decision on Aruna Ramachandra Shanbaug versus Union of India |publisher=Supreme Court of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142938/http://www.supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wr1152009.pdf |archive-date=10 January 2017 |url-status=dead |access-date=11 September 2016}}</ref> <ref name="SS">{{cite news |title=Sunday Story: A girl called Aruna Shanbaug |newspaper=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918000949/https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ | url-status= bot: unknown |access-date=16 June 2025}}</ref> <ref name="toi">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-10/delhi/27217088_1_delhi-hospital-mumbai-hospital-kem-hospital |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305230525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-10/delhi/27217088_1_delhi-hospital-mumbai-hospital-kem-hospital |url-status=dead |archive-date=2011-03-05 |title=Aruna is still on our conscience |last=Virani |first=Pinki |date=2003-09-10 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=2026-07-03 |archivedate=2011-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110305230525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-10/delhi/27217088_1_delhi-hospital-mumbai-hospital-kem-hospital |deadurl=yes }}</ref> <ref name="toi2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-05-07/special-report/27825117_1_child-marriage-caste-medical-report|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323124600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-05-07/special-report/27825117_1_child-marriage-caste-medical-report|url-status=dead|archive-date=2012-03-23|title=Four women India forgot|last=Kurup|first=Saira|date=2006-05-07|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2009-10-25|archivedate=2012-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323124600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-05-07/special-report/27825117_1_child-marriage-caste-medical-report|deadurl=yes}}</ref> <ref name="hindufrontline">{{cite journal |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1513/15130740.htm |title=A cautionary tale |last=Surya |first=Vasantha |date=20 June 1998 |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline Magazine]] |volume=15 |issue=13 |access-date=2015-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125043328/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1513/15130740.htm |archive-date=25 November 2009 <!--DASHBot--> |url-status=usurped |archivedate=25 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125043328/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1513/15130740.htm |deadurl=yes }}</ref> <!-- <ref name="chowk"> {{cite web |url=http://www.chowk.com/articles/4939 |title=Yet Another South Asian Story |last=Nambiar |first=Harish |date=2000-11-20 |work=chowk |publisher=Chowk (blog) |access-date=2009-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211060041/http://chowk.com/articles/4939 |archive-date=2010-02-11}}</ref> --> <ref name="timeline">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/mumbai/28668057_1_aruna-shanbaug-sc-reserves-judgment-kem |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105005318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/mumbai/28668057_1_aruna-shanbaug-sc-reserves-judgment-kem |url-status=dead |archive-date=2012-11-05 |newspaper=[[The Times of India]] |title=Aruna Shanbaug: Timeline |date=2011-03-08 |access-date=2026-07-03 |archivedate=2012-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105005318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/mumbai/28668057_1_aruna-shanbaug-sc-reserves-judgment-kem |deadurl=yes }}</ref> </references> [[শ্ৰেণী:ধৰ্ষণ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ধৰ্ষণ]] tkbt7vkabia61h82ki78khlek65un18 0 138220 635887 622756 2026-09-17T04:53:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635887 wikitext text/x-wiki {{short description|Shipbuilding and maintenance facility in India}} {{Infobox company | name = কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড | logo = [[File : Cochin Shipyard SVG Logo.svg|130px]] | type = ৰাজহুৱা কোম্পানী | traded_as = {{BSE|540678}}<br />{{NSE|COCHINSHIP}} | founded = {{Start date and age|df=y|1972|04|29}} | hq_location_city = [[কোচি]], [[কেৰালা]] | hq_location_country = ভাৰত | area_served = ভাৰত | image = [[File: Cochin Shipyard.jpg|320px]] | image_caption = A view of one of the docks at the Cochin Shipyard | owner = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | key_people = মধু এছ নায়াৰ <br /> (অধ্যক্ষ আৰু পৰিচালন সঞ্চালক) | industry = জাহাজ নিৰ্মাণ | products = {{bulleted_list| বিমানবাহী জাহাজ |ASWSWC|টেংকাৰ (জাহাজ) |বাল্ক কেৰিয়াৰ|প্লেটফৰ্ম চাপ্লাই জাহাজ|পেট্ৰল ব'ট|ডাইভিং সহায়ক জাহাজ|ইলেকট্ৰিক নাও|ফেৰী |টাগবোট}} | services = {{bulleted_list|জাহাজৰ ডিজাইন|জাহাজ নিৰ্মাণ|জাহাজ মেৰামতি |সামুদ্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান - বিজ্ঞানসাগৰ}} | revenue = {{Decrease}} {{INRConvert|2536.94|c}} (FY 2023)<ref name=finances>{{cite web |url=https://cochinshipyard.in/uploads/investor/2a4c69a418e33bbc055c396b44a6dda9.pdf|title=Financial Report 2022-23|access-date=2023-05-19}}</ref> | operating_income = {{Decrease}} {{INRConvert|448.50|c}} (FY 2023)<ref name=finances/> | net_income = {{Decrease}} {{INRConvert|334.8|c}} (FY 2023)<ref name=finances/> | assets = {{Increase}} {{INRConvert|9909.04|c}} (FY 2023)<ref name=finances/> | equity = {{Increase}} {{INRConvert|4423.41|c}} (FY 2023)<ref name=finances/> | num_employees = ১,৭৪৪ (মাৰ্চ ২০১৯) | parent = | divisions = | subsidiaries = {{bulleted_list|[[Hooghly Cochin Shipyard Limited]]|Udupi Cochin Shipyrard Limited}} | caption = | website = {{URL|https://cochinshipyard.in/|cochinshipyard.in}} | footnotes = }} '''কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড ({{lang-en|Cochin Shipyard Limited}}) '''বা চমূকৈ CSL হৈছে [[ভাৰত]]ৰ সৰ্ববৃহৎ জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি প্ৰতিষ্ঠান।<ref>{{cite web|url=https://shipmin.gov.in/sites/default/files/2015-16%20English.pdf#page=55 |publisher= [[Ministry of Ports, Shipping and Waterways|Ministry of Shipping, Govt of India]]| title=Annual Report 2015–16 |access-date=4 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://dpe.gov.in/sites/default/files/11_Transportation%20Equipment.pdf#page=6 |publisher= [[Ministry of Finance (India)#Department of Public Enterprises|Department of Public Enterprises, Ministry of Finance]]| title=Transportation Equipment |access-date=4 September 2022 }}</ref> এয়া বিশ্বৰ অতি কমসংখ্যক শ্বিপয়াৰ্ডৰ ভিতৰত অন্যতম, যিয়ে এখন বিমানবাহী যুদ্ধজাহাজ নিৰ্মাণ কৰে। [[ভাৰত]]ত এনে যুদ্ধজাহাজ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ সক্ষম একমাত্ৰ শ্বিপয়াৰ্ড হৈছে কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড।<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=2022-08-30 |title=Cochin Shipyard can build follow-on carrier in about 8 years, says CMD |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cochin-shipyard-can-build-follow-on-carrier-in-about-8-years-says-cmd/article65830573.ece |access-date=2025-10-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> এই শ্বিপয়াৰ্ড ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ বন্দৰনগৰী [[কোচি]]ত অৱস্থিত আৰু সামুদ্ৰিক উদ্যোগসমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |publisher=Shipping Ministry of India |url=http://shipping.nic.in/shipwing2.htm |archive-url=https://archive.today/20050915045113/http://shipping.nic.in/shipwing2.htm |url-status=dead |archive-date=15 September 2005 |title=List of ship building centres in India |access-date=18 July 2008 }}</ref> ইয়াত প্লেটফৰ্ম ছাপ্লাই ভেছেল (Platform Supply Vessel) আৰু দুটা আৱৰণযুক্ত তেলবাহী জাহাজ (ডাবল-হাল্ড অইল টেংকাৰ ) আদি নিৰ্মাণ কৰা হয়। কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে সৰ্বাধিক ১,২০,০০০ ডেডৱেইট টন (DWT) ক্ষমতাসম্পন্ন বৃহৎ জাহাজ নিৰ্মাণ কৰিছে। উৎপাদন ক্ষমতাৰ দিশৰপৰা ই ভাৰতৰ শীৰ্ষস্থানীয় শ্বিপয়াৰ্ড। কোম্পানীটোৱে ভাৰত চৰকাৰৰ মিনিৰত্ন মৰ্যাদা লাভ কৰিছে।<ref name="cochin1">{{cite news |last1=Mudgill |first1=Amit |title=Cochin Shipyard rallies over 20% on D-Street debut |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/cochin-shipyard-makes-quite-debut-lists-at-0-7-premium-over-issue-price/articleshow/60014904.cms |access-date=13 June 2018 |work=The Economic Times |date=12 August 2017}}</ref> ==ইতিহাস== কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড ১৯৭২ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ অধীনস্থ এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ কোম্পানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতিৰ সুবিধাসমূহ ১৯৮২ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যক্ষম হয়। ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত ভাৰত চৰকাৰে কোম্পানীটোৰ অধিক সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে প্ৰায় ₹১,৫০০ কোটি টকা সংগ্ৰহৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰম্ভিক ৰাজহুৱা শ্বেয়াৰ ইছ্যু (IPO)ৰ জৰিয়তে চৰকাৰী অংশীদাৰিত্বৰ একাংশ বিক্ৰী (ডিভেষ্টমেণ্ট) কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। year.<ref>{{cite news|title=Cochin Shipyard Limited firms up plans to go for IPO by year-end|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Cochin-Shipyard-Limited-firms-up-plans-to-go-for-IPO-by-year-end/articleshow/15321579.cms|access-date=23 August 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023222443/http://www.hindu.com/2006/03/01/stories/2006030104122100.htm|archive-date=23 October 2012|work=[[The Times of India]]|df=dmy-all}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত চৰকাৰে অংশীদাৰিত্ব বিক্ৰীৰ সিদ্ধান্ত চূড়ান্ত কৰে। পৰিকল্পনা অনুসৰি ৩.৩৯ কোটি (৩৩.৯ মিলিয়ন) শ্বেয়াৰ বিক্ৰী কৰাৰ কথা আছিল, যাৰ একাংশ চৰকাৰৰ বিদ্যমান শ্বেয়াৰ আৰু বাকী অংশ নতুন ইকুইটি শ্বেয়াৰ আছিল। কিন্তু এই পৰিকল্পনা ২০১৭ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে বাস্তৱায়িত নহ'ল। সেই সময়ত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে সফলতাৰে IPO মুকলি কৰে আৰু ইয়াৰ শ্বেয়াৰ বম্বে ষ্টক এক্সচেঞ্জ (BSE) আৰু নেচনেল ষ্টক এক্সচেঞ্জ (NSE)-ত তালিকাভুক্ত হয়।<ref name="cochin1"/> ২০২১ চনত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে টেবমা শ্বিপয়াৰ্ডছ লিমিটেড অধিগ্ৰহণ কৰি নিজৰ জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি ক্ষমতা অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ==কাৰ্য্যাৱলী== কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডত সৰ্বাধিক ১,১০,০০০ ডেডৱেইট টনেজ (DWT) ক্ষমতাসম্পন্ন জাহাজ নিৰ্মাণ কৰিব পৰা সুবিধা আছে। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াত সৰ্বাধিক ১,২৫,০০০ ডেডৱেইট টনেজ (DWT) ক্ষমতাসম্পন্ন জাহাজৰ মেৰামতি আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ সুবিধাও উপলব্ধ।<ref>{{cite web | url=https://cochinshipyard.in/sr-facilities | title=Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified - the biggest greenfield Shipyard of the Millenium }}</ref><ref>{{cite web | url=https://cochinshipyard.in/sb-facility | title=Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified - the biggest greenfield Shipyard of the Millenium }}</ref> ===জাহাজ নিৰ্মাণ=== [[File:Path_to_caves,_Gharapuri,_Maharashtra_400094,_India_-_panoramio_(14).jpg|thumb|left|২০০২ চনত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে এছ চি আইৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা ''মহৰ্ষি পৰশুৰাম '']] [[File:Vikrant.jpg|thumb|আই এন এছ ''বিক্ৰান্ত'' ২০১৭ চনত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ]] [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi commissions the first indigenous aircraft carrier as INS Vikrant, in Kochi, Kerela on September 02, 2022 (2).jpg|thumb|২০২২ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে [[কেৰালা]]ৰ [[কোচি]]ত ভাৰতীয় নৌসেনাৰ স্বদেশীয় বিমানবাহী যুদ্ধজাহাজ আইএনএছ বিক্ৰান্ত (INS Vikrant) আনুষ্ঠানিকভাৱে দেশৰ সেৱালৈ সমৰ্পণ কৰে। ]] কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডৰপৰা নিৰ্মাণ হৈ ওলাই অহা প্ৰথমখন জাহাজ আছিল ''এম ভি ৰাণী পদ্মিনী ''। এই জাহাজখন ১৯৮১ চনত নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰি ভাৰতীয় জাহাজবহৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite news |author=Priyadershini S. |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/society/article2970951.ece |title=Soft hands handling hard steel |work=The Hindu |date=7 March 2012 |access-date=15 August 2013 |location=Chennai, India |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310161414/http://www.thehindu.com/life-and-style/society/article2970951.ece |archive-date=10 March 2012 |df=dmy-all }}</ref>কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে [[ভাৰত]]ৰ সৰ্ববৃহৎ ডাবল-হালযুক্ত আফ্ৰামেক্স অইল টেংকাৰ দুখন, প্ৰতিখনৰ ৯৫,০০০ ডেডৱেইট টন (DWT) বহনক্ষমতা থকা ''এমভি মহৰ্ষি পৰশুৰাম'' আৰু ''এমভি আবুল কালাম আজাদ'' নিৰ্মাণ কৰি ভাৰতীয় জাহাজ নিগমক হস্তান্তৰ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি, কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে [[ইউৰোপ]] আৰু [[পশ্চিম এছিয়া]]ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিসম্পন্ন কোম্পানীসমূহৰপৰা জাহাজ নিৰ্মাণৰ অৰ্ডাৰ লাভ কৰিছে। শ্বিপয়াৰ্ডটোৱে বাহামাছস্থিত ক্লিপাৰ গ্ৰুপৰ বাবে ৩০,০০০ ডেডৱেইট টন বহনক্ষমতাৰ ছয়খন বাল্ক কেৰিয়াৰ নিৰ্মাণৰ কাম গ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰে প্ৰথম তিনিখন জাহাজ ইতিমধ্যে সফলতাৰে জলাৱতৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/03/01/stories/2006030104122100.htm |title=Business : CSL launches three new vessels |date=1 March 2006 |access-date=15 August 2013 |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023222443/http://www.hindu.com/2006/03/01/stories/2006030104122100.htm |archive-date=23 October 2012 |work=[[The Hindu]] |df=dmy-all }}</ref> কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড বা চমূকৈ চিএছএল (CSL)এ ''কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ''ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ফেৰী নাওসমূহো নিৰ্মাণ কৰিছে। এই প্ৰকল্পত চিমেন্স ইণ্ডিয়া আৰু এচান্দিয়া (Echandia)-ৰ সৈতে যৌথভাৱে কাম কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Marine Battery Solutions by Vessel Type - Echandia |url=https://www.echandia.com/en/vessel-types |access-date=2026-02-17 |website=www.echandia.com |language=en-US |archivedate=2026-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260314223947/https://www.echandia.com/en/vessel-types |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Cochin Shipyard handovers India's first Water Metro ferry to Kochi Metro |url=https://urbantransportnews.com/news/cochin-shipyard-handovers-indias-first-water-metro-ferry-to-kochi-metro |access-date=2026-02-17 |website=Urban Transport News}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-11-18 |title=Water Metro boats win Gussies award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/water-metro-boats-win-gussies-award/articleshow/95592944.cms |access-date=2026-02-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> জানুৱাৰী ২০২৪ত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে ৩১০ মিটাৰ (১,০২০ ফুট) দৈৰ্ঘ্যৰ এটা নতুন ড্ৰাই ডক উদ্বোধন কৰে। এই ড্ৰাই ডকত বছৰি ৩০০ মিটাৰ (৯৮০ ফুট) পৰ্যন্ত দৈৰ্ঘ্যৰ সৰ্বাধিক ছয়খন ডাঙৰ জাহাজৰ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি কৰিব পাৰি। ইয়াত ছুৱেজমেক্স তেল টেংকাৰ, কণ্টেইনাৰ জাহাজ আৰু কেপছাইজ বাল্ক কেৰিয়াৰ আদি বৃহৎ জাহাজসমূহ চম্ভালিব পৰা সুবিধা আছে।<ref name=":1">{{Cite news |date=2026-02-24 |title=$500-million boost for India shipbuilding as Cochin Shipyard, HD Hyundai Group advance JV talks: Report |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/500-million-boost-for-india-shipbuilding-as-cochin-shipyard-hd-hyundai-group-advance-jv-talks-report-13840606.html |access-date=2026-02-24 |work=Moneycontrol}}</ref> ২৭ ডিচেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে আডানি পৰ্টছ এণ্ড এচ ই জি(Adani Ports & SEZ)এ ইয়াৰ সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান অ'চেন স্পাৰ্কল লিমিটেডৰ জৰিয়তে কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড (CSL)-ক আঠখন টাগব'ট নিৰ্মাণৰ অৰ্ডাৰ প্ৰদান কৰে। এই অৰ্ডাৰৰ মূল্য প্ৰায় ৪৫০ কোটি টকা। ইয়াৰ অধীনত উদুপী কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড-এ ৭০ টন ব'লাৰ্ড পুল ক্ষমতাসম্পন্ন এজিমুথ ষ্টাৰ্ন ড্ৰাইভ (ASD) টাগব'ট আঠখন নিৰ্মাণ কৰিব। এই টাগব'টসমূহৰ যোগান ২০২৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা আৰম্ভ হ'ব আৰু ২০২৮ চনৰ আগষ্ট মাহৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web | title=Cochin Shipyard bags Adani Ports tug boat order, deal value estimated at ₹450 crore {{!}} Company Business News | url=https://www.livemint.com/companies/news/cochin-shipyard-bags-adani-ports-tug-boat-order-deal-value-estimated-at-rs-450-crore-11735382563877.html | access-date=2026-05-14 | website=www.livemint.com}}</ref> ৩০ জুন ২০২৫ তাৰিখলৈকে কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড (CSL)-ৰ মুঠ অৰ্ডাৰ বুকৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ২১,১০০ কোটি টকা (প্ৰায় ২.২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ)। এই অৰ্ডাৰসমূহৰ ৬৬% ভাৰতীয় নৌসেনাৰপৰা আহিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে এই অংশ ৮৮% আছিল, অৰ্থাৎ কোম্পানীটোৰ অৰ্ডাৰৰ উৎস ক্ৰমাৎ অধিক বৈচিত্ৰ্যময় হৈ উঠিছে। <ref name=":0">{{Cite news |last=Mishra |first=Twesh |date=2026-01-15 |title=Cochin Shipyard delivers first multi-purpose vessel to Germany's HS Schiffahrts |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/shipping-/-transport/cochin-shipyard-delivers-first-multi-purpose-vessel-to-germanys-hs-schiffahrts/articleshow/126546025.cms?from=mdr |access-date=2026-01-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ===নৌসেনাৰ জাহাজ=== ===আই এন এছ বিক্ৰান্ত(INS Vikrant)=== কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেডে (CSL) ভাৰতৰ প্ৰথম স্বদেশীয় বিমানবাহী যুদ্ধজাহাজ ‘আইএনএছ বিক্ৰান্ত’ (INS Vikrant) নিৰ্মাণ কৰে। এই জাহাজখন পূৰ্বতে প্ৰজেক্ট–৭১ “এয়াৰ ডিফেন্স শ্বিপ” নামেৰে পৰিচিত আছিল। আইএনএছ বিক্ৰান্ত হৈছে কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে নিৰ্মাণ কৰা সৰ্ববৃহৎ যুদ্ধজাহাজ। ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জাহাজখনৰ সকলো মুখ্য গাঁথনিগত আৰু সঁজুলি সংস্থাপনৰ কাম সম্পূৰ্ণ হোৱা বুলি ঘোষণা কৰা হয়। <ref>{{Cite news|last=Gurung|first=Shaurya Karanbir|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/structural-and-outfitting-work-of-indias-first-indigenous-aircraft-carrier-complete/articleshow/74070075.cms|title=Structural and outfitting work of India's first indigenous aircraft carrier complete|date=2020-02-10|work=The Economic Times|access-date=2020-02-12}}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০২১ চনৰ ৪ আগষ্ট তাৰিখে জাহাজখনৰ সাগৰীয় পৰীক্ষা আৰম্ভ হয়। <ref>{{Cite web|title=India's first indigenous aircraft carrier, to be named INS Vikrant, finally begins sea trials|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indias-first-indigenous-aircraft-carrier-to-be-named-ins-vikrant-finally-begins-sea-trials/articleshow/85031100.cms|access-date=2021-08-04|website=Times of India}}</ref> পাঁচ দিনীয়া এই পৰীক্ষা ২০২১ চনৰ ৮ আগষ্ট তাৰিখে সফলতাৰে সম্পন্ন হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/pix-vikrant-successfully-completes-5-day-maiden-sea-voyage/20210808.htm|title = Vikrant successfully completes 5-day maiden sea voyage}}</ref> অৱশেষত, ২০২২ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় নৌসেনাত আইএনএছ বিক্ৰান্ত আনুষ্ঠানিকভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=INS Vikrant, 1st India-Made Aircraft Carrier, Commissioned By PM |url=https://www.ndtv.com/india-news/ins-vikrant-indias-first-home-built-aircraft-carrier-commissioned-by-pm-narendra-modi-3308900 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904050721/https://www.ndtv.com/india-news/ins-vikrant-indias-first-home-built-aircraft-carrier-commissioned-by-pm-narendra-modi-3308900 |archive-date=4 September 2022 |access-date=2 September 2022 |website=NDTV.com}}</ref> ====আই এন এছ ''আনভেছ'' (INS Anvesh)==== CSL-এ DRDO-ৰ সৈতে সহযোগিতাত আই এন এছ''আনভেছ'' নিৰ্মাণ কৰিছিল। এইখন এখন ক্ষেপণাস্ত্ৰ পৰিসৰ যন্ত্ৰ-পাতি জাহাজ (Missile Range Instrumentation Ship), যাক ভাৰতৰ বেলিষ্টিক ক্ষেপণাস্ত্ৰ প্ৰতিৰক্ষা কাৰ্যসূচীৰ বাবে ভাসমান পৰীক্ষণ ক্ষেত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <ref>{{Cite news |date=2015-11-20 |title=Cochin Shipyard to build secret vessel for DRDO |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/ |access-date=2025-07-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-09-07 |title=Sea trials for floating missile test range INS Anvesh begin this month |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sea-trials-for-floating-missile-test-range-ins-anvesh-begin-this-month-101630984781024.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317073400/https://www.hindustantimes.com/india-news/sea-trials-for-floating-missile-test-range-ins-anvesh-begin-this-month-101630984781024.html |archive-date=2025-03-17 |access-date=2025-07-09 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব ২০১৫ চনত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড (CSL)-ক প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু ২০১৬ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আনুষ্ঠানিকভাৱে আৰম্ভ কৰা হয়। জাহাজখন ২০২২ চনৰ ১১ মাৰ্চত ভাৰতীয় নৌসেনাত আনুষ্ঠানিকভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। <ref>{{Cite web |last=Menon |first=Adithya Krishna |date=2023-04-25 |title=India Conducts First Test of New Ship-Based BMD System |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2023/04/india-conducts-first-test-of-new-ship-based-bmd-system/ |access-date=2025-07-09 |website=Naval News |language=en-US}}</ref> ===''মাহে'' ক্লাছ কৰ্ভেট (Mahe-class corvette) === কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড (CSL) আৰু গাৰ্ডেন ৰিচ শ্বিপবিল্ডাৰ্ছ এণ্ড ইঞ্জিনিয়াৰ্ছ (GRSE)-এ ভাৰতীয় নৌসেনাৰ বাবে ASW-SWC (Anti-Submarine Warfare Shallow Water Craft) শ্ৰেণীৰ যুদ্ধজাহাজ নিৰ্মাণ কৰি আছে। কোচিনত কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেডএ নিৰ্মাণ কৰা জাহাজসমূহক মাহে ক্লাছ (Mahe class) আৰু GRSE-এ নিৰ্মাণ কৰা জাহাজসমূহক আৰ্ণালা শ্ৰেণী (Arnala class) বুলি কোৱা হয়। ২০১৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিল তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰ্যালয় (MoD) আৰু CSL-ৰ মাজত ₹৬,৩১১ কোটি টকাৰ এক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়। এই চুক্তি অনুসৰি ৮৪ মাহৰ ভিতৰত আঠখন ASW-SWC শ্ৰেণীৰ জাহাজ নিৰ্মাণ কৰাৰ দায়িত্ব CSL-ক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2019-04-29 |title=GRSE Signs Contract for 08 Anti-Submarine Warfare Shallow Watercraft |url=https://psuwatch.com/defencewatch/grse-signs-contract-for-08-anti-submarine-warfare-shallow-watercraft |access-date=2025-06-07 |website=PSU Watch |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-04-30 |title=Cochin Shipyard gets Rs 6,311 crore contract for anti submarine warfare ships - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/latest/story/cochin-shipyard-gets-rs-6311-crore-contract-for-anti-submarine-warfare-ships-188690-2019-04-30 |access-date=2025-06-07 |website=Business Today |language=en}}</ref> তাৰ পিছত, ২০২০ চনৰ ১ ডিচেম্বৰ তাৰিখে প্ৰথমখন ASW-SWC জাহাজ INS Mahe-ৰ বাবে ষ্টীল কটিং (Steel Cutting) অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আনুষ্ঠানিকভাৱে আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Indian ASW corvette programme cuts first steel {{!}} Shephard |url=https://www.shephardmedia.com/news/naval-warfare/premium-indian-asw-corvette-programme-cuts-first-s/ |access-date=2025-06-07 |website=www.shephardmedia.com |language=en}}</ref> ===''আদেশ'' ক্লাছ পেট্ৰল ভেছেল (Aadesh-class patrol vessel )=== ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ বাবে চি এছ এলে নিৰ্মাণ কৰিছে ২০খন এফ পি ভি। কোচিৰ মেছাৰ্ছ স্মাৰ্ট ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড ডিজাইন ছলিউচন (এছ ই ডি এছ)ৰদ্বাৰা ডিজাইন কৰিছে এই জাহাজ।<ref>{{Cite web |title=First fast patrol vessel for Coast Guard delivered |url=https://zeenews.india.com/news/nation/first-fast-patrol-vessel-for-coast-guard-delivered_879688.html |access-date=2025-06-07 |website=Zee News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=CSL launches Fast patrol vessel {{!}} IRCLASS {{!}} Indian Register of Shipping |url=http://www.irclass.org/news/csl-launches-fast-patrol-vessel |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611163108/http://www.irclass.org/news/csl-launches-fast-patrol-vessel |archive-date=2015-06-11 |access-date=2025-06-07 |website=www.irclass.org |language=en |archivedate=2015-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611163108/http://www.irclass.org/news/csl-launches-fast-patrol-vessel |deadurl=yes }}</ref> ===নেক্মট জেনেৰেছন মিছাইল ভেছেল(Next Generation Missile Vessels )=== ===জাহাজ মেৰামতি=== ১৯৮২ চনৰপৰা কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে জাহাজ মেৰামতি সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পিছৰেপৰা ই তেল অনুসন্ধান উদ্যোগত ব্যৱহৃত জাহাজকে ধৰি বিভিন্ন ধৰণৰ জাহাজৰ মেৰামতি আৰু আধুনিকীকৰণৰ কাম সম্পন্ন কৰি আহিছে। লগতে ভাৰতীয় নৌসেনা, ভাৰতীয় উপকূল ৰক্ষী বাহিনী, লক্ষদ্বীপ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল, মীন বিভাগ, কোচিন বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ, শ্বিপিং কৰ্প'ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া (SCI) আৰু অইল এণ্ড নেচাৰেল গেছ কৰ্প'ৰেচন (ONGC)-ৰ জাহাজসমূহৰ নিৰ্ধাৰিত ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু সেৱা-আয়ুস বৃদ্ধিৰ কামো সম্পাদন কৰে। শ্বিপয়াৰ্ডটোৱে বিমানবাহী ৰণতৰী আইএনএছ বিৰাট (INS Viraat)-ৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ মেৰামতি আৰু পুনৰসংস্কাৰো সফলতাৰে সম্পন্ন কৰিছিল। কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডে ONGC-ৰপৰা একাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু আধুনিকীকৰণৰ চুক্তি লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল ২০০৫–০৬ চনত মোবাইল অফশ্ব'ৰ ড্ৰিলিং ইউনিট (MODU) সাগৰ বিজয় (Sagar Vijay), মোবাইল অফশ্ব'ৰ ড্ৰিলিং ইউনিট সাগৰ ভূষণ (Sagar Bhushan) আৰু জেক-আপ ৰিগ সাগৰ কিৰণ (Sagar Kiran)-ৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ মেৰামতি আৰু পুনৰসংস্কাৰৰ কাম।<ref>{{Cite web |title=Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified - The biggest greenfield Shipyard of the Millenium |url=https://cochinshipyard.in/credentials |access-date=2025-08-20 |website=cochinshipyard.in}}</ref> ই ২০১৬ আৰু ২০২৪ চনত বিমানবাহী জাহাজ আই এন এছ বিক্ৰমাদিত্যৰ বাবে বৃহৎ মেৰামত সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>https://www.naval-technology.com/news/newscsl-completes-refit-of-indian-navys-aircraft-carrier-ins-vikramaditya-5667275 </ref><ref>https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2079380</ref> ২০২৪ চনৰ ৫ এপ্ৰিলত চি এছ এল লাৰ্চেন এণ্ড টৌব্ৰ’ৰ কাটটুপলি শ্বিপয়াৰ্ড আৰু মাজাগন ডক শ্বিপবিল্ডাৰছৰ পিছত আমেৰিকাৰ নৌসেনাৰ সামৰিক ছিলিফ্ট কমাণ্ড ফ্লীট ছাপৰ্ট শ্বিপৰ মেৰামতিৰ বাবে মাষ্টাৰ শ্বিপ মেৰামতি চুক্তি (MSRA) স্বাক্ষৰ কৰা তৃতীয়টো ভাৰতীয় জাহাজ নিৰ্মাণ কাৰখানা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite news |last=Peri |first=Dinakar |date=2024-04-08 |title=Cochin Shipyard signs ship repair agreement with U.S. Navy |url=https://www.thehindu.com/news/national/cochin-shipyard-signs-ship-repair-agreement-with-us-navy/article68044085.ece |access-date=2024-09-27 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Third Indian Shipyard Wins U.S. Navy Approval for Ship Repairs |url=https://maritime-executive.com/article/third-indian-shipyard-wins-u-s-navy-approval-for-ship-repairs |access-date=2024-09-27 |website=The Maritime Executive |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cochin Shipyard signs master ship repair agreement with US Navy |url=https://ddnews.gov.in/en/cochin-shipyard-signs-master-ship-repair-agreement-with-us-navy/ |access-date=2024-09-27 |website=ddnews.gov.in}}</ref> ==অন্যান্য== শ্বিপয়াৰ্ডটোৱে সামুদ্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকৰ (Marine Engineering) ক্ষেত্ৰত স্নাতক অভিযন্তাসকলকো প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite web |title=Cochin Shipyard – Marine Engineering Training Website |url=http://cochinshipyard.com/training.html |access-date=17 January 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117093223/http://cochinshipyard.com/training.html |archive-date=17 January 2008 |df=dmy-all }}</ref> প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১০০ জন শিক্ষাৰ্থীয়ে ইয়াত প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} * {{Official website|cochinshipyard.com}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:উদ্যোগ]] 5v78i75buf2cwz1yyxult0dfa7ff5h6 0 139451 635878 634847 2026-09-17T01:26:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635878 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = এবেকাছ ছীডছ (Abacus seeds) | image = File:Suan Pan Zi.jpg | image_size = | caption = এবেকাছ ছীডছ | alternate_name = এবেকাছ বিডছ (Abacus beads) | country = [[চীন]] | region = | creator = | course = | type = প্ৰধান আহাৰ | served = | main_ingredient = কচু, শিমলু আলুৰ আটা | variations = | calories = | other = }} {{Infobox Chinese | t = 算盤子 | s = 算盘子 | p = suànpánzǐ | j = syun3 pun4 zi2 | h = |phfs= | l = "abacus seeds" }} '''এবেকাছ ছীডছ''' বা '''এবেকাছ বিডছ''' হৈছে এক পৰম্পৰাগত হাক্কা [[চীনা]] ব্যঞ্জন। ই এবিধ বিশেষ ধৰণৰ থালৰ দৰে ঘূৰণীয়া আৰু মাজভাগ দ-হোৱা ডাম্পলিং, যি কচু আৰু শিমলু আলুৰ আটাৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই ডাম্পলিংবোৰ প্ৰথমে পানীত উতলাই লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত কিমা কৰা [[গাহৰি]]ৰ [[মঙহ]], শ্বিটকে বা কাঠফুলা, শুকান মিছামাছ, শুকান ছী-মাছ আৰু টান বীণ কাৰ্ড দি তেলত ভজা হয়। এবেকাছ (গণনা কৰা সঁজুলি) আৰু পইচা গণনাৰ সৈতে ইয়াৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে, ধন-সম্পত্তি আৰু সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে [[চীনা নৱবৰ্ষ]]ৰ দৰে উৎসৱৰ সময়ত এই ব্যঞ্জন খোৱা হয়।<ref name="Infopedia 1"/><ref name="Youthopia 1"/> এই ডাম্পলিংবোৰৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিয়ে পৰিয়ালৰ পুনৰ মিলন আৰু সুস্বাস্থ্যকো সূচায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Malay Mail 1"/> [[চীন]], [[টাইৱান]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]]ৰ লগতে বৃহৎসংখ্যক হাক্কা জনগোষ্ঠীৰ লোক থকা চহৰসমূহত এই ব্যঞ্জন পোৱা যায়।<ref name="Infopedia 1"></ref><ref name="Malay Mail 1"></ref> == ইতিহাস == এবেকাছ ছীডছৰ ইতিহাস ছং ৰাজবংশৰ সময়ৰে পুৰণি। গাঁওখনৰ পুৰুষসকলে যেতিয়া কামৰ সন্ধানত বাহিৰলৈ ওলাই গৈছিল, তেতিয়া তেওঁলোকে লগত লৈ যাবলৈ হাক্কা মহিলাসকলে এই ব্যঞ্জন প্ৰস্তুত কৰি দিছিল। এই খাদ্যবিধ কেৱল আহাৰেই নাছিল, বৰঞ্চ পুৰুষসকলে যাতে সফলতা লাভ কৰে আৰু এবেকাছেৰে গণনা কৰিব পৰাকৈ অধিক ধন উপাৰ্জন কৰে, তাৰে এক প্ৰতীকী আশীৰ্বাদো আছিল।<ref name="WADD 1"/> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery mode="packed" heights="150px"> File:Hakka_Abacus_Seeds_Suan_Pan_Zi.jpg File:Hakka abacus seeds.jpg </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|refs= <ref name="Infopedia 1">{{cite web|url=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1497_2009-04-09.html|title=Hakka community|last= Conceicao|first= Jeanne Louise|date= June 2016|website=Singapore Infopedia}}</ref> <ref name="Youthopia 1">{{cite web|url= https://youthopia.sg/read/learning-my-hakka-grandmothers-top-secret-abacus-seeds-recipe/|title= Learning my Hakka grandmother's top secret abacus seeds recipe|last= Lim|first= Celeste|date= February 8, 2021|website= Youthopia|access-date= September 3, 2026|archivedate= May 28, 2023|archiveurl= https://web.archive.org/web/20230528152422/https://youthopia.sg/read/learning-my-hakka-grandmothers-top-secret-abacus-seeds-recipe/|deadurl= yes}}</ref> <ref name="Malay Mail 1">{{cite web|url=https://www.malaymail.com/news/eat/drink/2017/01/08/our-5-favourite-places-for-hakka-abacus-seeds-in-kl-cheras-pj/1287627|title=Our five favourite places for Hakka abacus seeds in KL, Cheras and PJ|last= Lee|first= Khang Yi|date= January 8, 2017|website=Malay Mail}}</ref> <ref name="WADD 1">{{cite web|url=https://wadd.asia/page/759/culture-in-the-cuisines---heirloom-recipe-of-hakka-abacus-seeds-suan-pan-zi-|title=Culture in the Cuisines - Heirloom Recipe of Hakka Abacus Seeds (Suan Pan Zi)|last=Yang|first=Kayla|date=June 1, 2021|website=WADD|access-date=September 3, 2026|archivedate=May 27, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250527204455/https://wadd.asia/page/759/culture-in-the-cuisines---heirloom-recipe-of-hakka-abacus-seeds-suan-pan-zi-|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] mt229y1n16b0d0fwtfi65pc437dl83s 0 139453 635917 634134 2026-09-17T06:58:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635917 wikitext text/x-wiki [[File:Changzhou sesame cake 02.jpg|thumb|right|বগা তিলেৰে আবৃত প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱা চাংঝৌ তিলৰ কেক (Changzhou sesame cake)]] '''চাংঝৌ তিলৰ কেক''' বা '''চাংঝৌ ডামাগাও''' ({{lang-zh|c=常州大麻糕|p=Chángzhōu Dàmágāo}}; [[ইংৰাজী]]: Changzhou sesame cake)<ref>{{Cite web |url=http://zaobao.com |title=Archived copy |access-date=2011-12-09 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426041542/http://zaobao.com |url-status=dead }}</ref> হৈছে [[চীন]]ৰ জিয়াংছু প্ৰদেশৰ চাংঝৌ চহৰত উৎপত্তি হোৱা এবিধ উপবৃত্তাকাৰ, সেকা কেক বা পিঠা। ধাৰণা কৰা হয় যে ইয়াৰ ইতিহাস প্ৰায় ১৫০ বছৰতকৈও পুৰণি। [[গাহৰি]]ৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা ইষ্ট-হালধীয়া আটাৰ কেইবাটাও তৰপ চেপেটা কৰি, ভিতৰত ফূৰণ (stuffing) ভৰাই আৰু ওপৰত [[তিল]]ৰ প্ৰলেপ দি এই কেক সেকা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ৰাতিপুৱাৰ আহাৰ হিচাপে জাউ (congee)ৰ সৈতে বা পথৰ কাষৰ লঘু আহাৰ হিচাপে খোৱা হয়। বৰ্তমান সময়ত ইয়াক প্ৰায়ে আগতীয়াকৈ পেকেট কৰি উপহাৰ হিচাপেও দিয়া দেখা যায়। ২০০৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত চাংঝৌ তিলৰ কেক প্ৰস্তুত কৰাৰ এই পৰম্পৰাগত পদ্ধতিক আনুষ্ঠানিকভাৱে জিয়াংছু প্ৰদেশৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ দ্বিতীয়টো দলৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite book|title=常州宝语|last=陈建共，周晓东主编|location=Nanjing|publisher=凤凰出版社|year=2016|isbn=978-7-5506-2546-4|pages=362–363}}</ref><ref>{{Cite web|title=江苏省人民政府 第十三期 省政府关于公布第二批省级非物质文化遗产名录和第一批省级非物质文化遗产扩展项目名录的通知|url=http://js.gov.cn/|accessdate=2021-03-04|work=www.js.gov.cn|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220120153/http://js.gov.cn|archivedate=2021-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304194539/http://www.js.gov.cn/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == পানী, তেল আৰু ঘেঁহুৰ আটা একেলগে মিহলাই এটা মণ্ড তৈয়াৰ কৰাৰ পিছত ইয়াত ইষ্ট যোগ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ কিণ্বন (ফাৰমেণ্টেশ্যন) হ’বলৈ দিয়া হয়। আটাৰ মণ্ডটোৰ ঘনতা আৰু আঠালতীয়া গুণৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াৰ পিছত, আটাখিনি সৰু সৰুকৈ কাটি, ভিতৰত গাহৰিৰ চৰ্বিৰ পুৰ দিয়া হয়, চেপেটা কৰা হয় আৰু এটা টান ঘূৰণীয়া কুণ্ডলী বা স্পাইৰেলৰ দৰে পকোৱা হয় যাতে চৰ্বি আৰু আটাৰ কেইবাটাও তৰপ একেলগ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলতেই কেকবিধৰ বিশেষ তৰপযুক্ত কুৰকুৰীয়া ভাব আহে। এই কুণ্ডলীবোৰৰ ভিতৰত সোৱাদ অনুসৰি পুনৰ পুৰ দি, ঘূৰণীয়া কৰি লৈ পিছত বৰ্ধিত ডিম্বাকৃতিৰ ৰূপত চেপেটা কৰা হয়। চাংঝৌ তিলৰ কেক মিঠা আৰু নিমখীয়া— এই দুয়োটা সোৱাদতে পোৱা যায়; মিঠা কেকৰ ভিতৰত চেনি ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু নিমখীয়া কেকৰ ভিতৰত গাহৰিৰ চৰ্বি আৰু [[পিয়াঁজ]] পাত দিয়া হয়। ইয়াৰ পিছত কেকবোৰ বগা (আৰু কেতিয়াবা ক’লা) তিলেৰে আবৃত কৰি সেকা হয়। প্ৰস্তুত হোৱা কেকবোৰ প্ৰায় একোখন হাতৰ তলুৱাৰ সমান ডাঙৰ হয়। এইবোৰ দেখিবলৈ পাতল সোণালী ৰঙৰ হ’ব লাগে, খাবলৈ মচমচীয়া হয় আৰু ইয়াক গৰমে গৰমে পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite book|title=中国烹饪辞典 新版|last=李廷芝主编|publisher=太原：山西科学技术出版社|year=2019|isbn=978-7-5377-5847-5|pages=366}}</ref><ref>{{Cite book|title=饮食文化辞典|last=张哲永等主编|publisher=长沙：湖南出版社|year=1993|isbn=7-5438-0665-7|pages=254}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:চীনৰ সংস্কৃতি]] 8sk10rzuxzrfasjv9cu10vxy8hoqc1r 0 139455 635926 634139 2026-09-17T07:41:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635926 wikitext text/x-wiki [[File:櫻花蝦油飯 (9654708834).jpg|thumb|250px|টাইৱানত প্ৰস্তুত কৰা চীনা আঠালতীয়া ভাত (Chinese sticky rice)]] [[File:Food 彌月油飯, 林合發油飯, 台北 (15221232932).jpg|thumb|250px|টাইৱানত প্ৰচলিত চীনা আঠালতীয়া ভাতৰ আন এক ৰূপ]] '''চীনা আঠালতীয়া ভাত''' ([[ইংৰাজী]]: Chinese sticky rice বা '''নুওমি ফান''' ([[চীনা]]: 糯米飯) হৈছে [[চীন]] আৰু [[টাইৱান]]ৰ এক জনপ্ৰিয় ভাতৰ ব্যঞ্জন। ই সাধাৰণতে এবিধ বিশেষ আঠালতীয়া [[চাউল]] ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়, য’ত চয়া চছ, অইষ্টাৰ চছ, [[পিয়াজ]] পাত, [[ধনিয়া]] পাত আৰু অন্যান্য উপাদান অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি।<ref name="food_NoMi"/><ref name="tiny_Chin"/><ref name="food_Chin"/> এই ব্যঞ্জনবিধ গুয়াংডং আৰু [[হংকং|হংকঙ]]ত অতি সচৰাচৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=合时小厨坚持香港传统粤菜美食|url=http://www.nanzaozhinan.com/tc/zhong-cai/821/he-shi-xiao-chu-jian-chi-xiang-gang-chuan-tong-yue-cai-mei-shi|trans-title=He Shi Xiao Chu Upholds Traditional Cantonese Cuisine in Hong Kong|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205014/http://www.nanzaozhinan.com/tc/zhong-cai/821/he-shi-xiao-chu-jian-chi-xiang-gang-chuan-tong-yue-cai-mei-shi|url-status=dead|work=Nan Zao Zhi Nan|publisher=South China Morning Post|date=11 March 2014|author1=紀曉華|archive-date=4 March 2016|language=zh|access-date=3 September 2026|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304205014/http://www.nanzaozhinan.com/tc/zhong-cai/821/he-shi-xiao-chu-jian-chi-xiang-gang-chuan-tong-yue-cai-mei-shi|deadurl=yes}}</ref> কেণ্টনীজ ৰন্ধন পৰম্পৰাত আঠালতীয়া চাউলৰ মঙহাল বা পেটৰ বাবে এক উষ্ণ প্ৰভাৱ থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ বাবে এই ব্যঞ্জন শৰৎ আৰু শীতকালত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে।<ref name=":0"/> ইয়াক প্ৰায়ে [[সাপ]]ৰ চুপৰ সৈতে এক নিৰ্দিষ্ট আহাৰৰ অংশ হিচাপেও পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>张玉如 Cheung Yuk Yu. 蛇羹糯米飯｜蛇羹暖身袪濕同吃2類食物會便秘　點解必配糯米飯？[https://www.hk01.com/健康/559976/蛇羹糯米飯-蛇羹暖身袪濕同吃2類食物會便秘-點解必配糯米飯 Snake Soup and Glutinous Rice ｜ Snake Soup Warms the Body and Dispels Dampness, but Eating It with Two Types of Foods May Cause Constipation — Why Must It Be Paired with Glutinous Rice?] ''HK01''. December 16, 2020.</ref> প্ৰকৃত পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ তেলত ভজা আঠালতীয়া ভাত প্ৰস্তুত প্ৰণালী ইটালীয়ান 'ৰিজ'ট’'ৰ সৈতে কিছু মিল আছে, কাৰণ ইয়াত নৰন্ধা কেঁচা চাউল পোনপটীয়াকৈ তেলত ভজা হয়।<ref>生炒糯米饭 [http://www.christinesrecipes.com/2010/06/fried-glutinous-rice.html Stir-Fried Glutinous Rice] ([https://web.archive.org/web/20200922122259/http://www.christinesrecipes.com/2010/06/fried-glutinous-rice.html archived] copy, stored at the Internet Archive), Easy Recipes, June 30, 2010.</ref> এই ব্যঞ্জন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ যথেষ্ট সময় আৰু শ্ৰমৰ প্ৰয়োজন। প্ৰথমতে আঠালতীয়া চাউলখিনি গোটেই ৰাতিটো পানীত তিয়াই ৰাখিব লাগে আৰু ৰন্ধাৰ আগতে অতিৰিক্ত পানীখিনি সম্পূৰ্ণৰূপে নিগৰাই ল’ব লাগে। অন্যান্য উপাদানসমূহ (যেনে: [[মঙহ]], কাঠফুলা আদি) প্ৰথমে তেলত ভাজি এফালে আঁতৰাই ৰখা হয়। ইয়াৰ পিছত চাউলখিনি এটা কেৰাহীত লাহে লাহে ভজা হয় আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজতে কম পৰিমাণে লাহে লাহে পানী যোগ কৰা হয়— একেলগে বেছি পানী দিলে চাউলখিনি ভজা হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে সিজি যাব আৰু ভাতখিনি অতিমাত্ৰা লেতুসেতু হৈ পৰিব। মসলা আৰু পূৰ্বতে ভাজি থোৱা উপাদানসমূহ কেৱল ৰন্ধন প্ৰক্ৰিয়াৰ শেষৰ ফালেহে যোগ কৰা হয়। ভাতখিনিক অতি টান বা অতি কোমল হ’বলৈ নিদি এক নিখুঁত গাঁথনি দিবলৈ যথেষ্ট মনোযোগ আৰু দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়। যিহেতু এই প্ৰকৃত পদ্ধতিটো অত্যন্ত সময়সাপেক্ষ, সেয়েহে বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টে খৰচ আৰু সময় বচাবৰ বাবে কেঁচা আঠালতীয়া চাউল পোনপটীয়াকৈ ভজাৰ পৰিহাৰ কৰে। তাৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁলোকে চাউলখিনি আগতীয়াকৈ ভাপত দি লয়। গ্ৰাহকে অৰ্ডাৰ দিলে ভাপত দিয়া সেই ভাতখিনি কেৰাহীত আন উপাদানসমূহৰ সৈতে খৰখেদাকৈ ভাজি উলিয়াই দিয়ে। এই পদ্ধতিয়ে প্ৰস্তুত কৰাৰ সময় বহুখিনি হ্ৰাস কৰে। অৱশ্যে, কেঁচা চাউলৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ তৈয়াৰ কৰা ভাত আৰু আগতীয়াকৈ ভাপত দি তৈয়াৰ কৰা ভাতৰ বাহ্যিক ৰূপ আৰু সোৱাদৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকে।<ref name=":0" /> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|refs= <ref name="food_NoMi">{{Cite web| title = No Mi Fan (糯米饭 ) without a steamer (Chinese Sticky Rice)| author = Betty| work = Food52| date = 2015-01-08| access-date = 2015-09-13| url = http://food52.com/recipes/32870-no-mi-fan-without-a-steamer-chinese-sticky-rice| archive-date = 2021-07-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20210725183711/https://food52.com/recipes/32870-no-mi-fan-without-a-steamer-chinese-sticky-rice| url-status = live}}</ref> <ref name="tiny_Chin">{{Cite web| title = Chinese Sticky Rice (Nuo Mi Fan)| author-first1 = Jennifer |author-last1=Che| work = [[Tiny Urban Kitchen]]| date = 2001-09-01| access-date = 2015-09-13| url = http://www.tinyurbankitchen.com/chinese-sticky-rice-nuo-mi-fan/| archive-date = 2021-10-18| archive-url = https://web.archive.org/web/20211018144540/https://tinyurbankitchen.com/chinese-sticky-rice-nuo-mi-fan/| url-status = live}}</ref> <ref name="food_Chin">{{Cite web| title = Chinese Sticky Rice Nuomi Fan) Recipe| author = Nado2003| work = Food.com| date = 7 January 2008| access-date = 2015-09-13| url = http://www.food.com/recipe/chinese-sticky-rice-nuomi-fan-359527| archive-date = 2021-08-02| archive-url = https://web.archive.org/web/20210802033124/https://www.food.com/recipe/chinese-sticky-rice-nuomi-fan-359527| url-status = live}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|title=熟炒糯米饭 粒粒干爽 |url=http://hk.apple.nextmedia.com/supplement/food/art/20131119/18513566|trans-title=Cooked Stir-Fried Glutinous Rice — Dry and Fluffy|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117190052/http://hk.apple.nextmedia.com/supplement/food/art/20131119/18513566|work=Apple Daily|date=19 November 2013|archive-date=17 January 2017|language=zh|url-status=usurped}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]] qag8zkypd2jbr423byyq0owi3u2srog 0 139487 635769 634879 2026-09-16T13:39:55Z AjayDas 12623 635769 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম | logo = Employee State Insurance Corporation Logo.png | logo_size = 200px | type = আইনগত সংস্থা | budget = {{INRConvert|80000|c}} (২০২১ চনলৈ)<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/covid-india-pension-scheme-health-insurance-7282123/|title=Covid is an opportunity to make structural changes to our largest health insurance and pension schemes|date=21 April 2021}}</ref> | formed = {{start date and age|24 February 1952|paren=yes}} | headquarters = [[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | chief1_name = অশোক কুমাৰ সিং, আই এ এছ | chief1_position = সঞ্চালক প্ৰধান | website = {{URL|http://www.esic.gov.in/}} | minister1_name =মনসুখ মাণ্ডৱিয়া | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] }} '''কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম''' {{en|Employees' State Insurance Corporation}} চমুকৈ '''ই এছ আই চি''' [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]] আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত থকা দুটা মুখ্য আইনগত সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। আনটো হৈছে [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংগঠন]]। ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনত নিৰ্ধাৰিত নিয়ম আৰু বিধি অনুসৰি এই পুঁজি কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে এই সংস্থাটো মণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ দায়িত্বমণ্ডলীয় চিকিৎসা আয়ুক্ত আৰুমণ্ডলীয় বীমা আয়ুক্তৰ হাতত থাকে। বৰ্তমান ভাৰতত পাঁচটা মণ্ডল আছে। প্ৰতিখন ৰাজ্যত এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয় সাধাৰণতে অতিৰিক্ত আয়ুক্ত বা সঞ্চালক পৰ্যায়ৰ বিষয়াই পৰিচালনা কৰে। আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহক কেইবাখনো জিলাক সামৰি উপ-আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ত ভাগ কৰা হৈছে। উপ-আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ সঞ্চালক বা যুটীয়া সঞ্চালক পৰ্যায়ৰ বিষয়াই পৰিচালনা কৰে। আঞ্চলিক সঞ্চালকসকলক সহায় কৰিবলৈ উপ-সঞ্চালকসকল থাকে। তেওঁলোকে বিভিন্ন শাখা আৰু এককৰ দায়িত্ব লোৱাৰ লগতে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণ চোৱা-চিতা কৰে। মণ্ডলীয় আৰু আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহত ৰাজ্যিক চিকিৎসা বিষয়া, চিকিৎসা পৰীক্ষক আৰু চিকিৎসা সতৰ্কতা বিষয়া নিয়োগ কৰা হয়। তেওঁলোকে অঞ্চলটোৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় প্ৰশাসনিক কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত সহকাৰী সঞ্চালক বা সামাজিক সুৰক্ষা বিষয়া থাকে। তেওঁলোকে আঁচনিখন কাৰ্যকৰী কৰাৰ লগতে অভিযোগসমূহৰ নিষ্পত্তি কৰে। সমগ্ৰ দেশতে কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয় আছে। চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহৰ দায়িত্ব অধ্যক্ষৰ হাতত থাকে। চিকিৎসালয়সমূহৰ দায়িত্ব চিকিৎসা অধীক্ষকৰ হাতত থাকে। ঔষধালয় বা ঔষধালয় তথা শাখা কাৰ্যালয়সমূহৰ দায়িত্ব ভাৰপ্ৰাপ্ত চিকিৎসা বিষয়াৰ হাতত থাকে। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বীমাভুক্ত ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ হিতাধিকাৰীসকলক চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰে। চিকিৎসালয় আৰু চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহত প্ৰশাসনিক কামত অধ্যক্ষ আৰু চিকিৎসা অধীক্ষকক সহায় কৰিবলৈ উপ-সঞ্চালক আৰু সহকাৰী সঞ্চালক নিয়োগ কৰা হয়। একেদৰে ঔষধালয় তথা শাখা কাৰ্যালয়ত আঁচনি কাৰ্যকৰী কৰা আৰু নগদ সুবিধা প্ৰদানৰ সৈতে জড়িত প্ৰশাসনিক কামত ভাৰপ্ৰাপ্ত চিকিৎসা বিষয়াক সহায় কৰিবলৈ সামাজিক সুৰক্ষা বিষয়া বা পৰিচালক নিয়োগ কৰা হয়। বৰ্তমান কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমত সকলো পৰ্যায় মিলাই অনুমোদিত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা ২১,০০০তকৈ অধিক। উপ-সঞ্চালকসকলক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিযোগিতামূলক পদ্ধতিত নিযুক্তি দিয়া হয়। নিম্ন পৰ্যায়ৰ পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও তেওঁলোকক নিযুক্তি দিয়া হয়। অধীনস্থ বিষয়াসকলকো নিগমে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়ে আৰু কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ চিকিৎসা বিষয়াসকলক বিভিন্ন উপ-শ্ৰেণীত পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিযোগিতামূলক লিখিত পৰীক্ষা আৰু বা ব্যক্তিগত সাক্ষাৎকাৰৰ জৰিয়তে নিযুক্তি দিয়া হয়। ইয়াৰ ভিতৰত সাধাৰণ কৰ্তব্য চিকিৎসা বিষয়া, অ-শিক্ষণীয় বিশেষজ্ঞ আৰু শিক্ষণীয় বিশেষজ্ঞ উপ-শ্ৰেণী আছে। তেওঁলোকৰ দৰমহা কেন্দ্ৰীয় স্বাস্থ্য সেৱাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ২০২৪ চনত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত অনুষ্ঠিত [[সংঘ লোকসেৱা আয়োগ|সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ]] সংযুক্ত চিকিৎসা সেৱা পৰীক্ষাৰ প্ৰকাশিত তালিকাৰ জৰিয়তে চিকিৎসা বিষয়াৰ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ পদত নিযুক্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ নাৰ্ছিং বিষয়াসকলকো ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিযোগিতামূলক পদ্ধতিত নিযুক্তি দিয়া হয়। ==ইতিহাস== ১৯৪৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰত চৰকাৰে উদ্যোগিক শ্ৰমিকসকলৰ বাবে স্বাস্থ্য বীমা আঁচনিৰ ওপৰত প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ভলচন্দ্ৰ পুণ্ডৰিক আদৰকাৰক নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="ESI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MoQa3QV5aE0C&q=%22B.+N.+Adarkar%22&pg=PA207|title=Sociology for Nurses : A Textbook for Nurses and Other Medical Practitioners|author=C M Abraham|year=2005|publisher=BI Publications Pvt |isbn=9788172251987|access-date=23 August 2013}}</ref> এই প্ৰতিৱেদন ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনৰ ভিত্তি হৈ পৰে।<ref name="ESI"/> ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ৰোগ, মাতৃত্ব, অস্থায়ী বা স্থায়ী শাৰীৰিক অক্ষমতা আৰু কৰ্মস্থলীত হোৱা আঘাতৰ ফলত মৃত্যু বা উপাৰ্জনৰ ক্ষমতা হেৰুৱাৰ দৰে পৰিস্থিতিত শ্ৰমিকসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ প্ৰয়োজনভিত্তিক এক সংহত সামাজিক বীমা আঁচনিৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। এই আইনে শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ নিকট আত্মীয়সকলৰ বাবে উপযুক্ত চিকিৎসা সেৱাৰ নিশ্চয়তাও প্ৰদান কৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন প্ৰণয়নৰ পিছত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আঁচনিখন পৰিচালনা কৰিবলৈ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম গঠন কৰে। ১৯৫২ চনৰ ২৪ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰথমে কানপুৰ আৰু দিল্লীত এই আঁচনি কাৰ্যকৰী কৰা হয়। এই আইনৰ জৰিয়তে নিয়োগকৰ্তাসকলক ১৯৬১ চনৰ মাতৃত্ব সুবিধা আইন আৰু ১৯২৩ চনৰ শ্ৰমিক ক্ষতিপূৰণ আইনৰ অধীনৰ তেওঁলোকৰ দায়িত্বৰপৰা ৰেহাই দিয়া হয়। এই আইনৰ অধীনত কৰ্মচাৰীসকলক প্ৰদান কৰা সুবিধাসমূহ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ চুক্তিসমূহৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।<ref name=ccs>{{cite web|url=http://www.ccsindia.org/ccsindia/interns2003/chap6.pdf|title=Employee State Insurance: For a handful of contribution, a bagful of benefits24 February 2011|access-date=22 February 2011|archive-date=26 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626134627/http://www.ccsindia.org/ccsindia/interns2003/chap6.pdf|url-status=dead|archivedate=26 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626134627/http://www.ccsindia.org/ccsindia/interns2003/chap6.pdf|deadurl=yes}}</ref>{{rp|1}} এই আইনখন প্ৰথমে কাৰখানাৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে প্ৰযোজ্য কৰা হৈছিল। পিছলৈ ১০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াক প্ৰযোজ্য কৰা হয়। ২০১৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈ মুঠ হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা আছিল ৮২.৮ নিযুত।[http://www.esic.nic.in/coverage]<ref name=rep0809>{{cite web|url=http://esic.nic.in/CIRCULARS/AR0809.pdf|title=Annual Report 2008-2009|publisher=Employees' State Insurance Corporation|access-date=23 February 2011}}</ref>{{rp|13}}<ref name=hindu>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/10/28/stories/2009102856710600.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031085337/http://www.hindu.com/2009/10/28/stories/2009102856710600.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|title=ESI plans 11 medical colleges|access-date=23 February 2011|location=Chennai, India|newspaper=[[দ্য হিন্দু]]|date=28 October 2009|archivedate=31 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091031085337/http://www.hindu.com/2009/10/28/stories/2009102856710600.htm|deadurl=yes}}</ref> ==কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন== কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন অনুসৰি স্থাপন কৰা কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম হৈছে [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়|শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]] আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ অধীনস্থ এটা আইনগত সংস্থা। আইনগত সত্তা হিচাপে নিগমে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পূৰ্বানুমোদন লৈ ঋণ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু সেই ঋণ পৰিশোধৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। নিগমে স্থাৱৰ আৰু অস্থাৱৰ সম্পত্তি আহৰণ কৰিব পাৰে আৰু সেই সম্পত্তিৰপৰা লাভ কৰা সকলো আয় নিগমৰ হাতত থাকে।<ref name=Guruprasadh>{{cite book|last1=K.M.Pillai|title=Labour & Industrial Laws|publisher=Allahabad Law Agency|isbn=81-89530-71-2|edition=Fourteenth Edition, 2012}}</ref> নিগমে নিজাকৈ অথবা ৰাজ্য চৰকাৰৰ সহযোগত চিকিৎসালয় স্থাপন কৰিব পাৰে। দেশৰ বিভিন্ন স্থানত [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়|শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত নিগমে পোনপটীয়াকৈ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয় পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন ৰাজ্য চৰকাৰে পৰিচালনা কৰা ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয়ো আছে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ সমগ্ৰ দেশতে কাৰ্যালয় আছে। এই কাৰ্যালয়সমূহক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় আৰু উপ-আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ত ভাগ কৰা হৈছে। ==সুবিধাসমূহ== ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনৰ ৪৬ নং ধাৰা অনুসৰি ইয়াৰ সদস্যসকলৰ বাবে ছয়বিধ সুবিধাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Benefits of ESI scheme|url=https://www.esic.nic.in/information-benefits}}</ref> ১। চিকিৎসা সুবিধা ২। অসুস্থতা সুবিধা ৩। মাতৃত্ব সুবিধা ৪। অক্ষমতা সুবিধা ৫। নিৰ্ভৰশীল ব্যক্তিৰ সুবিধা ৬। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ খৰচ মাহিলী মজুৰি {{INRConvert|21000|}} টকা বা তাতকৈ কম হোৱা সকলো কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত নিয়োগকৰ্তাই ৩.২৫ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰীয়ে ০.৭৫ শতাংশ অৱদান দিয়ে। মুঠ অৱদান ৪ শতাংশ। এই পুঁজি ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনত নিৰ্ধাৰিত নিয়ম আৰু বিধি অনুসৰি কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰে। নিগমে কৰ্মচাৰী আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক চিকিৎসা আৰু নগদ সুবিধা প্ৰদান কৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আঁচনি হৈছে সংগঠিত খণ্ডৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে এক সামাজিক সুৰক্ষা আঁচনি। এই আঁচনিৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা কৰ্মচাৰীসকলে নিজৰ আৰু নিৰ্ভৰশীল ব্যক্তিসকলৰ বাবে চিকিৎসা সুবিধা লাভ কৰে। নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিত তেওঁলোকে নিবনুৱা নগদ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। মহিলা কৰ্মচাৰীয়ে মাতৃত্ব সুবিধা লাভ কৰে। কৰ্মস্থলীৰ সৈতে জড়িত [[অক্ষমতা|অক্ষমতা]] বা মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত অক্ষমতা সুবিধা আৰু পৰিয়াল পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref name=ccs />{{rp|67}} ১৪১৮টা ৰাজ্য বীমা ঔষধালয় আৰু ১,৬৭৮জন পঞ্জীয়নভুক্ত চিকিৎসকৰ জৰিয়তে বহিঃৰোগী চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰা হয়। ১৪৫খন ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয় আৰু ৪২টা চিকিৎসালয়ৰ সংযোজিত কেন্দ্ৰত মুঠ ১৯,৩৮৭খন বিছনা আছে। ইয়াৰ উপৰি কেইবাখনো ৰাজ্য চৰকাৰৰ চিকিৎসালয়ত ৰাজ্য বীমা আঁচনিৰ হিতাধিকাৰীসকলৰ বাবে বিশেষভাৱে বিছনা সংৰক্ষিত থাকে। সমগ্ৰ ভাৰতৰ ৮৩০টা ৰাজ্য বীমা কেন্দ্ৰত নগদ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰি।<ref name=rep0809 />{{rp|13,16}} শেহতীয়া বছৰসমূহত ৰাজ্য বীমা আঁচনিত তথ্য প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। পঞ্চদীপ প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে ''পেহচান'' স্মাৰ্ট কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=rep0809 />{{rp|8}}<ref name=hindu2>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/08/26/stories/2009082655181400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629030024/http://www.hindu.com/2009/08/26/stories/2009082655181400.htm|url-status=dead|archive-date=29 June 2011|title=Kharge launches smart cards for ESIC|access-date=23 February 2011|location=Chennai, India|work=[[দ্য হিন্দু]]|date=26 August 2009|archivedate=29 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629030024/http://www.hindu.com/2009/08/26/stories/2009082655181400.htm|deadurl=yes}}</ref> বীমাভুক্ত শ্ৰমিকসকলৰ উপৰি ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য বীমা আঁচনিৰ অধীনত সুবিধা লাভৰ বাবে যোগ্য দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহেও ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয়ৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয়ত চিকিৎসা, নাৰ্ছিং আৰু চিকিৎসা-সহায়ক সেৱাৰ বিদ্যালয়ো পৰিচালনা কৰে। ==চিকিৎসা আৰু দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়== কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ভাৰতৰ বিভিন্ন স্থানত চিকিৎসা, দন্ত চিকিৎসা, নাৰ্ছিং আৰু চিকিৎসা-সহায়ক সেৱাৰ বিদ্যালয় পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113364|title = Medical Colleges Under ESIC}}</ref> বৰ্তমান কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে স্থাপন কৰা ১১খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু ২খন দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। এই মহাবিদ্যালয়সমূহত কেন্দ্ৰীয় পৰ্যায়ত অনুষ্ঠিত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত লাভ কৰা নম্বৰৰ ভিত্তিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নামভৰ্তি কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে [[ৰাষ্ট্ৰীয় যোগ্যতা আৰু প্ৰৱেশ পৰীক্ষা (স্নাতক)|ৰাষ্ট্ৰীয় যোগ্যতা আৰু প্ৰৱেশ পৰীক্ষা]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়|শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]] আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ অধীনত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰা ৮খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। সেইবোৰ হ'ল— # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ৰাজাজীনগৰ, [[বেংগালুৰু]], [[কৰ্ণাটক]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান,<ref>{{cite web | title=Employee's State Insurance Corporation, Ministry of Labour & Employment, Government of India | website=Medical Institution | date=2000-01-01 | url=https://www.esic.gov.in/medical-institution | language=la | access-date=2024-08-12}}</ref> কে কে নগৰ, [[চেন্নাই]], [[তামিলনাডু]] #কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, জোকা, [[পশ্চিমবংগ]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ফৰিদাবাদ, [[হাৰিয়ানা]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, সনৎ নগৰ, [[হায়দৰাবাদ]], [[তেলেংগানা]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, কালাবুৰাগী, [[কৰ্ণাটক]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, আলৱাৰ , [[ৰাজস্থান]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, পাটনা, [[বিহাৰ]] # [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, বেলতলা]], [[গুৱাহাটী]] আন ৩খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব বিভিন্ন বুজা-বুজিৰ চুক্তিৰ অধীনত সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰক দিয়া হৈছে। এই মহাবিদ্যালয়সমূহ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে স্থাপন কৰিছিল যদিও আৰম্ভণিৰেপৰা ৰাজ্য চৰকাৰে পৰিচালনা কৰি আহিছে। সেইবোৰ হ'ল— * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোল্লাম, [[কেৰালা]] * শ্ৰী লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় মণ্ডী, [[হিমাচল প্ৰদেশ]] * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয়, কোইম্বাটুৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰা দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ হ'ল— # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, ৰোহিণী, [[নতুন দিল্লী]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কালাবুৰাগী, [[কৰ্ণাটক]] ভাৰত চৰকাৰে আগন্তুক বছৰসমূহত ভাৰতৰ বিভিন্ন চহৰত আৰু ২০খন ৰাজ্য বীমা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় নিৰ্মাণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Medical Colleges Under ESIC |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113364 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809131015/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113364 |archive-date=August 9, 2017}}</ref> ==নতুন সংশোধন== কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ২০১৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰপৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ বীমা আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে মাহিলী মজুৰিৰ সীমা পূৰ্বৰ ১৫,০০০ টকাৰপৰা ২১,০০০ টকালৈ বৃদ্ধি কৰে। অৱদানৰ হাৰ ৬.৫ শতাংশৰপৰা ৪ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ অংশ ৩.২৫ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰীৰ অংশ ০.৭৫ শতাংশ।<ref>{{Cite web|last=A|first=Aruna|date=2021-11-09|title=ESI Scheme- Applicability|url=https://www.legalbay.co.in/post/applicability-of-esi|access-date=2022-02-03|website=Legal Bay|language=en}}</ref> এই নতুন অৱদানৰ হাৰ ২০১৯ চনৰ ১ জুলাইৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম বনাম নিৰ্মাতা সংস্থা সংঘ=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্মাণ শ্ৰমিকসকলৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আঁচনি প্ৰযোজ্য কৰাৰ বিষয়ত স্থগিতাদেশ জাৰি কৰে।<ref>{{cite web |author1=Supreme Court of India |url=https://labourlawadvisor.com/upload/Judgement/e9bacb5d38da4b8a8c1aba8ffd4f608b.pdf |website=www.labourlawadvisor.com |access-date=15 October 2022 |location=SLP 13351/2018| title= BUILDERS ASSOCIATION OF INDIA vs THE EMPLOYEES STATE INSURANCE CORPORATION & ORS.}}</ref> ===কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম বনাম টেক্সমো ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ=== কৰ্মচাৰীক দিয়া যাতায়াত বা ভ্ৰমণ ভাট্টাক কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনৰ ২(২২) ধাৰা অনুসৰি মজুৰি হিচাপে গণ্য কৰা নহয়।<ref>{{cite web |title=ESIC vs Texmo Industries |url=https://labourlawadvisor.com/upload/Judgement/7a558dd9f5e749eca509611efaeafb16.pdf |website=www.labourlawadvisor.com |publisher=Supreme Court of India}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://esic.nic.in/ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ মুখ্য কাৰ্যালয়] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শ্ৰম আইন]] ngfxvpgi0l0d5vri3ufr0lrve5ggbta 635893 635769 2026-09-17T05:38:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635893 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম | logo = Employee State Insurance Corporation Logo.png | logo_size = 200px | type = আইনগত সংস্থা | budget = {{INRConvert|80000|c}} (২০২১ চনলৈ)<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/covid-india-pension-scheme-health-insurance-7282123/|title=Covid is an opportunity to make structural changes to our largest health insurance and pension schemes|date=21 April 2021}}</ref> | formed = {{start date and age|24 February 1952|paren=yes}} | headquarters = [[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | chief1_name = অশোক কুমাৰ সিং, আই এ এছ | chief1_position = সঞ্চালক প্ৰধান | website = {{URL|http://www.esic.gov.in/}} | minister1_name =মনসুখ মাণ্ডৱিয়া | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] }} '''কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম''' {{en|Employees' State Insurance Corporation}} চমুকৈ '''ই এছ আই চি''' [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]] আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত থকা দুটা মুখ্য আইনগত সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। আনটো হৈছে [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংগঠন]]। ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনত নিৰ্ধাৰিত নিয়ম আৰু বিধি অনুসৰি এই পুঁজি কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে এই সংস্থাটো মণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ দায়িত্বমণ্ডলীয় চিকিৎসা আয়ুক্ত আৰুমণ্ডলীয় বীমা আয়ুক্তৰ হাতত থাকে। বৰ্তমান ভাৰতত পাঁচটা মণ্ডল আছে। প্ৰতিখন ৰাজ্যত এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয় সাধাৰণতে অতিৰিক্ত আয়ুক্ত বা সঞ্চালক পৰ্যায়ৰ বিষয়াই পৰিচালনা কৰে। আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহক কেইবাখনো জিলাক সামৰি উপ-আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ত ভাগ কৰা হৈছে। উপ-আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ সঞ্চালক বা যুটীয়া সঞ্চালক পৰ্যায়ৰ বিষয়াই পৰিচালনা কৰে। আঞ্চলিক সঞ্চালকসকলক সহায় কৰিবলৈ উপ-সঞ্চালকসকল থাকে। তেওঁলোকে বিভিন্ন শাখা আৰু এককৰ দায়িত্ব লোৱাৰ লগতে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণ চোৱা-চিতা কৰে। মণ্ডলীয় আৰু আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহত ৰাজ্যিক চিকিৎসা বিষয়া, চিকিৎসা পৰীক্ষক আৰু চিকিৎসা সতৰ্কতা বিষয়া নিয়োগ কৰা হয়। তেওঁলোকে অঞ্চলটোৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় প্ৰশাসনিক কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত সহকাৰী সঞ্চালক বা সামাজিক সুৰক্ষা বিষয়া থাকে। তেওঁলোকে আঁচনিখন কাৰ্যকৰী কৰাৰ লগতে অভিযোগসমূহৰ নিষ্পত্তি কৰে। সমগ্ৰ দেশতে কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয় আছে। চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহৰ দায়িত্ব অধ্যক্ষৰ হাতত থাকে। চিকিৎসালয়সমূহৰ দায়িত্ব চিকিৎসা অধীক্ষকৰ হাতত থাকে। ঔষধালয় বা ঔষধালয় তথা শাখা কাৰ্যালয়সমূহৰ দায়িত্ব ভাৰপ্ৰাপ্ত চিকিৎসা বিষয়াৰ হাতত থাকে। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বীমাভুক্ত ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ হিতাধিকাৰীসকলক চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰে। চিকিৎসালয় আৰু চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহত প্ৰশাসনিক কামত অধ্যক্ষ আৰু চিকিৎসা অধীক্ষকক সহায় কৰিবলৈ উপ-সঞ্চালক আৰু সহকাৰী সঞ্চালক নিয়োগ কৰা হয়। একেদৰে ঔষধালয় তথা শাখা কাৰ্যালয়ত আঁচনি কাৰ্যকৰী কৰা আৰু নগদ সুবিধা প্ৰদানৰ সৈতে জড়িত প্ৰশাসনিক কামত ভাৰপ্ৰাপ্ত চিকিৎসা বিষয়াক সহায় কৰিবলৈ সামাজিক সুৰক্ষা বিষয়া বা পৰিচালক নিয়োগ কৰা হয়। বৰ্তমান কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমত সকলো পৰ্যায় মিলাই অনুমোদিত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা ২১,০০০তকৈ অধিক। উপ-সঞ্চালকসকলক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিযোগিতামূলক পদ্ধতিত নিযুক্তি দিয়া হয়। নিম্ন পৰ্যায়ৰ পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও তেওঁলোকক নিযুক্তি দিয়া হয়। অধীনস্থ বিষয়াসকলকো নিগমে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়ে আৰু কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ চিকিৎসা বিষয়াসকলক বিভিন্ন উপ-শ্ৰেণীত পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিযোগিতামূলক লিখিত পৰীক্ষা আৰু বা ব্যক্তিগত সাক্ষাৎকাৰৰ জৰিয়তে নিযুক্তি দিয়া হয়। ইয়াৰ ভিতৰত সাধাৰণ কৰ্তব্য চিকিৎসা বিষয়া, অ-শিক্ষণীয় বিশেষজ্ঞ আৰু শিক্ষণীয় বিশেষজ্ঞ উপ-শ্ৰেণী আছে। তেওঁলোকৰ দৰমহা কেন্দ্ৰীয় স্বাস্থ্য সেৱাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ২০২৪ চনত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত অনুষ্ঠিত [[সংঘ লোকসেৱা আয়োগ|সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ]] সংযুক্ত চিকিৎসা সেৱা পৰীক্ষাৰ প্ৰকাশিত তালিকাৰ জৰিয়তে চিকিৎসা বিষয়াৰ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ পদত নিযুক্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ নাৰ্ছিং বিষয়াসকলকো ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিযোগিতামূলক পদ্ধতিত নিযুক্তি দিয়া হয়। ==ইতিহাস== ১৯৪৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰত চৰকাৰে উদ্যোগিক শ্ৰমিকসকলৰ বাবে স্বাস্থ্য বীমা আঁচনিৰ ওপৰত প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ভলচন্দ্ৰ পুণ্ডৰিক আদৰকাৰক নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="ESI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MoQa3QV5aE0C&q=%22B.+N.+Adarkar%22&pg=PA207|title=Sociology for Nurses : A Textbook for Nurses and Other Medical Practitioners|author=C M Abraham|year=2005|publisher=BI Publications Pvt |isbn=9788172251987|access-date=23 August 2013}}</ref> এই প্ৰতিৱেদন ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনৰ ভিত্তি হৈ পৰে।<ref name="ESI"/> ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ৰোগ, মাতৃত্ব, অস্থায়ী বা স্থায়ী শাৰীৰিক অক্ষমতা আৰু কৰ্মস্থলীত হোৱা আঘাতৰ ফলত মৃত্যু বা উপাৰ্জনৰ ক্ষমতা হেৰুৱাৰ দৰে পৰিস্থিতিত শ্ৰমিকসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ প্ৰয়োজনভিত্তিক এক সংহত সামাজিক বীমা আঁচনিৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। এই আইনে শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ নিকট আত্মীয়সকলৰ বাবে উপযুক্ত চিকিৎসা সেৱাৰ নিশ্চয়তাও প্ৰদান কৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন প্ৰণয়নৰ পিছত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আঁচনিখন পৰিচালনা কৰিবলৈ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম গঠন কৰে। ১৯৫২ চনৰ ২৪ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰথমে কানপুৰ আৰু দিল্লীত এই আঁচনি কাৰ্যকৰী কৰা হয়। এই আইনৰ জৰিয়তে নিয়োগকৰ্তাসকলক ১৯৬১ চনৰ মাতৃত্ব সুবিধা আইন আৰু ১৯২৩ চনৰ শ্ৰমিক ক্ষতিপূৰণ আইনৰ অধীনৰ তেওঁলোকৰ দায়িত্বৰপৰা ৰেহাই দিয়া হয়। এই আইনৰ অধীনত কৰ্মচাৰীসকলক প্ৰদান কৰা সুবিধাসমূহ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ চুক্তিসমূহৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।<ref name=ccs>{{cite web|url=http://www.ccsindia.org/ccsindia/interns2003/chap6.pdf|title=Employee State Insurance: For a handful of contribution, a bagful of benefits24 February 2011|access-date=22 February 2011|archive-date=26 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626134627/http://www.ccsindia.org/ccsindia/interns2003/chap6.pdf|url-status=dead|archivedate=26 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626134627/http://www.ccsindia.org/ccsindia/interns2003/chap6.pdf|deadurl=yes}}</ref>{{rp|1}} এই আইনখন প্ৰথমে কাৰখানাৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে প্ৰযোজ্য কৰা হৈছিল। পিছলৈ ১০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াক প্ৰযোজ্য কৰা হয়। ২০১৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈ মুঠ হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা আছিল ৮২.৮ নিযুত।[http://www.esic.nic.in/coverage]<ref name=rep0809>{{cite web|url=http://esic.nic.in/CIRCULARS/AR0809.pdf|title=Annual Report 2008-2009|publisher=Employees' State Insurance Corporation|access-date=23 February 2011}}</ref>{{rp|13}}<ref name=hindu>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/10/28/stories/2009102856710600.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031085337/http://www.hindu.com/2009/10/28/stories/2009102856710600.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|title=ESI plans 11 medical colleges|access-date=23 February 2011|location=Chennai, India|newspaper=[[দ্য হিন্দু]]|date=28 October 2009|archivedate=31 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091031085337/http://www.hindu.com/2009/10/28/stories/2009102856710600.htm|deadurl=yes}}</ref> ==কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন== কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন অনুসৰি স্থাপন কৰা কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম হৈছে [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়|শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]] আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ অধীনস্থ এটা আইনগত সংস্থা। আইনগত সত্তা হিচাপে নিগমে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পূৰ্বানুমোদন লৈ ঋণ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু সেই ঋণ পৰিশোধৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। নিগমে স্থাৱৰ আৰু অস্থাৱৰ সম্পত্তি আহৰণ কৰিব পাৰে আৰু সেই সম্পত্তিৰপৰা লাভ কৰা সকলো আয় নিগমৰ হাতত থাকে।<ref name=Guruprasadh>{{cite book|last1=K.M.Pillai|title=Labour & Industrial Laws|publisher=Allahabad Law Agency|isbn=81-89530-71-2|edition=Fourteenth Edition, 2012}}</ref> নিগমে নিজাকৈ অথবা ৰাজ্য চৰকাৰৰ সহযোগত চিকিৎসালয় স্থাপন কৰিব পাৰে। দেশৰ বিভিন্ন স্থানত [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়|শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত নিগমে পোনপটীয়াকৈ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয় পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন ৰাজ্য চৰকাৰে পৰিচালনা কৰা ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয়ো আছে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ সমগ্ৰ দেশতে কাৰ্যালয় আছে। এই কাৰ্যালয়সমূহক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় আৰু উপ-আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ত ভাগ কৰা হৈছে। ==সুবিধাসমূহ== ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনৰ ৪৬ নং ধাৰা অনুসৰি ইয়াৰ সদস্যসকলৰ বাবে ছয়বিধ সুবিধাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Benefits of ESI scheme|url=https://www.esic.nic.in/information-benefits}}</ref> ১। চিকিৎসা সুবিধা ২। অসুস্থতা সুবিধা ৩। মাতৃত্ব সুবিধা ৪। অক্ষমতা সুবিধা ৫। নিৰ্ভৰশীল ব্যক্তিৰ সুবিধা ৬। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ খৰচ মাহিলী মজুৰি {{INRConvert|21000|}} টকা বা তাতকৈ কম হোৱা সকলো কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত নিয়োগকৰ্তাই ৩.২৫ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰীয়ে ০.৭৫ শতাংশ অৱদান দিয়ে। মুঠ অৱদান ৪ শতাংশ। এই পুঁজি ১৯৪৮ চনৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনত নিৰ্ধাৰিত নিয়ম আৰু বিধি অনুসৰি কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰে। নিগমে কৰ্মচাৰী আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক চিকিৎসা আৰু নগদ সুবিধা প্ৰদান কৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আঁচনি হৈছে সংগঠিত খণ্ডৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে এক সামাজিক সুৰক্ষা আঁচনি। এই আঁচনিৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা কৰ্মচাৰীসকলে নিজৰ আৰু নিৰ্ভৰশীল ব্যক্তিসকলৰ বাবে চিকিৎসা সুবিধা লাভ কৰে। নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিত তেওঁলোকে নিবনুৱা নগদ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। মহিলা কৰ্মচাৰীয়ে মাতৃত্ব সুবিধা লাভ কৰে। কৰ্মস্থলীৰ সৈতে জড়িত [[অক্ষমতা|অক্ষমতা]] বা মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত অক্ষমতা সুবিধা আৰু পৰিয়াল পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref name=ccs />{{rp|67}} ১৪১৮টা ৰাজ্য বীমা ঔষধালয় আৰু ১,৬৭৮জন পঞ্জীয়নভুক্ত চিকিৎসকৰ জৰিয়তে বহিঃৰোগী চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰা হয়। ১৪৫খন ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয় আৰু ৪২টা চিকিৎসালয়ৰ সংযোজিত কেন্দ্ৰত মুঠ ১৯,৩৮৭খন বিছনা আছে। ইয়াৰ উপৰি কেইবাখনো ৰাজ্য চৰকাৰৰ চিকিৎসালয়ত ৰাজ্য বীমা আঁচনিৰ হিতাধিকাৰীসকলৰ বাবে বিশেষভাৱে বিছনা সংৰক্ষিত থাকে। সমগ্ৰ ভাৰতৰ ৮৩০টা ৰাজ্য বীমা কেন্দ্ৰত নগদ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰি।<ref name=rep0809 />{{rp|13,16}} শেহতীয়া বছৰসমূহত ৰাজ্য বীমা আঁচনিত তথ্য প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। পঞ্চদীপ প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে ''পেহচান'' স্মাৰ্ট কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=rep0809 />{{rp|8}}<ref name=hindu2>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/08/26/stories/2009082655181400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629030024/http://www.hindu.com/2009/08/26/stories/2009082655181400.htm|url-status=dead|archive-date=29 June 2011|title=Kharge launches smart cards for ESIC|access-date=23 February 2011|location=Chennai, India|work=[[দ্য হিন্দু]]|date=26 August 2009|archivedate=29 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629030024/http://www.hindu.com/2009/08/26/stories/2009082655181400.htm|deadurl=yes}}</ref> বীমাভুক্ত শ্ৰমিকসকলৰ উপৰি ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য বীমা আঁচনিৰ অধীনত সুবিধা লাভৰ বাবে যোগ্য দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহেও ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয় আৰু ঔষধালয়ৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয়ত চিকিৎসা, নাৰ্ছিং আৰু চিকিৎসা-সহায়ক সেৱাৰ বিদ্যালয়ো পৰিচালনা কৰে। ==চিকিৎসা আৰু দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়== কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ভাৰতৰ বিভিন্ন স্থানত চিকিৎসা, দন্ত চিকিৎসা, নাৰ্ছিং আৰু চিকিৎসা-সহায়ক সেৱাৰ বিদ্যালয় পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113364|title = Medical Colleges Under ESIC}}</ref> বৰ্তমান কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে স্থাপন কৰা ১১খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু ২খন দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। এই মহাবিদ্যালয়সমূহত কেন্দ্ৰীয় পৰ্যায়ত অনুষ্ঠিত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত লাভ কৰা নম্বৰৰ ভিত্তিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নামভৰ্তি কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে [[ৰাষ্ট্ৰীয় যোগ্যতা আৰু প্ৰৱেশ পৰীক্ষা (স্নাতক)|ৰাষ্ট্ৰীয় যোগ্যতা আৰু প্ৰৱেশ পৰীক্ষা]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়|শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]] আৰু [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ অধীনত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰা ৮খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। সেইবোৰ হ'ল— # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ৰাজাজীনগৰ, [[বেংগালুৰু]], [[কৰ্ণাটক]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান,<ref>{{cite web | title=Employee's State Insurance Corporation, Ministry of Labour & Employment, Government of India | website=Medical Institution | date=2000-01-01 | url=https://www.esic.gov.in/medical-institution | language=la | access-date=2024-08-12 | archivedate=2024-07-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240706230608/https://www.esic.gov.in/medical-institution | deadurl=yes }}</ref> কে কে নগৰ, [[চেন্নাই]], [[তামিলনাডু]] #কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, জোকা, [[পশ্চিমবংগ]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ফৰিদাবাদ, [[হাৰিয়ানা]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, সনৎ নগৰ, [[হায়দৰাবাদ]], [[তেলেংগানা]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, কালাবুৰাগী, [[কৰ্ণাটক]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, আলৱাৰ , [[ৰাজস্থান]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, পাটনা, [[বিহাৰ]] # [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, বেলতলা]], [[গুৱাহাটী]] আন ৩খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব বিভিন্ন বুজা-বুজিৰ চুক্তিৰ অধীনত সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰক দিয়া হৈছে। এই মহাবিদ্যালয়সমূহ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে স্থাপন কৰিছিল যদিও আৰম্ভণিৰেপৰা ৰাজ্য চৰকাৰে পৰিচালনা কৰি আহিছে। সেইবোৰ হ'ল— * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোল্লাম, [[কেৰালা]] * শ্ৰী লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় মণ্ডী, [[হিমাচল প্ৰদেশ]] * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু ৰাজ্য বীমা চিকিৎসালয়, কোইম্বাটুৰ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে পৰিচালনা কৰা দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ হ'ল— # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়, ৰোহিণী, [[নতুন দিল্লী]] # কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কালাবুৰাগী, [[কৰ্ণাটক]] ভাৰত চৰকাৰে আগন্তুক বছৰসমূহত ভাৰতৰ বিভিন্ন চহৰত আৰু ২০খন ৰাজ্য বীমা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় নিৰ্মাণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Medical Colleges Under ESIC |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113364 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809131015/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113364 |archive-date=August 9, 2017}}</ref> ==নতুন সংশোধন== কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমে ২০১৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰপৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ বীমা আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে মাহিলী মজুৰিৰ সীমা পূৰ্বৰ ১৫,০০০ টকাৰপৰা ২১,০০০ টকালৈ বৃদ্ধি কৰে। অৱদানৰ হাৰ ৬.৫ শতাংশৰপৰা ৪ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ অংশ ৩.২৫ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰীৰ অংশ ০.৭৫ শতাংশ।<ref>{{Cite web|last=A|first=Aruna|date=2021-11-09|title=ESI Scheme- Applicability|url=https://www.legalbay.co.in/post/applicability-of-esi|access-date=2022-02-03|website=Legal Bay|language=en}}</ref> এই নতুন অৱদানৰ হাৰ ২০১৯ চনৰ ১ জুলাইৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম বনাম নিৰ্মাতা সংস্থা সংঘ=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্মাণ শ্ৰমিকসকলৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আঁচনি প্ৰযোজ্য কৰাৰ বিষয়ত স্থগিতাদেশ জাৰি কৰে।<ref>{{cite web |author1=Supreme Court of India |url=https://labourlawadvisor.com/upload/Judgement/e9bacb5d38da4b8a8c1aba8ffd4f608b.pdf |website=www.labourlawadvisor.com |access-date=15 October 2022 |location=SLP 13351/2018| title= BUILDERS ASSOCIATION OF INDIA vs THE EMPLOYEES STATE INSURANCE CORPORATION & ORS.}}</ref> ===কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম বনাম টেক্সমো ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ=== কৰ্মচাৰীক দিয়া যাতায়াত বা ভ্ৰমণ ভাট্টাক কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইনৰ ২(২২) ধাৰা অনুসৰি মজুৰি হিচাপে গণ্য কৰা নহয়।<ref>{{cite web |title=ESIC vs Texmo Industries |url=https://labourlawadvisor.com/upload/Judgement/7a558dd9f5e749eca509611efaeafb16.pdf |website=www.labourlawadvisor.com |publisher=Supreme Court of India}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://esic.nic.in/ কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ মুখ্য কাৰ্যালয়] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শ্ৰম আইন]] nuck8cu2s7gqxkahhlkqeq1705mr4bt 0 139499 635768 635404 2026-09-16T13:38:09Z AjayDas 12623 635768 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== {{More citations needed section|date=May 2021}} কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন [[বিচাৰযোগ্যতা|অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক]] ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু [[স্বনিয়োজিত ব্যক্তি]]ক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== {{Unreferenced section|date=May 2021}} ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | स्वीकृत পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ হৈছে ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত [[এছএমএছ|চমু বাৰ্তা সেৱা]] আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== [[তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== [[দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} rhpnnx71xworhvw825sfz68gwpuvt9i 635770 635768 2026-09-16T13:41:00Z AjayDas 12623 /* */ 635770 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== {{More citations needed section|date=May 2021}} কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন [[বিচাৰযোগ্যতা|অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক]] ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু [[স্বনিয়োজিত ব্যক্তি]]ক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== {{Unreferenced section|date=May 2021}} ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | स्वीकृत পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ হৈছে ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত [[এছএমএছ|চমু বাৰ্তা সেৱা]] আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== [[তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== [[দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 5555u526k8rettiacsys7mpgu3ti1e2 635771 635770 2026-09-16T13:42:29Z AjayDas 12623 /* উৎপত্তি */ 635771 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু [[স্বনিয়োজিত ব্যক্তি]]ক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== {{Unreferenced section|date=May 2021}} ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | स्वीकृत পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ হৈছে ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত [[এছএমএছ|চমু বাৰ্তা সেৱা]] আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== [[তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== [[দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ogmh8iwvq56p9vjtbwhprglw22iok46 635772 635771 2026-09-16T13:44:09Z AjayDas 12623 /* উৎপত্তি */ 635772 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু [[স্বনিয়োজিত ব্যক্তি]]ক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== {{Unreferenced section|date=May 2021}} ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | स्वीकृत পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ হৈছে ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত [[এছএমএছ|চমু বাৰ্তা সেৱা]] আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== [[তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== [[দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 1shxqyunkztj694hvw2epqsq1757nqz 635774 635772 2026-09-16T13:46:01Z AjayDas 12623 /* শেহতীয়া বিকাশ */ 635774 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== {{Unreferenced section|date=May 2021}} ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | स्वीकृत পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ হৈছে ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত [[এছএমএছ|চমু বাৰ্তা সেৱা]] আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== [[তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== [[দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 8w3dm04fus5bufvfrxnjs2jpvmktuw7 635775 635774 2026-09-16T13:48:42Z AjayDas 12623 /* গাঁথনি */ 635775 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | স্বিকৃত পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ {{en|Universal Account Number}} ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত এছএমএছ বা চমু বাৰ্তা সেৱা আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== [[তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== [[দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 6dmrfwcmo7cyk6j0iboomhbvxw4vr8j 635776 635775 2026-09-16T13:50:50Z AjayDas 12623 /* গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায় */ 635776 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | স্বিকৃত পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ {{en|Universal Account Number}} ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত এছএমএছ বা চমু বাৰ্তা সেৱা আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়| ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==এইটোও চাওক== * [[৪০১কে]] * [[ৰথ আইআৰএ]] * [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱসৰ আঁচনি]] * [[ব্যক্তিগত অৱসৰ হিচাপ]] * [[যুক্তৰাজ্যৰ পেঞ্চন]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} nw065m9zl625cmwz4iaityl9h3h27b3 635778 635776 2026-09-16T13:51:13Z AjayDas 12623 635778 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | স্বিকৃত পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ {{en|Universal Account Number}} ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত এছএমএছ বা চমু বাৰ্তা সেৱা আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়| ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} nflbjmb04p3fr31nvj6kn0iay2wnm24 635779 635778 2026-09-16T13:52:01Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰতীয় শ্ৰম আইন]] using [[WP:HC|HotCat]] 635779 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | স্বিকৃত পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ {{en|Universal Account Number}} ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত এছএমএছ বা চমু বাৰ্তা সেৱা আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte}}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়| ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION}}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India|access-date=9 August 2022}}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শ্ৰম আইন]] f36bcbiexjrg8ud40fzrvtuaze3bilu 635892 635779 2026-09-17T05:35:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635892 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা | seal_size = 180 | logo = EPFO official logo.gif | native_name = | type = [[সংস্থা]] | formed = {{Start date|df=yes|1952|03|04}} |chief1_name = ৰমেশ কৃষ্ণমূৰ্তি | chief1_position = মুখ্য ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত | headquarters = প্লেট এ, ভূমিতল, কাৰ্যালয় ভৱন-২, পূব কিডৱাই নগৰ, <br />[[নতুন দিল্লী]] | jurisdiction = [[ভাৰত]] | parent_department = [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]], [[ভাৰত চৰকাৰ]] | parent_agency = কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ | website = {{URL|epfo.gov.in}} }} '''কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা''' ('''ইপিএফঅ''') হৈছে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ [[নিয়ন্ত্ৰণ]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক [[ভৱিষ্যনিধি]]ৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।<ref>{{Cite web |last=Shubhi |date=2026-06-01 |title=EPF Coverage under the ₹15,000 Wage Ceiling: Membership and Contribution Rules Explained |url=https://www.scconline.com/blog/post/2026/06/01/15000-wage-ceiling-epf-coverage-membership-contributions/ |access-date=2026-06-24 |website=SCC Times |language=en-US}}</ref> সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Aprajita |date=2025-02-13 |title=Saying no to EPF isn’t easy—but it’s possible |url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/epf-epf-opt-out-employees-provident-fund-epf-withdrawal-rules-epf-contribution-provident-fund-opt-out-epf-eligibility-11739430038116.html |access-date=2026-06-24 |website=mint |language=en}}</ref> স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-06-23 |title=You Do Not Need ₹15 Crore to Retire Comfortably: How Bonds Can Build Predictable Retirement Income |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/bonds/you-do-not-need-15-crore-to-retire-comfortably-how-bonds-can-build-predictable-retirement-income/articleshow/131937636.cms |access-date=2026-06-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।<ref>Section 16, [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/16823/1/aA2020-36.pdf Code on Social Security, 2020]</ref> কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক। ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক [[পেঞ্চন]] আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epfindia.com/site_en/International_workers.php|title=EPFO -- International Workers|website=[www.epfindia.com](http://www.epfindia.com)}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/personal-finance-news/interest-rate-on-public-provident-fund-cut-to-8-1-from-8-7/articleshow/51459583.cms |title=Interest rate on Public Provident Fund cut to 8.1% from 8.7%|newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=http://economictimes.indiatimes.com/wealth/invest/epfo-to-invest-more-in-government-bonds-amid-corporate-loan-defaults/articleshowsp/51460223.cms |title=EPFO to invest more in government bonds amid corporate loan defaults |newspaper=[[দ্য ইকনমিক টাইমছ]] |date=18 March 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা [[আইনী সংস্থা]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/epfo-data-shows-9-73-lakh-jobs-created-in-september-highest-in-past-13-months/story/293043.html|title=EPFO data shows 9.73 lakh jobs created in September, highest in past 13 months|website=[www.businesstoday.in|access-date=16](http://www.businesstoday.in|access-date=16) December 2016}}</ref> বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত [[সামাজিক সুৰক্ষা বিধি, ২০২০]] কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=NIRBADH SEAMLESS SERVICE DELIVERY EPFO to e-EPFO |url=https://www.epfindia.gov.in/site_docs/PDFs/Updates/Nirbadh_EPFO_to_e%20EPFO.pdf |accessdate=11 February 2024 |publisher=epfindia.gov.in/}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।<ref>{{cite news|date=16 October 2014|title=PM Narendra Modi unveils labour reforms; launches Universal Account Number for employees|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/44833365.cms|work=The Economic Times}}</ref> সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে। ==উৎপত্তি== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ [[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]ৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{cite news |last1=Abdul Wasit |title=epfo the backbone of indias organized sector workforce |url=https://epfuan.in/epfo-the-backbone-of-indias-organized-sector-workforce/ |newspaper=Epf Login - Uan Login |publisher=Abdul Wasit |access-date=30 September 2023 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।<ref>{{Cite web |date=1925-08-27 |title=The Provident Funds Act, 1925 |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-print-136.html |access-date=2023-04-23 |website=bdlaws.minlaw.gov.bd}}</ref> ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়। ১৯৫০ চনত প্ৰণীত [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |title=Article 41 in Constitution of India |url=https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722145726/https://indiankanoon.org/doc/1975922/ |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-16 |website=indiankanoon.org}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=What is Employees Provident Fund Organization { EPFO }? {{!}} Meaning & Definition |url=https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414143400/https://www.keka.com/glossary/epfo |archive-date=2024-04-14 |access-date=2026-07-16 |website=Keka HR |language=en}}</ref> আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=The Central Board of Trustees (CBT) - C4S Courses |url=https://c4scourses.in/study-material/the-central-board-of-trustees-cbt/ |access-date=2026-07-16 |language=en-GB}}</ref> পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Employees' Provident Fund India |url=https://www.epfindia.gov.in/site_en/AboutEPFO.php}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ। আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে: # কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২ # কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬ # কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত) ==শেহতীয়া বিকাশ== ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে। ২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Yogima Seth |title=EPFO wants wage, headcount limits to be removed |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/epfo-wants-wage-headcount-limits-to-be-removed/articleshow/93868079.cms |access-date=2022-09-05}}</ref> ==গাঁথনি== ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=71st Annual Report 2023-24|url= https://www.epfindia.gov.in/site_docs/Annual_Report/Annual_Report_2023-24.pdf |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়। ===মণ্ডল, অঞ্চল আৰু জিলা=== ===দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- |<ref>{{Cite web |title=Draft recruitment rules of Commissioners' cadre in EPFO|url=https://epfindia.gov.in |access-date=2025-07-31 |website=epfindia.gov.in}}</ref> ! scope="col" | ভাৰত চৰকাৰৰ দৰমহাৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | পদবীসমূহ ! scope="col" | স্বিকৃত পদৰ সংখ্যা |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ১ |দৰমহাৰ স্তৰ ৮ |প্ৰৱৰ্তন বিষয়া (ইঅ’) (পৰিদৰ্শক)/হিচাপ বিষয়া (এঅ’)/শাখা বিষয়া (এচঅ’) (গোট-খ) | তথ্য নাই |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ২ |দৰমহাৰ স্তৰ ১০ |'''সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এপিএফচি)/সহকাৰী সঞ্চালক (এডি)''' |৪৫৫ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৩ |দৰমহাৰ স্তৰ ১১ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ (আৰপিএফচি-২)/উপ-সঞ্চালক (ডিডি)''' |৩০২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৪ |দৰমহাৰ স্তৰ ১২ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (আৰপিএফচি-১)/সঞ্চালক''' |২৪০ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৫ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ |'''আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-১ (এনএফএছজি) (আৰপিএফচি-১ এনএফএছজি)''' |জ্যেষ্ঠ কৰ্তব্য পালন কৰা পদসমূহৰ ৩০% (দৰমহাৰ স্তৰ ১১ আৰু ওপৰৰ) |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৬ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৩ক |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (এডল. চিপিএফচি)''' |৩২ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৭ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৪ |'''অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত প্ৰধান কাৰ্যালয় (এডল. চিপিএফচি এইচকিউ)'''/ '''বিত্তীয় উপদেষ্টা আৰু মুখ্য হিচাপ বিষয়া (এফএএণ্ডচিএও)'''/'''মুখ্য সতৰ্কতা বিষয়া (চিভিও)'''/ '''সঞ্চালক পিডিএনএএছএছ''' |১৩ |- ! scope="row" style="background:#efefef; " | ৮ |দৰমহাৰ স্তৰ ১৫ |'''কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত (চিপিএফচি)''' |১ |} ===সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ=== সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ {{en|Universal Account Number}} ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে। সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত এছএমএছ বা চমু বাৰ্তা সেৱা আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news|last=Motiani|first=Preeti|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-transfer-your-epf-account-online/articleshow/71934423.cms?from=mdr|title=How to transfer your EPF account online|date=13 January 2020|work=The Economic Times|access-date=14 April 2020}}</ref> ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epfuanlogin.com/epfo-uan-login/|title=uan Registration & activation status procedure|date=30 April 2018|website=epfuanlogin}}</ref> তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.epfuanlogin.com/epf-balance-and-epfo-balance/|title=3+ ways to know your EPF Balance with uan & mobile|date=30 September 2018|newspaper=Epf Uan Login}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে। কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2018-12-01 |title=How to Download UAN Card at unifiedportal-mem.epfindia.gov.in? - EPF UAN LOGIN |url=https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230301/https://www.epfuanlogin.com/download-uan-card/ |archive-date=2018-12-20 |access-date=2026-05-22 |work=EPF UAN LOGIN |language=en-US}}</ref> ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি== ১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Employees’ Pension Scheme |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726152408/https://labour.gov.in/sites/default/files/PIB1813167.pdf |archive-date=2022-07-26 |access-date=2026-05-22 |website=[[শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল: * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। * ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। * ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1606576 | title=Employees' Pension Scheme (Amendment) Scheme, 2020 }}</ref> ==ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি== কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-08-21 |title=EPFO hikes death relief fund ex Gratia to Rs 15 lakh, simplifies processes - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/retirement-planning/story/epfo-hikes-death-relief-fund-ex-gratia-to-rs-15-lakh-simplifies-processes-490446-2025-08-21 |access-date=2025-08-22 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telugu |first=10TV |last2=sreehari |date=2025-08-22 |title=ఈపీఎఫ్ఓ ఖాతాదారులకు బిగ్ అప్‌డేట్.. డెత్ రిలీఫ్ ఫండ్ ఎక్స్‌గ్రేషియా రూ. 15లక్షలకు పెంపు.. ఫుల్ డిటెయిల్స్..! |url=https://10tv.in/telugu-news/business/big-update-for-epfo-subscribers-death-relief-fund-ex-gratia-hiked-to-rs-15-lakhs-sh-981758.html |access-date=2025-08-22 |website=10TV Telugu |language=te}}</ref> ==বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই== ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।<ref>[http://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 PF for International Workers]</ref> বৰ্তমান,{{When|date=July 2025}} ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:<ref>[https://www.epfindia.gov.in/site_en/International_workers.php EPFO|| International Workers]</ref> {| class="wikitable" |- | বেলজিয়াম || জাৰ্মানী || ছুইজাৰলেণ্ড |- | লাক্সেমবাৰ্গৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি || ফ্ৰান্স || ডেনমাৰ্ক |- | কোৰিয়া গণৰাজ্য || নেডাৰলেণ্ড || হাংগেৰী |- | ফিনলেণ্ড || ছুইডেন || চেক গণৰাজ্য |- | নৰৱে || অষ্ট্ৰিয়া || কানাডা |- | অষ্ট্ৰেলিয়া || জাপান || পৰ্তুগাল |} ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান=== বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়। স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=https://labourlawadvisor.com/ArticleDetails.aspx?Id=6 |website=labourlawadvisor.com}}</ref> ==ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা== ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি '''ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে। ''' ===ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি=== # পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা; # কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা; # কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা; # সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।<ref>{{cite web |date=March 2019 |title=Provident Fund applicability on allowances: Supreme Court Ruling |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |website=Deloitte |access-date=2026-09-11 |archivedate=2024-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240726233511/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/tax/in-tax-provident-fund-applicability-allowances-noexp.pdf |deadurl=yes }}</ref> ===শতাংশৰ বিভাজন=== ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services - Labour Law Advisors |url=http://www.labourlawadvisor.com/FAQ.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date= }}</ref> ==গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়== ===সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)=== [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়| ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2023-08-17 |title=CIVIL APPEAL NO. 9284 OF 2013 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804152950/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2026-05-22 |website=SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION |archivedate=2026-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260912012450/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/31676/31676_2011_11_104_46149_Order_17-Aug-2023.pdf |deadurl=yes }}</ref> ===ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২=== তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে। উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite journal |title=DNA Fingerprinting vs APFC-II |journal=Labour Law Reporter |volume=1 |page=1242}}</ref> ===পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য=== ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।<ref>{{cite web |title=2232_2008_Judgement_28-Feb-2019 |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=9 August 2022 |archivedate=14 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250614163123/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2008/2232/2232_2008_Judgement_28-Feb-2019.pdf |deadurl=yes }}</ref> ===চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য=== দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।<ref>{{cite web |title=HMP Consultancy Services-Judgements |url=http://labourlawadvisor.com/Judgements.aspx |website=HMP Consultancy Services |access-date=4 December 2021}}</ref> সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শ্ৰম আইন]] biegtrniwcdquh5va2a2qneq1yyueir 0 139502 635828 634897 2026-09-16T15:49:06Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635828 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ধাৰী দেৱী | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Uttarakhand | pushpin_caption = উত্তৰাখণ্ডত ইয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.214|N|78.77592|E|type:landmark_region:IN-UL|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[উত্তৰাখণ্ড]] | district = শ্ৰীনগৰ, [[উত্তৰাখণ্ড]] <br>পৌৰী গড়ৱাল<ref>{{Cite web |title=Dhari Devi Temple {{!}} District Pauri Garhwal, Government of Uttarakhand {{!}} India |url=https://pauri.nic.in/tourist-place/dhari-devi-temple/ |access-date=2025-06-01 |language=en-US}}</ref> | location = কল্যাসৌৰ | elevation_m = 560 | deity = [[কালী]] (ধাৰী দেৱী) | festival = [[নৱৰাত্ৰি]] | architecture = উত্তৰ ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলী | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = }} '''ধাৰী দেৱী''' হৈছে ভাৰতৰ [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু পৌৰী গড়ৱাল জিলাৰ মাজৰ [[অলকানন্দা নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটোত দেৱী ধাৰীৰ মূৰ্তিৰ ওপৰৰ অংশটো প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে, আনহাতে মূৰ্তিটোৰ তলৰ অংশটো কালীমাথত অৱস্থিত, য'ত তেওঁক দেৱী [[কালী]]ৰ এক অৱতাৰ হিচাপে পূজা কৰা হয়। ধাৰী দেৱীক উত্তৰাখণ্ডৰ অভিভাৱক দেৱী আৰু পবিত্ৰ [[চাৰ ধাম]]ৰ ৰক্ষাকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title= Goddess Dhari Devi's wrath behind Uttarakhand devastation, believe locals |url= http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130629012224/http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |url-status= dead |archive-date= 29 June 2013 |work= Jagran |date= 2013-06-25}}</ref><ref name="TimesOfIndia">{{cite news |last= Kumar |first= Yogesh |date= 2017-02-26 |title= Dhari devi temple on river Alaknanda awaits relocation since 3 years |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/dhari-devi-temple-on-river-alaknanda-awaits-relocation-since-3-yrs/articleshow/57349486.cms |work= The Times Of India}}</ref> শ্ৰীমদ্ভাৱগৱত পুৰাণৰ গণনা অনুসৰি তেওঁৰ এই উপাসনা স্থলখন ভাৰতৰ ১০৮খন [[শক্তিপীঠ]]ৰ অন্যতম শক্তিপীঠ।<ref>{{Cite web|url=http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328065320/http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|url-status=dead|title=Badarikedar.org|archive-date=28 March 2013|website=www.badarikedar.org}}</ref> == স্থান আৰু ভূগোল == ভাৰতৰ উত্তৰাখণ্ডৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ চহৰৰ মাজত কল্যাসৌৰ গাঁৱত অৱস্থিত ধৰী দেৱী মন্দিৰ। আলাকনন্দ নদীৰ মাজভাগত ৫৬০ মিটাৰ (১,৮৩৭ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো। মন্দিৰৰ সৈতে ৰাস্তাটো সংযোগ কৰি পকী মঞ্চৰ মাজেৰে অলপ খোজ কাঢ়িলেই যাব পাৰি। 2d2f7hp9xnxegv29orsq6cdqsmxxigf 635829 635828 2026-09-16T15:49:38Z Kandarpajit Kallol 6257 পৃষ্ঠা [[ধৰী দেৱী]]ৰ পৰা [[ধাৰী দেৱী]]লৈ Kandarpajit Kallolয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 635828 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ধাৰী দেৱী | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Uttarakhand | pushpin_caption = উত্তৰাখণ্ডত ইয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.214|N|78.77592|E|type:landmark_region:IN-UL|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[উত্তৰাখণ্ড]] | district = শ্ৰীনগৰ, [[উত্তৰাখণ্ড]] <br>পৌৰী গড়ৱাল<ref>{{Cite web |title=Dhari Devi Temple {{!}} District Pauri Garhwal, Government of Uttarakhand {{!}} India |url=https://pauri.nic.in/tourist-place/dhari-devi-temple/ |access-date=2025-06-01 |language=en-US}}</ref> | location = কল্যাসৌৰ | elevation_m = 560 | deity = [[কালী]] (ধাৰী দেৱী) | festival = [[নৱৰাত্ৰি]] | architecture = উত্তৰ ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলী | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = }} '''ধাৰী দেৱী''' হৈছে ভাৰতৰ [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু পৌৰী গড়ৱাল জিলাৰ মাজৰ [[অলকানন্দা নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটোত দেৱী ধাৰীৰ মূৰ্তিৰ ওপৰৰ অংশটো প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে, আনহাতে মূৰ্তিটোৰ তলৰ অংশটো কালীমাথত অৱস্থিত, য'ত তেওঁক দেৱী [[কালী]]ৰ এক অৱতাৰ হিচাপে পূজা কৰা হয়। ধাৰী দেৱীক উত্তৰাখণ্ডৰ অভিভাৱক দেৱী আৰু পবিত্ৰ [[চাৰ ধাম]]ৰ ৰক্ষাকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title= Goddess Dhari Devi's wrath behind Uttarakhand devastation, believe locals |url= http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130629012224/http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |url-status= dead |archive-date= 29 June 2013 |work= Jagran |date= 2013-06-25}}</ref><ref name="TimesOfIndia">{{cite news |last= Kumar |first= Yogesh |date= 2017-02-26 |title= Dhari devi temple on river Alaknanda awaits relocation since 3 years |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/dhari-devi-temple-on-river-alaknanda-awaits-relocation-since-3-yrs/articleshow/57349486.cms |work= The Times Of India}}</ref> শ্ৰীমদ্ভাৱগৱত পুৰাণৰ গণনা অনুসৰি তেওঁৰ এই উপাসনা স্থলখন ভাৰতৰ ১০৮খন [[শক্তিপীঠ]]ৰ অন্যতম শক্তিপীঠ।<ref>{{Cite web|url=http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328065320/http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|url-status=dead|title=Badarikedar.org|archive-date=28 March 2013|website=www.badarikedar.org}}</ref> == স্থান আৰু ভূগোল == ভাৰতৰ উত্তৰাখণ্ডৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ চহৰৰ মাজত কল্যাসৌৰ গাঁৱত অৱস্থিত ধৰী দেৱী মন্দিৰ। আলাকনন্দ নদীৰ মাজভাগত ৫৬০ মিটাৰ (১,৮৩৭ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো। মন্দিৰৰ সৈতে ৰাস্তাটো সংযোগ কৰি পকী মঞ্চৰ মাজেৰে অলপ খোজ কাঢ়িলেই যাব পাৰি। 2d2f7hp9xnxegv29orsq6cdqsmxxigf 635832 635829 2026-09-16T15:52:47Z Kandarpajit Kallol 6257 635832 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ধাৰী দেৱী | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Uttarakhand | pushpin_caption = উত্তৰাখণ্ডত ইয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.214|N|78.77592|E|type:landmark_region:IN-UL|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[উত্তৰাখণ্ড]] | district = শ্ৰীনগৰ, [[উত্তৰাখণ্ড]] <br>পৌৰী গড়ৱাল<ref>{{Cite web |title=Dhari Devi Temple {{!}} District Pauri Garhwal, Government of Uttarakhand {{!}} India |url=https://pauri.nic.in/tourist-place/dhari-devi-temple/ |access-date=2025-06-01 |language=en-US}}</ref> | location = কল্যাসৌৰ | elevation_m = 560 | deity = [[কালী]] (ধাৰী দেৱী) | festival = [[নৱৰাত্ৰি]] | architecture = উত্তৰ ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলী | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = }} '''ধাৰী দেৱী''' হৈছে ভাৰতৰ [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু পৌৰী গড়ৱাল জিলাৰ মাজৰ [[অলকানন্দা নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটোত দেৱী ধাৰীৰ মূৰ্তিৰ ওপৰৰ অংশটো প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে, আনহাতে মূৰ্তিটোৰ তলৰ অংশটো কালীমাথত অৱস্থিত, য'ত তেওঁক দেৱী [[কালী]]ৰ এক অৱতাৰ হিচাপে পূজা কৰা হয়। ধাৰী দেৱীক উত্তৰাখণ্ডৰ অভিভাৱক দেৱী আৰু পবিত্ৰ [[চাৰ ধাম]]ৰ ৰক্ষাকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title= Goddess Dhari Devi's wrath behind Uttarakhand devastation, believe locals |url= http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130629012224/http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |url-status= dead |archive-date= 29 June 2013 |work= Jagran |date= 2013-06-25}}</ref><ref name="TimesOfIndia">{{cite news |last= Kumar |first= Yogesh |date= 2017-02-26 |title= Dhari devi temple on river Alaknanda awaits relocation since 3 years |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/dhari-devi-temple-on-river-alaknanda-awaits-relocation-since-3-yrs/articleshow/57349486.cms |work= The Times Of India}}</ref> শ্ৰীমদ্ভাৱগৱত পুৰাণৰ গণনা অনুসৰি তেওঁৰ এই উপাসনা স্থলখন ভাৰতৰ ১০৮খন [[শক্তিপীঠ]]ৰ অন্যতম শক্তিপীঠ।<ref>{{Cite web|url=http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328065320/http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|url-status=dead|title=Badarikedar.org|archive-date=28 March 2013|website=www.badarikedar.org}}</ref> == স্থান আৰু ভূগোল == ভাৰতৰ উত্তৰাখণ্ডৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ চহৰৰ মাজত কল্যাসৌৰ গাঁৱত অৱস্থিত ধৰী দেৱী মন্দিৰ। আলাকনন্দ নদীৰ মাজভাগত ৫৬০ মিটাৰ (১,৮৩৭ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো। মন্দিৰৰ সৈতে ৰাস্তাটো সংযোগ কৰি পকী মঞ্চৰ মাজেৰে অলপ খোজ কাঢ়িলেই যাব পাৰি। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} iu2m82r98csx3v1l9uqmv1rntcu5p4c 0 139527 635865 635444 2026-09-16T20:15:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635865 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = অসমীয়া গহনা | color = Blue | logo = | image = Priyakshee Kataky.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনা পৰিহিত এগৰাকী [[সত্ৰীয়া]] নৃত‍্যশিল্পী | alternative names = অসমীয়া অলংকাৰ | description = মূলতঃ সোণ, ৰূপেৰে তৈয়াৰ কৰা পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনা | type = হস্তশিল্প | area = অসম | country = ভাৰত | registered = ২০২৫ | material = [[সোণ]], [[ৰূপ]], ৰত্ন, কেঁচা সোণ, মণি, জাংফাই | official website = }} '''অসমীয়া গহনা''' {{en|Assamese jewellery}} বা '''অসমীয়া অলংকাৰ''' ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰাগত হস্তনিৰ্মিত অলংকাৰ। এই গহনা সাধাৰণতে বিশুদ্ধ সোণ, যাক স্থানীয়ভাৱে ''কেঁচা সোণ'' বুলি কোৱা হয়, অথবা সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া ৰূপেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াত প্ৰায়ে বিভিন্ন ৰঙৰ ৰত্ন, মণি, জাংফাই আৰু মীনা কাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="asrlm">{{cite web |url=https://asrlms.assam.gov.in/frontimpotentdata/asomi-product-assamese-jewellery |title=ASOMI Product: Assamese Jewellery |publisher=Assam State Rural Livelihoods Mission|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020729/https://asrlms.assam.gov.in/frontimpotentdata/asomi-product-assamese-jewellery|website=Asomi Assamese Jewellery|archive-date=2024-07-14}}</ref><ref name="toi2025">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/assams-handmade-jewellery-receives-prestigious-gi-tag-a-blend-of-heritage-and-craftsmanship/articleshow/120088994.cms |title=Assam's handmade jewellery receives prestigious GI tag |work=The Times of India |date=8 April 2025}}</ref> ইয়াক [[বিহু]], বিবাহ আৰু অন্যান্য আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত বহুলভাৱে পৰিধান কৰা হয়।<ref name="asrlm"/> == ইতিহাস == অসমত গহনা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা প্ৰাচীন কালৰপৰা চলি আহিছে। প্ৰাচীন লিখিত উৎসসমূহতো অসমত সোণ আৰু অলংকাৰৰ ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''[[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]''ত এই অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত সোণৰ এক প্ৰাচীন উল্লেখ আছে। আনহাতে, ''[[কালিকা পুৰাণ]]'' আৰু ''[[যোগিনী তন্ত্ৰ]]''ত ক্ৰমে ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু সোণৰ পাত্ৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last1=Goswami |first1=Gitanjali |last2=Sarma |first2=Mousumi |title=Assamese Jewellery: The Shimmering Facet of Assamese Culture |journal=SAARC Culture |volume=6 |year=2018 |pages=37–39 |publisher=SAARC Cultural Centre |url=https://saarcculture.org/wp-content/uploads/2019/05/vol6_2018.pdf |access-date=21 July 2026 }}</ref> পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনাৰ নক্সাত সাধাৰণতে অঞ্চলটোৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী, বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ বিভিন্ন বস্তুৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Goswami |first1=Gitanjali |last2=Sarma |first2=Mousumi |title=Assamese Jewellery: The Shimmering Facet of Assamese Culture |journal=SAARC Culture |volume=6 |year=2018 |page=37 |publisher=SAARC Cultural Centre |url=https://saarcculture.org/wp-content/uploads/2019/05/vol6_2018.pdf |access-date=21 July 2026 }}</ref> ''থুৰীয়া''{{efn|Thuria is a traditional earring worn by the Bodo-Kachari tribes, especially those in Upper Assam. Similar earplug type earrings are seen among the tribes of northern Arunachal Pradesh like Mishmis, Nyishis and Adis. The Bodos call the Thuria ''"Doula"''<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1387 Doula earings of Bodo tribe]</ref>. Similar earplug earings worn by Dimasa women are called ''"Khmaothai"''<ref>[https://bododimasaarchive.org/digital-heritage/khmaothai Khmaothai Dimasa earrings]</ref>, while those worn by Tripuri women are called ''"Wakhum"''.}}, ''মাদলি''{{efn|''"Li"'' in Deori language means necklace; ''"Li-Kotung"'' means necklace and earrings<ref>{{cite web |title=Jewellery |url=https://www.xobdo.org/dic/jewellery |website=Xobdo.org |access-date=21 July 2026 }}</ref>. ''Madoli'', ''Junbiri'', ''Dugdugi'' are some of the ornaments the Deori women use while performing ‘Bisu’<ref>{{cite journal |last=Pathak |first=Guptajit |title=A Discourse on the Traditions and Cultural Identity of the Deori Community of Assam |journal=The Creative Launcher |volume=1 |issue=4 |year=2016 |page=58 |doi=10.53032/tcl.2016.1.4.10 |url=https://media.neliti.com/media/publications/566134-a-discourse-on-the-traditions-and-cultur-1de63151.pdf }}</ref>. ''Durum-li'' or ''Madol-li'' are alternate names in Deori language for the same Dhol shaped necklace; "Durum" in Deori and "Madol" in general means Dhol.}}, ''জোনবিৰি'' আৰু ''গাম খাৰু''{{efn|In earlier times, the ''gam kharu'' was worn by tribal chiefs in Assam. Historical chronicles use the title ''gam''—said to be a derivative of the word ''gram''—for chiefs or village headmen among communities such as the [[মিচিং জনগোষ্ঠী|Misings]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|Chutias]] (as in Narai Gam),<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 226.</ref> [[নিচি জনগোষ্ঠী|Daflas]] (as in Kabakkara Gam),<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 221.</ref> [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|Singphos]] (as in Bisa Gam),<ref>{{cite web |title=History |url=https://namsai.nic.in/history/ |website=Namsai District, Government of Arunachal Pradesh |quote=Bisa Gam and Duffa Gam were Singpho chiefs.}}</ref> and [[মিছিমি জনগোষ্ঠী|Mishmis]].<ref>Ian Heath, ''Men-at-Arms: The North-East Frontier 1837–1901'', p. 44.</ref> The ornament is said to have acquired the name ''gam kharu'' because it was a bracelet (''kharu'') worn by a ''gam''.<ref>{{cite web |last=Rahang |first=Manjuli |title=কেৰু, মণি, থুৰিয়াৰ কথাৰে |url=http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9959c79f09c1-9ae9a39bf-9a59c19f09bf9be9f0-9959a59be9f09c7 |website=Vikaspedia |language=as}}</ref> The ''Tungkhungia Buranji'' also records the ''gam kharu'' as a bracelet worn by men.<ref>Bhuyan, S. K., ''Tungkhungia Buranji'', p. 239.</ref> Although formerly worn by men, the ornament is now primarily associated with women. Gam Kharu is known as Gam Ushung in Deori language<ref>{{cite book |last1=Deori |first1=Probitra |last2=Deori |first2=D. Machiya |title=Deori Language Book |publisher=Deori Development Society |location=Mahadevpur, Arunachal Pradesh |page=13 |url=https://ddsociety.in/Deori%20Language%20Book.pdf |access-date=21 July 2026 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. The Chutia king gifted gold bangles to the Ahom king and his ministers, which could be Gam Kharu since Gam Kharu was generally worn by men. Similar types of bangles worn by Bodo women are called ''Muthi Asan''<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1397 Bodo tribe Muthi Asan bangle]</ref>.}}ৰ উৎপত্তি [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আদি জনগোষ্ঠী আছে। বুৰঞ্জীসমূহত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু পৰৱৰ্তী কালৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ত বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ গহনাৰ ব্যাপক প্ৰচলনৰ কথা উল্লেখ আছে। অঞ্চলটোত যথেষ্ট পৰিমাণে সোণ উৎপাদন হোৱাৰ বাবে অসমৰ ৰাজ্যসমূহৰ ৰজা আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে সোণৰ কাপোৰ আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। ৰজাসকলে ৰত্নযুক্ত সোণৰ আঙঠি, পায়েল, সোণৰ সূতাৰে ফুল বাছি লোৱা পোছাক, ''গামখাৰু'', পাঁচশৰীয়া, সাতশৰীয়া আৰু নশৰীয়া হাৰ আৰু সোণৰ সূতাৰে কাণত ওলোমাই ৰখা মুকুতা পৰিধান কৰিছিল। ৰাণীসকলেও সোণৰ সূতাৰে নক্সা কৰা ''[[মেখেলা-চাদৰ|মেখেলা]]'' আৰু বিভিন্ন সোণৰ অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল।<ref name="ইতিহাস">{{cite book |title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ |trans-title=Six Hundred Years Remembered by History |publisher=বনলতা |last=ৰাজকুমাৰ |first=সৰ্বানন্দ |year=2000 |isbn=81-7339-308-7 |language=as}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ তাম্ৰফলকত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন ''স্বৰ্ণকাৰ'' বা সোণাৰিৰ উল্লেখ আছে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji, p.588</ref> শেষৰজন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা নীতিপালে আক্ৰমণকাৰী আহোম সেনাৰ সৈতে শান্তি স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে আহোম ৰজা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকললৈ বহুতো উপহাৰ পঠিয়াইছিল। এই উপহাৰৰ ভিতৰত সোণৰ কেৰু কাণফুলি<ref>"Then the Chutiâ king sent to our king Katakis with the following things to sue for peace - a pair of gold Keru earings (Tong-ru-Khang-kham), golden cloth (sin-kham) and cotton cloth(sin-phra-nun)."{{harvcol|Jacquesson|p=8}}</ref>{{efn|Other Buranji references include Satsari Buranji<ref>Satsari Buranji, p. 58</ref>, Deodhai Assam Buranji<ref>Deodhai Buranji,"ৰজাদেৱলৈ সন্দেশ দি আহিছিল: সোণৰ কেৰু ১ যোৰ, সোণোৱালী কাপোৰ ১ জোৰ, নৰা কাপোৰ এখান।" </ref> and Purani Assam Buranji<ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref>}}, সোণৰ খাৰু<ref>Bhuyan, S.K, "Assam Buranji (SM)", p.11</ref> আৰু সোণৰ ভৰিৰ খাৰু আছিল।<ref> "Then the Sutiyâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi (''Kup-ngiun-kham''), gold bracelets (''Mao-kham''), gold basket (''Liu-kham''), gold box (''Khup-kham''), gold foot bangles (''Khu-tin-kham''), gold pirâ (''Kham-ku''), horse (''Ma''), elephant (''Chang-pai''), and two Âroans (''Phra-nun'') and Xorais (''Phun'') to the Ahom king."{{harvcol|Jacquesson|p=12}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1939|p=56}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাণীৰ সোণৰ কঁকালী লৈ [[শদিয়া]]ৰ দেৱালয়ত আগবঢ়াইছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Assam Buranji (SM)", p.11, "ঘৈণীয়েককো কঙ্কালত কাটি শালত দি‌ থলে। ‌ কঁকালৰ সোণৰ কঙ্কালি তাৰ শদিয়াৰ দেওঘলৈ দিলে।" </ref> গহনাৰ লগতে অলংকাৰ নিৰ্মাণত পাৰদৰ্শী বহুতো শিল্পী, যেনে সোণাৰি, চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]]ৰপৰা আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{citation | first = S L | last = Baruah | title = A Comprehensive History of Assam | year = 1986 | publisher = Munshiram Manoharlal |page=230 }}</ref>{{efn|As per Buranjis, Nangram, the queen of Ahom king [[স্বৰ্গদেউ সুৰম্ফা|Bhoga Raja]] was a daughter of a Chutia ''sonari'' (goldsmith)<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.87</ref>}} আহোম ৰজা [[স্বৰ্গদেউ]] [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[কোচবিহাৰ]]ৰ সুন্দৰ গোহাঁইৰ সৈতে অহা লোকসকলে আহোম ৰাজ্যত সোণাৰি হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>Barbarua, Hiteswar, ''Ahomar Din'',p. 460</ref> [[স্বৰ্গদেউ]] [[চুৰাম্‌ফা]]ৰ ৰাজত্বকালত (১৬৪১–১৬৪৪), যাক বুৰঞ্জীত ''ভগা ৰজা'' বুলি কোৱা হয়, আহোম ৰাজদৰবাৰত পোছাক, অলংকাৰ আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ অন্যান্য বাহ্যিক চিহ্নৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান নিয়ম প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। হিন্দুসকলক সোণৰ মণি, আঙঠি আৰু ''থুৰীয়া'' পৰিধান কৰিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছিল। আহোমসকলকো তেওঁলোকৰ সামাজিক মৰ্যাদা অনুসৰি জীৱন-যাপন কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল। কোনো আহোমে নিৰ্ধাৰিত মৰ্যাদাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে তেওঁক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হ'ব পাৰিছিল। এই নিয়মসমূহৰ লগতে ঘৰ নিৰ্মাণ আৰু মহিলাৰ পোছাকৰ ক্ষেত্ৰতো কিছুমান নিষেধাজ্ঞা আছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |page=28 |quote= Bhogaraja extended the road to Salguri. Before ascending to the throne in the presence of his Gohains, Ranga Phukan was sacrificed...That year it was stipulated that Hindus could not build houses with an upper beam. Neither could they wear gold beads, rings and Thuriya. 88 Even Ahoms were to live according to their standards. If they tried to exceed their position, they were to be put to death. Hindu women were forbidden from wearing fancy Mekhala Chaddar. Such an offence carried a death sentence. All these rules were made at this time. |isbn=9788185319612}}</ref> আহোম ৰজা [[স্বৰ্গদেউ]] [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত অসমত সোণৰ অলংকাৰৰ গুণগত মান আৰু নিৰ্মাণশৈলী উন্নত কৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰচেষ্টা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণ অনুসৰি অসমৰ সোণাৰিসকলক [[জয়পুৰ]] আৰু [[বাৰাণসী]]ৰ দৰে চহৰলৈ অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ উন্নত কৌশল শিকিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref name="Ahom">{{cite book | title=Ahomor Din | publisher=Assam Publishing Company | author=Barbaruah, Hiteswar |year=1981 | pages=500}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত অলংকাৰ তুলনামূলকভাৱে কম উন্নত বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰশিক্ষণ লৈ উভতি অহাৰ পাছত ৰজাই দুজন প্ৰশিক্ষিত শিল্পীক ''ৰাজশাল''ত নিযুক্ত কৰে আৰু তেওঁলোকক ''বৰদলৈ'' উপাধি প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ দক্ষতা উন্নত হয়।<ref name="Ahom"/> পৰৱৰ্তী সময়ত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া অলংকাৰৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পায় আৰু অসমত সোণাৰি শিল্প এটা সমৃদ্ধ কুটীৰ উদ্যোগলৈ পৰিণত হয়।<ref name="Ahom"/> [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|অসমীয়া গহনা]] == সামগ্ৰী আৰু নিৰ্মাণশৈলী == প্ৰাচীন অসমৰ সোণাৰিসকলে অলংকাৰ আৰু সজ্জাগত সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ বাবে বিভিন্ন বিশেষ সঁজুলি আৰু উপকৰণ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। [[File:Juroon.jpg|thumb|[[জোৰোণ]], দৰাৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে কইনাক গহনা পিন্ধোৱা অসমীয়া বিবাহৰ এক অনুষ্ঠান]] সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত ''মথানি'' (ডাঙৰ, মজলীয়া আৰু সৰু কটাৰী), ''চৰাই মথানি'' (এখন সৰু পিতলৰ কটাৰী), ''ৰেছনি'', ''নৰনি'', ''আফুৰি'', ''ঘৰ'', ''থিহা'', ''কাটি'', ''ঘুটি'', ''ফালি'', ''আখা'', ''ৰেতি'', ''ঘটনি'', ''শান'', ''মুহি'', ''ঢালনা'', ''কাকন'', ''চেপেনা'', ''লেপ'' আৰু ''চাৰাহ'' আছিল।<ref name="Ahom"/> ইয়াৰ উপৰি অঞ্চলভেদে বিভিন্ন পৰম্পৰাগত সঁজুলি আৰু যন্ত্ৰ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ''গোটালিমাৰিয়া'', ''ঢেকা'', ''ভাটি'', ''ফেটি-চাতুলি'', ''চাতুলি'', ''আকুৰি'', ''খান'', ''জাৰণ'', ''মাৰপা'', ''বিৰি মাথা'', ''মিৰি ছাকো আখা'', ''পাচাৰাংগী'', ''ফুকচুংগা'', ''চানা'', ''কসাটি শিল'', ''ৰোগান'' আৰু ''খোলনি'' উল্লেখযোগ্য।<ref name="Ahom" /> পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনা প্ৰধানকৈ তলত দিয়া সামগ্ৰীৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়— * [[সোণ]] (কেঁচা সোণ) – সাধাৰণতে উচ্চ বিশুদ্ধতাৰ * [[ৰূপ]] – প্ৰায়ে সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া * ৰত্ন আৰু মীনা – ৰঙা, সেউজীয়া, নীলা, ক'লা আৰু বগা ৰঙত<ref name="toi2025"/> * বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ মণি * জাংফাই শিল্পীসকলে প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মলৈ চলি অহা হাতেৰে নিৰ্মাণৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত খোদাই, তাঁৰকাম আৰু মীনা সজ্জা উল্লেখযোগ্য। নক্সাত প্ৰায়ে চৰাই, ফুল, বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতীকৰ আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="asrlm"/> == অসমীয়া গহনাৰ প্ৰকাৰ == === ডিঙিৰ অলংকাপৰ === ==== জোনবিৰি ==== [[File:জোনবিৰি.jpeg|thumb|জোনবিৰি]] ''[[জোনবিৰি]]'' অসমীয়া গহনাৰ অন্যতম পৰিচিত অলংকাৰ। ইয়াৰ আকৃতি অৰ্ধচন্দ্ৰ বা জোনৰ দৰে। ''জোন'' শব্দৰপৰা ইয়াৰ নামটো আহিছে। ইয়াক বিহু আৰু বিবাহৰ সময়ত বহুলভাৱে পৰিধান কৰা হয়। ==== ঢোলবিৰি ==== [[File:Dholbiri, en Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|ঢোলবিৰি আৰু মতাবিৰি]] ''[[ঢোলবিৰি]]''ক ''মতাবিৰি'' বুলিও কোৱা হয়। ই ''[[অসমৰ ঢোল|ঢোল]]''ৰ আকৃতিৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰা এটা পৰম্পৰাগত হাৰ। ইয়াত জটিল নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="asrlm"/> ঐতিহাসিকভাৱে ''মতাবিৰি'' শব্দটো ৰত্ন ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ নিৰ্মাণ কৰা ডাঙৰ ঢোল আকৃতিৰ অলংকাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আগৰ কালত এই অলংকাৰ কেৱল পুৰুষসকলেই পৰিধান কৰিছিল।<ref name="Ahom"/> বৰ্তমান ''ঢোলবিৰি'' অলংকাৰত ৰত্নৰ লগতে ক'লা, ৰঙা আৰু সেউজীয়া ৰঙৰ মীনা কাম কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে আৰু বৰ্তমান মহিলাসকলেও ইয়াক পৰিধান কৰে।<ref name="asrlm" /> ==== দুগদুগি ==== ''দুগদুগি'' বা ''দুগদুগী'' হৈছে সৰু পাতৰ আকৃতিৰ সোণৰ লকেট। ইয়াক ডিঙিৰপৰা বুকুলৈ ওলোমাই পৰিধান কৰা হয়।<ref name="asrlm"/> === খাৰু === ==== গামখাৰু ==== [[File:Gamkharu.jpg|thumb|গামখাৰু]] ''[[গামখাৰু]]'' হৈছে সাধাৰণতে সোণ বা ৰূপেৰে নিৰ্মিত বহল পৰম্পৰাগত খাৰু। ইয়াৰ উৎপত্তি আহোম-পূৰ্ব যুগলৈ বুলি ধৰা হয়। ই শক্তি, সমৃদ্ধি আৰু নাৰীৰ ক্ষমতাৰ প্ৰতীক। ঐতিহাসিকভাৱে ইয়াৰ সৈতে ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পৰ্ক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ই কইনাৰ এটা সাধাৰণ অলংকাৰত পৰিণত হয়। === কাণফুলি === ==== কেৰু ==== ''কেৰু'' হৈছে নলাকাৰ বা পাক খোৱা আকৃতিৰ কাণফুলি। ইয়াত প্ৰায়ে মীনা আৰু ৰত্নৰ কাম কৰা হয়।<ref name="asrlm"/> ==== লোকাপাৰ ==== ''লোকাপাৰ'' কাণফুলিত ইজনে সিজনৰফালে মুখ কৰি থকা দুটা পাৰ চৰাইৰ আকৃতি থাকে। ইয়াক প্ৰেম আৰু সংগীৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="evolution">{{cite web |url=https://assamesejewellery.com/the-evolution-of-jewellery-traditions-in-assam |title=The Evolution of Jewellery Traditions in Assam |publisher=Assamese Jewellery}}</ref> === আঙঠি আৰু অন্যান্য অলংকাৰ === অসমীয়া গহনাৰ ভিতৰত ''সোণপতীয়া'', ''জেঠিনেজীয়া'' আৰু ''বাখৰপতীয়া'' আঙঠিৰ লগতে ''মণি''ৰ দৰে বিভিন্ন মণিৰে নিৰ্মিত অলংকাৰো আছে।<ref name="asrlm"/>[[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|[[থুৰীয়া]], অসমীয়া শৈলীৰ কাণফুলি]] == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == অসমীয়া গহনা পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বিশেষকৈ [[মেখেলা-চাদৰ]]ৰ সৈতে ইয়াক পৰিধান কৰা হয়। বিবাহ, উৎসৱ আৰু [[সত্ৰীয়া|সত্ৰীয়া নৃত্য]] আদি লোকনৃত্যৰ অনুষ্ঠানত ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে।<ref name="asrlm" /> [[যোৰহাট]], [[নগাঁও]], [[বৰপেটা]] আৰু [[শিৱসাগৰ]]ৰ দৰে ঠাইত এই শিল্পৰ প্ৰচলন বিশেষভাৱে দেখা যায়।<ref name="evolution"/> ২০২৫ চনত পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনা ''অসমীয়া গহনা'' নামেৰে ভাৰত চৰকাৰৰপৰা ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰে। ইয়াৰ অনন্য নিৰ্মাণশৈলী আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে এই স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="toi2025" /><ref name="gi">{{cite news |url=https://retailjewellerindia.com/assams-millennia-old-traditional-jewellery-receives-prestigious-geographical-indication-gi-tag/ |title=Assam’s traditional jewellery receives GI tag |work=Retail Jeweller India |date=4 April 2025}}</ref> ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভৰ এই প্ৰক্ৰিয়াত অসম ৰত্ন আৰু গহনা প্ৰচাৰ পৰিষদৰ দৰে সংগঠনে সহায় কৰিছিল। অসম বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদেও এই প্ৰচেষ্টাত সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল।<ref name="gi" /> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation|last=Jacquesson|first=Francois|title=Ahom Buranji Translation : Chutia-Ahom wars|url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations }} *{{citation|last=Barua|first=G.C|title=Ahom Buranji|year=1939|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/56/mode/1up}} {{refend}} {{commons category|Ornaments in Assam|অসমৰ গহনা}} [[শ্ৰেণী:অলংকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ অলংকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] o73wxj5maelir4v5mk50s5rjo3n4e0w 0 139532 635908 635532 2026-09-17T06:30:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635908 wikitext text/x-wiki [[File:Occultation.jpg|thumb|200px|১৯৯৭ চনৰ জুলাই মাহত ভিডিঅ'ৰপৰা লোৱা এই স্থিৰচিত্ৰত, ক্ষয়িষ্ণু [[চন্দ্ৰকলা]]ৰ অন্ধকাৰ প্ৰান্তত উজ্জ্বল তৰা এলডেবাৰণ পুনৰ ওলাই অহা দেখা গৈছে। ]] '''গ্ৰসন''' {{en|Occultation}} দুটা বস্তুৰ মাজত থকা আন এটা বস্তুৰ বাবে পৰ্যবেক্ষকৰপৰা এটা বস্তু সাময়িকভাৱে বা সম্পূৰ্ণৰূপে অদৃশ্য হোৱা এক জ্যোতিৰ্বৈজ্ঞানিক পৰিঘটনা। এই শব্দটো সাধাৰণতে [[জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে সন্মুখত থকা কোনো বস্তুৱে পিছফালে থকা বস্তু এটাক দৃষ্টিৰপৰা আঁতৰাই পেলোৱা যিকোনো পৰিস্থিতিৰ বাবেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। এই সাধাৰণ অৰ্থত, কম উচ্চতাত উৰি থকা বিমানৰপৰা দেখা দৃশ্যতো গ্ৰসন ঘটে। তেনে ক্ষেত্ৰত সন্মুখৰ বস্তুবোৰে দূৰত থকা বস্তুবোৰক সময়ৰ লগে লগে সলনি হোৱা দৃশ্যয়ে ঢাকি পেলায়। যদি ওচৰৰ বস্তুটোৱে দূৰৰ বস্তুটো সম্পূৰ্ণৰূপে ঢাকি নেপেলায়, তেন্তে সেই ঘটনাক ''[[অতিক্ৰমণ (জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান)|অতিক্ৰমণ]]'' বুলি কোৱা হয়। অতিক্ৰমণ আৰু গ্ৰসন দুয়োটাকে সাধাৰণভাৱে ''অৱৰোধন'' বুলিও কোৱা হয়। কোনো বস্তুৰ ছাঁ পৰ্যবেক্ষকৰ ওপৰত পৰিলে তাক [[গ্ৰহণ]] বুলি কোৱা হয়। গ্ৰসন আৰু বিশেষকৈ [[সূৰ্যগ্ৰহণ]]ৰ প্ৰতীক হৈছে [[file:Occultation symbol.svg|🝵]] (U+1F775 🝵)। == জোনৰদ্বাৰা গ্ৰসন == {{distinguish|চন্দ্ৰগ্ৰহণ}} [[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP.jpg|left|thumb|232x232px|৮ নৱেম্বৰ ২০২২ৰ [[চন্দ্ৰগ্ৰহণ]]ৰ সময়ত [[ইউৰেনাছ]]ৰ গ্ৰসন। ]] [[File:Occultation.ogv|thumb|চন্দ্ৰৰদ্বাৰা এটা তৰাৰ গ্ৰসন। |230x230px]] গ্ৰসন শব্দটো সৰ্বাধিক ব্যৱহাৰ কৰা হয় '''জোনৰ গ্ৰসন''' বুজাবলৈ। জোনে পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে কক্ষপথত ঘূৰি থকাৰ সময়ত সঘনাই কোনো তৰাৰ সন্মুখেৰে পাৰ হৈ তৰাটোক ঢাকি পেলোৱা ঘটনাক জোনৰ গ্ৰসন বোলে। তৰাৰ তুলনাত জোনৰ [[কৌণিক বেগ]] প্ৰতি ছেকেণ্ডত ০.৫৫ [[কোণীয় মিনিট#প্ৰতীক, সংক্ষিপ্ত ৰূপ আৰু উপবিভাগ|কোণীয় ছেকেণ্ড]] বা ২.৭ মাইক্ৰ'ৰেডিয়ান। জোনৰ বায়ুমণ্ডল অতি পাতল আৰু তৰাৰ [[কৌণিক ব্যাস#জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানত ব্যৱহাৰ|কৌণিক ব্যাস]] সৰ্বাধিক ০.০৫৭ [[কোণীয় ছেকেণ্ড]] বা ০.২৮ মাইক্ৰ'ৰেডিয়ান। সেয়েহে জোনে কোনো তৰাক ঢাকি পেলালে তৰাটো জোনৰ প্ৰান্তত ০.১ ছেকেণ্ড বা তাতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰতে অদৃশ্য বা পুনৰ দৃশ্যমান হয়। জোনৰ অন্ধকাৰ প্ৰান্তত হোৱা ঘটনাবোৰ পৰ্যবেক্ষকৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ তাত উজ্জ্বলতাৰ বাধা কম হোৱাৰ বাবে ঘটনা সহজে পৰ্যবেক্ষণ আৰু সময় নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। জোনৰ কক্ষপথ [[সূৰ্যপথ|সূৰ্যপথৰ]] তুলনাত অলপ হেলনীয়া {{Crossreference|(চাওক [[জোনৰ কক্ষপথ]])}}। সেয়েহে সূৰ্যপথীয় অক্ষাংশ −৬.৬ৰপৰা +৬.৬ ডিগ্ৰীৰ ভিতৰত থকা যিকোনো তৰা জোনৰদ্বাৰা গ্ৰাসিত হ'ব পাৰে।<ref>{{cite journal | first=Jean | last=Meeus | title=La périodicité des occultations | journal=Ciel et Terre | volume=87 | year=1971 | pages=240–252 | bibcode=1972LAstr..86..141M }} – English translation in: {{cite book | first=Jean | last=Meeus | chapter=Series of occultations | title=Mathematical Astronomy Morsels | publication-place=Richmond | publisher=Willmann-Bell | year=1997 | pages=113–124 }}</ref> এই অঞ্চলটোৰ ভিতৰত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ উজ্জ্বলতাৰ তিনিটা তৰা আছে—ৰেগুলাছ, স্পিকা আৰু এণ্টাৰেছ। সেয়েহে এই তৰাবোৰ জোন বা গ্ৰহৰদ্বাৰা গ্ৰাসিত হ'ব পাৰে।<ref name="planets">{{cite web |title=Occultations of bright stars by planets between 0 and 4000 |url=http://www.pierpaoloricci.it/dati/occpiastelle_eng.htm |access-date=2005-06-16}}</ref> বৰ্তমান সময়ত এলডেবাৰণৰ গ্ৰসন কেৱল জোনৰদ্বাৰাহে সম্ভৱ, কাৰণ গ্ৰহবোৰ এলডেবাৰণৰ উত্তৰফালেৰে পাৰ হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান পলাক্সৰ গ্ৰহীয় বা জোনীয় গ্ৰসন সম্ভৱ নহয়। কেইবা হাজাৰ বছৰ আগতে জোনৰদ্বাৰা পলাক্সৰ গ্ৰসন সম্ভৱ আছিল। প্লেইয়াডিছৰ দৰে কিছুমান তুলনামূলকভাৱে ওচৰৰ গভীৰ মহাকাশীয় বস্তুও জোনৰদ্বাৰা গ্ৰাসিত হ'ব পাৰে। [[File:OccultJupiter 6-7-2005 6-07PM Nelson NZ.jpg|thumb|200px|১৬ জুন ২০০৫ত জোনে বৃহস্পতিক ঢাকি পেলোৱাৰ কেইমিনিটমান আগৰ দৃশ্য। ]] [[file:Saturn_Occultation.gif|thumb|৩ নৱেম্বৰ ২০০১ত জোনৰদ্বাৰা শনি গ্ৰহৰ গ্ৰসন। |left|239x239px]] [[File:Total Solar Eclipse - April 8, 2024 - Mazatlan Mexico - Ten Minute Time Lapse v2 1080p.webm |thumb|[[মেক্সিকো]]ৰ মাজাটলানত ৮ এপ্ৰিল ২০২৪ত হোৱাসম্পূৰ্ণ [[সূৰ্যগ্ৰহণ]]ৰ দহ মিনিটৰ সময়-দ্ৰুত ভিডিঅ'। ]] গ্ৰসনৰ পূৰ্বানুমান কৰা পথৰ সীমাৰ কেইকিলোমিটাৰৰ ভিতৰত, অৰ্থাৎ উত্তৰ বা দক্ষিণ সীমাৰ ওচৰত থকা পৰ্যবেক্ষকে তৰাটো বাৰে বাৰে অদৃশ্য আৰু পুনৰ দৃশ্যমান হোৱা দেখা পাব পাৰে। জোনৰ অসমান প্ৰান্ত তৰাটোৰ সন্মুখেৰে পাৰ হৈ যোৱাৰ ফলত এনে হয়। এই ঘটনাক ''প্ৰান্তীয় জোনৰ গ্ৰসন'' বুলি কোৱা হয়। পৰ্যবেক্ষণ আৰু বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত এই ধৰণৰ ঘটনা জোনৰ গ্ৰসনৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গতিশীল আৰু আকৰ্ষণীয়। জোনৰ গ্ৰসনৰ সঠিক সময় নিৰ্ণয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে, বিশেষকৈ অপেছাদাৰী জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে, নিয়মীয়াকৈ কৰে। কেইটামান দশমাংশ ছেকেণ্ডৰ সঠিকতাৰে নিৰ্ণয় কৰা জোনৰ গ্ৰসনৰ সময়ৰ বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক ব্যৱহাৰ আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে জোনৰ ভূ-আকৃতিৰ বিষয়ে অধিক সঠিক জ্ঞান লাভ কৰিব পাৰি। জোনৰ গ্ৰসনৰ আলোক-বিদ্যুৎ বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে কিছুমান তৰা দৃশ্যমান বা বৰ্ণালীয় যুগ্ম তৰা হিচাপে অতি ওচৰত থকাৰ তথ্যও পোৱা গৈছে। জোনৰ গ্ৰসনৰ সময় নিৰ্ণয় কৰি কিছুমান তৰাৰ কৌণিক ব্যাস জুখিব পাৰি। ইয়াৰ সহায়ত সেই তৰাবোৰৰ কাৰ্যকৰী উষ্ণতা নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। প্ৰথম যুগৰ ৰেডিঅ' জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে জোনৰদ্বাৰা ৰেডিঅ' উৎসৰ গ্ৰসনক সেই উৎসৱোৰৰ সঠিক অৱস্থান নিৰ্ণয়ৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল ৰেডিঅ' তৰংগৰ দীঘল তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে লাভ কৰিব পৰা সংকল্প-ক্ষমতা সীমিত আছিল। ৩চি ২৭৩ ৰেডিঅ' উৎসক ইয়াৰ দৃশ্যমান কোৱাছাৰ আৰু জেটৰ সৈতে দ্ব্যৰ্থহীনভাৱে চিনাক্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতি অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।<ref name="HazardMackeyShimmins63" /> লগতে মাৰ্টেন শ্মিড্টৰ কোৱাছাৰৰ মহাজাগতিক প্ৰকৃতি আৱিষ্কাৰৰ বাবেও ই এক মৌলিক পূৰ্বচৰ্ত আছিল। এটা বছৰৰ ভিতৰত কেইবাবাৰো জোনে কোনো গ্ৰহক ঢাকি পেলোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last1=The International Occultation Timing Association (IOTA) |title=Bright Planet & Asteroid Occultations by the Moon for 2021 |url=http://www.lunar-occultations.com/iota/planets/planets.htm |access-date=10 November 2021 |archivedate=28 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230328024731/http://www.lunar-occultations.com/iota/planets/planets.htm |deadurl=yes }}</ref> তৰাৰ বিপৰীতে গ্ৰহৰ কৌণিক আকাৰ যথেষ্ট ডাঙৰ। সেয়েহে কোনো গ্ৰহৰ জোনীয় গ্ৰসনৰ ফলত পৃথিৱীত এটা সৰু অঞ্চল সৃষ্টি হয়, য'ৰপৰা গ্ৰহটোৰ আংশিক গ্ৰসন দেখা যায়। সেই সৰু অঞ্চলত থকা পৰ্যবেক্ষকে লাহে লাহে গতি কৰা জোনৰদ্বাৰা গ্ৰহটোৰ এটা অংশ ঢাকি যোৱা দেখা পাব পাৰে। সূৰ্যৰ ক্ষেত্ৰতো একে ধৰণৰ ঘটনা ঘটে। পৃথিৱীৰ পৰ্যবেক্ষকে ইয়াক [[সূৰ্যগ্ৰহণ]] হিচাপে দেখে। সেয়েহে সম্পূৰ্ণ সূৰ্যগ্ৰহণ মূলতঃ জোনে সূৰ্যক ঢাকি পেলোৱা এক গ্ৰসন। == গ্ৰহৰদ্বাৰা গ্ৰসন == [[File:Dione Rhea Occultation.jpg|thumb|200px|''কাছিনি–হাইগেন্স'' মহাকাশযানে আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণ কৰা ৰিয়াক ডায়োনৰদ্বাৰা প্ৰান্তীয় গ্ৰসন। দুয়োটা [[শনি গ্ৰহ]]ৰ উপগ্ৰহ]] গ্ৰহৰদ্বাৰাও তৰা গ্ৰাসিত হ'ব পাৰে। উজ্জ্বল তৰাৰ গ্ৰসন অতি বিৰল। ১৯৫৯ চনত [[শুক্ৰ গ্ৰহ]]ই ৰেগুলাছক অন্তৰালিত কৰিছিল। উজ্জ্বল তৰাৰ পৰৱৰ্তী গ্ৰসন ২০৪৪ চনত হ'ব আৰু তাতো শুক্ৰই ৰেগুলাছক অন্তৰালিত কৰিব।<ref name="planets"/> ১৯৭৭ চনত ইউৰেনাছে এটা তৰাক অন্তৰালিত কৰাৰ সময়ত [[ইউৰেনাছ]]ৰ বলয় প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুলাইত [[শনি গ্ৰহ]]য়ে পঞ্চম শ্ৰেণীৰ উজ্জ্বলতাৰ ২৮ ধনু নামৰ তৰাটোৰ সন্মুখেৰে পাৰ হৈছিল। প্লুটোই ১৯৮৮, ২০০২ আৰু ২০০৬ চনত তৰা গ্ৰাসিত কৰিছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰান্ত পৰ্যবেক্ষণ পদ্ধতিৰে প্লুটোৰ অতি পাতল বায়ুমণ্ডল অধ্যয়ন কৰা হৈছিল। বিৰল ক্ষেত্ৰত এটা গ্ৰহ আন এটা গ্ৰহৰ সন্মুখেৰে পাৰ হ'ব পাৰে।<ref>Albers, Steven, "Mutual Occultations of Planets: 1557–2230", ''Sky and Telescope'', March 1979</ref> যদি ওচৰৰ গ্ৰহটো দূৰৰ গ্ৰহতকৈ ডাঙৰ দেখা যায়, তেন্তে এই ঘটনাক পাৰস্পৰিক গ্ৰহীয় গ্ৰসন বুলি কোৱা হয়। এনে অন্তিম গ্ৰসন বা অতিক্ৰমণ ১৮১৮ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত হৈছিল। পৰৱৰ্তীটো ২০৬৫ চনৰ ২২ নৱেম্বৰত হ'ব। দুয়োটা ঘটনাতে একে দুটা গ্ৰহ, অৰ্থাৎ [[শুক্ৰ গ্ৰহ]] আৰু [[বৃহস্পতি গ্ৰহ]], জড়িত।<ref>{{cite web |url=http://www.pierpaoloricci.it/dati/occpia_eng.htm |title=OCCULTATIONS BETWEEN PLANETS FROM THE YEAR 0 TO 4000 |page=Cielo Ed I Suoi Fenomeni |author=Pierpaolo Ricci |access-date=2025-02-21 }}</ref> [[বৃহস্পতি গ্ৰহ]]য়ে অতি বিৰলভাৱে [[শনি গ্ৰহ]]ক অন্তৰালিত কৰে। এইটো জনাজাত অতি বিৰল ঘটনাবোৰৰ ভিতৰত এটা।<ref>{{Cite web |url=http://climate.gi.alaska.edu/curtis/astro4.html |title=Chapter 2: Predictable Non-periodic Events – Part II |access-date=9 August 2012 |archive-date=13 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813234832/http://climate.gi.alaska.edu/Curtis/astro4.html |url-status=dead |archivedate=13 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120813234832/http://climate.gi.alaska.edu/Curtis/astro4.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী এনে ঘটনা ৭৫৪১ চনৰ ১৬ ফেব্ৰুৱাৰীত ঘটিব।<ref>{{Cite web |last=Hartigan |first=Patrick |date=2020 |title=Jupiter-Saturn Conjunction Series from 0 CE to 3000 CE |url=https://sparky.rice.edu/public-night/jupsat2.html |url-status=live |access-date=May 3, 2026 |website=Rice University - Patrick M. Hartigan}}</ref> এই ঘটনা সমগ্ৰ পৃথিৱীৰপৰা দেখা যাব, কাৰণ সেই সময়ত দুয়োটা গ্ৰহ সূৰ্যৰ প্ৰায় বিপৰীত দিশত থাকিব। ই অৰিয়ন আৰু বৃষ নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ সীমাৰ ওচৰত থাকিব। কিছুমান অঞ্চলৰপৰা এই গ্ৰসন দেখা নাযাব। কিন্তু সৰু দূৰবীণৰেও পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে দুয়োটা গেছীয় দৈত্য একেটা দৃশ্যক্ষেত্ৰত দেখা যাব। ইয়াৰ আগৰ এনে ঘটনা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৮৫৭ চনত হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Bob King | url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/jupiter-and-saturn-embrace-in-solstice-conjunction/ |title=Jupiter and Saturn Embrace in Solstice Conjunction |publisher=Sky & Telescope|date=December 20, 2020}}</ref> == সৰু জ্যোতিষ্কীয় বস্তুৰদ্বাৰা গ্ৰসন == যেতিয়া কোনো সৰু সৌৰজগতীয় বস্তু বা বামন গ্ৰহই কোনো তৰাৰ সন্মুখেৰে পাৰ হৈ পৃথিৱীৰপৰা দেখা তৰাটোৰ পোহৰ সাময়িকভাৱে বন্ধ কৰি দি একপ্ৰকাৰৰ গ্ৰসন ঘটায়।<ref name="MIT" /> এই গ্ৰসনবোৰে আন পদ্ধতিতকৈ কোনো বস্তুৰ আকাৰ আৰু অৱস্থান অধিক সঠিকভাৱে জুখিবলৈ সহায় কৰে। বিভিন্ন ওচৰা-উচৰি স্থানত থকা কেইবাজনো পৰ্যবেক্ষকে একেটা গ্ৰসন পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে সেই বস্তুটোৰ আকৃতিৰ এটা অনুপ্ৰস্থ ৰূপৰেখাও নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। [[নেপচুন গ্ৰহ]]ৰ সিপাৰৰ বস্তু যেনে ২৮৯৭৮ ইক্সিয়ন আৰু ২০০০০ বৰুণৰ ব্যাস নিৰ্ণয় কৰিবলৈ গ্ৰসন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰ্যবেক্ষণৰ সমন্বয়ৰ বাবে ব্যৱহৃত ছফ্টৱেৰ [http://www.occultwatcher.net/ এই ঠিকনাৰপৰা] ব‍্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ উপৰি, কোনো মূল বস্তু আৰু তাৰ ক্ষুদ্ৰ গ্ৰহৰ উপগ্ৰহৰ মাজত '''পাৰস্পৰিক গ্ৰসন আৰু গ্ৰহণৰ ঘটনা''' ঘটিব পাৰে। বহুতো উপগ্ৰহ ক্ষুদ্ৰ বস্তুৰ আলোকমাত্ৰাৰ পোহৰৰেখা বিশ্লেষণ কৰি আৰু তাৰ ওপৰত দ্বিতীয় এটা উজ্জ্বলতাৰ পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাই আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰপৰা উপগ্ৰহটোৰ কক্ষীয় পৰ্যায়কাল আৰু যুগ্ম গ্ৰহাণু ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰত উপগ্ৰহ আৰু মূল বস্তুৰ ব্যাসৰ অনুপাত নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। === উদাহৰণ === {| class=wikitable style="font-size: 0.9em; margin-left: 0.6em" align="right" |+ উল্লেখযোগ্য গ্ৰহাণুৰ গ্ৰসন ! নাম!! [[জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানত জ্যা|জ্যা]]!! জোখ লোৱা<br />ৰূপৰেখা (কিমি) |- |৭০৪ ইণ্টাৰামনিয়া||35||350×304 |- |৩৯ লেটিচিয়া||~16||219×142 |- |৯৪ অ'ৰোৰা||9||225×173 |- |৩৭৫ উৰছুলা||6||216±10 |- |৪৪৪ জিপ্টিছ||6||179×150 |- |৪৮ ডৰিছ||4||278×142 |} ==== গ্ৰহাণু ==== * ১৯৮৩ চনৰ ২৯ মে'ত ২ পাল্লাছে খালী চকুৰে দেখা পোৱা উজ্জ্বল বৰ্ণালীয় যুগ্ম তৰা ১ ভালপেকুলাক অন্তৰালিত কৰিছিল। গ্ৰসনৰ পথটো দক্ষিণ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], উত্তৰ [[মেক্সিকো]] আৰু কেৰিবিয়ান অঞ্চলৰ উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে গৈছিল। ১৩০টা বিভিন্ন স্থানৰপৰা কৰা পৰ্যবেক্ষণে গ্ৰহাণুটোৰ আকৃতিৰ প্ৰায় দুই-তৃতীয়াংশ নিৰ্ণয় কৰিছিল আৰু উজ্জ্বল যুগ্ম তৰাটোৰ দ্বিতীয় সহচৰটোক চিনাক্ত কৰিছিল। ১৯৭৯ চনত পাল্লাছৰদ্বাৰা হোৱা আন এটা পৃথক গ্ৰসনৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সৈতে এই তথ্য একেলগে ব্যৱহাৰ কৰি মহাকাশযানে কোনো গ্ৰহাণু পৰিদৰ্শন কৰাৰ আঠ বছৰ আগতেই গ্ৰহাণুটোৰ সম্পূৰ্ণ আকৃতি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গেলিলিও মহাকাশযানে ইয়াতকৈ বহু সৰু ৯৫১ গাস্প্ৰা গ্ৰহাণুটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name=Dunham45/> * ২০০৯ চনৰ ১২ মাৰ্চত নটা গ্ৰহাণু (৮৫ আয়ো, ২৪৭ ইউক্ৰেট, ১৫৮৫ ইউনিয়ন, ২০১ পেনেলোপ, ৭০ পানোপিয়া, ৯৮০ এনাকষ্টিয়া, ২৪৪৮ শ্বোলখভ, ১৭৪৬ ব্ৰুৱেৰ আৰু ১৯১ ক'লগা)য়ে পৃথিৱীৰ নিৰ্দিষ্ট স্থানৰপৰা দেখা পোৱা উল্লেখযোগ্য উজ্জ্বলতাৰ তৰাক গ্ৰাসিত কৰিছিল।<ref name=Preston/> * ইউৰাস্তাৰৰ ১৯৯৮ চনৰ ইউৰোপীয় গ্ৰহাণু গ্ৰসন ফলাফল অনুসৰি, ৩৯ লেটিচিয়াক ১৯৯৮ চনৰ ৩ মাৰ্চত হোৱা এটা গ্ৰসনত ৩৮টাতকৈ অধিক পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰৰপৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীয় জ্যা নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল।<ref name=euraster /> * ২০১৪ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পুৱতি নিশা ৰেগুলাছ তৰাক ১৬৩ এৰিগোন গ্ৰহাণুৱে গ্ৰাসিত কৰিছিল।<ref name=IOTA2006 /> জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ ওপৰেৰে ঘটিব বুলি পূৰ্বানুমান কৰা গ্ৰহাণুৰ গ্ৰসনসমূহৰ ভিতৰত এইটো আটাইতকৈ উজ্জ্বল আছিল। মূল বলয়ৰ গ্ৰহাণুটোৱে তৰাটোৰ সন্মুখেৰে পাৰ হৈ যোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ১০০ কিলোমিটীৰ ছাঁ নাছাউ আৰু ছাফোক কাউণ্টি, সমগ্ৰ নিউয়ৰ্ক চহৰ আৰু হাডছন নদী উপত্যকাৰ ওপৰেৰে পাৰ হৈছিল। ছাঁৰ কেন্দ্ৰীয় পথটো [[নিউয়ৰ্ক]] চহৰ, হোৱাইট প্লেইনছ, নিউবাৰ্গ, ওৱানণ্টা, ৰোম আৰু পুলাস্কিক প্ৰায় সংযোগ কৰা ৰেখাৰে আগবাঢ়ি গৈছিল আৰু তাৰ পিছত [[কানাডা]]ত বেলভিল আৰু উত্তৰ বে সাগৰৰ ওচৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name=IOTA2006/><ref name=Solex/> বেয়া বতৰৰ বাবে গ্ৰসনটো ভালদৰে দেখা নগ'ল।<ref>{{cite web |url=http://occultations.org/regulus2014/ |title=Volunteer observers invited to time the March 20, 2014 Occultation of Regulus |access-date=3 October 2014 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827122732/http://occultations.org/Regulus2014/ |url-status=dead }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰ পুৱতি নিশা বিটেলজিউজ তৰাক ৩১৯ লিঅ'না গ্ৰহাণুৱে আংশিকভাৱে গ্ৰাসিত কৰিছিল। এই ঘটনা আমেৰিকা, [[ইউৰোপ]] আৰু [[এছিয়া]]ৰ কিছু সৰু অঞ্চলৰপৰাহে দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title=OccultWatcher Cloud |url=https://cloud.occultwatcher.net/event/1075-319-83995-648466-H27989/1246616 |access-date=2025-03-13 |website=cloud.occultwatcher.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Observations of the Occultation of Betelgeuse by (319) Leona – IOTA/ES |url=https://call4obs.iota-es.de/observations-of-the-occultation-of-betelgeuse-by-319-leona |access-date=2025-03-13 |language=en-GB}}</ref> [[File:The occultation of dwarf planet Makemake on 23 April 2011.ogv|thumb|এই দৃশ্যচিত্ৰত ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কোনো ম্লান তৰাক অন্তৰালিত কৰাৰ সময়ত বামন গ্ৰহ মাকেমাকেৰ ছাঁৰ পথ দেখুওৱা হৈছে। মন কৰিবলগীয়া যে পৃথিৱীৰ ওপৰত ছাঁটোৰ প্ৰকৃত আকৃতি ইয়াত দেখুওৱাৰ দৰে সম্পূৰ্ণ ঘূৰণীয়া নহ'ব। এই ভিডিঅ'টোৰ উদ্দেশ্য কেৱল ঘটনাটো বুজোৱা।]] ==== দূৰৱৰ্তী বস্তু ==== * ২০১০ চনৰ ৬ নৱেম্বৰত বামন গ্ৰহ এৰিছে ১৭তম উজ্জ্বলতাৰ এটা তৰাক ([http://www.wikisky.org/?ra=1.6527583999999989&de=-4.353371999999999&zoom=10&show_grid=1&show_constellation_lines=1&show_constellation_boundaries=1&show_const_names=0&show_galaxies=1&show_box=1&box_ra=1.6527584&box_de=-4.353372&box_width=50&box_height=50&img_source=DSS2 USNOA2 0825-00375767]) তিমি নক্ষত্ৰমণ্ডলত অন্তৰালিত কৰিছিল। প্ৰাথমিক ফলাফলৰপৰা এৰিছৰ ব্যাসৰ সৰ্বোচ্চ সীমা ২৩২০ কিলোমিটাৰ বুলি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত এৰিছৰ আকাৰ প্লুটোৰ প্ৰায় সমান বুলি প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=occult />নেপচুনৰ সিপাৰৰ বস্তুবোৰে ৰাতিৰ আকাশত লাহে লাহে গতি কৰাৰ বাবে মূল গ্ৰহাণু বলয়ৰ গ্ৰহাণুতকৈ সিহঁতৰ গ্ৰসন বহুত কম ঘটে। * ২০১৭ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত বামন গ্ৰহ হাউমিয়াক এটা তৰাৰ অতিক্ৰমণত পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে হাউমিয়াৰ এটা বলয় থকা বুলি চিনাক্ত কৰা হয়।<ref name=Haumeaocc/> * ২০১৭ চনৰ ৩ জুনত [[কুইপাৰ বলয়]]ৰ বস্তু ৪৮৬৯৫৮ এৰ'কথৰদ্বাৰা এটা তৰা অন্তৰালিত হোৱা ধৰা পৰিছিল। এইটো এনে ধৰণৰ প্ৰথম ধৰা পৰা গ্ৰসন আছিল।<ref name="First KBO Occultation" /> এই বৃহৎ পৰ্যবেক্ষণ অভিযানত [[আৰ্জেণ্টিনা]]ৰ চৰকাৰ আৰু স্থানীয় চৰকাৰসমূহ, তিনিখন মহাকাশযান, ২৪টা পৰিবহণযোগ্য পৃথিৱী-ভিত্তিক দূৰবীণ আৰু নাছাৰ ছফিয়া আকাশযান পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰ জড়িত আছিল। পোহৰ প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ এখন মুখ্য পথ দুঘণ্টাৰ বাবে বন্ধ কৰা হৈছিল আৰু পথৰ বিজুলীবোৰ বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। এই অভিযান ছমাহ ধৰি চলিছিল আৰু ইয়াক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ ইতিহাসৰ অন্যতম কঠিন তৰা-গ্ৰসন পৰ্যবেক্ষণ অভিযান হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="NASA's New Horizons Team Strikes Gold in Argentina">{{Cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/News-Article.php?page=20170719 |title=NASA's New Horizons Team Strikes Gold in Argentina |date=2017-07-19 |website=New Horizons: NASA's Mission to Pluto}}</ref> == দ্বৈত গ্ৰসন == জোন বা আন কোনো আকাশী বস্তুৱে একে সময়তে একাধিক আকাশী বস্তুক অন্তৰালিত কৰিব পাৰে। জোনৰ কৌণিক ব্যাস তুলনামূলকভাৱে ডাঙৰ হোৱাৰ বাবে যিকোনো সময়তে ই নিৰ্দিষ্টসংখ্যক তৰা আৰু তাৰকাৰাজ্যক অন্তৰালিত কৰিব পাৰে। কিন্তু একে সময়তে দুটা উজ্জ্বল বস্তু, যেনে দুটা গ্ৰহ বা এটা উজ্জ্বল তৰা আৰু এটা গ্ৰহ, জোনে ঢাকি পেলোৱাটো অতি বিৰল। এনে ঘটনা পৃথিৱীৰ অতি সৰু এটা অঞ্চলৰপৰাহে দেখা যায়। শেষবাৰৰ বাবে এনে ঘটনা ১৯৯৮ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত ঘটিছিল। সেই সময়ত এছেনশ্যন দ্বীপৰ পৰ্যবেক্ষকৰ বাবে জোনে শুক্ৰ আৰু বৃহস্পতিক একেলগে ঢাকি পেলাইছিল। == কৃত্ৰিম গ্ৰসন == ''বিগ অকাল্টিং ষ্টিয়াৰেবল ছেটেলাইট'' বা ''বছ'' হৈছে এটা প্ৰস্তাৱিত [[উপগ্ৰহ]], যিটো দূৰবীণৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰি দূৰৰ তৰাৰ চাৰিওফালে থকা [[গ্ৰহ]] ধৰা পেলোৱাৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। এই উপগ্ৰহটো এটা ডাঙৰ আৰু অতি পাতল পাত, লগতে কেইটামান দিশ-নিয়ন্ত্ৰণ ইঞ্জিন আৰু দিক্‌নিৰ্দেশনা ব্যৱস্থাৰে গঠিত হ'ব। ই দূৰবীণ আৰু ওচৰৰ কোনো তৰাৰ মাজৰ দৃষ্টিৰেখাত এটা নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ যাব। ইয়াৰ ফলত উপগ্ৰহটোৱে তৰাটোৰপৰা অহা বিকিৰণ বন্ধ কৰি দিব আৰু তৰাটোৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থকা গ্ৰহবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পৰা যাব।<ref name="Copi-2000" /> প্ৰস্তাৱিত উপগ্ৰহটোৰ আকাৰ ৭০ মিটাৰ x ৭০ মিটাৰ আৰু ভৰ প্ৰায় ৬০০ কিলোগ্ৰাম হ'ব। ই এখন আয়ন ইঞ্জিনৰ সহায়ত আৰু পাতখনক পোহৰৰ পাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি গতি কৰিব। দূৰবীণৰপৰা ১০০,০০০ কিলোমিটাৰ দূৰত স্থাপন কৰিলে ই তৰাটোৰ ৯৯.৯৯৮ শতাংশতকৈ অধিক পোহৰ বন্ধ কৰিব পাৰিব। এই উপগ্ৰহটোৰ দুটা সম্ভাৱ্য বিন্যাস আছে। প্ৰথমটো মহাকাশ দূৰবীণৰ সৈতে কাম কৰিব আৰু সম্ভৱতঃ পৃথিৱীৰ এল২ লেগ্ৰাঞ্জ বিন্দুৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হ'ব। দ্বিতীয়টো পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে অতি উপবৃত্তাকাৰ কক্ষপথত স্থাপন কৰা হ'ব আৰু পৃথিৱীৰপৰা ব্যৱহাৰ কৰা দূৰবীণৰ সৈতে কাম কৰিব। কক্ষপথৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দুত উপগ্ৰহটো পৃথিৱীৰ তুলনাত প্ৰায় স্থিৰ হৈ থাকিব। ইয়াৰ ফলত অধিক সময় ধৰি আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণ কৰিব পৰা যাব। এই নক্সাৰ উন্নত ৰূপটোক ষ্টাৰশ্বেড বুলি কোৱা হয়। ইয়াত সূৰ্যমুখী ফুলৰ আকৃতিৰ কৰ'নাগ্ৰাফ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উজ্জ্বল এক্স-ৰে উৎসক অন্তৰালিত কৰাৰ বাবে অনুৰূপ এটা উপগ্ৰহৰ প্ৰস্তাৱো দিয়া হৈছিল। ইয়াক ''এক্স-ৰে অকাল্টিং ষ্টিয়াৰেবল ছেটেলাইট'' বা এক্সঅ'এছএছ বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://hea.cwru.edu/xoss/ |title=The X-ray Occulting Steerable Satellite (XOSS) |publisher=CASE |access-date=2007-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719183026/http://hea.cwru.edu/xoss/ |archive-date=19 July 2011 |url-status=dead |archivedate=2011-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719183026/http://hea.cwru.edu/xoss/ |deadurl=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|refs= <ref name="HazardMackeyShimmins63">{{cite journal | last1=Hazard |first1=C. |last2=Mackey |first2=M. B. |last3=Shimmins |first3=A. J. | title=Investigation of the Radio Source 3C273 by the method of Lunar Occultations | journal=Nature | date=1963 | volume=197 | issue=4872 | page=1037 | bibcode=1963Natur.197.1037H | doi=10.1038/1971037a0|s2cid=4270661 }}</ref> <ref name="MIT">{{cite web |date=2007-12-20 |title=Stellar Occultations |publisher=MIT Planetary Astronomy Lab |url=http://occult.mit.edu/research/stellarOccultations.php |access-date=2009-10-26}}</ref> Several events occur nearly every day over the world. From any particular place such events occur almost every night, although most require a [[দূৰবীণ]] to see. Professionals and amateurs around the globe are collaborating over the Internet to exchange their observation for a joint analysis.<ref name=Preston>{{cite web |title=Asteroid Occultation Updates |first=Steve |last=Preston |url=http://www.asteroidoccultation.com |access-date=2009-02-25}}</ref> <ref name=euraster>{{cite web |date=1998-03-21 |title=1998 European Asteroidal Occultation Results |website=euraster.net (a website for Asteroidal Occultation Observers in Europe) |url=https://euraster.ericfrappa.com/results/1998/index.html#0321-39 |access-date=2008-12-01 }} [https://euraster.ericfrappa.com/results/1998/19980321-Laetitia-cbf.gif (Chords)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723121134/http://www.euraster.net/results/1998/19980321-Laetitia-cbf.gif |date=23 July 2011 }}</ref> <ref name=IOTA2006>{{cite web |date = 2006 |title = The International Occultation Timing Association 24th Annual Meeting at Mt. Cuba Observatory, Greenville, Delaware |publisher = International Occultation Timing Association |first = David |last = Dunham |url = http://www.weblore.com/richard/IOTAMeeting2006.htm |access-date = 2011-02-13 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110718013258/http://www.weblore.com/richard/IOTAMeeting2006.htm |archive-date = 18 July 2011 |df = dmy-all }}</ref> as first predicted by A. Vitagliano in 2004.<ref name=Solex>{{cite web |date = 2010 |title = The Solex Page |publisher = Università degli Studi di Napoli Federico II |first = Aldo |last = Vitagliano |url = http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |access-date = 2011-02-13 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |archive-date = 18 September 2015 |df = dmy-all}}</ref> <ref name=Dunham45>{{cite journal |bibcode=1990AJ.....99.1636D |title=The Size and Shape of (2) Pallas from the 1983 Occultation of 1 Vulpeculae |last1=Dunham |first1=D. W. |last2=Dunham |first2=J. B. |last3=Binzel |first3=R. P. |last4=Evans |first4=D. S. |last5=Freuh |first5=M. |last6=Henry |first6=G. W. |last7=a'Hearn |first7=M. F. |last8=Schnurr |first8=R. G. |last9=Betts |first9=R. |last10=Haynes |first10=H. |last11=Orcutt |first11=R. |last12=Bowell |first12=E. |last13=Wasserman |first13=L. H. |last14=Nye |first14=R. A. |last15=Giclas |first15=H. L. |last16=Chapman |first16=C. R. |last17=Dietz |first17=R. D. |last18=Moncivais |first18=C. |last19=Douglass |first19=W. T. |last20=Parker |first20=D. C. |last21=Beish |first21=J. D. |last22=Martin |first22=J. O. |last23=Monger |first23=D. R. |last24=Hubbard |first24=W. B. |last25=Reitsema |first25=H. J. |last26=Klemola |first26=A. R. |last27=Lee |first27=P. D. |last28=McNamara |first28=B. R. |last29=Maley |first29=P. D. |last30=Manly |first30=P. |journal=[[দ্য এষ্ট্ৰ'নমিকেল জাৰ্নেল]] |date=1990 |volume=99 |page=1636 |doi=10.1086/115446 |display-authors=1 }}</ref> <ref name=Haumeaocc>{{cite journal |bibcode=2017Natur.550..219O |title=The size, shape, density and ring of the dwarf planet Haumea from a stellar occultation |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Santos-Sanz |first2=P. |last3=Sicardy |first3=B. |last4=Benedetti-Rossi |first4=G. |last5=Bérard |first5=D. |last6=Morales |first6=N. |last7=Duffard |first7=R. |last8=Braga-Ribas |first8=F. |last9=Hopp |first9=U. |last10=Ries |first10=C. |last11=Nascimbeni |first11=V. |last12=Marzari |first12=F. |last13=Granata |first13=V. |last14=Pál |first14=A. |last15=Kiss |first15=C. |last16=Pribulla |first16=T. |last17=Komžík |first17=R. |last18=Hornoch |first18=K. |last19=Pravec |first19=P. |last20=Bacci |first20=P. |last21=Maestripieri |first21=F. |last22=Nerli |first22=L. |last23=Mazzei |first23=L. |last24=Bachini |first24=M. |last25=Martinelli |first25=F. |last26=Succi |first26=G. |last27=Ciabattari |first27=F. |last28=Mikuz |first28=H. |last29=Carbognani |first29=A. |last30=Gaehrken |first30=B. |journal=Nature |date=2017 |volume=550 |issue=7675 |pages=219–223 |doi=10.1038/nature24051 |pmid=29022593 |arxiv=2006.03113 |display-authors=1 }}</ref> <ref name=occult>{{cite web |title=The shadowy hand of Eris |website=Mike Brown's Planets |first=Mike |last=Brown |date=2010 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2010/11/shadowy-hand-of-eris.html |access-date=2010-11-07}}</ref> <ref name="First KBO Occultation">{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/new-mysteries-surround-new-horizons-next-flyby-target |title=New Mysteries Surround New Horizons' Next Flyby Target: NASA's New Horizons spacecraft doesn't zoom past its next science target until New Year's Day 2019, but the Kuiper Belt object, known as 2014 MU69, is already revealing surprises. |date=2017-07-05 |publisher=NASA |access-date=20 July 2017 |archive-date=21 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721232423/https://www.nasa.gov/feature/new-mysteries-surround-new-horizons-next-flyby-target/ |url-status=dead |archivedate=21 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721232423/https://www.nasa.gov/feature/new-mysteries-surround-new-horizons-next-flyby-target/ |deadurl=yes }}</ref> <ref name="Copi-2000">{{cite journal |first1=C. J. |last1=Copi |first2=G. D. |last2=Starkman |title=The Big Occulting Steerable Satellite (BOSS) |journal=The Astrophysical Journal |date=2000 |volume=532 |issue=1 |pages=581–592 |bibcode=2000ApJ...532..581C |doi=10.1086/308525 |arxiv=astro-ph/9904413|s2cid=18790887 }}</ref> }} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{Cite book |last=Meeus |first=Jean |title=Astronomical Tables of the Sun, Moon and Planets |location=Richmond, Virginia |publisher=Willmann-Bell, Inc |date=1995 |isbn=0-943396-45-X}} * {{in lang|de}} [http://www.marco-peuschel.de Marco Peuschel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204223802/http://www.marco-peuschel.de/ |date=2021-02-04 }} – Astronomische Tabellen für den Mond von 2007 bis 2016, Mondphasen, Apsiden, Knotendurchgänge, Maximale und minimale Deklinationswerte und Sternbedeckungen sowie ausführliche Ephemeriden für jeden Tag des Jahres, inkl. Mondauf-und Untergänge und physische Daten. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Sister project links|wikt=occultation|commons=Category:Occultation}} * [http://www.stellaroccultations.info Occultation Studies at Williams College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117025531/http://www.stellaroccultations.info/ |date=17 January 2021 }}, [www.stellaroccultations.info](http://www.stellaroccultations.info {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117025531/http://www.stellaroccultations.info/ |date=2021-01-17 }}) * [http://www.occultations.org/ International Occultation Timing Association (IOTA)], with [https://web.archive.org/web/20181209184743/http://www.lunar-occultations.com/iota/iotandx.htm lunar occultations] * [http://www.occultations.net/ Moon, planets, asteroid occultations], [www.occultations.net](http://www.occultations.net) * [http://astroclub.tau.ac.il/ephem/PlanetsConj/ Mutual occultations (and conjunctions) of planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711061917/http://astroclub.tau.ac.il/ephem/PlanetsConj/ |date=11 July 2011 }}, TAU astronomy Club * [http://stevealbers.net/albers/ast/conjun/conjun.html Planetary Conjunctions and Mutual Planetary Occultations] stevealbers.net * [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune], [www.space.com](http://www.space.com), August 2006 * [http://starrymirror.com/planetaryoccultations.htm Scientists Use Novel Technique To Watch Occultations By Planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031173944/http://starrymirror.com/planetaryoccultations.htm |date=31 October 2018 }}, ''The Starry Mirror'', 2007 * [http://www.asteroidoccultation.com/ Asteroid Occultation Updates], [www.asteroidoccultation.com](http://www.asteroidoccultation.com), 2018 * [http://www.occultations.net/occultations-asteroids.htm Occultations by Phoebe], [www.occultations.net](http://www.occultations.net) * [https://arxiv.org/abs/1104.4227 Combining asteroid models derived by lightcurve inversion with asteroidal occultation silhouettes], arXiv, 2011 * [http://www.pierpaoloricci.it/dati/occpiastelle_eng.htm Occultations of bright stars by planets between 0 and 4000], ''Il cielo ed i suoi femomeni'' {{in lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20170709162133/http://www.doa-site.nl/index.html Lunar Occultation Workbench], (software), Durch Occultation Association * [https://web.archive.org/web/20181226095648/http://www.lunar-occultations.com/iota/occult4.htm Occult], (software), [www.lunar-occultations.com](http://www.lunar-occultations.com) [[শ্ৰেণী:জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান]] 1qcqsn00v9gor8ecsvi0xxy788mkhff 0 139537 635939 635545 2026-09-17T08:43:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635939 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = ছালৰ কৰ্কট ৰোগ | image = Basal cell carcinoma.jpg | caption = এটা বেছাল-চেল স্কিন কেন্সাৰ (ছালৰ কৰ্কট ৰোগ)। ইয়াৰ মুকুতাৰ দৰে উজ্জ্বলতা আৰু টেলানজিএক্টেক্সিয়া (সৰু ৰক্তনলী দৃশ্যমান হোৱা) লক্ষ্য কৰক। | field = অ’নক’লজী আৰু ডাৰ্মাট’লজী | symptoms = '''Basal-cell''': painless raised area of skin that may be shiny with [[telangiectasia|small blood vessel running over it]] or [[ulceration]]<ref name="NCI2013TxPro" /><br />'''Squamous-cell''': hard lump with a scaly top<ref name="Lyn2011" /><br />'''Melanoma''': [[melanocytic nevus|mole]] that has changed in size, shape, color, or has irregular edges<ref name="Mel2014" /> | complications = | onset = | duration = | types = [[Basal-cell skin cancer]] (BCC), [[squamous-cell carcinoma|squamous-cell skin cancer]] (SCC), [[melanoma]]<ref name="NCI2013TxPro" /> | causes = [[Ultraviolet radiation]] from the [[Sun]] or [[tanning beds]]<ref name="UV2010" /> | risks = Light skin, [[poor immune function]],<ref name="NCI2013TxPro" /><ref name="Cak2012" /> [[albinism in humans|albinism]], | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name="Mel2014" /> | differential = | prevention = Decreasing exposure to ultraviolet radiation, [[sunscreen]]<ref name="WCR2014" /><ref name="Jou2012" /> | treatment = Surgery, [[radiation therapy]], [[fluorouracil]]<ref name="NCI2013TxPro" /> | medication = | prognosis = | frequency = 5.6 million (2015)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, etal | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 |doi-access=free | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators }}</ref> | deaths = 111,700 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 |doi-access=free | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators }}</ref> }}'''ছালৰ কৰ্কট ৰোগ''' ({{Lang-en|Skin cancer}}) হৈছে ছালৰপৰা উৎপত্তি হোৱা [[কৰ্কট ৰোগ]]। শৰীৰৰ অন্যান্য অংশলৈ বিয়পি পৰাৰ বা আক্ৰমণ কৰাৰ ক্ষমতাসম্পন্ন অস্বাভাৱিক কোষৰ বিকাশৰ ফলত এই ৰোগ হয়।<ref>{{cite web|title=Defining Cancer|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer|website=National Cancer Institute|access-date=10 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625220940/http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer|archive-date=25 June 2014|date=17 September 2007}}</ref> যেতিয়া ছালৰ কোষবোৰ অনিয়ন্ত্ৰিতভাৱে বৃদ্ধি পাই মেলিগনেণ্ট টিউমাৰ (মাৰাত্মক টিউমাৰ) গঠন কৰে, তেতিয়াই এই ৰোগৰ সৃষ্টি হয়। ছালৰ কৰ্কট ৰোগৰ প্ৰাথমিক কাৰণ হৈছে সূৰ্য্য বা টেনিঙ সঁজুলিৰপৰা নিৰ্গত হোৱা অতিবেঙুনীয়া বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শত দীৰ্ঘসময় থকা। মানুহৰ শৰীৰত আটাইতকৈ বেছি ধৰা পৰা কৰ্কট ৰোগৰ প্ৰকাৰটোৱেই হৈছে ছালৰ কৰ্কট ৰোগ।<ref>{{cite journal | vauthors = Apalla Z, Lallas A, Sotiriou E, Lazaridou E, Ioannides D | title = Epidemiological trends in skin cancer | journal = Dermatology Practical & Conceptual | volume = 7 | issue = 2 | pages = 1–6 | date = April 2017 | pmid = 28515985 | pmc = 5424654 | doi = 10.5826/dpc.0702a01 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Hu W, Fang L, Ni R, Zhang H, Pan G | title = Changing trends in the disease burden of non-melanoma skin cancer globally from 1990 to 2019 and its predicted level in 25 years | journal = BMC Cancer | volume = 22 | issue = 1 | article-number = 836 | date = July 2022 | pmid = 35907848 | pmc = 9339183 | doi = 10.1186/s12885-022-09940-3 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lyakhov |first1=Pavel A. |last2=Lyakhova |first2=Ulyana A. |last3=Kalita |first3=Diana I. |date=2023 |title=Multimodal Analysis of Unbalanced Dermatological Data for Skin Cancer Recognition |journal=IEEE Access |volume=11 |pages=131487–131507 |doi=10.1109/ACCESS.2023.3336289 |issn=2169-3536 |quote="To date, skin cancer is the most frequently diagnosed form of oncopathology in humans and represents a wide range of malignancies. More than 40% of the total number of diagnosed cancers in the world are skin cancer."|doi-access=free |bibcode=2023IEEEA..11m1487L }}</ref> ছালৰ কৰ্কট ৰোগ প্ৰধানকৈ তিনিপ্ৰকাৰৰ: বেছাল-চেল স্কিন কেন্সাৰ, স্কুৱামাছ-চেল স্কিন কেন্সাৰ আৰু মেলানোমা।<ref name=NCI2013TxPro>{{cite web|title=Skin Cancer Treatment (PDQ®)|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/skin/HealthProfessional/page1/AllPages|website=NCI|access-date=30 June 2014|date=2013-10-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705234200/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/skin/HealthProfessional/page1/AllPages|archive-date=5 July 2014}}</ref> প্ৰথম দুয়োটা প্ৰকাৰ আৰু আন কিছুমান কম পৰিমাণে দেখা পোৱা ছালৰ কৰ্কট ৰোগক একেলগে নন-মেলানোমা স্কিন কেন্সাৰ বুলি জনা যায়।<ref name="Cak2012" /><ref name=ABC2008>{{cite book| vauthors = Marsden J | veditors = Rajpar S |title=ABC of skin cancer|date=2008|publisher=Blackwell Pub.|location=Malden, MA|isbn=978-1-4443-1250-8|pages=5–6|url=https://books.google.com/books?id=aRE_YuXmaFoC&pg=PA5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429172638/https://books.google.com/books?id=aRE_YuXmaFoC&pg=PA5|archive-date=29 April 2016}}</ref> বেছাল-চেল কেন্সাৰ ধীৰ গতিত বৃদ্ধি পায় আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কলা ধ্বংস কৰিব পাৰে, কিন্তু ই শৰীৰৰ দূৰৱৰ্তী অংশলৈ বিয়পি পৰাৰ বা মৃত্যু ঘটোৱাৰ সম্ভাৱনা কম থাকে।<ref name="Cak2012" /> ই প্ৰায়ে ছালৰ ওপৰত এক বিষহীন ফুলি থকা অংশ হিচাপে দেখা দিয়ে, যাৰ উপৰিভাগ চিকমিকিয়া হ’ব পাৰে আৰু তাত ক্ষুদ্ৰ ৰক্তবাহী নলীবোৰ স্পষ্টকৈ দেখা যাব পাৰে; অথবা ই এটা আলচাৰ বা ঘাঁ যুক্ত ফুলি থকা অংশ হিচাপেও প্ৰকাশ পাব পাৰে।<ref name="NCI2013TxPro" /> স্কুৱামাছ-চেল স্কিন কেন্সাৰ শৰীৰত বিয়পি পৰাৰ সম্ভাৱনা অধিক।<ref name="Cak2012" /> ই সাধাৰণতে বাকলিযুক্ত বা খহটা উপৰিভাগ থকা এটা কঠিন টেমুনা হিচাপে দেখা দিয়ে, কিন্তু ইয়াৰপৰাও আলচাৰ বা ঘাঁৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।<ref name=Lyn2011>{{cite book| vauthors = Dunphy LM |title=Primary Care: The Art and Science of Advanced Practice Nursing|date=2011|publisher=F.A. Davis|isbn=978-0-8036-2647-8|page=242|url=https://books.google.com/books?id=RR1hAQAAQBAJ&pg=PA242|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160520044442/https://books.google.com/books?id=RR1hAQAAQBAJ&pg=PA242|archive-date=20 May 2016}}</ref> মেলানোমা হৈছে আটাইতকৈ আক্ৰমণাত্মক। ইয়াৰ লক্ষণসমূহৰ ভিতৰত আছে তিল বা দাগৰ আকাৰ, আকৃতি বা ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন হোৱা, ইয়াৰ সীমা বা কাষবোৰ অনিয়মিত হোৱা, এটাতকৈ অধিক ৰং থকা, খজুৱতি হোৱা বা তেজ ওলোৱা।<ref name=Mel2014>{{cite web|title=General Information About Melanoma|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/melanoma/Patient/page1/AllPages|website=NCI|access-date=30 June 2014|date=2014-04-17|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705115020/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/melanoma/Patient/page1/AllPages|archive-date=5 July 2014}}</ref> ৯০% তকৈও অধিক ক্ষেত্ৰত সূৰ্য্যৰ অতিবেঙুনীয়া বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ বাবেই এই ৰোগ হয়।<ref name=UV2010>{{cite journal | vauthors = Gallagher RP, Lee TK, Bajdik CD, Borugian M | title = Ultraviolet radiation | journal = Chronic Diseases in Canada | volume = 29 | issue = Suppl 1 | pages = 51–68 | date = 2010 | pmid = 21199599 | doi = 10.24095/hpcdp.29.S1.04 |doi-access=free }}</ref> এই বিকিৰণে ছালৰ কৰ্কট ৰোগৰ তিনিওটা প্ৰধানপ্ৰকাৰৰে বিপদাশংকা বৃদ্ধি কৰে।<ref name="UV2010" /> ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ আৰম্ভণিৰেপৰা এনে বিকিৰণৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ এটা কাৰণ হৈছে অ’জন স্তৰৰ অৱক্ষয়।<ref name="Cak2012" /><ref>{{cite journal | vauthors = Maverakis E, Miyamura Y, Bowen MP, Correa G, Ono Y, Goodarzi H | title = Light, including ultraviolet | journal = Journal of Autoimmunity | volume = 34 | issue = 3 | pages = J247–J257 | date = May 2010 | pmid = 20018479 | pmc = 2835849 | doi = 10.1016/j.jaut.2009.11.011 }}</ref> টেনিং বেড হৈছে অতিবেঙুনীয়া বিকিৰণৰ আন এক সাধাৰণ উৎস।<ref name="UV2010" /> মেলানোমা আৰু বেছাল-চেল কৰ্কট ৰোগৰ ক্ষেত্ৰত বাল্যকালত হোৱা অতিবেঙুনীয়া বিকিৰণৰ প্ৰভাৱ বিশেষভাৱে ক্ষতিকাৰক।<ref name="WCR2014" /> স্কুৱামাছ-চেল কৰ্কট ৰোগৰ ক্ষেত্ৰত, জীৱনৰ যিকোনো সময়তে হোৱা সামগ্ৰিক বিকিৰণৰ প্ৰভাৱহে অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="UV2010" /> ২০% ৰপৰা ৩০% মেলানোমা ছালৰ তিল বা দাগৰপৰা বিকশিত হয়।<ref name="WCR2014" /> যিসকল লোকৰ ছালৰ ৰং বগা বা পাতল, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ আশংকা বেছি থাকে,<ref name="NCI2013TxPro" /><ref>{{cite book | vauthors = Leiter U, Garbe C | title = Sunlight, Vitamin D and Skin Cancer | chapter = Epidemiology of Melanoma and Nonmelanoma Skin Cancer—The Role of Sunlight | series = Advances in Experimental Medicine and Biology | volume = 624 | pages = 89–103 | date = 2008 | pmid = 18348450 | doi = 10.1007/978-0-387-77574-6_8 |doi-access=free | isbn = 978-0-387-77573-9 }}</ref> ঠিক যেনেকৈ ঔষধ বা HIV/AIDS ৰ বাবে ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱা লোকসকলৰ ক্ষেত্ৰতো এই আশংকা অধিক হয়।<ref name="Cak2012" /><ref>{{cite journal | vauthors = Chiao EY, Krown SE | title = Update on non-acquired immunodeficiency syndrome-defining malignancies | journal = Current Opinion in Oncology | volume = 15 | issue = 5 | pages = 389–397 | date = September 2003 | pmid = 12960522 | doi = 10.1097/00001622-200309000-00008 | s2cid = 33259363 }}</ref> এই ৰোগৰ ৰোগনিৰ্ণয় [[বায়’প্সি]] পদ্ধতিৰদ্বাৰা কৰা হয়।<ref name="Mel2014" /> অতিবেঙুনীয়া বিকিৰণৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰা আৰু ছানস্ক্ৰীন ব্যৱহাৰ কৰাটো মেলানোমা আৰু স্কুৱামাছ-চেল স্কিন কেন্সাৰ প্ৰতিৰোধ কৰাৰ কাৰ্যকৰী উপায় হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="WCR2014" /><ref name=Jou2012>{{cite journal | vauthors = Jou PC, Feldman RJ, Tomecki KJ | title = UV protection and sunscreens: what to tell patients | journal = Cleveland Clinic Journal of Medicine | volume = 79 | issue = 6 | pages = 427–436 | date = June 2012 | pmid = 22660875 | doi = 10.3949/ccjm.79a.11110 | doi-access = free }}</ref> ছানস্ক্ৰীনে বেছাল-চেল কেন্সাৰৰ আশংকা হ্ৰাস কৰে নে নকৰে সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref name="Jou2012" /> নন-মেলানোমা ছালৰ কৰ্কট ৰোগ সাধাৰণতে সম্পূৰ্ণ নিৰাময়যোগ্য।<ref name="Cak2012" /> ইয়াৰ চিকিৎসা সাধাৰণতে অস্ত্ৰোপচাৰৰদ্বাৰা কৰা হয়, কিন্তু কিছু কম ক্ষেত্ৰত ৰেডিয়েচন থেৰাপী (বিকিৰণ চিকিৎসা) বা ফ্ল’ৰ’ইউৰেচিলৰ দৰে টপিকেল মেডিকেচন (ছালত লগোৱা ঔষধ) অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।<ref name="NCI2013TxPro" /> মেলানোমাৰ চিকিৎসাত অস্ত্ৰোপচাৰ, কেমʼথেৰাপী, ৰেডিয়েচন থেৰাপী আৰু টাৰ্গেটেড থেৰাপীৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Mel2014" /> যিসকল লোকৰ দেহত এই ৰোগ শৰীৰৰ অন্যান্য অংশলৈ বিয়পি পৰিছে, তেওঁলোকৰ জীৱনৰ মানদণ্ড উন্নত কৰিবলৈ পেলিএটিভ কেয়াৰ (উপশমমূলক যত্ন) প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।<ref name="Mel2014" /> কৰ্কট ৰোগসমূহৰ ভিতৰত মেলানোমাৰ জীয়াই থকাৰ হাৰ অন্যতম সৰ্বাধিক, য’ত যুক্তৰাজ্যৰ ৮৬% তকৈও অধিক আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৯০% তকৈও অধিক লোক ৫ বছৰতকৈ অধিক সময় জীয়াই থাকে।<ref>{{cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|website=NCI|access-date=18 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706134347/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|archive-date=6 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Release: Cancer Survival Rates, Cancer Survival in England, Patients Diagnosed 2005–2009 and Followed up to 2010|url=http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-239726|website=Office for National Statistics|access-date=30 June 2014|date=15 November 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017061743/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-239726|archive-date=17 October 2014|archivedate=17 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141017061743/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-239726|deadurl=yes}}</ref> ছালৰ কৰ্কট ৰোগ হৈছে আটাইতকৈ সুলভ কৰ্কট ৰোগ, যি বিশ্বজুৰি মুঠ কৰ্কট ৰোগৰ অন্ততঃ ৪০% অংশ অধিকাৰ কৰে।<ref name=Cak2012>{{cite journal | vauthors = Cakir BÖ, Adamson P, Cingi C | title = Epidemiology and economic burden of nonmelanoma skin cancer | journal = Facial Plastic Surgery Clinics of North America | volume = 20 | issue = 4 | pages = 419–422 | date = November 2012 | pmid = 23084294 | doi = 10.1016/j.fsc.2012.07.004 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Dubas LE, Ingraffea A | title = Nonmelanoma skin cancer | journal = Facial Plastic Surgery Clinics of North America | volume = 21 | issue = 1 | pages = 43–53 | date = February 2013 | pmid = 23369588 | doi = 10.1016/j.fsc.2012.10.003 }}</ref> ইয়াৰ আটাইতকেই সাধাৰণ প্ৰকাৰটো হৈছে নন-মেলানোমা স্কিন কেন্সাৰ, যি বছৰি অন্ততঃ ২০ থেকে ৩০ লাখ (২-৩ নিযুত) লোকৰ গাত দেখা দিয়ে।<ref name="WCR2014" /><ref>{{cite web|title=How common is skin cancer?|url=https://www.who.int/uv/faq/skincancer/en/index1.html|website=World Health Organization|access-date=30 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100927065836/http://www.who.int/uv/faq/skincancer/en/index1.html|archive-date=27 September 2010}}</ref> এয়া এক অনুমাণিক হিচাপহে; কাৰণ ইয়াৰ সঠিক পৰিসংখ্যা সংৰক্ষণ কৰা নহয়।<ref name="NCI2013TxPro" /> নন-মেলানোমা ছালৰ কৰ্কট ৰোগৰ ভিতৰত প্ৰায় ৮০% বেছাল-চেল কেন্সাৰ আৰু ২০% স্কুৱামাছ-চেল স্কিন কেন্সাৰ।<ref name="ABC2008" /> বেছাল-চেল আৰু স্কুৱামাছ-চেল স্কিন কেন্সাৰৰ ফলত মৃত্যু হোৱাৰ সম্ভাৱনা অতি বিৰল।<ref name="WCR2014" /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কৰ্কট ৰোগজনিত মুঠ মৃত্যুৰ ভিতৰত ইয়াৰ হাৰ ০.১% তকৈও কম আছিল।<ref name="NCI2013TxPro" /> ২০১২ চনত বিশ্বজুৰি ২,৩২,০০০ গৰাকী লোক মেলানোমাত আক্ৰান্ত হৈছিল আৰু ৫৫,০০০ গৰাকী লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref name="WCR2014" /> অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ শ্বেতাংগ লোকসকলৰ মাজত বিশ্বৰ ভিতৰতে মেলানোমাৰ হাৰ আটাইতকৈ বেছি।<ref name="WCR2014" /><ref>{{cite book | vauthors = Harris RE | title=Epidemiology of Chronic Disease |date=2013 |publisher=Jones & Bartlett Publishers |isbn=978-0-7637-8047-0 |page=271 |url=https://books.google.com/books?id=KJLEIvX4wzoC&pg=PA271 }}</ref> বিংশ শতিকাৰ শেষৰফালৰপৰা ছালৰ কৰ্কট ৰোগৰ এই তিনিওটা প্ৰধান প্ৰকাৰ অধিক বৃদ্ধি পাইছে, বিশেষকৈ যিবোৰ অঞ্চলত শ্বেতাংগ জনসংখ্যা প্ৰধান।<ref name="Cak2012" /><ref name=WCR2014>{{cite book|title=World Cancer Report 2014.|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-832-0429-9|pages=Chapter 5.14}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Skin cancers|ছালৰ কৰ্কট ৰোগ}} * [http://www.oncolex.org/en/Skin-cancer Skin cancer procedures: text, images and videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207034706/http://www.oncolex.org/en/Skin-cancer |date=7 December 2013 }} {{Medical resources | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|C|43||c|43}}-{{ICD10|C|44||c|43}} | ICD9 = {{ICD9|172}}, {{ICD9|173}} | ICDO = 8010–8720 | OMIM = | MedlinePlus = 001442 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|article|276624}}, {{eMedicine2|article|870538}}, {{eMedicine2|article|1100753}}, {{eMedicine2|article|1965430}} | MeshID = D012878 }} {{Tumors}} {{Skin tumors, nevi and melanomas}} {{Skin tumors, epidermis}} {{Skin tumors, dermis}} {{Tumors of skin appendages}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ছালৰ কৰ্কট ৰোগ}} [[শ্ৰেণী:কৰ্কট ৰোগ]] [[শ্ৰেণী:চিকিৎসা বিজ্ঞান]] p94cbmnz2vy8fpzk2w9zd3gvsu00d7m 0 139548 635763 2026-09-16T12:38:52Z Poli Borah24 43763 নতুন পৃষ্ঠা: '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰী... 635763 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == qzbnyxbtq8w4zfgpz7oo59otp0b360w 635764 635763 2026-09-16T12:52:04Z Poli Borah24 43763 পৃষ্ঠা [[Cfa]]ৰ পৰা [['''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''']]লৈ Poli Borah24য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 635763 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == qzbnyxbtq8w4zfgpz7oo59otp0b360w 635766 635764 2026-09-16T12:53:20Z Poli Borah24 43763 পৃষ্ঠা [['''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''']]ৰ পৰা [[চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট]]লৈ Poli Borah24য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 635763 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == qzbnyxbtq8w4zfgpz7oo59otp0b360w 635773 635766 2026-09-16T13:45:06Z Poli Borah24 43763 635773 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-investment-tech-cfa/cfa-exam-to-add-artificial-intelligence-big-data-questions-idUSKBN18J2R4|title=CFA exam to add artificial intelligence, 'big data' questions|date=2017-05-23|work=Reuters|access-date=2018-03-01}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == 5oj2cbkb0rmau81bet7l90iqafqbotu 635777 635773 2026-09-16T13:50:53Z Poli Borah24 43763 635777 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ===CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)=== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == taf9yq4bu96d0z7b17pr7vkuyggkvdw 635780 635777 2026-09-16T13:53:12Z Poli Borah24 43763 635780 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ===CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)=== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)=== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== == তথ্যসূত্ৰ == 2xztdwqa16aqiv13p4s26aka15rniee 635784 635780 2026-09-16T14:00:33Z Poli Borah24 43763 635784 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ===CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)=== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)=== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == bmasnix4nn6au9sonylu8noeuugdxhq 635838 635784 2026-09-16T17:22:34Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:অৰ্থনীতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 635838 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ===CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)=== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)=== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] s32k4ch6534nmtqgsexkj81jr1c12p0 635890 635838 2026-09-17T05:29:19Z Poli Borah24 43763 635890 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 5mv923zgjuvybh56fka7cr3fdjo6ynb 635894 635890 2026-09-17T05:39:16Z Poli Borah24 43763 635894 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] mvnbgs3g55qrr6rdut273gnawlo56eo 635895 635894 2026-09-17T05:45:45Z Poli Borah24 43763 635895 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 4h3ehvqv97qboqnykrq1b04sbl1nvso 635896 635895 2026-09-17T05:46:47Z Poli Borah24 43763 635896 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] s7juk33tzl4i0lh9855bn8ryjmwbcs9 635897 635896 2026-09-17T05:53:54Z Poli Borah24 43763 635897 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণপত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণপত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰ পৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰ পৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰ পৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিবেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিবেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাব-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসনব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটা পক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰবাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰ পৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্রেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] qcgjqy8uz16ikqtcxqikagcvkjgqdtu 635898 635897 2026-09-17T05:54:51Z Poli Borah24 43763 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635898 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] k5kd1n3mb8d3mfivkptr752yr5eyfl7 635900 635898 2026-09-17T06:02:57Z Poli Borah24 43763 635900 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লেখিত নিয়ন্ত্রিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] iicl8hqxz93swgqz5r1wcx16d2vv9q2 635901 635900 2026-09-17T06:03:24Z Poli Borah24 43763 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635901 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 2io2nflaofrlnwsu8vjnofzlb2c9rp4 635904 635901 2026-09-17T06:17:30Z Poli Borah24 43763 635904 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 23v1n1uveubzvms9sk7ikqvyo8304rr 635906 635904 2026-09-17T06:21:18Z Poli Borah24 43763 635906 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] flghsa39fbali49bajwarxvvhd5i4vb 635907 635906 2026-09-17T06:27:46Z Poli Borah24 43763 635907 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 8y8dvfekb4cuxz69d28i1x6jh2n14ts 635910 635907 2026-09-17T06:38:43Z Poli Borah24 43763 635910 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লেখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] hb0lz0cnpvk7ezwho266ft57nlub1tf 635911 635910 2026-09-17T06:40:36Z Poli Borah24 43763 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635911 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 6u1q4ylsi7uq9r31zmppxl379oxcvmq 635912 635911 2026-09-17T06:42:44Z Poli Borah24 43763 635912 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] qky2opcahpiwpz4gm89tml11exk2fx2 635914 635912 2026-09-17T06:54:58Z Poli Borah24 43763 635914 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।" == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] mzw73lzg6q0l9it5auuxmnfkh6qnr39 635915 635914 2026-09-17T06:55:42Z Poli Borah24 43763 635915 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] m9gtlaxg8et2y9lwxwvcjtz2tr73jo6 635918 635915 2026-09-17T06:59:28Z Poli Borah24 43763 635918 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 2z6nm4mvx724k9znymu3orw1b5u28ll 635919 635918 2026-09-17T07:03:25Z Poli Borah24 43763 635919 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] oxoej50hmmdl72mdzov1oxygehcb7ed 635920 635919 2026-09-17T07:05:37Z Poli Borah24 43763 635920 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status =live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf |archive-date=July 29, 2014 |title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] tv9sc8v2up6x32aalszb1nu4h0yikk6 635921 635920 2026-09-17T07:13:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635921 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] je8ixycabbd8hiwiz3sbckyvhcxs569 635922 635921 2026-09-17T07:23:19Z Poli Borah24 43763 635922 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] goynwoe2apmc6eya1yyp5f6ld1bqtx8 635923 635922 2026-09-17T07:27:08Z Poli Borah24 43763 635923 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 3nelce2sd91ltoo28lqmraqt6udge4l 635924 635923 2026-09-17T07:34:40Z Poli Borah24 43763 635924 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] iiea44mjm4pe49w7a3ypgqol4y9ioqi 635925 635924 2026-09-17T07:40:15Z Poli Borah24 43763 635925 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] bpay6q7z49v0udux7ceulkdbdicbayf 635927 635925 2026-09-17T07:51:55Z Poli Borah24 43763 635927 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] rxtsknlr748uz6f886ujdu5aft166b0 635928 635927 2026-09-17T08:00:10Z Poli Borah24 43763 635928 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান সিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক ৰেভেনু কুৱেবেক (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় সিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) সিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং সিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] a8b7zrklxmexkk7ilvn5zw1osmks7qg 635929 635928 2026-09-17T08:02:44Z Poli Borah24 43763 635929 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] lph4mubnmxhhztjbp195n6vnrdsu3dd 635931 635929 2026-09-17T08:07:38Z Poli Borah24 43763 635931 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 05c365rv8fwp3nfgefeh0i0ryjgbwyc 635933 635931 2026-09-17T08:10:24Z Poli Borah24 43763 635933 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] swwxixnfsc2dukdvxdktz4g2hi376rc 635935 635933 2026-09-17T08:18:50Z Poli Borah24 43763 635935 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] sb7ceg695fnewaz6rvx2w2h4oitz82n 635937 635935 2026-09-17T08:22:16Z Poli Borah24 43763 635937 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 2pzffkut6woe6olujdwrxqixbbqx1bi 635938 635937 2026-09-17T08:24:14Z Poli Borah24 43763 635938 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] oku57qmqotnvrhtquon605qknvaqqkf 635986 635938 2026-09-17T11:16:21Z Poli Borah24 43763 635986 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। === পৰ্তুগাল === *'পৰ্তুগীজ সিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] br7u6jtj5qclwztpw9a1ec37olwd73k 635987 635986 2026-09-17T11:24:38Z Poli Borah24 43763 635987 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। === পৰ্তুগাল === *'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}</ref> === ছৌদি আৰব === *'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] thn7xnbopz16mmm9l3bxw8nwgn8ljlo 635990 635987 2026-09-17T11:30:44Z Poli Borah24 43763 635990 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। === পৰ্তুগাল === *'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}</ref> === ছৌদি আৰব === *'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}</ref> === ছিংগাপুৰ === *'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] ph111e9jvz3dm19v763d61mlrqpj0g5 635992 635990 2026-09-17T11:35:15Z Poli Borah24 43763 635992 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। === পৰ্তুগাল === *'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}</ref> === ছৌদি আৰব === *'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}</ref> === ছিংগাপুৰ === *'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে। === দক্ষিণ আফ্ৰিকা === *'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] iwrwgtj399lmca8s3av5mril5tqn85h 635994 635992 2026-09-17T11:41:06Z Poli Borah24 43763 635994 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা মুক্ত থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা মুক্ত কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা মুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। === পৰ্তুগাল === *'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}</ref> === ছৌদি আৰব === *'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}</ref> === ছিংগাপুৰ === *'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে। === দক্ষিণ আফ্ৰিকা === *'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}</ref> *'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Financial Markets) (SAIFM)-ৰ 'নিবন্ধিত ব্যক্তিৰ পৰীক্ষা' (Registered Persons Examination) ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 8lsw361df6mgoulc7bxz6yo1cvq6oeu 635996 635994 2026-09-17T11:48:25Z Poli Borah24 43763 635996 wikitext text/x-wiki '''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। <ref>{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref><ref name="passrates">{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}</ref> == ইতিহাস == CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। ১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}</ref> == CFA চাৰ্টাৰ == CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। === অৰ্হতাসমূহ === এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ *স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। <ref>{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। <ref>{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}</ref> *CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। *CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। *দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। *CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। *CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। === উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য === ২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।<ref>Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]</ref> এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। ==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)== CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}</ref> বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে: Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। ২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।<ref>{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}</ref> ২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)=== এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে: চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। ===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)=== এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis <ref>{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ===অৰ্থনীতি (Economics)=== ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)=== ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত: পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ<ref>{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}</ref> ===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়: ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments) ===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)=== এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত: ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis) ===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)=== এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ: Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ: Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। ===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)=== এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত: Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট) Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। ===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)=== এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত: Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM) Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement) বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। ==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)== CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি: মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.<ref>{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}</ref> ==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)== ===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)=== ===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)=== *অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities & Investments Commission]]}}</ref> *অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}</ref> *ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}</ref> *গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।<ref>{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}</ref> ===বাহৰেইন=== বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury) আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)<ref>{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}</ref> *CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। ===ব্ৰাজিল=== *Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}</ref> *ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।<ref>{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}</ref> ===কানাডা=== *CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। *কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য — পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager) বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel) ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures) বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser) ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)<ref>{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}</ref> *কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}</ref> ===ইজিপ্ত === *মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}</ref> ===জাৰ্মানি=== *ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। *ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। ===গ্ৰীচ=== *পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। ===হংকং, চীন=== *হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}</ref> *হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}</ref> *CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}</ref> ===ইণ্ডোনেচিয়া=== ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। ===আয়াৰলেণ্ড=== আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}</ref> ===ইজৰাইল=== *ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}</ref> === মালয়েচিয়া === *মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}</ref> === মেক্সিকো === *'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}</ref> === নেদাৰলেণ্ড === *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। *'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। === পেৰু === *'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}</ref> === ফিলিপাইন্‌ছ === *ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। === পৰ্তুগাল === *'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}</ref> === ছৌদি আৰব === *'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}</ref> === ছিংগাপুৰ === *'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। === দক্ষিণ আফ্ৰিকা === *'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}</ref> *'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Financial Markets) (SAIFM)-ৰ 'নিবন্ধিত ব্যক্তিৰ পৰীক্ষা' (Registered Persons Examination) ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] h3rxfsqj50cl1oz86xumc8eh3kodhfl 0 139549 635765 2026-09-16T12:52:04Z Poli Borah24 43763 পৃষ্ঠা [[Cfa]]ৰ পৰা [['''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''']]লৈ Poli Borah24য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 635765 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [['''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''']] cjwfiux1wj2f4n4l5xtxu7lqqhmn10l 0 139550 635767 2026-09-16T12:53:20Z Poli Borah24 43763 পৃষ্ঠা [['''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''']]ৰ পৰা [[চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট]]লৈ Poli Borah24য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 635767 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট]] i2xv9q5npedm2t4qflqapgbciaxe153 0 139551 635781 2026-09-16T13:57:36Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size... 635781 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিশ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড 3qys8qu7mhgdo939ec9ckr8mo06yqpo 635786 635781 2026-09-16T14:01:00Z AjayDas 12623 /* */ 635786 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিশ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড 12dvgz46e6ygryd30ov9xwdc2xc055c 635787 635786 2026-09-16T14:07:38Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] using [[WP:HC|HotCat]] 635787 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিশ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] 03cmhdssezgqwhhqw8orhpqhxkm0tma 635788 635787 2026-09-16T14:09:04Z AjayDas 12623 /* */ 635788 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] 3ots71bdkw97b0pi7978kaab6lzdzl3 635797 635788 2026-09-16T15:01:27Z AjayDas 12623 /* স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা */ 635797 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড ==কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল== *'''টোকা:''' I/C {{ndash}} স্বতন্ত্ৰ দায়িত্ব *'''চিহ্ন:''' {{note label|†|†|†}} কাৰ্যকালত মৃত্যু {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিচ্ছবি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" |মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভণি ! style="width:9em"| সমাপ্তি ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>বিহাৰৰ সাংসদ}} | ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | ১৩ মে' ১৯৫২ | {{ayd|1947|8|15|1952|5|13}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3" style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:VV Giri 1974 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[ভি ভি গিৰি]]'''<br>{{small|(১৮৯৪{{ndash}}১৯৮০)<br>পথপাটনমৰ সাংসদ}} | ১৩ মে' ১৯৫২ | ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | {{ayd|1952|5|13|1954|9|7}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Khandubhai Kasanji Desai official portrait.jpg|70px]] | '''[[খান্দুভাই কাসানজি দেশাই]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৭৫)<br>মেহছানা পশ্চিমৰ সাংসদ}} | ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | {{ayd|1954|9|10|1957|4|16}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | ১০ এপ্ৰিল ১৯৬২ | {{ayd|1957|4|17|1962|4|10}} | rowspan="7"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[তৃতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৬২ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬২ | {{ayd|1962|4|16|1962|11|15}} | rowspan="3"| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|1963|9|1|1964|1|24}} |- | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | rowspan="4"| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | ২৭ মে' ১৯৬৪ | rowspan="4"| {{ayd|1964|1|24|1966|1|24}} |- | ২৭ মে' ১৯৬৪ | ৯ জুন ১৯৬৪ | [[প্ৰথম নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[দ্বিতীয় নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | {{ayd|1966|1|24|1967|3|13}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | {{ayd|1967|3|13|1969|11|15}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | {{ayd|1969|11|15|1970|2|18}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|1970|2|18|1971|3|18}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:R.K. Khadilkar.jpg|70px]] | '''[[ৰঘুনাথ কেশৱ খাদিলকৰ]]'''<br>{{small|(১৯০৫{{ndash}}১৯৭৯)<br>বাৰামতীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | {{ayd|1971|3|18|1973|2|5}} | rowspan="2"| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | {{ayd|1973|2|5|1973|11|5}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭ | {{ayd|1973|11|9|1977|3|24}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰবীন্দ্ৰ বৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০০৬)<br>ৰাঁচীৰ সাংসদ}} | ২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭ | ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | {{ayd|1977|3|26|1979|7|28}} | [[জনতা পাৰ্টি]] | [[মোৰাৰজী দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[File:Fazlur Rahman Lok Sabha photo.jpg|70px]] | '''ফজলুৰ ৰহমান'''<br>{{small|বেটিয়াৰ সাংসদ}} | ৩০ জুলাই ১৯৭৯ | ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০ | {{ayd|1979|7|30|1980|1|14}} | [[জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)]] | [[চৰণ সিং মন্ত্ৰীসভা|চৰণ]] | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[চৰণ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Assam Governor Janaki Ballabh Patnaik at Platinum Jubilee of Assam Legislative Assembly (cropped).jpg|70px]] | '''[[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৫)<br>কটকৰ সাংসদ}} | ১৬ জানুৱাৰী ১৯৮০ | ৭ জুন ১৯৮০ | {{ayd|1980|1|16|1980|6|7}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="4"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Indira Gandhi official portrait.png|70px]] | '''[[ইন্দিৰা গান্ধী]]'''<br>{{small|(১৯১৭{{ndash}}১৯৮৪)<br>মেদকৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৮ জুন ১৯৮০ | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮১ | {{ayd|8 Jun 1980|19 Oct 1981}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg|70px]] | '''[[এন ডি তিৱাৰী]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০১৮)<br>নৈনিতালৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>ভাগলপুৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | {{ayd|15 Jan 1982|2 Sep 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[File:Veerendra_Patil_Lok_Sabha_photo.jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[বীৰেন্দ্ৰ পাটিল]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}১৯৯৭)<br>বাগলকোটৰ সাংসদ}} | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|2 Sep 1982|26 Dec 1984}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Tanguturi Anjaiah.jpg|70px]] | '''[[টি অঞ্জাইয়া|তাংগুটুৰি অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬ | {{ayd|31 Dec 1984|20 Jan 1986}} | rowspan="5"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="5"| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="5"| [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬ | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|20 Sep 1986|6 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Makhan Lal Fotedar (cropped).jpg|70px]] | '''[[মাখন লাল ফোতেদাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩২{{ndash}}২০১৭)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|6 Feb 1988|14 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagdish Tytler in Mumbai on January 6, 2005.jpg|70px]] | '''[[জগদীশ টাইটলাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৪)<br>দিল্লী সদৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ২৫ জুন ১৯৮৮ | {{ayd|14 Feb 1988|25 Jun 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:B.dubey(3).jpg|70px]] | '''[[বিন্দেশ্বৰী দুবে]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৯৩)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৫ জুন ১৯৮৮ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|25 Jun 1988|2 Dec 1989}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Ram Vilas Paswan (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰাম বিলাস পাছৱান]]'''<br>{{small|(১৯৪৬{{ndash}}২০২০)<br>হাজীপুৰৰ সাংসদ}} | ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | {{ayd|6 Dec 1989|10 Nov 1990}} | [[জনতা দল]] | [[ভি পি সিং মন্ত্ৰীসভা|বিশ্বনাথ]] | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০০৭)<br>বলিয়াৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|1990|11|21|1991|6|21}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Vazhappady_K._Ramamurthy.jpg|70px]] | '''[[ভাঝাপ্পাডী কে ৰামমূৰ্তি]]'''<br>{{small|(১৯৪০{{ndash}}২০০২)<br>কৃষ্ণগিৰিৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২১ জুন ১৯৯১ | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | {{ayd|21 Jun 1991|30 Jul 1991}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="4"| [[ৰাও মন্ত্ৰীসভা|ৰাও]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (Indira)}}"| | rowspan="4"| [[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped)(2).jpg|70px]] | '''[[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}২০০৪)<br>নন্দিয়ালৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | ১০ জুলাই ১৯৯২ | {{ayd|30 Jul 1991|10 Jul 1992}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫লৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১০ জুলাই ১৯৯২ | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | {{ayd|10 Jul 1992|15 Sep 1995}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gaddam_Venkatswamy.jpg|70px]] | '''[[জি ভেংকটস্বামী]]'''<br>{{small|(১৯২৯{{ndash}}২০১৪)<br>পেড্ডাপল্লীৰ সাংসদ}} | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | ১৬ মে' ১৯৯৬ | {{ayd|15 Sep 1995|16 May 1996}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৬ মে' ১৯৯৬ | ১ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1996|5|16|1996|6|1}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Independent politician}}"| | [[File:Balwant Singh Ramoowalia (cropped).jpg|70px]] | '''[[বলৱন্ত সিং ৰামুৱালিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১ জুন ১৯৯৬ | ২৯ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1 Jun 1996|29 Jun 1996}} | [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]] | rowspan="2"| [[দেৱে গৌড়া মন্ত্ৰীসভা|দেৱে গৌড়া]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="2"| [[এইচ ডি দেৱে গৌড়া]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ২৯ জুন ১৯৯৬ | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | {{ayd|29 Jun 1996|21 Apr 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Inder Kumar Gujral 071.jpg|70px]] | '''[[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}২০১২)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | ১ মে' ১৯৯৭ | {{ayd|21 Apr 1997|1 May 1997}} | [[জনতা দল]] | rowspan="3"| [[গুজৰাল মন্ত্ৰীসভা|গুজৰাল]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ১ মে' ১৯৯৭ | ৯ জুন ১৯৯৭ | {{ayd|1 May 1997|9 Jun 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|70px]] | '''[[এম পি বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩৬{{ndash}}২০২০)<br>কোজিকোডৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ জুন ১৯৯৭ | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | {{ayd|9 Jun 1997|19 Mar 1998}} | [[জনতা দল]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | {{ayd|19 Mar 1998|13 Oct 1999}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[দ্বিতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="5"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | {{ayd|13 Oct 1999|22 Nov 1999}} | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | {{ayd|22 Nov 1999|1 Sep 2001}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}"| | [[File:Sharadyadavjdu.jpg|70px]] | '''[[শৰদ যাদৱ]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০২৩)<br>মধেপুৰাৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|1 Sep 2001|1 Jul 2002}} | [[জনতা দল (সংযুক্ত)]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Sahib Singh Verma (cropped).jpg|70px]] | '''[[সাহিব সিং বাৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০০৭)<br>বাহিৰ দিল্লীৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২২ মে' ২০০৪ | {{ayd|1 Jul 2002|22 May 2004}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ২৩ মে' ২০০৪ | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | {{ayd|23 May 2004|27 Nov 2004}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="5"| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="8" bgcolor="{{party color|INC}}"| | rowspan="8"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}"| | [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|70px]] | '''[[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাও]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>কৰিমনগৰৰ সাংসদ}} | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | {{ayd|27 Nov 2004|24 Aug 2006}} | [[তেলেংগানা ৰাষ্ট্ৰ সমিতি]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Manmohan Singh in 2009.jpg|70px]] | '''[[মনমোহন সিং]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>অসমৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|24 Aug 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | {{ayd|24 Oct 2006|3 Mar 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:GKVasan.jpg|70px]] | '''[[জি কে বাসন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | ২২ মে' ২০০৯ | {{ayd|3 Mar 2009|22 May 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mallikarjun Kharge.jpg|70px]] | '''[[মল্লিকাৰ্জুন খাৰ্গে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>গুলবাৰ্গাৰ সাংসদ}} | ২৮ মে' ২০০৯ | ১৭ জুন ২০১৩ | {{ayd|28 May 2009|17 Jun 2013}} | rowspan="3"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ১৭ জুন ২০১৩ | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩{{ref label|†|†|†}} | {{ayd|17 Jun 2013|15 Dec 2013}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | ২৬ মে' ২০১৪ | {{ayd|15 Dec 2013|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Narendra Singh Tomar addressing a press conference after launching the Swachh Sarvekshan (Gramin)- 2017, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[নৰেন্দ্ৰ সিং টোমৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৭)<br>গোৱালিয়ৰৰ সাংসদ}} | ২৭ মে' ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="3"| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="6" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="6"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:The ILO Deputy Director General (Policy) International Labour Organization, Ms. Deborah Greenfield meeting the Minister of State for Labour and Employment (Independent Charge), Shri Bandaru Dattatreya, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[বান্দাৰু দত্তাত্ৰেয়]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৭)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | {{ayd|9 Nov 2014|3 Sep 2017}} |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>বৰেলীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | ৩০ মে' ২০১৯ | rowspan="2"| {{ayd|3 Sep 2017|7 Jul 2021}} |- | ৩১ মে' ২০১৯ | ৭ জুলাই ২০২১ | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Union Minister Bhupender Yadav.jpg|70px]] | '''[[ভূপেন্দ্ৰ যাদৱ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৯)<br>ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Mansukh Mandaviya Profile (4x5).png|70px]] | '''[[মনসুখ মাণ্ডৱিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭২)<br>পোৰবন্দৰৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] ejn8yegnippr5dj6uihoc9olihi0mpp 635804 635797 2026-09-16T15:05:55Z AjayDas 12623 /* কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল */ 635804 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড ==কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল== *'''টোকা:''' I/C {{ndash}} স্বতন্ত্ৰ দায়িত্ব *'''চিহ্ন:''' {{note label|†|†|†}} কাৰ্যকালত মৃত্যু {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিচ্ছবি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" |মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভণি ! style="width:9em"| সমাপ্তি ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>বিহাৰৰ সাংসদ}} | ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | ১৩ মে' ১৯৫২ | {{ayd|1947|8|15|1952|5|13}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3" style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:VV Giri 1974 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[ভি ভি গিৰি]]'''<br>{{small|(১৮৯৪{{ndash}}১৯৮০)<br>পথপাটনমৰ সাংসদ}} | ১৩ মে' ১৯৫২ | ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | {{ayd|1952|5|13|1954|9|7}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Khandubhai Kasanji Desai official portrait.jpg|70px]] | '''[[খান্দুভাই কাসানজি দেশাই]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৭৫)<br>মেহছানা পশ্চিমৰ সাংসদ}} | ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | {{ayd|1954|9|10|1957|4|16}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | ১০ এপ্ৰিল ১৯৬২ | {{ayd|1957|4|17|1962|4|10}} | rowspan="7"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[তৃতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৬২ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬২ | {{ayd|1962|4|16|1962|11|15}} | rowspan="3"| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|1963|9|1|1964|1|24}} |- | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | rowspan="4"| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | ২৭ মে' ১৯৬৪ | rowspan="4"| {{ayd|1964|1|24|1966|1|24}} |- | ২৭ মে' ১৯৬৪ | ৯ জুন ১৯৬৪ | [[প্ৰথম নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[দ্বিতীয় নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | {{ayd|1966|1|24|1967|3|13}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | {{ayd|1967|3|13|1969|11|15}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | {{ayd|1969|11|15|1970|2|18}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|1970|2|18|1971|3|18}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:R.K. Khadilkar.jpg|70px]] | '''[[ৰঘুনাথ কেশৱ খাদিলকৰ]]'''<br>{{small|(১৯০৫{{ndash}}১৯৭৯)<br>বাৰামতীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | {{ayd|1971|3|18|1973|2|5}} | rowspan="2"| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | {{ayd|1973|2|5|1973|11|5}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭ | {{ayd|1973|11|9|1977|3|24}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰবীন্দ্ৰ বৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০০৬)<br>ৰাঁচীৰ সাংসদ}} | ২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭ | ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | {{ayd|1977|3|26|1979|7|28}} | [[জনতা পাৰ্টি]] | [[মোৰাৰজী দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[File:Fazlur Rahman Lok Sabha photo.jpg|70px]] | '''ফজলুৰ ৰহমান'''<br>{{small|বেটিয়াৰ সাংসদ}} | ৩০ জুলাই ১৯৭৯ | ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০ | {{ayd|1979|7|30|1980|1|14}} | [[জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)]] | [[চৰণ সিং মন্ত্ৰীসভা|চৰণ]] | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[চৰণ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Assam Governor Janaki Ballabh Patnaik at Platinum Jubilee of Assam Legislative Assembly (cropped).jpg|70px]] | '''[[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৫)<br>কটকৰ সাংসদ}} | ১৬ জানুৱাৰী ১৯৮০ | ৭ জুন ১৯৮০ | {{ayd|1980|1|16|1980|6|7}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="4"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Indira Gandhi official portrait.png|70px]] | '''[[ইন্দিৰা গান্ধী]]'''<br>{{small|(১৯১৭{{ndash}}১৯৮৪)<br>মেদকৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৮ জুন ১৯৮০ | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮১ | {{ayd|8 Jun 1980|19 Oct 1981}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg|70px]] | '''[[এন ডি তিৱাৰী]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০১৮)<br>নৈনিতালৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>ভাগলপুৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | {{ayd|15 Jan 1982|2 Sep 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[File:Veerendra_Patil_Lok_Sabha_photo.jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[বীৰেন্দ্ৰ পাটিল]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}১৯৯৭)<br>বাগলকোটৰ সাংসদ}} | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|2 Sep 1982|26 Dec 1984}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Tanguturi Anjaiah.jpg|70px]] | '''[[টি অঞ্জাইয়া|তাংগুটুৰি অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬ | {{ayd|31 Dec 1984|20 Jan 1986}} | rowspan="5"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="5"| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="5"| [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬ | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|20 Sep 1986|6 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Makhan Lal Fotedar (cropped).jpg|70px]] | '''[[মাখন লাল ফোতেদাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩২{{ndash}}২০১৭)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|6 Feb 1988|14 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagdish Tytler in Mumbai on January 6, 2005.jpg|70px]] | '''[[জগদীশ টাইটলাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৪)<br>দিল্লী সদৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ২৫ জুন ১৯৮৮ | {{ayd|14 Feb 1988|25 Jun 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:B.dubey(3).jpg|70px]] | '''[[বিন্দেশ্বৰী দুবে]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৯৩)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৫ জুন ১৯৮৮ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|25 Jun 1988|2 Dec 1989}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Ram Vilas Paswan (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰাম বিলাস পাছৱান]]'''<br>{{small|(১৯৪৬{{ndash}}২০২০)<br>হাজীপুৰৰ সাংসদ}} | ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | {{ayd|6 Dec 1989|10 Nov 1990}} | [[জনতা দল]] | [[ভি পি সিং মন্ত্ৰীসভা|বিশ্বনাথ]] | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০০৭)<br>বলিয়াৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|1990|11|21|1991|6|21}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Vazhappady_K._Ramamurthy.jpg|70px]] | '''[[ভাঝাপ্পাডী কে ৰামমূৰ্তি]]'''<br>{{small|(১৯৪০{{ndash}}২০০২)<br>কৃষ্ণগিৰিৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২১ জুন ১৯৯১ | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | {{ayd|21 Jun 1991|30 Jul 1991}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="4"| [[ৰাও মন্ত্ৰীসভা|ৰাও]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (Indira)}}"| | rowspan="4"| [[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped)(2).jpg|70px]] | '''[[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}২০০৪)<br>নন্দিয়ালৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | ১০ জুলাই ১৯৯২ | {{ayd|30 Jul 1991|10 Jul 1992}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫লৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১০ জুলাই ১৯৯২ | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | {{ayd|10 Jul 1992|15 Sep 1995}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gaddam_Venkatswamy.jpg|70px]] | '''[[জি ভেংকটস্বামী]]'''<br>{{small|(১৯২৯{{ndash}}২০১৪)<br>পেড্ডাপল্লীৰ সাংসদ}} | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | ১৬ মে' ১৯৯৬ | {{ayd|15 Sep 1995|16 May 1996}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৬ মে' ১৯৯৬ | ১ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1996|5|16|1996|6|1}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Independent politician}}"| | [[File:Balwant Singh Ramoowalia (cropped).jpg|70px]] | '''[[বলৱন্ত সিং ৰামুৱালিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১ জুন ১৯৯৬ | ২৯ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1 Jun 1996|29 Jun 1996}} | [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]] | rowspan="2"| [[দেৱে গৌড়া মন্ত্ৰীসভা|দেৱে গৌড়া]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="2"| [[এইচ ডি দেৱে গৌড়া]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ২৯ জুন ১৯৯৬ | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | {{ayd|29 Jun 1996|21 Apr 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Inder Kumar Gujral 071.jpg|70px]] | '''[[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}২০১২)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | ১ মে' ১৯৯৭ | {{ayd|21 Apr 1997|1 May 1997}} | [[জনতা দল]] | rowspan="3"| [[গুজৰাল মন্ত্ৰীসভা|গুজৰাল]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ১ মে' ১৯৯৭ | ৯ জুন ১৯৯৭ | {{ayd|1 May 1997|9 Jun 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|70px]] | '''[[এম পি বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩৬{{ndash}}২০২০)<br>কোজিকোডৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ জুন ১৯৯৭ | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | {{ayd|9 Jun 1997|19 Mar 1998}} | [[জনতা দল]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | {{ayd|19 Mar 1998|13 Oct 1999}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[দ্বিতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="5"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | {{ayd|13 Oct 1999|22 Nov 1999}} | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | {{ayd|22 Nov 1999|1 Sep 2001}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}"| | [[File:Sharadyadavjdu.jpg|70px]] | '''[[শৰদ যাদৱ]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০২৩)<br>মধেপুৰাৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|1 Sep 2001|1 Jul 2002}} | [[জনতা দল (সংযুক্ত)]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Sahib Singh Verma (cropped).jpg|70px]] | '''[[সাহিব সিং বাৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০০৭)<br>বাহিৰ দিল্লীৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২২ মে' ২০০৪ | {{ayd|1 Jul 2002|22 May 2004}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ২৩ মে' ২০০৪ | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | {{ayd|23 May 2004|27 Nov 2004}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="5"| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="8" bgcolor="{{party color|INC}}"| | rowspan="8"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}"| | [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|70px]] | '''[[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাও]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>কৰিমনগৰৰ সাংসদ}} | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | {{ayd|27 Nov 2004|24 Aug 2006}} | [[তেলেংগানা ৰাষ্ট্ৰ সমিতি]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Manmohan Singh in 2009.jpg|70px]] | '''[[মনমোহন সিং]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>অসমৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|24 Aug 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | {{ayd|24 Oct 2006|3 Mar 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:GKVasan.jpg|70px]] | '''[[জি কে বাসন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | ২২ মে' ২০০৯ | {{ayd|3 Mar 2009|22 May 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mallikarjun Kharge.jpg|70px]] | '''[[মল্লিকাৰ্জুন খাৰ্গে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>গুলবাৰ্গাৰ সাংসদ}} | ২৮ মে' ২০০৯ | ১৭ জুন ২০১৩ | {{ayd|28 May 2009|17 Jun 2013}} | rowspan="3"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ১৭ জুন ২০১৩ | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩{{ref label|†|†|†}} | {{ayd|17 Jun 2013|15 Dec 2013}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | ২৬ মে' ২০১৪ | {{ayd|15 Dec 2013|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Narendra Singh Tomar addressing a press conference after launching the Swachh Sarvekshan (Gramin)- 2017, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[নৰেন্দ্ৰ সিং টোমৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৭)<br>গোৱালিয়ৰৰ সাংসদ}} | ২৭ মে' ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="3"| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="6" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="6"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:The ILO Deputy Director General (Policy) International Labour Organization, Ms. Deborah Greenfield meeting the Minister of State for Labour and Employment (Independent Charge), Shri Bandaru Dattatreya, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[বান্দাৰু দত্তাত্ৰেয়]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৭)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | {{ayd|9 Nov 2014|3 Sep 2017}} |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>বৰেলীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | ৩০ মে' ২০১৯ | rowspan="2"| {{ayd|3 Sep 2017|7 Jul 2021}} |- | ৩১ মে' ২০১৯ | ৭ জুলাই ২০২১ | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Union Minister Bhupender Yadav.jpg|70px]] | '''[[ভূপেন্দ্ৰ যাদৱ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৯)<br>ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Mansukh Mandaviya Profile (4x5).png|70px]] | '''[[মনসুখ মাণ্ডৱিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭২)<br>পোৰবন্দৰৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] 465ve5g8oa9mvz80il2qs7wfx6mtepm 635806 635804 2026-09-16T15:10:51Z AjayDas 12623 /* ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী */ 635806 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড ==কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল== *'''টোকা:''' I/C {{ndash}} স্বতন্ত্ৰ দায়িত্ব *'''চিহ্ন:''' {{note label|†|†|†}} কাৰ্যকালত মৃত্যু {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিচ্ছবি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" |মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভণি ! style="width:9em"| সমাপ্তি ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>বিহাৰৰ সাংসদ}} | ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | ১৩ মে' ১৯৫২ | {{ayd|1947|8|15|1952|5|13}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3" style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:VV Giri 1974 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[ভি ভি গিৰি]]'''<br>{{small|(১৮৯৪{{ndash}}১৯৮০)<br>পথপাটনমৰ সাংসদ}} | ১৩ মে' ১৯৫২ | ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | {{ayd|1952|5|13|1954|9|7}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Khandubhai Kasanji Desai official portrait.jpg|70px]] | '''[[খান্দুভাই কাসানজি দেশাই]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৭৫)<br>মেহছানা পশ্চিমৰ সাংসদ}} | ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | {{ayd|1954|9|10|1957|4|16}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | ১০ এপ্ৰিল ১৯৬২ | {{ayd|1957|4|17|1962|4|10}} | rowspan="7"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[তৃতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৬২ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬২ | {{ayd|1962|4|16|1962|11|15}} | rowspan="3"| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|1963|9|1|1964|1|24}} |- | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | rowspan="4"| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | ২৭ মে' ১৯৬৪ | rowspan="4"| {{ayd|1964|1|24|1966|1|24}} |- | ২৭ মে' ১৯৬৪ | ৯ জুন ১৯৬৪ | [[প্ৰথম নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[দ্বিতীয় নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | {{ayd|1966|1|24|1967|3|13}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | {{ayd|1967|3|13|1969|11|15}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | {{ayd|1969|11|15|1970|2|18}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|1970|2|18|1971|3|18}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:R.K. Khadilkar.jpg|70px]] | '''[[ৰঘুনাথ কেশৱ খাদিলকৰ]]'''<br>{{small|(১৯০৫{{ndash}}১৯৭৯)<br>বাৰামতীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | {{ayd|1971|3|18|1973|2|5}} | rowspan="2"| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | {{ayd|1973|2|5|1973|11|5}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭ | {{ayd|1973|11|9|1977|3|24}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰবীন্দ্ৰ বৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০০৬)<br>ৰাঁচীৰ সাংসদ}} | ২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭ | ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | {{ayd|1977|3|26|1979|7|28}} | [[জনতা পাৰ্টি]] | [[মোৰাৰজী দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[File:Fazlur Rahman Lok Sabha photo.jpg|70px]] | '''ফজলুৰ ৰহমান'''<br>{{small|বেটিয়াৰ সাংসদ}} | ৩০ জুলাই ১৯৭৯ | ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০ | {{ayd|1979|7|30|1980|1|14}} | [[জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)]] | [[চৰণ সিং মন্ত্ৰীসভা|চৰণ]] | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[চৰণ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Assam Governor Janaki Ballabh Patnaik at Platinum Jubilee of Assam Legislative Assembly (cropped).jpg|70px]] | '''[[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৫)<br>কটকৰ সাংসদ}} | ১৬ জানুৱাৰী ১৯৮০ | ৭ জুন ১৯৮০ | {{ayd|1980|1|16|1980|6|7}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="4"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Indira Gandhi official portrait.png|70px]] | '''[[ইন্দিৰা গান্ধী]]'''<br>{{small|(১৯১৭{{ndash}}১৯৮৪)<br>মেদকৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৮ জুন ১৯৮০ | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮১ | {{ayd|8 Jun 1980|19 Oct 1981}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg|70px]] | '''[[এন ডি তিৱাৰী]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০১৮)<br>নৈনিতালৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>ভাগলপুৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | {{ayd|15 Jan 1982|2 Sep 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[File:Veerendra_Patil_Lok_Sabha_photo.jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[বীৰেন্দ্ৰ পাটিল]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}১৯৯৭)<br>বাগলকোটৰ সাংসদ}} | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|2 Sep 1982|26 Dec 1984}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Tanguturi Anjaiah.jpg|70px]] | '''[[টি অঞ্জাইয়া|তাংগুটুৰি অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬ | {{ayd|31 Dec 1984|20 Jan 1986}} | rowspan="5"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="5"| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="5"| [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬ | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|20 Sep 1986|6 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Makhan Lal Fotedar (cropped).jpg|70px]] | '''[[মাখন লাল ফোতেদাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩২{{ndash}}২০১৭)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|6 Feb 1988|14 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagdish Tytler in Mumbai on January 6, 2005.jpg|70px]] | '''[[জগদীশ টাইটলাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৪)<br>দিল্লী সদৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ২৫ জুন ১৯৮৮ | {{ayd|14 Feb 1988|25 Jun 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:B.dubey(3).jpg|70px]] | '''[[বিন্দেশ্বৰী দুবে]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৯৩)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৫ জুন ১৯৮৮ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|25 Jun 1988|2 Dec 1989}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Ram Vilas Paswan (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰাম বিলাস পাছৱান]]'''<br>{{small|(১৯৪৬{{ndash}}২০২০)<br>হাজীপুৰৰ সাংসদ}} | ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | {{ayd|6 Dec 1989|10 Nov 1990}} | [[জনতা দল]] | [[ভি পি সিং মন্ত্ৰীসভা|বিশ্বনাথ]] | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০০৭)<br>বলিয়াৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|1990|11|21|1991|6|21}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Vazhappady_K._Ramamurthy.jpg|70px]] | '''[[ভাঝাপ্পাডী কে ৰামমূৰ্তি]]'''<br>{{small|(১৯৪০{{ndash}}২০০২)<br>কৃষ্ণগিৰিৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২১ জুন ১৯৯১ | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | {{ayd|21 Jun 1991|30 Jul 1991}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="4"| [[ৰাও মন্ত্ৰীসভা|ৰাও]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (Indira)}}"| | rowspan="4"| [[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped)(2).jpg|70px]] | '''[[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}২০০৪)<br>নন্দিয়ালৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | ১০ জুলাই ১৯৯২ | {{ayd|30 Jul 1991|10 Jul 1992}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫লৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১০ জুলাই ১৯৯২ | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | {{ayd|10 Jul 1992|15 Sep 1995}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gaddam_Venkatswamy.jpg|70px]] | '''[[জি ভেংকটস্বামী]]'''<br>{{small|(১৯২৯{{ndash}}২০১৪)<br>পেড্ডাপল্লীৰ সাংসদ}} | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | ১৬ মে' ১৯৯৬ | {{ayd|15 Sep 1995|16 May 1996}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৬ মে' ১৯৯৬ | ১ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1996|5|16|1996|6|1}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Independent politician}}"| | [[File:Balwant Singh Ramoowalia (cropped).jpg|70px]] | '''[[বলৱন্ত সিং ৰামুৱালিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১ জুন ১৯৯৬ | ২৯ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1 Jun 1996|29 Jun 1996}} | [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]] | rowspan="2"| [[দেৱে গৌড়া মন্ত্ৰীসভা|দেৱে গৌড়া]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="2"| [[এইচ ডি দেৱে গৌড়া]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ২৯ জুন ১৯৯৬ | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | {{ayd|29 Jun 1996|21 Apr 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Inder Kumar Gujral 071.jpg|70px]] | '''[[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}২০১২)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | ১ মে' ১৯৯৭ | {{ayd|21 Apr 1997|1 May 1997}} | [[জনতা দল]] | rowspan="3"| [[গুজৰাল মন্ত্ৰীসভা|গুজৰাল]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ১ মে' ১৯৯৭ | ৯ জুন ১৯৯৭ | {{ayd|1 May 1997|9 Jun 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|70px]] | '''[[এম পি বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩৬{{ndash}}২০২০)<br>কোজিকোডৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ জুন ১৯৯৭ | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | {{ayd|9 Jun 1997|19 Mar 1998}} | [[জনতা দল]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | {{ayd|19 Mar 1998|13 Oct 1999}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[দ্বিতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="5"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | {{ayd|13 Oct 1999|22 Nov 1999}} | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | {{ayd|22 Nov 1999|1 Sep 2001}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}"| | [[File:Sharadyadavjdu.jpg|70px]] | '''[[শৰদ যাদৱ]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০২৩)<br>মধেপুৰাৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|1 Sep 2001|1 Jul 2002}} | [[জনতা দল (সংযুক্ত)]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Sahib Singh Verma (cropped).jpg|70px]] | '''[[সাহিব সিং বাৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০০৭)<br>বাহিৰ দিল্লীৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২২ মে' ২০০৪ | {{ayd|1 Jul 2002|22 May 2004}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ২৩ মে' ২০০৪ | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | {{ayd|23 May 2004|27 Nov 2004}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="5"| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="8" bgcolor="{{party color|INC}}"| | rowspan="8"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}"| | [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|70px]] | '''[[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাও]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>কৰিমনগৰৰ সাংসদ}} | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | {{ayd|27 Nov 2004|24 Aug 2006}} | [[তেলেংগানা ৰাষ্ট্ৰ সমিতি]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Manmohan Singh in 2009.jpg|70px]] | '''[[মনমোহন সিং]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>অসমৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|24 Aug 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | {{ayd|24 Oct 2006|3 Mar 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:GKVasan.jpg|70px]] | '''[[জি কে বাসন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | ২২ মে' ২০০৯ | {{ayd|3 Mar 2009|22 May 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mallikarjun Kharge.jpg|70px]] | '''[[মল্লিকাৰ্জুন খাৰ্গে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>গুলবাৰ্গাৰ সাংসদ}} | ২৮ মে' ২০০৯ | ১৭ জুন ২০১৩ | {{ayd|28 May 2009|17 Jun 2013}} | rowspan="3"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ১৭ জুন ২০১৩ | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩{{ref label|†|†|†}} | {{ayd|17 Jun 2013|15 Dec 2013}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | ২৬ মে' ২০১৪ | {{ayd|15 Dec 2013|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Narendra Singh Tomar addressing a press conference after launching the Swachh Sarvekshan (Gramin)- 2017, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[নৰেন্দ্ৰ সিং টোমৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৭)<br>গোৱালিয়ৰৰ সাংসদ}} | ২৭ মে' ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="3"| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="6" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="6"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:The ILO Deputy Director General (Policy) International Labour Organization, Ms. Deborah Greenfield meeting the Minister of State for Labour and Employment (Independent Charge), Shri Bandaru Dattatreya, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[বান্দাৰু দত্তাত্ৰেয়]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৭)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | {{ayd|9 Nov 2014|3 Sep 2017}} |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>বৰেলীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | ৩০ মে' ২০১৯ | rowspan="2"| {{ayd|3 Sep 2017|7 Jul 2021}} |- | ৩১ মে' ২০১৯ | ৭ জুলাই ২০২১ | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Union Minister Bhupender Yadav.jpg|70px]] | '''[[ভূপেন্দ্ৰ যাদৱ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৯)<br>ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Mansukh Mandaviya Profile (4x5).png|70px]] | '''[[মনসুখ মাণ্ডৱিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭২)<br>পোৰবন্দৰৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিকৃতি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>নিৰ্বাচনী সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" | মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভ ! style="width:9em"| শেষ ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>[[গুজৰাট]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|4 Sep 1963|24 Jan 1964}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Kotha Raghuramaiah.png|70px]] | '''[[কোঠা ৰঘুৰামাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১২{{ndash}}১৯৭৯)<br>[[গুন্তুৰ লোকসভা সমষ্টি|গুন্তুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১৩ জুন ১৯৬৪ | {{ayd|9 Jun 1964|13 Jun 1964}} | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagannath Rao Lok Sabha portrait.gif|70px]] | '''[[জগন্নাথ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}?)<br>[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ছত্ৰপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৬ | {{ayd|24 Jan 1966|14 Feb 1966}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Lalit Narayan Mishra 1976 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৩{{ndash}}১৯৭৫)<br>[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৬৭ | {{ayd|13 Mar 1967|14 Nov 1967}} | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>[[ভাগলপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ভাগলপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৯ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|14 Feb 1969|18 Mar 1971}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[লাৰাং ছাই]]'''<br>{{small|(১৯৩৫{{ndash}}২০০৪)<br>[[সৰ্গুজা লোকসভা সমষ্টি|সৰ্গুজা]]ৰ সাংসদ}} | rowspan="2"| ১৪ আগষ্ট ১৯৭৭ | rowspan="2"| ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | rowspan="2"| {{ayd|14 Aug 1977|28 Jul 1979}} | rowspan="2"| [[জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="2"| [[দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰাম কৃপাল সিনহা]]'''<br>{{small|(১৯৩৪{{ndash}}২০২৩)<br>[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | | '''[[টি. অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>[[ছেকেন্দ্ৰাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ছেকেন্দ্ৰাবাদ]]ৰ সাংসদ}} | ৮ জুন ১৯৮০ | ১১ অক্টোবৰ ১৯৮০ | {{ayd|8 Jun 1980|11 Oct 1980}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="2"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Ram Dulari Sinha official portrait.gif|70px]] | '''[[ৰাম দুলাৰী সিনহা]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}১৯৯৪)<br>[[শেওহাৰ লোকসভা সমষ্টি|শেওহাৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mohsina Kidwai (cropped).jpg|70px]] | '''[[মোহছিনা কিদৱাই]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>[[মীৰাট লোকসভা সমষ্টি|মীৰাট]]ৰ সাংসদ}} | ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩ | {{ayd|11 Sep 1982|29 Jan 1983}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="2"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| | rowspan="2"| '''ধৰ্মবীৰ'''<br>{{small|[[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|29 Jan 1983|17 Dec 1984}} |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | | '''[[ৰাধাকিশন মালৱিয়া]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০১৩)<br>[[মধ্য প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ৪ জুলাই ১৯৮৯ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|4 Jul 1989|2 Dec 1989}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | | '''[[ৰাম জী লাল সুমন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫০)<br>[[ফিৰোজাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ফিৰোজাবাদ]]ৰ সাংসদ}} | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|21 Nov 1990|21 Jun 1991}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | | '''[[মুনি লাল]]'''<br>{{small|(১৯৩৮{{ndash}}২০১৯)<br>[[সাসাৰাম লোকসভা সমষ্টি|সাসাৰাম]]ৰ সাংসদ}} | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|13 Oct 1999|1 Jul 2002}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="4"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | | '''[[অশোক কুমাৰ প্ৰধান]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৩)<br>[[খুৰ্জা লোকসভা সমষ্টি|খুৰ্জা]]ৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ | {{ayd|1 Jul 2002|29 Jan 2003}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Vijay Goel (cropped).jpg|70px]] | '''[[বিজয় গোৱেল]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>[[চান্দনী চৌক লোকসভা সমষ্টি|চান্দনী চৌক]]ৰ সাংসদ}} | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ | ২৪ মে ২০০৩ | {{ayd|29 Jan 2003|24 May 2003}} |- | bgcolor="{{party color|BJP}}"| | [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>[[বৰেলী লোকসভা সমষ্টি|বৰেলী]]ৰ সাংসদ}} | ২৪ মে ২০০৩ | ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৩ | {{ayd|24 May 2003|8 Sep 2003}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Chandra Sekhar Sahu (cropped).jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ সাহু]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫০)<br>[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|বেৰহামপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|29 Jan 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:HarishRawat.jpg|70px]] | '''[[হৰিশ ৰাৱত]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>[[হৰিদ্বাৰ লোকসভা সমষ্টি|হৰিদ্বাৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৮ মে ২০০৯ | ১৯ জানুৱাৰী ২০১১ | {{ayd|28 May 2009|19 Jan 2011}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:കൊടിക്കുന്നിൽ സുരേഷ്.jpg|70px]] | '''[[কোডিকুন্নিল সুৰেশ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬২)<br>[[মাভেলিক্কাৰা লোকসভা সমষ্টি|মাভেলিক্কাৰা]]ৰ সাংসদ}} | ২৮ অক্টোবৰ ২০১২ | ২৬ মে ২০১৪ | {{ayd|28 Oct 2012|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Vishnu Deo Sai, Chief Minister of Chhattisgarh.jpg|70px]] | '''[[বিষ্ণু দেৱ ছাই]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>[[ৰায়গড় লোকসভা সমষ্টি|ৰায়গড়]]ৰ সাংসদ}} | ২৭ মে ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="3"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Rameswar Teli (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰামেশ্বৰ তেলী]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭০)<br>[[ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টি|ডিব্ৰুগড়]]ৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} | [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Shobha Karandlaje with PM Modi.jpg|70px]] | '''[[শোভা কৰন্দলাজে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৬)<br>[[বেংগালুৰু উত্তৰ লোকসভা সমষ্টি|বেংগালুৰু উত্তৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20121222211656/http://labour.nic.in/welcome.html শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [http://www.ncs.gov.in ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল] * [http://pib.nic.in/newsite/pmreleases.aspx?mincode=21 মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি] * [http://labour.nic.in/main/workdistribution.pdf শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ সাংগঠনিক গাঁথনি] * [http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf ২০১১–২০১২ বৰ্ষৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন] * [http://www.ilo.org/newdelhi/lang--en/index.htm আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা], ৰাষ্ট্ৰসংঘ * [https://web.archive.org/web/20110909135544/http://labour.nic.in/cwl/childlabour.htm ভাৰতত শিশু শ্ৰম] আৰু [http://labour.nic.in/women/WomenCell.pdf ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিক] * [http://labour.nic.in/main/relsites.htm শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ৱেবছাইটসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20120927105657/http://labourbureau.gov.in/schemes.html চৰকাৰী শ্ৰম পৰিসংখ্যা] jbfnde9hjw1j3edl19fl3q6wvszs22y 635807 635806 2026-09-16T15:11:38Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] using [[WP:HC|HotCat]] 635807 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড ==কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল== *'''টোকা:''' I/C {{ndash}} স্বতন্ত্ৰ দায়িত্ব *'''চিহ্ন:''' {{note label|†|†|†}} কাৰ্যকালত মৃত্যু {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিচ্ছবি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" |মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভণি ! style="width:9em"| সমাপ্তি ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>বিহাৰৰ সাংসদ}} | ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | ১৩ মে' ১৯৫২ | {{ayd|1947|8|15|1952|5|13}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3" style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:VV Giri 1974 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[ভি ভি গিৰি]]'''<br>{{small|(১৮৯৪{{ndash}}১৯৮০)<br>পথপাটনমৰ সাংসদ}} | ১৩ মে' ১৯৫২ | ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | {{ayd|1952|5|13|1954|9|7}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Khandubhai Kasanji Desai official portrait.jpg|70px]] | '''[[খান্দুভাই কাসানজি দেশাই]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৭৫)<br>মেহছানা পশ্চিমৰ সাংসদ}} | ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | {{ayd|1954|9|10|1957|4|16}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | ১০ এপ্ৰিল ১৯৬২ | {{ayd|1957|4|17|1962|4|10}} | rowspan="7"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[তৃতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৬২ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬২ | {{ayd|1962|4|16|1962|11|15}} | rowspan="3"| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|1963|9|1|1964|1|24}} |- | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | rowspan="4"| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | ২৭ মে' ১৯৬৪ | rowspan="4"| {{ayd|1964|1|24|1966|1|24}} |- | ২৭ মে' ১৯৬৪ | ৯ জুন ১৯৬৪ | [[প্ৰথম নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[দ্বিতীয় নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | {{ayd|1966|1|24|1967|3|13}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | {{ayd|1967|3|13|1969|11|15}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | {{ayd|1969|11|15|1970|2|18}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|1970|2|18|1971|3|18}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:R.K. Khadilkar.jpg|70px]] | '''[[ৰঘুনাথ কেশৱ খাদিলকৰ]]'''<br>{{small|(১৯০৫{{ndash}}১৯৭৯)<br>বাৰামতীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | {{ayd|1971|3|18|1973|2|5}} | rowspan="2"| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | {{ayd|1973|2|5|1973|11|5}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭ | {{ayd|1973|11|9|1977|3|24}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰবীন্দ্ৰ বৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০০৬)<br>ৰাঁচীৰ সাংসদ}} | ২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭ | ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | {{ayd|1977|3|26|1979|7|28}} | [[জনতা পাৰ্টি]] | [[মোৰাৰজী দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[File:Fazlur Rahman Lok Sabha photo.jpg|70px]] | '''ফজলুৰ ৰহমান'''<br>{{small|বেটিয়াৰ সাংসদ}} | ৩০ জুলাই ১৯৭৯ | ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০ | {{ayd|1979|7|30|1980|1|14}} | [[জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)]] | [[চৰণ সিং মন্ত্ৰীসভা|চৰণ]] | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[চৰণ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Assam Governor Janaki Ballabh Patnaik at Platinum Jubilee of Assam Legislative Assembly (cropped).jpg|70px]] | '''[[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৫)<br>কটকৰ সাংসদ}} | ১৬ জানুৱাৰী ১৯৮০ | ৭ জুন ১৯৮০ | {{ayd|1980|1|16|1980|6|7}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="4"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Indira Gandhi official portrait.png|70px]] | '''[[ইন্দিৰা গান্ধী]]'''<br>{{small|(১৯১৭{{ndash}}১৯৮৪)<br>মেদকৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৮ জুন ১৯৮০ | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮১ | {{ayd|8 Jun 1980|19 Oct 1981}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg|70px]] | '''[[এন ডি তিৱাৰী]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০১৮)<br>নৈনিতালৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>ভাগলপুৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | {{ayd|15 Jan 1982|2 Sep 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[File:Veerendra_Patil_Lok_Sabha_photo.jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[বীৰেন্দ্ৰ পাটিল]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}১৯৯৭)<br>বাগলকোটৰ সাংসদ}} | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|2 Sep 1982|26 Dec 1984}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Tanguturi Anjaiah.jpg|70px]] | '''[[টি অঞ্জাইয়া|তাংগুটুৰি অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬ | {{ayd|31 Dec 1984|20 Jan 1986}} | rowspan="5"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="5"| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="5"| [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬ | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|20 Sep 1986|6 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Makhan Lal Fotedar (cropped).jpg|70px]] | '''[[মাখন লাল ফোতেদাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩২{{ndash}}২০১৭)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|6 Feb 1988|14 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagdish Tytler in Mumbai on January 6, 2005.jpg|70px]] | '''[[জগদীশ টাইটলাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৪)<br>দিল্লী সদৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ২৫ জুন ১৯৮৮ | {{ayd|14 Feb 1988|25 Jun 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:B.dubey(3).jpg|70px]] | '''[[বিন্দেশ্বৰী দুবে]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৯৩)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৫ জুন ১৯৮৮ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|25 Jun 1988|2 Dec 1989}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Ram Vilas Paswan (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰাম বিলাস পাছৱান]]'''<br>{{small|(১৯৪৬{{ndash}}২০২০)<br>হাজীপুৰৰ সাংসদ}} | ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | {{ayd|6 Dec 1989|10 Nov 1990}} | [[জনতা দল]] | [[ভি পি সিং মন্ত্ৰীসভা|বিশ্বনাথ]] | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০০৭)<br>বলিয়াৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|1990|11|21|1991|6|21}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Vazhappady_K._Ramamurthy.jpg|70px]] | '''[[ভাঝাপ্পাডী কে ৰামমূৰ্তি]]'''<br>{{small|(১৯৪০{{ndash}}২০০২)<br>কৃষ্ণগিৰিৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২১ জুন ১৯৯১ | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | {{ayd|21 Jun 1991|30 Jul 1991}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="4"| [[ৰাও মন্ত্ৰীসভা|ৰাও]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (Indira)}}"| | rowspan="4"| [[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped)(2).jpg|70px]] | '''[[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}২০০৪)<br>নন্দিয়ালৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | ১০ জুলাই ১৯৯২ | {{ayd|30 Jul 1991|10 Jul 1992}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫লৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১০ জুলাই ১৯৯২ | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | {{ayd|10 Jul 1992|15 Sep 1995}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gaddam_Venkatswamy.jpg|70px]] | '''[[জি ভেংকটস্বামী]]'''<br>{{small|(১৯২৯{{ndash}}২০১৪)<br>পেড্ডাপল্লীৰ সাংসদ}} | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | ১৬ মে' ১৯৯৬ | {{ayd|15 Sep 1995|16 May 1996}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৬ মে' ১৯৯৬ | ১ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1996|5|16|1996|6|1}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Independent politician}}"| | [[File:Balwant Singh Ramoowalia (cropped).jpg|70px]] | '''[[বলৱন্ত সিং ৰামুৱালিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১ জুন ১৯৯৬ | ২৯ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1 Jun 1996|29 Jun 1996}} | [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]] | rowspan="2"| [[দেৱে গৌড়া মন্ত্ৰীসভা|দেৱে গৌড়া]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="2"| [[এইচ ডি দেৱে গৌড়া]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ২৯ জুন ১৯৯৬ | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | {{ayd|29 Jun 1996|21 Apr 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Inder Kumar Gujral 071.jpg|70px]] | '''[[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}২০১২)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | ১ মে' ১৯৯৭ | {{ayd|21 Apr 1997|1 May 1997}} | [[জনতা দল]] | rowspan="3"| [[গুজৰাল মন্ত্ৰীসভা|গুজৰাল]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ১ মে' ১৯৯৭ | ৯ জুন ১৯৯৭ | {{ayd|1 May 1997|9 Jun 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|70px]] | '''[[এম পি বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩৬{{ndash}}২০২০)<br>কোজিকোডৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ জুন ১৯৯৭ | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | {{ayd|9 Jun 1997|19 Mar 1998}} | [[জনতা দল]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | {{ayd|19 Mar 1998|13 Oct 1999}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[দ্বিতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="5"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | {{ayd|13 Oct 1999|22 Nov 1999}} | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | {{ayd|22 Nov 1999|1 Sep 2001}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}"| | [[File:Sharadyadavjdu.jpg|70px]] | '''[[শৰদ যাদৱ]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০২৩)<br>মধেপুৰাৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|1 Sep 2001|1 Jul 2002}} | [[জনতা দল (সংযুক্ত)]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Sahib Singh Verma (cropped).jpg|70px]] | '''[[সাহিব সিং বাৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০০৭)<br>বাহিৰ দিল্লীৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২২ মে' ২০০৪ | {{ayd|1 Jul 2002|22 May 2004}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ২৩ মে' ২০০৪ | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | {{ayd|23 May 2004|27 Nov 2004}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="5"| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="8" bgcolor="{{party color|INC}}"| | rowspan="8"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}"| | [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|70px]] | '''[[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাও]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>কৰিমনগৰৰ সাংসদ}} | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | {{ayd|27 Nov 2004|24 Aug 2006}} | [[তেলেংগানা ৰাষ্ট্ৰ সমিতি]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Manmohan Singh in 2009.jpg|70px]] | '''[[মনমোহন সিং]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>অসমৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|24 Aug 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | {{ayd|24 Oct 2006|3 Mar 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:GKVasan.jpg|70px]] | '''[[জি কে বাসন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | ২২ মে' ২০০৯ | {{ayd|3 Mar 2009|22 May 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mallikarjun Kharge.jpg|70px]] | '''[[মল্লিকাৰ্জুন খাৰ্গে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>গুলবাৰ্গাৰ সাংসদ}} | ২৮ মে' ২০০৯ | ১৭ জুন ২০১৩ | {{ayd|28 May 2009|17 Jun 2013}} | rowspan="3"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ১৭ জুন ২০১৩ | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩{{ref label|†|†|†}} | {{ayd|17 Jun 2013|15 Dec 2013}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | ২৬ মে' ২০১৪ | {{ayd|15 Dec 2013|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Narendra Singh Tomar addressing a press conference after launching the Swachh Sarvekshan (Gramin)- 2017, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[নৰেন্দ্ৰ সিং টোমৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৭)<br>গোৱালিয়ৰৰ সাংসদ}} | ২৭ মে' ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="3"| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="6" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="6"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:The ILO Deputy Director General (Policy) International Labour Organization, Ms. Deborah Greenfield meeting the Minister of State for Labour and Employment (Independent Charge), Shri Bandaru Dattatreya, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[বান্দাৰু দত্তাত্ৰেয়]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৭)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | {{ayd|9 Nov 2014|3 Sep 2017}} |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>বৰেলীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | ৩০ মে' ২০১৯ | rowspan="2"| {{ayd|3 Sep 2017|7 Jul 2021}} |- | ৩১ মে' ২০১৯ | ৭ জুলাই ২০২১ | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Union Minister Bhupender Yadav.jpg|70px]] | '''[[ভূপেন্দ্ৰ যাদৱ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৯)<br>ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Mansukh Mandaviya Profile (4x5).png|70px]] | '''[[মনসুখ মাণ্ডৱিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭২)<br>পোৰবন্দৰৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিকৃতি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>নিৰ্বাচনী সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" | মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভ ! style="width:9em"| শেষ ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>[[গুজৰাট]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|4 Sep 1963|24 Jan 1964}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Kotha Raghuramaiah.png|70px]] | '''[[কোঠা ৰঘুৰামাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১২{{ndash}}১৯৭৯)<br>[[গুন্তুৰ লোকসভা সমষ্টি|গুন্তুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১৩ জুন ১৯৬৪ | {{ayd|9 Jun 1964|13 Jun 1964}} | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagannath Rao Lok Sabha portrait.gif|70px]] | '''[[জগন্নাথ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}?)<br>[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ছত্ৰপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৬ | {{ayd|24 Jan 1966|14 Feb 1966}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Lalit Narayan Mishra 1976 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৩{{ndash}}১৯৭৫)<br>[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৬৭ | {{ayd|13 Mar 1967|14 Nov 1967}} | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>[[ভাগলপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ভাগলপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৯ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|14 Feb 1969|18 Mar 1971}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[লাৰাং ছাই]]'''<br>{{small|(১৯৩৫{{ndash}}২০০৪)<br>[[সৰ্গুজা লোকসভা সমষ্টি|সৰ্গুজা]]ৰ সাংসদ}} | rowspan="2"| ১৪ আগষ্ট ১৯৭৭ | rowspan="2"| ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | rowspan="2"| {{ayd|14 Aug 1977|28 Jul 1979}} | rowspan="2"| [[জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="2"| [[দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰাম কৃপাল সিনহা]]'''<br>{{small|(১৯৩৪{{ndash}}২০২৩)<br>[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | | '''[[টি. অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>[[ছেকেন্দ্ৰাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ছেকেন্দ্ৰাবাদ]]ৰ সাংসদ}} | ৮ জুন ১৯৮০ | ১১ অক্টোবৰ ১৯৮০ | {{ayd|8 Jun 1980|11 Oct 1980}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="2"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Ram Dulari Sinha official portrait.gif|70px]] | '''[[ৰাম দুলাৰী সিনহা]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}১৯৯৪)<br>[[শেওহাৰ লোকসভা সমষ্টি|শেওহাৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mohsina Kidwai (cropped).jpg|70px]] | '''[[মোহছিনা কিদৱাই]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>[[মীৰাট লোকসভা সমষ্টি|মীৰাট]]ৰ সাংসদ}} | ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩ | {{ayd|11 Sep 1982|29 Jan 1983}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="2"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| | rowspan="2"| '''ধৰ্মবীৰ'''<br>{{small|[[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|29 Jan 1983|17 Dec 1984}} |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | | '''[[ৰাধাকিশন মালৱিয়া]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০১৩)<br>[[মধ্য প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ৪ জুলাই ১৯৮৯ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|4 Jul 1989|2 Dec 1989}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | | '''[[ৰাম জী লাল সুমন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫০)<br>[[ফিৰোজাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ফিৰোজাবাদ]]ৰ সাংসদ}} | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|21 Nov 1990|21 Jun 1991}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | | '''[[মুনি লাল]]'''<br>{{small|(১৯৩৮{{ndash}}২০১৯)<br>[[সাসাৰাম লোকসভা সমষ্টি|সাসাৰাম]]ৰ সাংসদ}} | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|13 Oct 1999|1 Jul 2002}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="4"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | | '''[[অশোক কুমাৰ প্ৰধান]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৩)<br>[[খুৰ্জা লোকসভা সমষ্টি|খুৰ্জা]]ৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ | {{ayd|1 Jul 2002|29 Jan 2003}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Vijay Goel (cropped).jpg|70px]] | '''[[বিজয় গোৱেল]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>[[চান্দনী চৌক লোকসভা সমষ্টি|চান্দনী চৌক]]ৰ সাংসদ}} | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ | ২৪ মে ২০০৩ | {{ayd|29 Jan 2003|24 May 2003}} |- | bgcolor="{{party color|BJP}}"| | [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>[[বৰেলী লোকসভা সমষ্টি|বৰেলী]]ৰ সাংসদ}} | ২৪ মে ২০০৩ | ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৩ | {{ayd|24 May 2003|8 Sep 2003}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Chandra Sekhar Sahu (cropped).jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ সাহু]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫০)<br>[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|বেৰহামপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|29 Jan 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:HarishRawat.jpg|70px]] | '''[[হৰিশ ৰাৱত]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>[[হৰিদ্বাৰ লোকসভা সমষ্টি|হৰিদ্বাৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৮ মে ২০০৯ | ১৯ জানুৱাৰী ২০১১ | {{ayd|28 May 2009|19 Jan 2011}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:കൊടിക്കുന്നിൽ സുരേഷ്.jpg|70px]] | '''[[কোডিকুন্নিল সুৰেশ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬২)<br>[[মাভেলিক্কাৰা লোকসভা সমষ্টি|মাভেলিক্কাৰা]]ৰ সাংসদ}} | ২৮ অক্টোবৰ ২০১২ | ২৬ মে ২০১৪ | {{ayd|28 Oct 2012|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Vishnu Deo Sai, Chief Minister of Chhattisgarh.jpg|70px]] | '''[[বিষ্ণু দেৱ ছাই]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>[[ৰায়গড় লোকসভা সমষ্টি|ৰায়গড়]]ৰ সাংসদ}} | ২৭ মে ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="3"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Rameswar Teli (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰামেশ্বৰ তেলী]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭০)<br>[[ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টি|ডিব্ৰুগড়]]ৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} | [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Shobha Karandlaje with PM Modi.jpg|70px]] | '''[[শোভা কৰন্দলাজে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৬)<br>[[বেংগালুৰু উত্তৰ লোকসভা সমষ্টি|বেংগালুৰু উত্তৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20121222211656/http://labour.nic.in/welcome.html শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [http://www.ncs.gov.in ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল] * [http://pib.nic.in/newsite/pmreleases.aspx?mincode=21 মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি] * [http://labour.nic.in/main/workdistribution.pdf শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ সাংগঠনিক গাঁথনি] * [http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf ২০১১–২০১২ বৰ্ষৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন] * [http://www.ilo.org/newdelhi/lang--en/index.htm আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা], ৰাষ্ট্ৰসংঘ * [https://web.archive.org/web/20110909135544/http://labour.nic.in/cwl/childlabour.htm ভাৰতত শিশু শ্ৰম] আৰু [http://labour.nic.in/women/WomenCell.pdf ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিক] * [http://labour.nic.in/main/relsites.htm শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ৱেবছাইটসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20120927105657/http://labourbureau.gov.in/schemes.html চৰকাৰী শ্ৰম পৰিসংখ্যা] [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] jfmvaboua72iy6i8nt4rrgg9yjmi54m 635809 635807 2026-09-16T15:12:40Z AjayDas 12623 /* */ 635809 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | seal = Government of India logo.svg | seal_size = 100px | seal_caption = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা | logo = Ministry of Labour and Employment.png | jurisdiction = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | logo_size = 230px | logo_caption = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয় | headquarters = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]] | minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয় | minister1_pfo = কেবিনেট মন্ত্ৰী | minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে | minister2_pfo = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী | chief1_name = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ | website = {{URL|http://labour.gov.in}} | formed = | employees = | budget = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি <small>(২০২৩–২৪ আনুমানিক)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}</ref></small> }} '''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' {{en| Ministry of Labour and Employment}} [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।<ref>https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated</ref> ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name=":0">https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf<nowiki/>Annual report 2024-25</ref><ref name="MLE Report 2011-2012"/> মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":0" /><ref name="MLE Report 2011-2012"/> অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}</ref> মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী== ===কাৰ্যসমূহ=== মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour & Employment, Govt. of India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন * শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ * শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা * মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি * শ্ৰমিক শিক্ষা * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}</ref> ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল। * বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন * নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন * শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা * ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে। ==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ== * সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম * প্ৰশাসন বিভাগ * বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা * হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ * শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা * সমন্বয় বিভাগ * শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয় * অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা * বিত্ত বিভাগ * ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা * ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা * আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা * শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ * সংবাদ মাধ্যম কোষ * সংসদীয় গোট * তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ * নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট * জনঅভিযোগ কোষ * ফলাফল কাঠামো নথি কোষ * সতৰ্কতা কোষ * সামাজিক সুৰক্ষা কোষ * মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা * মজুৰি শাখা ==সংগঠনসমূহ== <ref name="MLE Report 2011-2012">{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}</ref> ===সংলগ্ন কাৰ্যালয়=== * নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান<ref>{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &#124; Ministry of Labour & Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}</ref> * মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয় * কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰম ব্যুৰো ===অধীনস্থ কাৰ্যালয়=== * খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান * শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ * ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ ===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন=== * [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]] * [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]] * ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান ===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা=== * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত * কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান * পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী * দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড ==কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল== *'''টোকা:''' I/C {{ndash}} স্বতন্ত্ৰ দায়িত্ব *'''চিহ্ন:''' {{note label|†|†|†}} কাৰ্যকালত মৃত্যু {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিচ্ছবি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" |মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভণি ! style="width:9em"| সমাপ্তি ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>বিহাৰৰ সাংসদ}} | ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | ১৩ মে' ১৯৫২ | {{ayd|1947|8|15|1952|5|13}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3" style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:VV Giri 1974 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[ভি ভি গিৰি]]'''<br>{{small|(১৮৯৪{{ndash}}১৯৮০)<br>পথপাটনমৰ সাংসদ}} | ১৩ মে' ১৯৫২ | ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | {{ayd|1952|5|13|1954|9|7}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Khandubhai Kasanji Desai official portrait.jpg|70px]] | '''[[খান্দুভাই কাসানজি দেশাই]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৭৫)<br>মেহছানা পশ্চিমৰ সাংসদ}} | ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪ | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | {{ayd|1954|9|10|1957|4|16}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৭ | ১০ এপ্ৰিল ১৯৬২ | {{ayd|1957|4|17|1962|4|10}} | rowspan="7"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[তৃতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৬ এপ্ৰিল ১৯৬২ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬২ | {{ayd|1962|4|16|1962|11|15}} | rowspan="3"| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]] | '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''<br>{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)<br>সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|1963|9|1|1964|1|24}} |- | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | rowspan="4"| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | ২৭ মে' ১৯৬৪ | rowspan="4"| {{ayd|1964|1|24|1966|1|24}} |- | ২৭ মে' ১৯৬৪ | ৯ জুন ১৯৬৪ | [[প্ৰথম নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- | ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | [[দ্বিতীয় নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[গুলজাৰিলাল নন্দা]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | {{ayd|1966|1|24|1967|3|13}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | {{ayd|1967|3|13|1969|11|15}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''<br>{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)<br>সাসাৰামৰ সাংসদ}} | ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | {{ayd|1969|11|15|1970|2|18}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]] | '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|1970|2|18|1971|3|18}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:R.K. Khadilkar.jpg|70px]] | '''[[ৰঘুনাথ কেশৱ খাদিলকৰ]]'''<br>{{small|(১৯০৫{{ndash}}১৯৭৯)<br>বাৰামতীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | {{ayd|1971|3|18|1973|2|5}} | rowspan="2"| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩ | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | {{ayd|1973|2|5|1973|11|5}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]] | '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)<br>অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী) | ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩ | ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭ | {{ayd|1973|11|9|1977|3|24}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰবীন্দ্ৰ বৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০০৬)<br>ৰাঁচীৰ সাংসদ}} | ২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭ | ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | {{ayd|1977|3|26|1979|7|28}} | [[জনতা পাৰ্টি]] | [[মোৰাৰজী দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[File:Fazlur Rahman Lok Sabha photo.jpg|70px]] | '''ফজলুৰ ৰহমান'''<br>{{small|বেটিয়াৰ সাংসদ}} | ৩০ জুলাই ১৯৭৯ | ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০ | {{ayd|1979|7|30|1980|1|14}} | [[জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)]] | [[চৰণ সিং মন্ত্ৰীসভা|চৰণ]] | bgcolor="{{party color|Janata Party (Secular)}}"| | [[চৰণ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Assam Governor Janaki Ballabh Patnaik at Platinum Jubilee of Assam Legislative Assembly (cropped).jpg|70px]] | '''[[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৫)<br>কটকৰ সাংসদ}} | ১৬ জানুৱাৰী ১৯৮০ | ৭ জুন ১৯৮০ | {{ayd|1980|1|16|1980|6|7}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="4"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="4"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Indira Gandhi official portrait.png|70px]] | '''[[ইন্দিৰা গান্ধী]]'''<br>{{small|(১৯১৭{{ndash}}১৯৮৪)<br>মেদকৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৮ জুন ১৯৮০ | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮১ | {{ayd|8 Jun 1980|19 Oct 1981}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg|70px]] | '''[[এন ডি তিৱাৰী]]'''<br>{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০১৮)<br>নৈনিতালৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>ভাগলপুৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | {{ayd|15 Jan 1982|2 Sep 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[File:Veerendra_Patil_Lok_Sabha_photo.jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[বীৰেন্দ্ৰ পাটিল]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}১৯৯৭)<br>বাগলকোটৰ সাংসদ}} | ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|2 Sep 1982|26 Dec 1984}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Tanguturi Anjaiah.jpg|70px]] | '''[[টি অঞ্জাইয়া|তাংগুটুৰি অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬ | {{ayd|31 Dec 1984|20 Jan 1986}} | rowspan="5"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="5"| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="5"| [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬ | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|20 Sep 1986|6 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Makhan Lal Fotedar (cropped).jpg|70px]] | '''[[মাখন লাল ফোতেদাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩২{{ndash}}২০১৭)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | {{ayd|6 Feb 1988|14 Feb 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagdish Tytler in Mumbai on January 6, 2005.jpg|70px]] | '''[[জগদীশ টাইটলাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৪)<br>দিল্লী সদৰৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮ | ২৫ জুন ১৯৮৮ | {{ayd|14 Feb 1988|25 Jun 1988}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:B.dubey(3).jpg|70px]] | '''[[বিন্দেশ্বৰী দুবে]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৯৩)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ২৫ জুন ১৯৮৮ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|25 Jun 1988|2 Dec 1989}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Ram Vilas Paswan (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰাম বিলাস পাছৱান]]'''<br>{{small|(১৯৪৬{{ndash}}২০২০)<br>হাজীপুৰৰ সাংসদ}} | ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | {{ayd|6 Dec 1989|10 Nov 1990}} | [[জনতা দল]] | [[ভি পি সিং মন্ত্ৰীসভা|বিশ্বনাথ]] | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০০৭)<br>বলিয়াৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|1990|11|21|1991|6|21}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Vazhappady_K._Ramamurthy.jpg|70px]] | '''[[ভাঝাপ্পাডী কে ৰামমূৰ্তি]]'''<br>{{small|(১৯৪০{{ndash}}২০০২)<br>কৃষ্ণগিৰিৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২১ জুন ১৯৯১ | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | {{ayd|21 Jun 1991|30 Jul 1991}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] | rowspan="4"| [[ৰাও মন্ত্ৰীসভা|ৰাও]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Indian National Congress (Indira)}}"| | rowspan="4"| [[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped)(2).jpg|70px]] | '''[[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯২১{{ndash}}২০০৪)<br>নন্দিয়ালৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ৩০ জুলাই ১৯৯১ | ১০ জুলাই ১৯৯২ | {{ayd|30 Jul 1991|10 Jul 1992}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]] | '''[[পি এ চাংমা]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)<br>তুৰাৰ সাংসদ}}<br>(১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫লৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ১০ জুলাই ১৯৯২ | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | {{ayd|10 Jul 1992|15 Sep 1995}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Gaddam_Venkatswamy.jpg|70px]] | '''[[জি ভেংকটস্বামী]]'''<br>{{small|(১৯২৯{{ndash}}২০১৪)<br>পেড্ডাপল্লীৰ সাংসদ}} | ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫ | ১৬ মে' ১৯৯৬ | {{ayd|15 Sep 1995|16 May 1996}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৬ মে' ১৯৯৬ | ১ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1996|5|16|1996|6|1}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Independent politician}}"| | [[File:Balwant Singh Ramoowalia (cropped).jpg|70px]] | '''[[বলৱন্ত সিং ৰামুৱালিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১ জুন ১৯৯৬ | ২৯ জুন ১৯৯৬ | {{ayd|1 Jun 1996|29 Jun 1996}} | [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]] | rowspan="2"| [[দেৱে গৌড়া মন্ত্ৰীসভা|দেৱে গৌড়া]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="2"| [[এইচ ডি দেৱে গৌড়া]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ২৯ জুন ১৯৯৬ | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | {{ayd|29 Jun 1996|21 Apr 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:Inder Kumar Gujral 071.jpg|70px]] | '''[[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}২০১২)<br>বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭ | ১ মে' ১৯৯৭ | {{ayd|21 Apr 1997|1 May 1997}} | [[জনতা দল]] | rowspan="3"| [[গুজৰাল মন্ত্ৰীসভা|গুজৰাল]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]] |- | bgcolor="{{party color|Tamil Maanila Congress}}"| | [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]] | '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''<br>{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)<br>টেংকাছীৰ সাংসদ}} | ১ মে' ১৯৯৭ | ৯ জুন ১৯৯৭ | {{ayd|1 May 1997|9 Jun 1997}} | [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| | [[File:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|70px]] | '''[[এম পি বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ]]'''<br>{{small|(১৯৩৬{{ndash}}২০২০)<br>কোজিকোডৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ জুন ১৯৯৭ | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | {{ayd|9 Jun 1997|19 Mar 1998}} | [[জনতা দল]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮ | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | {{ayd|19 Mar 1998|13 Oct 1999}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[দ্বিতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী দ্বিতীয়]] | rowspan="5" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="5"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]] | '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''<br>{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)<br>লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | {{ayd|13 Oct 1999|22 Nov 1999}} | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]] | '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৬)<br>উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}} | ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | {{ayd|22 Nov 1999|1 Sep 2001}} |- | bgcolor="{{party color|Janata Dal (United)}}"| | [[File:Sharadyadavjdu.jpg|70px]] | '''[[শৰদ যাদৱ]]'''<br>{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০২৩)<br>মধেপুৰাৰ সাংসদ}} | ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|1 Sep 2001|1 Jul 2002}} | [[জনতা দল (সংযুক্ত)]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Sahib Singh Verma (cropped).jpg|70px]] | '''[[সাহিব সিং বাৰ্মা]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০০৭)<br>বাহিৰ দিল্লীৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২২ মে' ২০০৪ | {{ayd|1 Jul 2002|22 May 2004}} | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ২৩ মে' ২০০৪ | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | {{ayd|23 May 2004|27 Nov 2004}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="5"| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="8" bgcolor="{{party color|INC}}"| | rowspan="8"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}"| | [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|70px]] | '''[[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাও]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>কৰিমনগৰৰ সাংসদ}} | ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪ | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | {{ayd|27 Nov 2004|24 Aug 2006}} | [[তেলেংগানা ৰাষ্ট্ৰ সমিতি]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Manmohan Singh in 2009.jpg|70px]] | '''[[মনমোহন সিং]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>অসমৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(প্ৰধানমন্ত্ৰী) | ২৪ আগষ্ট ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|24 Aug 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | {{ayd|24 Oct 2006|3 Mar 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:GKVasan.jpg|70px]] | '''[[জি কে বাসন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ মাৰ্চ ২০০৯ | ২২ মে' ২০০৯ | {{ayd|3 Mar 2009|22 May 2009}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mallikarjun Kharge.jpg|70px]] | '''[[মল্লিকাৰ্জুন খাৰ্গে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪২)<br>গুলবাৰ্গাৰ সাংসদ}} | ২৮ মে' ২০০৯ | ১৭ জুন ২০১৩ | {{ayd|28 May 2009|17 Jun 2013}} | rowspan="3"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|INC}}"| | [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]] | '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''<br>{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)<br>ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}} | ১৭ জুন ২০১৩ | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩{{ref label|†|†|†}} | {{ayd|17 Jun 2013|15 Dec 2013}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]] | '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''<br>{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)<br>কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | ২৬ মে' ২০১৪ | {{ayd|15 Dec 2013|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Narendra Singh Tomar addressing a press conference after launching the Swachh Sarvekshan (Gramin)- 2017, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[নৰেন্দ্ৰ সিং টোমৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৭)<br>গোৱালিয়ৰৰ সাংসদ}} | ২৭ মে' ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="6"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="3"| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="6" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="6"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:The ILO Deputy Director General (Policy) International Labour Organization, Ms. Deborah Greenfield meeting the Minister of State for Labour and Employment (Independent Charge), Shri Bandaru Dattatreya, in New Delhi (cropped).jpg|70px]] | '''[[বান্দাৰু দত্তাত্ৰেয়]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৭)<br>ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | {{ayd|9 Nov 2014|3 Sep 2017}} |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | rowspan="2"| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>বৰেলীৰ সাংসদ}}<br>(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C) | ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | ৩০ মে' ২০১৯ | rowspan="2"| {{ayd|3 Sep 2017|7 Jul 2021}} |- | ৩১ মে' ২০১৯ | ৭ জুলাই ২০২১ | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Union Minister Bhupender Yadav.jpg|70px]] | '''[[ভূপেন্দ্ৰ যাদৱ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৯)<br>ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Mansukh Mandaviya Profile (4x5).png|70px]] | '''[[মনসুখ মাণ্ডৱিয়া]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭২)<br>পোৰবন্দৰৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" colspan="2"| প্ৰতিকৃতি ! rowspan="2" style="width:18em" |মন্ত্ৰী<br>{{small|(জন্ম-মৃত্যু)<br>নিৰ্বাচনী সমষ্টি}} ! colspan="3" |কাৰ্যকাল ! rowspan="2" style="width:8em" |ৰাজনৈতিক দল ! rowspan="2" style="width:6em" | মন্ত্ৰালয় ! rowspan="2" colspan="2" |প্ৰধানমন্ত্ৰী |- ! style="width:9em"| আৰম্ভ ! style="width:9em"| শেষ ! style="width:6em"| সময়কাল |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]] | '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)<br>[[গুজৰাট]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩ | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪ | {{ayd|4 Sep 1963|24 Jan 1964}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | style="width:7em"| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Kotha Raghuramaiah.png|70px]] | '''[[কোঠা ৰঘুৰামাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১২{{ndash}}১৯৭৯)<br>[[গুন্তুৰ লোকসভা সমষ্টি|গুন্তুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ৯ জুন ১৯৬৪ | ১৩ জুন ১৯৬৪ | {{ayd|9 Jun 1964|13 Jun 1964}} | [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Jagannath Rao Lok Sabha portrait.gif|70px]] | '''[[জগন্নাথ ৰাও]]'''<br>{{small|(১৯০৯{{ndash}}?)<br>[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ছত্ৰপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬ | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৬ | {{ayd|24 Jan 1966|14 Feb 1966}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Lalit Narayan Mishra 1976 stamp of India.jpg|70px]] | '''[[ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰ]]'''<br>{{small|(১৯২৩{{ndash}}১৯৭৫)<br>[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭ | ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৬৭ | {{ayd|13 Mar 1967|14 Nov 1967}} | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress (R)}}"| | [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]] | '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)<br>[[ভাগলপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ভাগলপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৯ | ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১ | {{ayd|14 Feb 1969|18 Mar 1971}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]] | [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[লাৰাং ছাই]]'''<br>{{small|(১৯৩৫{{ndash}}২০০৪)<br>[[সৰ্গুজা লোকসভা সমষ্টি|সৰ্গুজা]]ৰ সাংসদ}} | rowspan="2"| ১৪ আগষ্ট ১৯৭৭ | rowspan="2"| ২৮ জুলাই ১৯৭৯ | rowspan="2"| {{ayd|14 Aug 1977|28 Jul 1979}} | rowspan="2"| [[জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="2"| [[দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | rowspan="2"| [[মোৰাৰজী দেশাই]] |- | bgcolor="{{party color|Janata Party}}"| | | '''[[ৰাম কৃপাল সিনহা]]'''<br>{{small|(১৯৩৪{{ndash}}২০২৩)<br>[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | | '''[[টি. অঞ্জাইয়া]]'''<br>{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)<br>[[ছেকেন্দ্ৰাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ছেকেন্দ্ৰাবাদ]]ৰ সাংসদ}} | ৮ জুন ১৯৮০ | ১১ অক্টোবৰ ১৯৮০ | {{ayd|8 Jun 1980|11 Oct 1980}} | rowspan="2"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="2"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Ram Dulari Sinha official portrait.gif|70px]] | '''[[ৰাম দুলাৰী সিনহা]]'''<br>{{small|(১৯২২{{ndash}}১৯৯৪)<br>[[শেওহাৰ লোকসভা সমষ্টি|শেওহাৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০ | ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২ | {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Mohsina Kidwai (cropped).jpg|70px]] | '''[[মোহছিনা কিদৱাই]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৩২)<br>[[মীৰাট লোকসভা সমষ্টি|মীৰাট]]ৰ সাংসদ}} | ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২ | ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩ | {{ayd|11 Sep 1982|29 Jan 1983}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | rowspan="2"| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| [[ইন্দিৰা গান্ধী]] |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="2"| | rowspan="2"| '''ধৰ্মবীৰ'''<br>{{small|[[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩ | ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪ | rowspan="2"| {{ayd|29 Jan 1983|17 Dec 1984}} |- | ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪ | ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- ! colspan="10"| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | | '''[[ৰাধাকিশন মালৱিয়া]]'''<br>{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০১৩)<br>[[মধ্য প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}} | ৪ জুলাই ১৯৮৯ | ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ | {{ayd|4 Jul 1989|2 Dec 1989}} | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[ৰাজীৱ গান্ধী]] |- | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | | '''[[ৰাম জী লাল সুমন]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫০)<br>[[ফিৰোজাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ফিৰোজাবাদ]]ৰ সাংসদ}} | ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০ | ২১ জুন ১৯৯১ | {{ayd|21 Nov 1990|21 Jun 1991}} | [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]] | [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]] | bgcolor="{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}"| | [[চন্দ্ৰশেখৰ]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | | '''[[মুনি লাল]]'''<br>{{small|(১৯৩৮{{ndash}}২০১৯)<br>[[সাসাৰাম লোকসভা সমষ্টি|সাসাৰাম]]ৰ সাংসদ}} | ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯ | ১ জুলাই ২০০২ | {{ayd|13 Oct 1999|1 Jul 2002}} | rowspan="4"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | rowspan="4"| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]] | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="4"| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | | '''[[অশোক কুমাৰ প্ৰধান]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৩)<br>[[খুৰ্জা লোকসভা সমষ্টি|খুৰ্জা]]ৰ সাংসদ}} | ১ জুলাই ২০০২ | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ | {{ayd|1 Jul 2002|29 Jan 2003}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Vijay Goel (cropped).jpg|70px]] | '''[[বিজয় গোৱেল]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫৪)<br>[[চান্দনী চৌক লোকসভা সমষ্টি|চান্দনী চৌক]]ৰ সাংসদ}} | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ | ২৪ মে ২০০৩ | {{ayd|29 Jan 2003|24 May 2003}} |- | bgcolor="{{party color|BJP}}"| | [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]] | '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>[[বৰেলী লোকসভা সমষ্টি|বৰেলী]]ৰ সাংসদ}} | ২৪ মে ২০০৩ | ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৩ | {{ayd|24 May 2003|8 Sep 2003}} |- ! colspan="10"| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:Chandra Sekhar Sahu (cropped).jpg|70px]] | '''[[চন্দ্ৰশেখৰ সাহু]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৫০)<br>[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|বেৰহামপুৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৯ জানুৱাৰী ২০০৬ | ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬ | {{ayd|29 Jan 2006|24 Oct 2006}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | rowspan="3"| [[মনমোহন সিং]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:HarishRawat.jpg|70px]] | '''[[হৰিশ ৰাৱত]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৪৮)<br>[[হৰিদ্বাৰ লোকসভা সমষ্টি|হৰিদ্বাৰ]]ৰ সাংসদ}} | ২৮ মে ২০০৯ | ১৯ জানুৱাৰী ২০১১ | {{ayd|28 May 2009|19 Jan 2011}} | rowspan="2"| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| | [[File:കൊടിക്കുന്നിൽ സുരേഷ്.jpg|70px]] | '''[[কোডিকুন্নিল সুৰেশ]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬২)<br>[[মাভেলিক্কাৰা লোকসভা সমষ্টি|মাভেলিক্কাৰা]]ৰ সাংসদ}} | ২৮ অক্টোবৰ ২০১২ | ২৬ মে ২০১৪ | {{ayd|28 Oct 2012|26 May 2014}} |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Vishnu Deo Sai, Chief Minister of Chhattisgarh.jpg|70px]] | '''[[বিষ্ণু দেৱ ছাই]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৪)<br>[[ৰায়গড় লোকসভা সমষ্টি|ৰায়গড়]]ৰ সাংসদ}} | ২৭ মে ২০১৪ | ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ | {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}} | rowspan="3"| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]] | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | rowspan="3"| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Rameswar Teli (cropped).jpg|70px]] | '''[[ৰামেশ্বৰ তেলী]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৭০)<br>[[ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টি|ডিব্ৰুগড়]]ৰ সাংসদ}} | ৭ জুলাই ২০২১ | ৯ জুন ২০২৪ | {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}} | [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]] |- | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| | [[File:Shobha Karandlaje with PM Modi.jpg|70px]] | '''[[শোভা কৰন্দলাজে]]'''<br>{{small|(জন্ম ১৯৬৬)<br>[[বেংগালুৰু উত্তৰ লোকসভা সমষ্টি|বেংগালুৰু উত্তৰ]]ৰ সাংসদ}} | ১০ জুন ২০২৪ | বৰ্তমান | {{ayd|10 Jun 2024}} | [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]] |- |} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20121222211656/http://labour.nic.in/welcome.html শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [http://www.ncs.gov.in ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল] * [http://pib.nic.in/newsite/pmreleases.aspx?mincode=21 মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি] * [http://labour.nic.in/main/workdistribution.pdf শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ সাংগঠনিক গাঁথনি] * [http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf ২০১১–২০১২ বৰ্ষৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন] * [http://www.ilo.org/newdelhi/lang--en/index.htm আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা], ৰাষ্ট্ৰসংঘ * [https://web.archive.org/web/20110909135544/http://labour.nic.in/cwl/childlabour.htm ভাৰতত শিশু শ্ৰম] আৰু [http://labour.nic.in/women/WomenCell.pdf ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিক] * [http://labour.nic.in/main/relsites.htm শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ৱেবছাইটসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20120927105657/http://labourbureau.gov.in/schemes.html চৰকাৰী শ্ৰম পৰিসংখ্যা] [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]] e9ebyjk1j5tabycvhn9qbxz6jwoq0t6 0 139552 635783 2026-09-16T13:59:28Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়]]ৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 635783 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]] i0tst34d9z18ka6zdmpz3rc5q2xh121 0 139553 635830 2026-09-16T15:49:38Z Kandarpajit Kallol 6257 পৃষ্ঠা [[ধৰী দেৱী]]ৰ পৰা [[ধাৰী দেৱী]]লৈ Kandarpajit Kallolয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 635830 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ধাৰী দেৱী]] 2ij3s3t6sdn659iwyusgqaogqfzdbn3 0 139554 635839 2026-09-16T17:31:47Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰ ফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি... 635839 wikitext text/x-wiki '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰ ফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।[1] তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। igcoaue8nbgybqqcpwetee5irbyc4ri 635840 635839 2026-09-16T17:37:08Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635840 wikitext text/x-wiki '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।[1] তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।[2] পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। ctpjfy0y1r0at3c7i26jnacuqi6wlbg 635841 635840 2026-09-16T17:37:41Z Pranamikaadhikary 27435 635841 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = Shah Kalim Allah Jahanabadi | title = "SHEIKH E AZAM" | image = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg | image_size = 250 | caption = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century | location = [[Delhi]], [[India]] | coronation = | birth_date = 1650 | birth_place = [[Delhi]], [[Mughal India]] | death_date = {{death year and age|1729|1650}} | death_place = [[Delhi]], [[Mughal India]] | predecessor = Shaikh Yahiya Mandi | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | successor = | spouse = Qudsia Akhtar Banu Suhrawardiyya | issue = | royal house = | dynasty = | father = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar | mother = | religion = [[Islam]] | sect = [[Sufism|Sufi]] [[Chishti Order]] | signature = }} '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।[1] তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।[2] পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। l85e4adizsvu3sapfnno1lc548emhfc 635842 635841 2026-09-16T17:41:09Z Pranamikaadhikary 27435 635842 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী | title = "শ্বেইখ ই আজম" | image = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg | image_size = 250 | caption = মোগল শৈলীৰ হজৰত কৰিমুল্লা শ্বাহজাহানাবাদীৰ চিত্ৰকলা, প্ৰায় ১৮ শতিকা | location = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]] | coronation = | birth_date = ১৬৫০ | birth_place = [দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | death_date = {{death year and age|1729|1650}} | death_place = [দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | predecessor = শ্বেইখ ইয়াহিয়া মাণ্ডি | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | successor = | spouse = কাছিদা আখতাৰ বানু শ্বেহৰাৱাদিয়া | issue = | royal house = | dynasty = | father = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar | mother = | religion = [[ইছলাম]] | sect = [[চুফীবাদ|চুফী]] [[চিষ্টি ধাৰা]] | signature = }} '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।[1] তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।[2] পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। oua9eitw21v1wm9eawogv8gtomfqmq5 635843 635842 2026-09-16T17:41:31Z Pranamikaadhikary 27435 635843 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী | title = "শ্বেইখ ই আজম" | image = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg | image_size = 250 | caption = মোগল শৈলীৰ হজৰত কৰিমুল্লা শ্বাহজাহানাবাদীৰ চিত্ৰকলা, প্ৰায় ১৮ শতিকা | location = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]] | coronation = | birth_date = ১৬৫০ | birth_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | death_date = {{death year and age|1729|1650}} | death_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | predecessor = শ্বেইখ ইয়াহিয়া মাণ্ডি | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | successor = | spouse = কাছিদা আখতাৰ বানু শ্বেহৰাৱাদিয়া | issue = | royal house = | dynasty = | father = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar | mother = | religion = [[ইছলাম]] | sect = [[চুফীবাদ|চুফী]] [[চিষ্টি ধাৰা]] | signature = }} '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।[1] তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।[2] পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। a3hjhlo9bjpo1dq637fwa7x7gvbc9yc 635844 635843 2026-09-16T17:42:35Z Pranamikaadhikary 27435 635844 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী | title = "শ্বেইখ ই আজম" | image = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg | image_size = 250 | caption = মোগল শৈলীৰ হজৰত কৰিমুল্লা শ্বাহজাহানাবাদীৰ চিত্ৰকলা, প্ৰায় ১৮ শতিকা | location = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]] | coronation = | birth_date = ১৬৫০ | birth_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | death_date = {{death year and age|1729|1650}} | death_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | predecessor = শ্বেইখ ইয়াহিয়া মাণ্ডি | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | successor = | spouse = কাছিদা আখতাৰ বানু শ্বেহৰাৱাদিয়া | issue = | royal house = | dynasty = | father = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar | mother = | religion = [[ইছলাম]] | sect = [[চুফীবাদ|চুফী]] [[চিষ্টি ধাৰা]] | signature = }} '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |author1=Ernst, Carl W. |author2=Lawrence, Bruce B. |title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |page=109 |isbn=1-4039-6026-7}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Indian-Islam-Shares--Our-Common-Heritage/articleshow/41952207.cms |title=Indian Islam Shares Our Common Heritage |work=[[The Times of India]] |date=15 May 2001 |author= }}</ref> পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। hfdbbn6zfzczvysp3ff39h1xvsmqrjs 635845 635844 2026-09-16T17:42:49Z Pranamikaadhikary 27435 /* উত্তৰাধিকাৰ */ 635845 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী | title = "শ্বেইখ ই আজম" | image = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg | image_size = 250 | caption = মোগল শৈলীৰ হজৰত কৰিমুল্লা শ্বাহজাহানাবাদীৰ চিত্ৰকলা, প্ৰায় ১৮ শতিকা | location = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]] | coronation = | birth_date = ১৬৫০ | birth_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | death_date = {{death year and age|1729|1650}} | death_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | predecessor = শ্বেইখ ইয়াহিয়া মাণ্ডি | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | successor = | spouse = কাছিদা আখতাৰ বানু শ্বেহৰাৱাদিয়া | issue = | royal house = | dynasty = | father = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar | mother = | religion = [[ইছলাম]] | sect = [[চুফীবাদ|চুফী]] [[চিষ্টি ধাৰা]] | signature = }} '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |author1=Ernst, Carl W. |author2=Lawrence, Bruce B. |title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |page=109 |isbn=1-4039-6026-7}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Indian-Islam-Shares--Our-Common-Heritage/articleshow/41952207.cms |title=Indian Islam Shares Our Common Heritage |work=[[The Times of India]] |date=15 May 2001 |author= }}</ref> পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। ==তথ্যসূত্ৰ== fkd82j0lzwf5b9yw4nfl5kiwwti4ylw 635846 635845 2026-09-16T17:43:40Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]; +[[শ্ৰেণী:ইছলামী ধৰ্মীয় গুৰু]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 635846 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী | title = "শ্বেইখ ই আজম" | image = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg | image_size = 250 | caption = মোগল শৈলীৰ হজৰত কৰিমুল্লা শ্বাহজাহানাবাদীৰ চিত্ৰকলা, প্ৰায় ১৮ শতিকা | location = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]] | coronation = | birth_date = ১৬৫০ | birth_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | death_date = {{death year and age|1729|1650}} | death_place = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]] | predecessor = শ্বেইখ ইয়াহিয়া মাণ্ডি | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | successor = | spouse = কাছিদা আখতাৰ বানু শ্বেহৰাৱাদিয়া | issue = | royal house = | dynasty = | father = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar | mother = | religion = [[ইছলাম]] | sect = [[চুফীবাদ|চুফী]] [[চিষ্টি ধাৰা]] | signature = }} '''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |author1=Ernst, Carl W. |author2=Lawrence, Bruce B. |title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |page=109 |isbn=1-4039-6026-7}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Indian-Islam-Shares--Our-Common-Heritage/articleshow/41952207.cms |title=Indian Islam Shares Our Common Heritage |work=[[The Times of India]] |date=15 May 2001 |author= }}</ref> পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইছলামী ধৰ্মীয় গুৰু]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] pziieek9q9lgw9xzs4bhceen8xwj5yr 0 139555 635848 2026-09-16T17:49:07Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635848 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।[1][2] নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।" [3] পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।[4] ry644u160tnvayotv3rbgrcwt5h8tp9 635849 635848 2026-09-16T17:50:24Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰতৰ মোগল যুগত */ 635849 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।[1][2] নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।" [3] পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।[4] ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== 4bzmw00ssxyrpztbh1juk0qv8wbzsg0 635850 635849 2026-09-16T17:50:37Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635850 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।[1][2] নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।" [3] পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।[4] ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== বহু দেশত ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায় যিটো ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগতে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। জামা মছজিদৰ ওচৰত[5] আৰু দেশৰ আৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছাৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰত একে নামৰ এখন নতুন তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু সংকুচিত বজাৰৰ সৃষ্টি হয়।[6] এই বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কাইচৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।[6] পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।[7] ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। 96ktsukcj6kc15qb24d0r8z8hs8tk8e 635851 635850 2026-09-16T17:50:52Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰতৰ মোগল যুগত */ 635851 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।[1][2] নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।"[3]}} পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।[4] ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== বহু দেশত ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায় যিটো ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগতে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। জামা মছজিদৰ ওচৰত[5] আৰু দেশৰ আৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছাৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰত একে নামৰ এখন নতুন তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু সংকুচিত বজাৰৰ সৃষ্টি হয়।[6] এই বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কাইচৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।[6] পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।[7] ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। 6ymjsxbrs3b0fvtd43v98dg4f161nk1 635852 635851 2026-09-16T17:57:12Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635852 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।[1][2] নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।"[3]}} পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।[4] ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায়। এই বজাৰ ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগলৈকে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু কমপেক্ট এখন একে নামৰ নতুন বজাৰ জামা মছজিদৰ ওচৰতো হৈছিল[5] আৰু দেশৰ অৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰ আছিল।[6] কৈছৰবাগৰ বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কৈছৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।[6] পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।[7] ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ লগতে হৰেকৰকম মালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। gh0flwscxv7nzn29nxmzzb5rrtfsspu 635853 635852 2026-09-16T17:58:19Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:বজাৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 635853 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।[1][2] নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।"[3]}} পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।[4] ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায়। এই বজাৰ ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগলৈকে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু কমপেক্ট এখন একে নামৰ নতুন বজাৰ জামা মছজিদৰ ওচৰতো হৈছিল[5] আৰু দেশৰ অৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰ আছিল।[6] কৈছৰবাগৰ বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কৈছৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।[6] পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।[7] ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ লগতে হৰেকৰকম মালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। [[শ্ৰেণী:বজাৰ]] 8gyt9qsad61h8l0l0kjarn651pjplq8 635854 635853 2026-09-16T17:59:28Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰতৰ মোগল যুগত */ 635854 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>Mukherjee, Soma (2001). p. 80.</ref><ref>Eraly, Abraham (2007). [https://books.google.com/books?id=Zpa8gyGW_twC&q=Meena+Bazaar#v=snippet&q=Meena%20Bazaar&f=false ''The Mughal World: Life in India's Last Golden Age'' - (Meena Bazaar). Penguin Books India via Google Books website] {{ISBN|0143102621}}. p. 70, 137, 415</ref> নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।"<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1192708|title=Colours and conversation at Meena Bazaar, Karimabad, Karachi|first=Manal|last=Khan|date=9 July 2015|newspaper=Dawn newspaper|archive-date=8 July 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708125619/https://www.dawn.com/news/1192708|access-date=30 November 2024}}</ref>}} পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।<ref>Mukherjee, Soma (2001). pp. 102–103.</ref> ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায়। এই বজাৰ ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগলৈকে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু কমপেক্ট এখন একে নামৰ নতুন বজাৰ জামা মছজিদৰ ওচৰতো হৈছিল[5] আৰু দেশৰ অৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰ আছিল।[6] কৈছৰবাগৰ বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কৈছৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।[6] পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।[7] ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ লগতে হৰেকৰকম মালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। [[শ্ৰেণী:বজাৰ]] 5u95pc36h5rczb4zcmx3vq4nn2vq1t6 635855 635854 2026-09-16T18:01:04Z Pranamikaadhikary 27435 /* বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ */ 635855 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>Mukherjee, Soma (2001). p. 80.</ref><ref>Eraly, Abraham (2007). [https://books.google.com/books?id=Zpa8gyGW_twC&q=Meena+Bazaar#v=snippet&q=Meena%20Bazaar&f=false ''The Mughal World: Life in India's Last Golden Age'' - (Meena Bazaar). Penguin Books India via Google Books website] {{ISBN|0143102621}}. p. 70, 137, 415</ref> নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।"<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1192708|title=Colours and conversation at Meena Bazaar, Karimabad, Karachi|first=Manal|last=Khan|date=9 July 2015|newspaper=Dawn newspaper|archive-date=8 July 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708125619/https://www.dawn.com/news/1192708|access-date=30 November 2024}}</ref>}} পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।<ref>Mukherjee, Soma (2001). pp. 102–103.</ref> ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায়। এই বজাৰ ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগলৈকে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু কমপেক্ট এখন একে নামৰ নতুন বজাৰ জামা মছজিদৰ ওচৰতো হৈছিল<ref>{{Cite book |surname1=Roychowdhury |first1=Adrija |url=https://books.google.co.in/books/about/DELHI_IN_THY_NAME_THE_MANY_LEGENDS_THAT.html?id=tmHBEQAAQBAJ&source=kp_book_description&redir_esc=y |title=DELHI, IN THY NAME: THE MANY LEGENDS THAT MAKE A CITY |date=10 October 2021 |publisher=Rupa Publications India |isbn=9789355200440 |pages=47 |language=en}}</ref> আৰু দেশৰ অৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰ আছিল।<ref name=TravelersIndia/> কৈছৰবাগৰ বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কৈছৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।<ref name=TravelersIndia>{{cite web|url = http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|title =The Walled Palaces of Kaiserbagh (by Anil Mehrotra and Neeta Das) - (Meena Bazaar, Lucknow)|publisher= Travelers India website|access-date= 2024-11-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20090129213636/http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|archive-date = 29 January 2009|url-status = dead}}</ref> পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।<ref>{{Cite web |last=Dhal |first=Sharmila |date=2018-11-05 |title=How Bur Dubai’s bustling Meena Bazaar got its name |url=https://gulfnews.com/world/how-bur-dubais-bustling-meena-bazaar-got-its-name-1.2290866 |access-date=2025-07-10 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ লগতে হৰেকৰকম মালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। [[শ্ৰেণী:বজাৰ]] 1ln456sansaf6jg45diqrb9mktz0gl6 635856 635855 2026-09-16T18:01:24Z Pranamikaadhikary 27435 /* বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ */ 635856 wikitext text/x-wiki '''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। ==ভাৰতৰ মোগল যুগত== মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' ("আনন্দৰ দিন") বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>Mukherjee, Soma (2001). p. 80.</ref><ref>Eraly, Abraham (2007). [https://books.google.com/books?id=Zpa8gyGW_twC&q=Meena+Bazaar#v=snippet&q=Meena%20Bazaar&f=false ''The Mughal World: Life in India's Last Golden Age'' - (Meena Bazaar). Penguin Books India via Google Books website] {{ISBN|0143102621}}. p. 70, 137, 415</ref> নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।"<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1192708|title=Colours and conversation at Meena Bazaar, Karimabad, Karachi|first=Manal|last=Khan|date=9 July 2015|newspaper=Dawn newspaper|archive-date=8 July 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708125619/https://www.dawn.com/news/1192708|access-date=30 November 2024}}</ref>}} পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।<ref>Mukherjee, Soma (2001). pp. 102–103.</ref> ==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ== ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায়। এই বজাৰ ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগলৈকে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু কমপেক্ট এখন একে নামৰ নতুন বজাৰ জামা মছজিদৰ ওচৰতো হৈছিল<ref>{{Cite book |surname1=Roychowdhury |first1=Adrija |url=https://books.google.co.in/books/about/DELHI_IN_THY_NAME_THE_MANY_LEGENDS_THAT.html?id=tmHBEQAAQBAJ&source=kp_book_description&redir_esc=y |title=DELHI, IN THY NAME: THE MANY LEGENDS THAT MAKE A CITY |date=10 October 2021 |publisher=Rupa Publications India |isbn=9789355200440 |pages=47 |language=en}}</ref> আৰু দেশৰ অৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰ আছিল।<ref name=TravelersIndia/> কৈছৰবাগৰ বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কৈছৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।<ref name=TravelersIndia>{{cite web|url = http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|title =The Walled Palaces of Kaiserbagh (by Anil Mehrotra and Neeta Das) - (Meena Bazaar, Lucknow)|publisher= Travelers India website|access-date= 2024-11-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20090129213636/http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|archive-date = 29 January 2009|url-status = dead}}</ref> পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।<ref>{{Cite web |last=Dhal |first=Sharmila |date=2018-11-05 |title=How Bur Dubai’s bustling Meena Bazaar got its name |url=https://gulfnews.com/world/how-bur-dubais-bustling-meena-bazaar-got-its-name-1.2290866 |access-date=2025-07-10 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ লগতে হৰেকৰকম মালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বজাৰ]] kvlh0x6wvbzyk5lw06pk80au90xca76 0 139556 635945 2026-09-17T09:24:16Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{under construction}} [[File:Deaths from Karoshi.png|thumb|500px|প্ৰতি ১ লাখ ১৫ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকৰ ভিতৰত দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টাৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ হাৰ। ২০১৬ চনত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ... 635945 wikitext text/x-wiki {{under construction}} [[File:Deaths from Karoshi.png|thumb|500px|প্ৰতি ১ লাখ ১৫ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকৰ ভিতৰত দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টাৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ হাৰ। ২০১৬ চনত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] আৰু [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ৰ যুটীয়া অধ্যয়ন]] [[File:Annual working time in OECD.svg|thumb|right|300px|১৯৭০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ [[অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু উন্নয়ন সংস্থা]]ৰ দেশসমূহত প্ৰতিজন কৰ্মীৰ প্ৰকৃত গড় বাৰ্ষিক কৰ্মঘণ্টা]] '''ভাৰতত শ্ৰম''' বুলিলে [[ভাৰত]]ৰ অৰ্থনীতিত থকা কৰ্মসংস্থাপনক বুজোৱা হয়। ২০২০ চনত ভাৰতত প্ৰায় ৪৭৬.৬৭ নিযুত শ্ৰমিক আছিল। এই সংখ্যা চীনৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ কৰ্মশক্তি।<ref name=":0">{{cite web|year=2020|title=Labour force|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=IN|publisher=CIA, United States}}</ref> ইয়াৰে কৃষি খণ্ডত ৪১.১৯ শতাংশ, উদ্যোগ খণ্ডত ২৬.১৮ শতাংশ আৰু সেৱা খণ্ডত ৩২.৩৩ শতাংশ কৰ্মশক্তি নিয়োজিত আছিল।<ref name=":0" /> ইয়াৰে ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক লোক [[ব্যৱসায়িক নিগম|নিগমবিহীন]] আৰু অসংগঠিত উদ্যোগত কাম কৰে। এই উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ঠেলাগাড়ীত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা লোকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঘৰত হীৰা আৰু ৰত্ন পালিচ কৰা লোকলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ কৰ্মী আছে।<ref name=pcoi/><ref name=diamond>{{cite web|url=http://www.ilo.org/actrav/what/pubs/WCMS_111504/lang--fr/index.htm|title=Protecting children in the world of work (see article on Child Labour in the Diamond Industry)|publisher=International Labour Organization|pages=51–53|author1=Chandra Korgaokar|author2=Geir Myrstad|year=1997|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927084915/http://www.ilo.org/actrav/what/pubs/WCMS_111504/lang--fr/index.htm|archive-date=27 September 2013|df=dmy-all}}</ref> সংগঠিত খণ্ডত চৰকাৰ, চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগ আৰু [[ব্যক্তিগত খণ্ড]]ৰ উদ্যোগত কাম কৰা কৰ্মীসকল অন্তৰ্ভুক্ত। ২০০৮ চনত সংগঠিত খণ্ডত ২৭.৫ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰে ১৭.৩ নিযুত লোকে চৰকাৰ বা চৰকাৰী মালিকানাধীন প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।<ref name=survey11>{{cite web | title=Economic Survey 2010-2011 |publisher=The Government of India | year=2012 | url=http://indiabudget.nic.in/es2010-11/estat1.pdf}}</ref> [[মানৱ অধিকাৰ জোখা পদক্ষেপ]]ৰ তথ্য অনুসৰি, ভাৰতত কৰ্মৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ আয়ৰ স্তৰৰ তুলনাত সম্ভৱপৰ মাত্ৰাৰ ৪৩.৯ শতাংশহে লাভ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries|url=https://humanrightsmeasurement.org/|access-date=2022-02-25|website=humanrightsmeasurement.org}}</ref><ref>{{cite web|title=India – HRMI Rights Tracker|url=https://rightstracker.org/|access-date=2022-02-25|website=rightstracker.org|language=en|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329085646/https://rightstracker.org/|url-status=dead}}</ref> ভাৰতৰ সকলো ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য শ্ৰম-নিয়মৰ দুৰ্বল প্ৰয়োগৰ বাবে উন্নত দেশসমূহৰ তুলনাত ভাৰতৰ শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে নিয়োগকৰ্তাৰ দ্বাৰা শোষিত হয় বুলি বিভিন্ন প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |last1=Schultz |first1=Kai |last2=Paton |first2=Elizabeth |last3=Jay |first3=Phyllida |date=2020-03-11 |title=Luxury's Hidden Indian Supply Chain |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/03/11/style/dior-saint-laurent-indian-labor-exploitation.html |access-date=2023-02-14 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |title=Perspective {{!}} Child labor: The inconvenient truth behind India's growth story |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2017/08/21/child-labor-the-inconvenient-truth-behind-indias-growth-story/ |access-date=2023-02-14 |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-11-17 |title=Indian factory workers supplying major brands allege routine exploitation |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54960346 |access-date=2023-02-14}}</ref><ref>{{Cite news |last=Paton |first=Elizabeth |date=2019-02-06 |title=Made for Next to Nothing. Worn by You? |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/02/06/fashion/india-fast-fashion-homeworkers.html |access-date=2023-02-14 |issn=0362-4331}}</ref> [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ৰ মতে, বিশ্বৰ দহটা বৃহৎ অৰ্থনীতিৰ সৈতে তুলনা কৰিলে ভাৰতীয়সকলৰ গড় কৰ্মসপ্তাহ অন্যতম দীঘলীয়া। ভাৰতত গড় কৰ্মঘণ্টা প্ৰতি সপ্তাহত প্ৰায় ৪৭.৭ ঘণ্টা।<ref name=ILO>{{cite web | url=https://ilostat.ilo.org/topics/working-time/ | title=Statistics on working time }}</ref><ref name=ito>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/business/story/indians-hardest-workers-globally-average-work-hours-narayana-murthy-low-productivity-2456567-2023-11-01 | title=Maybe not 70 hours, but Indians are among hardest workers in the world | date=November 2023 }}</ref> ইয়াৰ ফলত বিশ্বৰ সৰ্বাধিক কৰ্মঘণ্টা থকা দেশসমূহৰ তালিকাত ভাৰত সপ্তম স্থানত আছে।<ref name=ILO/><ref name=ito/> দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টা থকাৰ পিছতো ভাৰতৰ [[কৰ্মশক্তিৰ উৎপাদনশীলতা]] বিশ্বৰ ভিতৰত তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>Dougherty, S., R. Herd and T. Chalaux (2009), "What is holding back productivity growth in India ?: Recent microevidence", OECD Journal: Economic Studies, vol. 2009/1, {{doi|10.1787/eco_studies-v2009-art3-en}}.</ref><ref>Sapovadia, Vrajlal K., Low Productivity: India’s Bottleneck of Growth (May 21, 2019). Available at SSRN: {{ssrn|3391621}} or {{doi|10.2139/ssrn.3391621}}</ref><ref>Bloom, Nicholas, Aprajit Mahajan, David McKenzie, and John Roberts. 2010. "Why Do Firms in Developing Countries Have Low Productivity?" American Economic Review, 100 (2): 619–23. {{doi|10.1257/aer.100.2.619}}</ref><ref>Sivadasan, Jagadeesh. "Barriers to Competition and Productivity: Evidence from India" The B.E. Journal of Economic Analysis & Policy, vol. 9, no. 1, 2009. {{doi|10.2202/1935-1682.2161}}</ref><ref>Goldar, B., Krishna, K.L., Aggarwal, S.C. et al. Productivity growth in India since the 1980s: the KLEMS approach. Ind. Econ. Rev. 52, 37–71 (2017). {{doi|10.1007/s41775-017-0002-y}}</ref> ==ভাৰতৰ শ্ৰমৰ গাঁথনি== [[File:Fruit seller in Kolkata.jpg|thumb|ভাৰতৰ অধিকাংশ কৰ্মসংস্থান অসংগঠিত খণ্ডত। ছবিখনত কলকাতাত ফল বিক্ৰী কৰা এজন শিশু বিক্ৰেতা]] [[File:Marble Grinding Near Taj Mahal June 2006.JPG|thumb|উত্তৰ প্ৰদেশৰ এটা হস্তশিল্প উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ শ্ৰমিক]] [[File:Flooring work at a Portico in Hydershakote.JPG|thumb|হায়দৰাবাদৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ মজিয়া নিৰ্মাণৰ কাম]] ভাৰতৰ ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক কৰ্মৰত জনসংখ্যা অসংগঠিত খণ্ডৰ অন্তৰ্গত।<ref name=pcoi/> ভাৰতত ''সংগঠিত খণ্ড'' বা ''আনুষ্ঠানিক খণ্ড'' বুলিলে অনুজ্ঞাপত্ৰ থকা আৰু পঞ্জীয়নভুক্ত সংগঠনক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজহুৱাভাৱে লেনদেন কৰা কোম্পানী, নিগম বা আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়নভুক্ত প্ৰতিষ্ঠান, নিগম, কাৰখানা, বজাৰ-ভৱন, হোটেল আৰু বৃহৎ ব্যৱসায় অন্তৰ্ভুক্ত। ''অসংগঠিত খণ্ড'', যাক ''নিজা হিচাপৰ উদ্যোগ'' বুলিও কোৱা হয়, বুলিলে অনুজ্ঞাপত্ৰবিহীন, স্ব-নিয়োজিত বা অপঞ্জীয়নভুক্ত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বুজায়। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে মালিকে নিজে চলোৱা সাধাৰণ দোকান, হস্তশিল্প আৰু তাঁতশিল্পৰ কৰ্মী, গ্ৰাম্য ব্যৱসায়ী আৰু কৃষক আদি।<ref>{{cite web|title=Understanding the informal sector: a survey|author=M Swaminathan|year=1991|url=http://www.wider.unu.edu/publications/working-papers/previous/en_GB/wp-95/_files/82530831151534374/default/WP95.pdf|access-date=23 July 2012|archive-date=15 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615202901/http://www.wider.unu.edu/publications/working-papers/previous/en_GB/wp-95/_files/82530831151534374/default/WP95.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Gender Dimensions of the Informal Sector and Informal Employment in India|page=3|author=S Chakrabarti|url=http://unstats.un.org/unsd/gender/Ghana_Jan2009/Doc41.pdf}}</ref> ভাৰতৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ে ২০০৮ চনৰ প্ৰতিবেদনত ভাৰতৰ অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলক চাৰিটা ভাগত বিভক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Unorganized Labour|publisher=Ministry of Labour, Government of India|year=2009|url=http://labour.nic.in/annrep/files2k1/lab8.pdf}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাজনত বৃত্তি, কৰ্মসংস্থাপনৰ প্ৰকৃতি, বিশেষভাৱে সংকটগ্ৰস্ত শ্ৰেণী আৰু সেৱা-ভিত্তিক শ্ৰেণীৰ আধাৰত অসংগঠিত কৰ্মশক্তিক ভাগ কৰা হৈছিল। অসংগঠিত বৃত্তিগত শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ক্ষুদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় কৃষক, ভূমিহীন কৃষিশ্ৰমিক, অংশীদাৰী কৃষক, মাছমৰীয়া, পশুপালনত নিয়োজিত লোক, বিড়ি বনোৱা লোক, লেবেল লগোৱা আৰু পেকিং কৰা কৰ্মী, নিৰ্মাণ শ্ৰমিক, চামৰাৰ কৰ্মী, তাঁতী, কাৰিকৰ, নিমখ উৎপাদন কৰা শ্ৰমিক, ইটাভাটাৰ আৰু শিলৰ খনিত কাম কৰা শ্ৰমিক, কাঠফলা কলৰ শ্ৰমিক আৰু তেলকলৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত। কৰ্মসংস্থাপনৰ প্ৰকৃতিৰ ভিত্তিত আন এটা শ্ৰেণীত কৃষিৰ সৈতে স্থায়ীভাৱে জড়িত শ্ৰমিক, বন্ধকী শ্ৰমিক, প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক, চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিক আৰু দৈনিক মজুৰিৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত। সংকটগ্ৰস্ত অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ এটা পৃথক শ্ৰেণীত তাল গছৰ ৰস সংগ্ৰহ কৰা লোক, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ কাম কৰা লোক, মূৰত বোজা কঢ়িওৱা লোক, পশুচালিত বাহনৰ চালক, বোজা উঠোৱা আৰু নমোৱা শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত। শেষৰ অসংগঠিত শ্ৰমিক শ্ৰেণীত ধাই, ঘৰুৱা শ্ৰমিক, নাপিত, শাক-পাচলি আৰু ফল বিক্ৰেতা, বাতৰি কাকত বিক্ৰেতা, পথৰ কাষৰ বিক্ৰেতা, ঠেলাগাড়ী চলোৱা লোক আৰু অসংগঠিত [[ভাৰতত খুচুৰা ব্যৱসায়|খুচুৰা ব্যৱসায়]]ৰ কৰ্মী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web|title=The Informal Sector in Asia from the Decent Work Perspective|author=Nurul Amin|publisher=International Labour Office, Geneva|year=2002|url=http://www.ilo.org/dyn/infoecon/docs/39/F1938403916/Asia%20amin%20%20mine.pdf|access-date=11 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234032/http://www.ilo.org/dyn/infoecon/docs/39/F1938403916/Asia%20amin%20%20mine.pdf|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=Street Food Vendors in Delhi: Nomads in the storm of modernity|author=Stephan Shankar Nath|year=2010|publisher=University of Vienna|url=http://othes.univie.ac.at/10256/1/2010-06-09_0208808.pdf}}</ref> অসংগঠিত খণ্ডৰ উৎপাদনশীলতা কম আৰু ইয়াত কম মজুৰি প্ৰদান কৰা হয়। ২০০৬ চনত ভাৰতৰ ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক শ্ৰমিক অসংগঠিত খণ্ডত থকাৰ বিপৰীতে এই খণ্ডই দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ মাত্ৰ ৫৭ শতাংশ সৃষ্টি কৰিছিল। অৰ্থাৎ সংগঠিত খণ্ডৰ তুলনাত প্ৰতিজন শ্ৰমিকৰ উৎপাদন প্ৰায় ন গুণ কম আছিল।<ref>{{cite journal|author=A. C. KULSHRESHTHA|title=Measuring the Unorganized Sector in India|journal=Review of Income and Wealth |volume=57|issue=Supplement s1|pages=S123–S134|date=May 2011|doi=10.1111/j.1475-4991.2011.00452.x|s2cid=96476547}}</ref> ভল্লাৰ মতে, গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া অসংগঠিত খণ্ডৰ তুলনা কৰিলে উৎপাদনশীলতাৰ ব্যৱধান আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়। বৃত্তি অনুসৰি এই ব্যৱধান আৰু দুইৰ পৰা চাৰিগুণলৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে।<ref>{{cite web|author=[[শীলা ভল্লা]]|year=2003|title=The restructuring of unorganised sector in India|url=http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/restruc/stdy_rsturc_ch1.pdf|publisher=Planning Commission, Govt of India}}</ref><ref>{{cite journal|title=More jobs, better jobs|author1=Kalpana Kochhar |author2=Pradeep Mitra |author3=Reema Nayar |journal=Finance and Development|volume=49|number=2|date=June 2012|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/06/kochhar.htm}}</ref> গ্ৰাম্য অসংগঠিত খণ্ডত কম আয়ৰ বহুতো কৰ্মসংস্থান আছে। যিবোৰ পৰিয়ালৰ কৰ্মক্ষম বয়সৰ সকলো সদস্যই জীৱনজুৰি কেৱল অসংগঠিত খণ্ডত কাম কৰিছে, তেনে পৰিয়ালত দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ অধিক বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে। কৃষি, দুগ্ধ উৎপাদন, উদ্যানশস্য আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিসমূহে অকলেই ভাৰতৰ ৪১.৪৯ শতাংশ শ্ৰমিকক নিয়োজিত কৰে।<ref>{{cite web|title=Employment in Agriculture industry|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?locations=IN}}</ref> প্ৰায় ৩০ নিযুত শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক। ইয়াৰে অধিকাংশ কৃষিক্ষেত্ৰত কাম কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে স্থানীয়ভাৱে স্থায়ী কৰ্মসংস্থান সহজলভ্য নহয়। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ কাৰ্যালয়ে ইয়াৰ ৬৭সংখ্যক প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰিছিল যে ২০১০ চনত অসংগঠিত উৎপাদন, অসংগঠিত বাণিজ্য বা খুচুৰা ব্যৱসায় আৰু অসংগঠিত সেৱা খণ্ডত দেশৰ মুঠ কৰ্মীৰ প্ৰায় ১০ শতাংশকৈ নিয়োজিত আছিল। প্ৰতিবেদনখনত লগতে কোৱা হৈছিল যে ২০১০ চনত ভাৰতত প্ৰায় ৫৮ নিযুত নিগমবিহীন অ-কৃষি উদ্যোগ আছিল। ২০০৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোত ১০জনতকৈ অধিক কৰ্মী থকা সংগঠিত ব্যক্তিগত খণ্ডত সৰ্বাধিক নিয়োগ কৰা খণ্ড আছিল উৎপাদন খণ্ড, য'ত ৫ নিযুত কৰ্মী আছিল। সামাজিক সেৱা খণ্ডত ২.২ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত বিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় অন্তৰ্ভুক্ত। বিত্তীয় খণ্ডত ১.১ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেংক, বীমা আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ব্যৱসায় অন্তৰ্ভুক্ত। কৃষি খণ্ডত ১ নিযুত কৰ্মী আছিল। ২০০৮ চনত ভাৰতত সকলো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীত থকা কৰ্মীৰ সংখ্যাতকৈ কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অধিক আছিল। চৰকাৰী মালিকানাধীন কোম্পানী আৰু পৌৰ চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে ভাৰতত [[ৰাজহুৱা খণ্ড]] আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কৰ্মচাৰীৰ অনুপাত আছিল ১.৮:১। লিংগভিত্তিক কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰ আৰু চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ অনুপাত আছিল ৫:১। ব্যক্তিগত খণ্ডত এই অনুপাত ৩:১ আছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোত ১০জনতকৈ অধিক কৰ্মী থকা সংগঠিত ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড একেলগে গণনা কৰিলে ৫.৫ নিযুত মহিলা আৰু ২২ নিযুত পুৰুষ নিয়োজিত আছিল।<ref name=survey11/> জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ স্বাভাৱিক হাৰ আৰু বয়সৰ গাঁথনিৰ বাবে ভাৰতে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১৩ নিযুত নতুন শ্ৰমিক কৰ্মশক্তিত যোগ কৰে। ভাৰতীয় অৰ্থনীতিয়ে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৮ নিযুত নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰিছে। এই কৰ্মসংস্থানৰ অধিকাংশ কম মজুৰিৰ অসংগঠিত খণ্ডত সৃষ্টি হয়।<ref>{{cite news|title=India Passes 1.2 Billion Mark|author=Tripti Lahiri|newspaper=The Wall Street Journal|date=April 2011|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703806304576233981941525872}}</ref> বাকী প্ৰায় ৫ নিযুত যুৱক-যুৱতী কম মজুৰিৰ আংশিক কৰ্মসংস্থান, অস্থায়ী আন্তঃগাঁথনি আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তি নিৰ্মাণৰ কামত দৈনিক বা অস্থায়ী শ্ৰমিক হিচাপে যোগ দিয়ে। বহু ক্ষেত্ৰত তেওঁলোক নিবনুৱা হৈ থাকে। ==শ্ৰম সম্পৰ্ক== ২০০০ চনত ৪০০ নিযুতীয়া কৰ্মশক্তিৰ প্ৰায় ৭ শতাংশই আনুষ্ঠানিক খণ্ডত নিয়োজিত আছিল। এই খণ্ডত চৰকাৰ আৰু বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>[http://labour.nic.in/ss/INFORMALSECTORININDIA-ApproachesforSocialSecurity.pdf 28m workers employed by 400k companies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218032232/http://labour.nic.in/ss/INFORMALSECTORININDIA-ApproachesforSocialSecurity.pdf |date=18 December 2010 }}</ref> এই কৰ্মীসকলে দেশৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৬০ শতাংশলৈ অৱদান আগবঢ়াইছিল। [[শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬]]ৰ জৰিয়তে ভাৰতত নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা শ্ৰমিক সংঘসমূহক স্বীকৃতি আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। ১৯৯৭ চনত ভাৰতত চৰকাৰৰ ওচৰত পঞ্জীয়নভুক্ত প্ৰায় ৫৯,০০০ শ্ৰমিক সংঘ আছিল।<ref name=sinha04/> ইয়াৰে মাত্ৰ ৯,৯০০টা সংঘই আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল আৰু মুঠ ৭.৪ নিযুত শ্ৰমিকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ দাবী কৰিছিল। [[কেৰালা]] ৰাজ্যত ৯,৮০০টা শ্ৰমিক সংঘ আছিল, যি সংখ্যা সৰ্বাধিক আছিল। কিন্তু ইয়াৰে অতি কম সংখ্যক সংঘই ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল। [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যত ১৯৫০-ৰ দশকৰ পৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈ শ্ৰমিক সংঘৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। ১৯৯৫ চনত ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘৰ ১০টা কেন্দ্ৰীয় মহাসংঘ আছিল। ১৯৮০ চনত সদস্য সংঘৰ সংখ্যাৰ ভিত্তিত সেইবোৰ আছিল ক্ৰমে আই এন টি ইউ চি, চি আই টি ইউ, বি এম এছ, এ আই টি ইউ চি, এইচ এম এছ, এন এল অ', ইউ টি ইউ চি, এ আই ইউ টি ইউ চি, এন এফ আই টি ইউ আৰু টি ইউ চি চি। প্ৰতিটো মহাসংঘৰ অধীনত বহুতো স্থানীয় শ্ৰমিক সংঘ আছিল। সৰুতম টি ইউ চি চিৰ ৬৫টা আৰু আই এন টি ইউ চিৰ ১,৬০৪টা সংযুক্ত সংঘ আছিল। ১৯৮৯ চনলৈ বি এম এছ ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ শ্ৰমিক সংঘৰ মহাসংঘ হৈছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে ৩,১১৭টা সংঘ সংযুক্ত আছিল। আনহাতে, মুঠ সদস্যৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত আই এন টি ইউ চি সৰ্ববৃহৎ মহাসংঘ হৈ আছিল আৰু ইয়াৰ সদস্য আছিল ২.২ নিযুত।<ref name=sinha04/> আই এন টি ইউ চিয়ে সংগঠিত আৰু অসংগঠিত খণ্ডত ভাৰতৰ প্ৰায় ০.৫ শতাংশ কৰ্মশক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০১০ চনত ভাৰতৰ ৯৮ শতাংশতকৈ অধিক শ্ৰমিক কোনো শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্য নাছিল আৰু কোনো সামূহিক দৰ-দাম চুক্তিৰ অধীনতো নাছিল। ===১৯৫০–১৯৯০ চনৰ শ্ৰম সম্পৰ্ক=== বহুতো অৰ্থনীতিবিদে ভাৰতৰ উদ্যোগিক সম্পৰ্কৰ পৰিৱেশ অধ্যয়ন কৰিছে। ইয়াৰে বহু অধ্যয়নে ভাৰতৰ [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭]]ৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যভেদে থকা পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে। কিছুমান অধ্যয়নে দাবী কৰিছে যে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইনত শ্ৰমিকৰ পক্ষত কৰা সংশোধনে উদ্যোগৰ উৎপাদন আৰু কৰ্মসংস্থানৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু দৰিদ্ৰতাও বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref>{{cite journal|title=Can Labor Regulation Hinder Economic Performance? Evidence from India|author=Besley and Burgess|journal=The Quarterly Journal of Economics|year=2004|volume=119|number=1|pages=91–134|doi=10.1162/003355304772839533|s2cid=3044365|url=http://econ.lse.ac.uk/staff/rburgess/wp/indreg.pdf}}</ref> কিন্তু এই অধ্যয়নসমূহত ব্যৱহৃত তথ্য ভুলকৈ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Labour market regulation and industrial performance in India: A critical review of the empirical evidence|author=Bhattacharjea, A.|journal=Indian Journal of Labour Economics|year=2006|volume=39|number=2}}</ref> লগতে সাধাৰণ অৰ্থমিতীয় পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো ফলাফলসমূহ দৃঢ় নহয় বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|title=Mostly Harmless Econometrics|author=Angrist and Pischke|year=2008}}</ref> ১৯৫০ আৰু ১৯৭০ চনৰ মাজত ভাৰতত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা প্ৰায় তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছিল। বছৰি গড়ে ১,০০০টা শ্ৰমিক বিবাদৰ পৰা এই সংখ্যা ৩,০০০টালৈ বৃদ্ধি পাইছিল। ১৯৭৩ চনত শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ৩,৩৭০টা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত শ্ৰমিক বিবাদত অংশ লৈ কাম বন্ধ কৰা শ্ৰমিকৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ২.৯ নিযুত হৈছিল। ১৯৮২ চনত শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ ফলত হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ৭৪.৬ নিযুত হৈছিল। এই সংখ্যা সংগঠিত খণ্ডৰ মুঠ কৰ্মদিনৰ প্ৰায় ২.৭ শতাংশ আছিল।<ref name=sinha04>{{cite book|title=Industrial Relations, Trade Unions, and Labour Legislation|author=P.R.N. Sinha|year=2004|isbn=9788177588132|pages=92–110|publisher=Pearson Education}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত শ্ৰমিক সংঘ আৰু বিবাদৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ১৯৭৫–১৯৭৭ চনৰ সময়ছোৱাত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা হঠাতে হ্ৰাস পাইছিল। সেই সময়ত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে [[ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থা|জৰুৰীকালীন অৱস্থা]] ঘোষণা কৰিছিল আৰু অন্যান্য অধিকাৰৰ লগতে শ্ৰমিকৰ ধৰ্মঘট কৰাৰ অধিকাৰো স্থগিত কৰা হৈছিল।<ref name=db99>{{cite book|title=Organized labour and economic liberalisation India: Past, present and future|author=Debashish Bhattacherjee|publisher=International Institute for Labour Studies, Geneva|year=1999|isbn=978-92-9014-613-1}}</ref> তলৰ তালিকাখনত সংগঠিত কৰ্মশক্তিৰ ধাৰা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=15804|title=Publications - Reserve Bank of India|website=www.rbi.org.in}}</ref> {| class="toccolours sortable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse; width:40em" |- ! বছৰ || ৰাজহুৱা খণ্ড<br />(নিযুতত)|| ব্যক্তিগত খণ্ড<br />(নিযুতত) || জীৱিত নিবনুৱা পঞ্জী<br />(নিযুতত) |- style="text-align:center;" ||'''১৯৭৫''' || style="text-align:center;"|১৩.৬৩ || style="text-align:center;"|৬.৭৯ || style="text-align:center;"|৯.৭৮ |- style="text-align:center;" ||'''১৯৮০''' || style="text-align:center;"|১৫.৪৮ || style="text-align:center;"|৭.৪০ || style="text-align:center;"|১৭.৮৪ |- style="text-align:center;" ||'''১৯৮৫''' || style="text-align:center;"|১৭.৬৮ || style="text-align:center;"|৭.৩৭ || style="text-align:center;"|৩০.১৩ |- style="text-align:center;" ||'''১৯৯০''' || style="text-align:center;"|১৯.০৬ || style="text-align:center;"|৭.৬৮ || style="text-align:center;"|৩৬.৩০ |- style="text-align:center;" ||'''১৯৯৫''' || style="text-align:center;"|১৯.৪৩ || style="text-align:center;"|৮.৫১ || style="text-align:center;"|৩৭.৪৩ |- style="text-align:center;" ||'''২০০০''' || style="text-align:center;"|১৯.১৪ || style="text-align:center;"|৮.৬৫ || style="text-align:center;"|৪২.০০ |- style="text-align:center;" ||'''২০০৫''' || style="text-align:center;"|১৮.১৯ || style="text-align:center;"|৮.৭৭ || style="text-align:center;"|৪১.৪৭ |- style="text-align:center;" ||'''২০১০''' || style="text-align:center;"|১৭.৫৫ || style="text-align:center;"|১১.৪৫ || style="text-align:center;"|৪০.১৭ |} ===১৯৯০–২০০০ চনৰ শ্ৰম সম্পৰ্ক=== সংগঠিত খণ্ডত শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্যপদ কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মুঠ সদস্যৰ সংখ্যা প্ৰায় ৯ নিযুত আছিল। বহুতো শ্ৰমিক সংঘ আঞ্চলিক বা ৰাষ্ট্ৰীয় মহাসংঘৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ সংঘসমূহ আছিল [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক সংঘ কংগ্ৰেছ]], [[সৰ্বভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘ কংগ্ৰেছ]], [[ভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘৰ কেন্দ্ৰ]], [[হিন্দ মজদুৰ সভা]] আৰু [[ভাৰতীয় মজদুৰ সংঘ]]। ৰাজনীতিবিদসকলে প্ৰায়ে শ্ৰমিক সংঘৰ নেতা হিচাপে কাম কৰিছিল। কিছুমান বিশ্লেষকৰ মতে, শ্ৰমিকৰ স্বাৰ্থতকৈ ৰাজনৈতিক দলৰ স্বাৰ্থ আগবঢ়াবলৈ ধৰ্মঘট আৰু অন্যান্য শ্ৰমিক আন্দোলন আহ্বান কৰা হৈছিল। ১৯৯০ চনত চৰকাৰে ১,৮২৫টা ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধৰ ঘটনা নথিভুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ২৪.১ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ইয়াৰে ১০.৬ নিযুত কৰ্মদিন ধৰ্মঘট আৰু ১৩.৫ নিযুত কৰ্মদিন তলাবন্ধৰ বাবে হেৰাইছিল। এই শ্ৰমিক বিবাদসমূহত ১.৩ নিযুততকৈ অধিক শ্ৰমিক জড়িত আছিল। ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধৰ সংখ্যা আৰু তীব্ৰতা বছৰে বছৰে সলনি হৈছিল। ১৯৯০ চন আৰু ১৯৯১ চনৰ প্ৰাৰম্ভিক তথ্যই ১৯৮০-ৰ দশকৰ তুলনাত হ্ৰাস দেখুৱাইছিল। সেই সময়ত শ্ৰমিক বিবাদৰ বাবে বছৰি ৩৩ নিযুতৰ পৰা ৭৫ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ১৯৯৯ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰায় ৯২৭টা ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধ নথিভুক্ত কৰিছিল। এই সংখ্যা ১৯৯০ চনৰ প্ৰায় আধা আছিল। ১৯৯৯ আৰু ১৯৯১ চনত হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ সংখ্যা প্ৰায় একে আছিল, যদিও ১৯৯০-ৰ দশকত ভাৰতীয় অৰ্থনীতি আৰু কৰ্মীৰ সংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল।<ref name=sinha04/> ===২০০০–২০১১ চনৰ শ্ৰম সম্পৰ্ক=== ২০০৪ আৰু ২০১১ চনৰ মাজত ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘভুক্ত কৰ্মীৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছিল। এই সময়ছোৱাত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা বছৰি প্ৰায় ৪০০লৈ হ্ৰাস পাইছিল। ১৯৯০-ৰ দশকত এই সংখ্যা ১,০০০তকৈ অধিক আছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে শ্ৰমিক বিবাদৰ বাবে বছৰি গড়ে প্ৰায় ২৭ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ২০১০ চনলৈ ভাৰতীয় অৰ্থনীতি যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে কৰ্মশক্তিও বৃদ্ধি পাইছিল। তথাপিও হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ গড় সংখ্যা প্ৰায় ৩০ শতাংশ হ্ৰাস পাইছিল। বিবাদৰ সংখ্যা আৰু প্ৰতিটো বিবাদৰ ফলত হেৰুৱা কৰ্মদিন দুয়োটাই হ্ৰাস পাইছিল। ২০১০ চনৰ প্ৰথম পাঁচ মাহত ভাৰতত ২৪৯টা শ্ৰমিক বিবাদ হৈছিল। ২০১২ চনৰ একে সময়ছোৱাত এই সংখ্যা ১০১টা আছিল।<ref>{{cite news|title=Maruti riot: awful but isolated?|work=The Financial Times|date=23 July 2012|author=Rob Minto|url=http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/07/23/maruti-riot-awful-but-isolated/#axzz21SZI8fMC}}</ref> ==অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ সমস্যা== অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলে বিভিন্ন সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়। ভাৰতৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক, ঘৰত কাম কৰা শ্ৰমিক, বন্ধকী শ্ৰমিক আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ সমস্যাক গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ===প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক=== {{See also|আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক আইন, ১৯৭৯}} {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = ভাৰতীয় দক্ষ আৰু অদক্ষ শ্ৰমিকসকলে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ বহু অঞ্চলৰ কম মজুৰিৰ কৰ্মশক্তিৰ প্ৰায় ৪০ৰ পৰা ৮৫ শতাংশ গঠন কৰে। ডুবাইৰ বুৰ্জ খলিফাকে ধৰি আৰব দেশসমূহৰ বহু উল্লেখযোগ্য ভৱন নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ অৱদান আছে। তেওঁলোকৰ দুৰ্বল জীৱন-যাপন আৰু শ্ৰমিকৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বিভিন্ন অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।<ref name=dubai/> | image1 = Burj dubai 3.11.08.jpg | image2 = Burj Dubai Construction Workers on 4 June 2007.jpg }} ভাৰতত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ দুটা বহল গোট আছে। এটা গোটে সাময়িকভাৱে বিদেশলৈ গৈ কাম কৰে আৰু আনটো গোটে ঋতুভিত্তিক বা কামৰ সুবিধা অনুসৰি দেশৰ ভিতৰতে এটা ঠাইৰ পৰা আন এটা ঠাইলৈ যায়। যোৱা কেইটামান দশকত উন্নত কৰ্মসংস্থাপনৰ সন্ধানত বাংলাদেশ আৰু নেপালৰ পৰা ভাৰতলৈ যথেষ্ট সংখ্যক লোক আহিছে। বিদেশী উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে এই প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে যাত্ৰাপথত, কৰ্মস্থলীত আৰু ঘৰলৈ উভতি অহাৰ সময়ত প্ৰায়ে [[হাৰাশাস্তি]], হিংসা আৰু বৈষম্যৰ সন্মুখীন হয়।<ref>Samuels, F. et al. (2012) [http://www.odi.org.uk/publications/6087-migration-india-nepal-bangladesh-harassment-violence-discrimination Stories of harassment, violence and discrimination: migrant experiences between India, Nepal and Bangladesh. Overseas Development Institute Briefing Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105144500/http://www.odi.org.uk/publications/6087-migration-india-nepal-bangladesh-harassment-violence-discrimination |date=5 November 2013 }}</ref> দেশত ঘৰুৱা কাম কৰা শ্ৰমিকৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪.২ নিযুত বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই সংখ্যা ঘৰুৱা প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকক অন্তৰ্ভুক্ত নকৰে। এই শ্ৰমিকসকল পূৰ্ণকালীন বা আংশিককালীন, অস্থায়ী বা স্থায়ী হ'ব পাৰে। তেওঁলোকে সাধাৰণতে ধন বা সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত কোনো সংস্থা বা পোনপটীয়াকৈ কোনো পৰিয়ালত ঘৰুৱা কাম কৰে। নিয়োগকৰ্তাৰ পৰিয়ালৰ কোনো সদস্য ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত নহয়। কিছুমান শ্ৰমিকে কেৱল এজন নিয়োগকৰ্তাৰ বাবে কাম কৰে, আন কিছুমানে একাধিক নিয়োগকৰ্তাৰ বাবে কাম কৰে। কিছুমান নিয়োগকৰ্তাৰ ঘৰত থাকি কাম কৰে আৰু কিছুমান ঋতুভিত্তিক কাম কৰে। এই শ্ৰমিকসকলৰ কৰ্মসংস্থান সাধাৰণতে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজৰ চুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু পাৰিশ্ৰমিক ভিন্ন হয়।<ref>{{cite web|title=Domestic workers in India|publisher=WIEGO|year=2012|url=http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|access-date=12 July 2012|archive-date=26 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926214954/http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Final Report of the Task Force on Domestic Workers|publisher=Ministry of Labour and Employment, Govt of India|date=12 September 2011|url=http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|access-date=12 July 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060500/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|url-status=dead}}</ref> ====কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক==== {{Main|কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক}} [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণতম [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] [[কেৰালা]]ত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকল অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ২০১৩ চনত গুলাটি বিত্ত আৰু কৰ প্ৰতিষ্ঠানে কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি ৰাজ্যখনত প্ৰায় ২.৫ নিযুত আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী আছিল। প্ৰতি বছৰে কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ২.৩৫ লাখকৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="FirstPost-01">{{cite news |last=K |first=Rejimon K |title=Left-led Kerala govt will be first in country to provide insurance, free medical treatment for migrant workers |url=http://www.firstpost.com/india/left-led-kerala-govt-will-be-first-in-country-to-provide-insurance-free-medical-treatment-for-migrant-workers-3416142.html |work=Firstpost |date=1 May 2017 |access-date=10 May 2017}}</ref> এই অধ্যয়নটো কেৰালাত শেষ হোৱা দীৰ্ঘ দূৰত্বৰ ৰে'লৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। সেয়েহে আন যাতায়াত ব্যৱহাৰ কৰা ওচৰ-চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকল ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা নাছিল। যদি এই অনুমান সঠিক বুলি ধৰা হয় আৰু বছৰি নতুনকৈ যোগ হোৱা লোকৰ সংখ্যা, প্ৰব্ৰজনৰ সম্ভাৱ্য বৃদ্ধি আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা হোৱা প্ৰব্ৰজনো ধৰা হয়, তেন্তে ২০১৭ চনত কেৰালাত ৩.৫ৰ পৰা ৪ নিযুত আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক থাকিব পাৰে।<ref name="Unescogym">{{cite web|url=https://www.unescogym.org/wp-content/uploads/2017/11/Gods-Own-Workforce-CMID-2017.pdf|title=Directorio de Entrenadores Personales en España|access-date=2 May 2020|archive-date=21 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721221750/https://www.unescogym.org/wp-content/uploads/2017/11/Gods-Own-Workforce-CMID-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> তেওঁলোকৰ গুৰুত্ব থকা সত্ত্বেও আৰু বহুতে ৰাজ্যখনৰ কল্যাণমূলক আঁচনি আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰশংসা কৰা সত্ত্বেও, তেওঁলোকক প্ৰায়ে উপেক্ষা কৰা হয় আৰু তুলনামূলকভাৱে দুৰ্বল জীৱন-যাপনৰ পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হয়।<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/kerala-a-dubai-for-bengali-migrants-111072700087_1.html|title=Kerala, a 'Dubai' for Bengali migrants|first=Sreelatha|last=Menon|newspaper=Business Standard India|date=27 July 2011|access-date=14 December 2017|via=Business Standard}}</ref> ====মধ্যপ্ৰাচ্যত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক==== কেৱল মধ্যপ্ৰাচ্যতে প্ৰায় ৪ নিযুত ভাৰতীয় মূলৰ শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। ডুবাই, বাহৰেইন, কাটাৰ আৰু পাৰস্য উপসাগৰীয় অঞ্চলৰ বহু আধুনিক স্থাপত্য নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ বৃহৎ অৱদান আছে বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বুৰ্জ খলিফা]]ও আছে। ই ২০১০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা হৈছিল। উন্নত মজুৰি, অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ ধন লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা আৰু ভাৰতত থকা পৰিয়ালক ধন পঠোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে এই শ্ৰমিকসকল মধ্যপ্ৰাচ্যলৈ আকৰ্ষিত হয়। সাধাৰণতে তেওঁলোকে প্ৰতি ঘণ্টাত ২ৰ পৰা ৫ মাৰ্কিন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰে। ২০০৯ চনত ভাৰতীয় মূলৰ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে ভাৰতলৈ প্ৰায় ২০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ পঠিয়াইছিল। নিৰ্মাণ প্ৰকল্প শেষ হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক নিজা খৰচত ঘৰলৈ উভতি যাবলগীয়া হয়। তেওঁলোকে সাধাৰণতে নিবনুৱা ভাট্টা বা সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা নাপায়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত বেতন নিদিয়া, অসুৰক্ষিত কৰ্মপৰিস্থিতি আৰু দুৰ্বল জীৱন-যাপনৰ পৰিস্থিতিৰ দৰে [[সংযুক্ত আৰব আমিৰাতত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ|শ্ৰমিক নিৰ্যাতন]]ৰ অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।<ref name=dubai>{{cite web|title=Asia/Middle East: Increase Protections for Migrant Workers|date=22 November 2010|url=https://www.hrw.org/news/2010/11/22/indiauae-use-visit-raise-migrant-worker-issue}}</ref><ref>{{cite news|title=Reverse exodus of migrant workers in Persian Gulf challenges India|newspaper=The Washington Post|date=6 February 2010|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/02/05/AR2010020503845.html|first=Emily|last=Wax}}</ref> ====ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক==== {{Main|ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক}} [[২০২০ চনৰ ভাৰতৰ ক'ৰ'না মহামাৰী|ক'ভিড-১৯ মহামাৰী]]ৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে বহুতো সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। [[ভাৰতত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে লকডাউন|দেশত জাৰি কৰা লকডাউনৰ]] বাবে কাৰখানা আৰু কৰ্মস্থলী বন্ধ হৈ পৰিছিল। ফলত লাখ লাখ প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকে আয় হেৰুৱাইছিল আৰু খাদ্যৰ অভাৱ আৰু ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে অনিশ্চয়তাৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=In India, the world's biggest lockdown has forced migrants to walk hundreds of miles home|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/india-coronavirus-lockdown-migrant-workers/2020/03/27/a62df166-6f7d-11ea-a156-0048b62cdb51_story.html|last1=Slater|first1=Joanna|last2=Masih|first2=Niha|newspaper=The Washington Post|date=28 March 2020|access-date=13 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Coronavirus outbreak: Ensuring water, hygiene facilities for migrant labourers can safeguard millions stranded during shutdown|url=https://www.firstpost.com/india/coronavirus-outbreak-ensuring-water-hygiene-facilities-for-migrant-labourers-can-safeguard-millions-stranded-during-shutdown-8228331.html|first1=Kanika|last1=Singh|date=6 April 2020|website=Firstpost|access-date=16 May 2020}}</ref> ইয়াৰ পিছত বহুতো শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়াল খাদ্যৰ অভাৱত পৰিছিল।<ref>{{Cite news|last1=Abi-Habib|first1=Maria|last2=Yasir|first2=Sameer|date=29 March 2020|title=India's Coronavirus Lockdown Leaves Vast Numbers Stranded and Hungry|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/03/29/world/asia/coronavirus-india-migrants.html|access-date=13 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> হাজাৰ হাজাৰ শ্ৰমিকে যাতায়াতৰ ব্যৱস্থা নথকাৰ বাবে খোজকাঢ়ি ঘৰলৈ উভতি যাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="HinduUncertainty4Apr">{{Cite news|last1=Rashid|first1=Omar|last2=Anand|first2=Jatin|last3=Mahale|first3=Ajeet|date=4 April 2020|title=India coronavirus lockdown {{!}} Migrant workers and their long march to uncertainty|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/india-coronavirus-lockdown-migrant-workers-and-their-long-march-to-uncertainty/article31251952.ece|access-date=18 May 2020|issn=0971-751X}}</ref> লকডাউনৰ ফলত ২০২০ চনৰ ৫ মে'লৈ ৩০০তকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ পাইছিল। মৃত্যুৰ কাৰণৰ ভিতৰত অনাহাৰ, আত্মহত্যা,<ref>{{cite web|title=The human cost of India's coronavirus lockdown: Deaths by hunger, starvation, suicide and more|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/the-human-cost-of-indias-coronavirus-lockdown-deaths-by-hunger-starvation-suicide-and-more-1.1586956637547|website=Gulf News|first1=Evangeline|last1=Elsa|date=15 April 2020|access-date=13 May 2020}}</ref> ক্লান্তি,<ref>{{Cite news|date=5 May 2020|title=Suicide leading cause for over 300 lockdown deaths in India, says study|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/suicide-leading-cause-for-over-300-lockdown-deaths-in-india-says-study/articleshow/75519279.cms|access-date=13 May 2020}}</ref> পথ আৰু ৰে'ল দুৰ্ঘটনা,<ref>{{Cite news|last1=Gettleman|first1=Jeffrey|last2=Raj|first2=Suhasini|last3=Kumar|first3=Hari|date=8 May 2020|title=As India Reopens, Deadly Accidents Break Out|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/05/08/world/asia/india-leak-train-reopen.html|access-date=13 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> আৰক্ষীৰ হিংসা<ref>{{Cite news|title=56-year-old migrant dies on road to home, another dies after police lathi charge|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/56-year-old-migrant-worker-on-his-way-to-home-dies-on-road-28-year-old-migrant-dies-in-police-lathicharge-in-surat/story-O1NI1kDAWYRAAQOg4dkT6M.html|date=15 May 2020|first1=Debabrata|last1=Mohanty|website=Hindustan Times}}</ref> আৰু সময়মতে চিকিৎসা নোপোৱাও আছিল। প্ৰতিবেদন অনুসৰি মৃতসকলৰ অধিকাংশই প্ৰান্তীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু শ্ৰমিক আছিল।<ref>{{cite web|title=More than 300 Indians have died of the coronavirus, and nearly 200 of the lockdown|url=https://theprint.in/opinion/more-than-300-indians-have-died-of-the-coronavirus-and-nearly-200-of-the-lockdown/400714/|last1=Vij|first1=Shivam|date=13 April 2020|website=ThePrint|access-date=13 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Not Just the Aurangabad Accident, 383 People Have Died Due to the Punitive Lockdown|url=https://thewire.in/rights/migrant-workers-non-coronavirus-lockdown-deaths|last1=Agarwal|first1=Kabir|date=10 May 2020|website=The Wire|access-date=10 May 2020}}</ref> শ্ৰমিকসকলক লৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰথম এক মাহত শ্ৰমিক বিশেষ ৰে'লত ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ সময়ত ৮০জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Coronavirus in India: 80 migrant workers have died on Shramik Special trains, Indian tweeps furious|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/coronavirus-in-india-80-migrant-workers-have-died-on-shramik-special-trains-indian-tweeps-furious-1.1590935479789|first=Evangeline |last=Elsa |date=31 May 2020 |work=Gulf News|access-date=2020-05-31}}</ref><ref>{{Cite news|date=29 May 2020|title=Indian Authorities Probe Deaths of Migrant Workers on Trains|work=The New York Times|agency=Associated Press|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/05/29/world/asia/ap-as-virus-outbreak-india-migrant-deaths.html|access-date=29 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলক সহায় কৰিবলৈ বিভিন্ন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="21000camps">{{Cite news|date=1 April 2020|title=More than 21,000 camps set up for over 6,60,000 migrants: State governments|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/more-than-21000-camps-set-up-for-over-660000-migrants-state-governments/articleshow/74920798.cms|access-date=2 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=15 May 2020|title=Coronavirus lockdown {{!}} Over 60,000 people have registered on Delhi govt portal to go back home|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/over-60000-people-have-registered-on-delhi-govt-portal-to-go-back-home/article31586991.ece|access-date=18 May 2020|issn=0971-751X}}</ref><ref name="NYTFreeFood14May">{{Cite news|agency=Reuters|date=14 May 2020|title=India to Provide Free Food Grains to Millions of Migrant Workers|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/05/14/world/asia/14reuters-health-coronavirus-india-stimulus.html|access-date=16 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> পিছলৈ তেওঁলোকৰ বাবে যাতায়াতৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছিল।<ref name="NDTVBuses30Apr">{{cite web|title=Buses Not Feasible For Moving Migrants, States Appeal To Centre: Sources|url=https://www.ndtv.com/india-news/buses-not-feasible-for-moving-migrants-states-appeal-to-centre-sources-2221212|publisher=NDTV|first1=Arvind |last1=Gunasekar|date=30 April 2020|access-date=9 May 2020}}</ref><ref name="HinduShramikSpecial1May">{{Cite news|last1=Bhargava|first1=Yuthika|date=1 May 2020|title=Coronavirus lockdown {{!}} Railways to run 'Shramik Special' trains to move migrant workers, other stranded persons|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/railways-to-run-shramik-special-trains-to-move-migrant-workers-other-stranded-persons/article31481996.ece|access-date=9 May 2020|issn=0971-751X}}</ref> ===ঋণ বন্ধকী শ্ৰম=== {{Further|ভাৰতত ঋণ বন্ধকী শ্ৰম}} বন্ধকী শ্ৰম হৈছে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজত থকা এনে এক বাধ্যতামূলক সম্পৰ্ক, য'ত শ্ৰমিকৰ ওপৰত থকা ঋণৰ বাবে তেওঁ কাম কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বহু ক্ষেত্ৰত ঋণৰ ওপৰত ইমান অধিক সুত জমা হয় যে বন্ধকী শ্ৰম বহু দীঘলীয়া সময়লৈ বা অনিৰ্দিষ্টকাললৈ চলি থাকে। কেতিয়াবা শ্ৰমিকৰ ভাৰতৰ সংগঠিত বা অসংগঠিত খণ্ডত আন কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগ নাথাকে। এনে ক্ষেত্ৰত তেওঁ বন্ধকী শ্ৰমৰ দৰে ব্যৱস্থাতো কৰ্মসংস্থানৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে কাম কৰিবলৈ সন্মত হয়। বন্ধকী শ্ৰম অবৈধ। তথাপিও বল প্ৰয়োগ বা সামাজিক পৰম্পৰাৰ বাবে এনে সম্পৰ্ক চলি থাকিব পাৰে। কোনো শ্ৰমিক বন্ধকী সম্পৰ্কত সোমোৱাৰ পিছত তথ্যৰ অসমতা, বিকল্প কৰ্মসংস্থাপনৰ অভাৱ, আন কাম বিচাৰিবলৈ সময়ৰ অভাৱ আৰু চাকৰি এৰাৰ অধিক ব্যয়ৰ দৰে সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=ravisr/><ref>{{cite journal|title=Bonded labor and serfdom: a paradox of voluntary choice|author=G. Genicot|journal=Journal of Development Economics|volume=67|issue=1|date=February 2002|pages=101–127|doi=10.1016/S0304-3878(01)00179-1|citeseerx=10.1.1.507.5113}}</ref> জৰীপ পদ্ধতি, ধাৰণা আৰু তথ্যসূত্ৰ অনুসৰি ভাৰতত বন্ধকী শ্ৰমিকৰ অনুমান যথেষ্ট ভিন্ন। ভাৰত চৰকাৰৰ চৰকাৰী অনুমান অনুসৰি বন্ধকী শ্ৰমিকৰ সংখ্যা কেইবালাখ। আনহাতে ১৯৭৮ চনৰ এটা অনুমান অনুসৰি ভাৰতত ২.৬২ নিযুত বন্ধকী শ্ৰমিক আছিল।<ref>{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|page=4|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/}}</ref> ভাৰতৰ ৩২সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ সংস্থাৰ জৰীপত ১৬খন মুখ্য ৰাজ্যত ৩৪৩,০০০ বন্ধকী শ্ৰমিকৰ অনুমান কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১৯৯৬ চনলৈ ২৮৫,৩৭৯জনক চিনাক্ত কৰি মুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|pages=4–7|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/}}</ref> ঋণৰ বিনিময়ত বন্ধকী শ্ৰমৰ প্ৰধান ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কৃষি, শিলৰ খনি, ইটাভাটা, ধৰ্মীয় আৰু মন্দিৰৰ কাম, মৃৎশিল্প, গ্ৰাম্য তাঁতশিল্প, মাছ ধৰা, বনজ কাম, তামোল আৰু বিড়ি উদ্যোগ, কাৰ্পেট উদ্যোগ, অবৈধ খনন আৰু আতচবাজী উদ্যোগ অন্তৰ্ভুক্ত। পৰিয়ালৰ ঋণৰ সৈতে জড়িত বন্ধকী শ্ৰমৰ ক্ষেত্ৰত শিশু শ্ৰমিকো পোৱা গৈছে। বিভিন্ন জৰীপত বন্ধকী শ্ৰমিকক অসংগঠিত আৰু নিগমবিহীন খণ্ডত পোৱা গৈছে।<ref name=ravisr>{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/}}</ref> ভাৰতে [[বন্ধকী শ্ৰম ব্যৱস্থা বিলোপ আইন, ১৯৭৬|বন্ধকী শ্ৰম ব্যৱস্থা বিলোপ আইন, ১৯৭৬]] প্ৰণয়ন কৰি সকলো ধৰণৰ বন্ধকী শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰে। এই আইনৰ জৰিয়তে বন্ধকী শ্ৰমিকক সুৰক্ষা দিয়া আৰু বন্ধকী শ্ৰমিক নিয়োগ, ৰখা বা বিচৰা ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name=ravisr/> ===শিশু শ্ৰম=== {{Further|ভাৰতত শিশু শ্ৰম}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত শিশু শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ১০.১ নিযুত। ইয়াৰে ৫.৬ নিযুত ল'ৰা আৰু ৪.৫ নিযুত ছোৱালী। বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১৫২ নিযুত শিশু শিশু শ্ৰমত জড়িত বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ৬৪ নিযুত ছোৱালী আৰু ৮৮ নিযুত ল'ৰা। অৰ্থাৎ বিশ্বৰ প্ৰায় প্ৰতি দহটা শিশুৰ ভিতৰত এটাৰ সৈতে শিশু শ্ৰম জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.unicef.org/india/what-we-do/child-labour-exploitation|title=Protecting Children Without Family Care &#124; UNICEF India|website=www.unicef.org}}</ref> দৰিদ্ৰতা, বিদ্যালয়ৰ অভাৱ, দুৰ্বল শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু অসংগঠিত অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধি [[ভাৰতত শিশু শ্ৰম]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।<ref name=ilo2008a>{{cite web|title=Child labor - causes|year=2008|publisher=ILO, United Nations|url=http://www.ilo.org/public/english/region/eurpro/moscow/areas/ipec/causes.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=India Journal: The Basic Shortages that Plague Our Schools|newspaper=The Wall Street Journal|date=3 January 2012|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/01/03/india-journal-the-basic-shortages-that-plague-our-schools/}}</ref><ref name=mbsm>{{cite book|title=Asian Informal Workers: Global Risks, Local Protection|author1=Mario Biggeri |author2=Santosh Mehrotra |publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-415-38275-5}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite book|author=Brown, D. K., Deardorff, A. V. and Stern, R. M.|title=Child Labor: Theory, Evidence, and Policy (Chapter 3, International Labor Standards: History, Theory, and Policy Options)|pages=194–247|doi=10.1002/9780470754818.ch3|isbn=9781405105552|chapter=Child Labor: Theory, Evidence, and Policy|year=2003|url=http://www.fordschool.umich.edu/rsie/workingpapers/Papers451-475/r474.pdf |chapter-url=http://ase.tufts.edu/econ/papers/200111.pdf}}</ref> ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২৪নং অনুচ্ছেদে শিশু শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰিছে। অৱশ্যে ইয়াৰ নিষেধাজ্ঞা কাৰখানা, খনি বা বিপজ্জনক কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। ভাৰতীয় দণ্ডবিধি, কিশোৰ ন্যায় আইন, ২০০০ আৰু শিশু শ্ৰম নিষেধ আৰু বিলোপ আইন, ১৯৮৬-এ ভাৰতত শিশু শ্ৰম চিনাক্ত, বিচাৰ আৰু বন্ধ কৰাৰ বাবে আইনী ভিত্তি প্ৰদান কৰে।<ref name="ilolaw">{{cite web|title=National Legislation and Policies Against Child Labour in India |publisher=International Labour Organization - an Agency of the United Nations, Geneva |year=2011 |url=http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809084340/http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |archive-date= 9 August 2012 }}</ref> ইয়াৰ পিছতো ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰায় সকলো অসংগঠিত, ক্ষুদ্ৰ আৰু অনানুষ্ঠানিক খণ্ডতে শিশু শ্ৰমিক দেখা যায়।<ref>{{cite web |url=http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |title=Child Labour |publisher=Labour.nic.in |access-date=13 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512153454/http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |archive-date=12 May 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web| url=http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm | title=The schedule - Occupations | access-date=2012-02-09 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20120129102953/http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm | archive-date=29 January 2012 | df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Child labour in rural areas with a special focus on migration, agriculture, mining and brick kilns|last=Burra|first=Neera|publisher=National Commission for Protection of Child Rights|url=http://www.ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_Migration_Agriculture_%20Mining_by_Neera_Burra.pdf|access-date=19 October 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124054134/http://ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_migration_agriculture_%20mining_by_Neera_Burra.pdf|archive-date=24 January 2009|df=dmy-all}}</ref> গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে ভাৰতৰ শ্ৰম বজাৰৰ অনমনীয়তা আৰু গাঁথনি, অসংগঠিত অৰ্থনীতিৰ আকাৰ, উদ্যোগসমূহক বৃহৎ আকাৰলৈ বিকশিত হোৱাত বাধা দিয়া আইনী জটিলতা আৰু আধুনিক উৎপাদন প্ৰযুক্তিৰ অভাৱ শিশু শ্ৰমৰ চাহিদা আৰু গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৃহৎ অৰ্থনৈতিক কাৰক।<ref name="autogenerated1"/><ref>{{cite book|title=The Policy Analysis of Child Labor: A Comparative Study|author1=Christiaan Grootaert |author2=Harry Anthony Patrinos |publisher=Palgrave Macmillan|year=1999|isbn=978-0312221225}}</ref><ref>{{cite journal|title=Child Labor and the Division of Labor in the Early English Cotton Mills|author=Douglas Galbi|journal=Journal of Population Economics|year=1997|volume=10|issue=4|pages= 357–375|url=http://www.galbithink.org/child.pdf|doi=10.1007/s001480050048|pmid=12293082|s2cid=5858814}}</ref> 32tz3b3kqifw6yv7fmwob1tjhotyjtw 0 139557 635947 2026-09-17T10:09:42Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ।]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগণ হৈছে বি... 635947 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ।]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগণ হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত।]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ।]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পবিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত।]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|[[templum]]}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[পাৰ্চী ধৰ্ম|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্টো ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচীয় ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগণ থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur) দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পবিত্ৰ প্ৰাংগণক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 4fszmjfrd4spq3wuorv4vazxt98h3xq 635948 635947 2026-09-17T10:10:35Z Kandarpajit Kallol 6257 635948 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ।]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগণ হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত।]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ।]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পবিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত।]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[পাৰ্চী ধৰ্ম|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্টো ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচীয় ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগণ থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur) দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পবিত্ৰ প্ৰাংগণক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 1k3gy7h8xckqmkur7eidu25ryv813pt 635950 635948 2026-09-17T10:12:43Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635950 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ।]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগণ হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত।]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ।]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পবিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত।]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচীয় ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগণ থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur) দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পবিত্ৰ প্ৰাংগণক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} jf8gr9byih28fd4c5a8zxpmvjg1ttkm 635951 635950 2026-09-17T10:13:42Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635951 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ।]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগণ হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত।]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ।]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পবিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত।]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগণ থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur) দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পবিত্ৰ প্ৰাংগণক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} qs2za5ip11ttguoj84a5mt9im8r6u2z 635952 635951 2026-09-17T10:15:49Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635952 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ।]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগণ হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত।]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ।]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পবিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত।]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগণ থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur) দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পবিত্ৰ প্ৰাংগণক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== {{মূল|হিন্দু মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}} ; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য]] শৈলী আৰু উত্তৰৰ [[নগৰ স্থাপত্য]] শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্হী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''[[গৰ্ভগৃহ]]'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''[[শিখৰ]]'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''[[বিমান (স্থাপত্য)|বিমান]]'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক [[মণ্ডপ]] বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে [[হিন্দু দেৱ-দেৱী]]সকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পবিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পবিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ [[ভাৰতৰ বাহিৰত থকা হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ তালিকা|বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়াৰ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ তালিকা|ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো [[প্ৰৱাসী ভাৰতীয়|প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ]] প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[कनाडा|কানাডা]]), লগতে অষ্ট্ৰেলিয়া, [[মালয়েছিয়া]] আৰু ছিংগাপুৰ, মৰিছাছ আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, [[ভেল্লুৰ]], তামিলনাড়ু, ভাৰত File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত [[গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ]], ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, [[নৈনীতাল]], উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ [[অক্ষৰধাম (দিল্লী)|অক্ষৰধাম মন্দিৰ]]। File:Dakshineswar Temple1.jpg|[[দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ]], [[বৃহত্তৰ কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== {{মূল|বৌদ্ধ মন্দিৰ}} [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট (wat) আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্রতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''[[বুদ্ধৰূপ]]'') থকা এটা ধ্যানের কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''[[প্ৰদক্ষিণ]]'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পবিত্ৰ ভূমি বা পবিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পবিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান ([[স্তুপ]]), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ ([[চৈত্য]], যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পবিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ [[বৈশালী (প্ৰাচীন নগৰ)|বৈশালী]]ত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগণ। বিহাৰৰ [[বোধগয়া]]ত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[থেৰাভাড]] বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰ দ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাৱিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== {{মূল|জৈন মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|জৈন মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]।]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ (Derasar) বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰিও, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''[[মানস্তম্ভ]]'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== {{মূল|গুৰুদ্বাৰ}} [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতচৰ]]ত অৱস্থিত [[হৰিমন্দিৰ চাহিব]]]] এটা শিখ মন্দিৰক গুৰুদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ"।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পবিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব ([[দৰবাৰ চাহিব]]) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ ([[লংগৰ (শিখ ধৰ্ম)|লংগৰ]]) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগণত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} tvf77h3ghq7k10ts2zhr4y7imb0wzi1 635953 635952 2026-09-17T10:16:47Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635953 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== {{মূল|হিন্দু মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য]] শৈলী আৰু উত্তৰৰ [[নগৰ স্থাপত্য]] শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''[[গৰ্ভগৃহ]]'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''[[শিখৰ]]'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''[[বিমান (স্থাপত্য)|বিমান]]'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক [[মণ্ডপ]] বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে [[হিন্দু দেৱ-দেৱী]]সকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ [[ভাৰতৰ বাহিৰত থকা হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ তালিকা|বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়াৰ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ তালিকা|ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো [[প্ৰৱাসী ভাৰতীয়|প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ]] প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[कनाडा|কানাডা]]), লগতে অষ্ট্ৰেলিয়া, [[মালয়েছিয়া]] আৰু ছিংগাপুৰ, মৰিছাছ আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, [[ভেল্লুৰ]], তামিলনাড়ু, ভাৰত File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত [[গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ]], ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, [[নৈনীতাল]], উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ [[অক্ষৰধাম (দিল্লী)|অক্ষৰধাম মন্দিৰ]]। File:Dakshineswar Temple1.jpg|[[দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ]], [[বৃহত্তৰ কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== {{মূল|বৌদ্ধ মন্দিৰ}} [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট (wat) আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''[[বুদ্ধৰূপ]]'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''[[প্ৰদক্ষিণ]]'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান ([[স্তুপ]]), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ ([[চৈত্য]], যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ [[বৈশালী (প্ৰাচীন নগৰ)|বৈশালী]]ত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ [[বোধগয়া]]ত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[থেৰাভাড]] বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== {{মূল|জৈন মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|জৈন মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ (Derasar) বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''[[মানস্তম্ভ]]'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== {{মূল|গুৰুদ্বাৰ}} [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতচৰ]]ত অৱস্থিত [[হৰিমন্দিৰ চাহিব]]]] এটা শিখ মন্দিৰক গুৰুদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব ([[দৰবাৰ চাহিব]]) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ ([[লংগৰ (শিখ ধৰ্ম)|লংগৰ]]) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} bhpdawuka4l2swv844wbipl84omuyno 635954 635953 2026-09-17T10:20:45Z Kandarpajit Kallol 6257 /* হিন্দু মন্দিৰ */ 635954 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|[[দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ]], বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== {{মূল|বৌদ্ধ মন্দিৰ}} [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট (wat) আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''[[বুদ্ধৰূপ]]'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''[[প্ৰদক্ষিণ]]'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান ([[স্তুপ]]), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ ([[চৈত্য]], যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ [[বৈশালী (প্ৰাচীন নগৰ)|বৈশালী]]ত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ [[বোধগয়া]]ত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[থেৰাভাড]] বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== {{মূল|জৈন মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|জৈন মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ (Derasar) বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''[[মানস্তম্ভ]]'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== {{মূল|গুৰুদ্বাৰ}} [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতচৰ]]ত অৱস্থিত [[হৰিমন্দিৰ চাহিব]]]] এটা শিখ মন্দিৰক গুৰুদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব ([[দৰবাৰ চাহিব]]) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ ([[লংগৰ (শিখ ধৰ্ম)|লংগৰ]]) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ba2u79yatcfcpkvkfcsl63don0w9koq 635955 635954 2026-09-17T10:21:26Z Kandarpajit Kallol 6257 /* হিন্দু মন্দিৰ */ 635955 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== {{মূল|বৌদ্ধ মন্দিৰ}} [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট (wat) আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''[[বুদ্ধৰূপ]]'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''[[প্ৰদক্ষিণ]]'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান ([[স্তুপ]]), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ ([[চৈত্য]], যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ [[বৈশালী (প্ৰাচীন নগৰ)|বৈশালী]]ত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ [[বোধগয়া]]ত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[থেৰাভাড]] বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== {{মূল|জৈন মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|জৈন মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ (Derasar) বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''[[মানস্তম্ভ]]'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== {{মূল|গুৰুদ্বাৰ}} [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতচৰ]]ত অৱস্থিত [[হৰিমন্দিৰ চাহিব]]]] এটা শিখ মন্দিৰক গুৰুদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব ([[দৰবাৰ চাহিব]]) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ ([[লংগৰ (শিখ ধৰ্ম)|লংগৰ]]) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} kg2qoejurmh2wc9pk2l3da6724scrun 635956 635955 2026-09-17T10:22:51Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বৌদ্ধ মন্দিৰ */ 635956 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== {{মূল|জৈন মন্দিৰ}} {{লগতে চাওক|জৈন মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ (Derasar) বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''[[মানস্তম্ভ]]'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== {{মূল|গুৰুদ্বাৰ}} [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতচৰ]]ত অৱস্থিত [[হৰিমন্দিৰ চাহিব]]]] এটা শিখ মন্দিৰক গুৰুদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব ([[দৰবাৰ চাহিব]]) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ ([[লংগৰ (শিখ ধৰ্ম)|লংগৰ]]) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} j94ncsk539a7fropa989yvomt19pgc8 635957 635956 2026-09-17T10:23:32Z Kandarpajit Kallol 6257 635957 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== {{মূল|গুৰুদ্বাৰ}} [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতচৰ]]ত অৱস্থিত [[হৰিমন্দিৰ চাহিব]]]] এটা শিখ মন্দিৰক গুৰুদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব ([[দৰবাৰ চাহিব]]) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ ([[লংগৰ (শিখ ধৰ্ম)|লংগৰ]]) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 7owwn96ghl2ok9f7uk7pg4huixwylg6 635958 635957 2026-09-17T10:24:48Z Kandarpajit Kallol 6257 /* শিখ মন্দিৰ */ 635958 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} bohoaqspout6i5csdv5w5qul9mebhrq 635960 635958 2026-09-17T10:25:08Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:মন্দিৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 635960 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] 8cxy1ic6xxokq74gcw18du27xupbpg3 635962 635960 2026-09-17T10:30:14Z Kandarpajit Kallol 6257 635962 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] hz8fs2c3y1obmqfatoew8vzsiq7kawg 635963 635962 2026-09-17T10:34:01Z Kandarpajit Kallol 6257 635963 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] j46mam6w9ih413899yn2o35fks4dbk8 635964 635963 2026-09-17T10:35:46Z Kandarpajit Kallol 6257 635964 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==See also== * [[Balinese temple]] * [[candi of Indonesia]] * [[Chinese pagoda]] * [[Chinese temple]] * [[Dravidian architecture]] * [[Romano-Celtic temple]] * [[Jangam]] * [[list of temples of Tamil Nadu]] * [[mandi (Mandaeism)]] * [[mosque]] * [[National Temple of Divine Providence]] * [[place of worship]] * [[Temple of Reason]] * [[Jyotirlinga]] * [[Shakta pithas]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==Further reading== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''[[Online Etymology Dictionary]]'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] {{Place of worship}} {{Authority control}} [[Category:Temples| ]] [[Category:Building types]] [[Category:Types of monuments and memorials]] [[Category:Sacral architecture]] [[Category:Religious buildings and structures]] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] 70lcxw2tgjux934quh89l1lv42yy2ab 635965 635964 2026-09-17T10:36:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 635965 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==See also== * [[Balinese temple]] * [[candi of Indonesia]] * [[Chinese pagoda]] * [[Chinese temple]] * [[Dravidian architecture]] * [[Romano-Celtic temple]] * [[Jangam]] * [[list of temples of Tamil Nadu]] * [[mandi (Mandaeism)]] * [[mosque]] * [[National Temple of Divine Providence]] * [[place of worship]] * [[Temple of Reason]] * [[Jyotirlinga]] * [[Shakta pithas]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==Further reading== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] gi57bugm33z0d8blghgq12utobh65e8 635966 635965 2026-09-17T10:37:04Z Kandarpajit Kallol 6257 635966 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==See also== * [[Balinese temple]] * [[candi of Indonesia]] * [[Chinese pagoda]] * [[Chinese temple]] * [[Dravidian architecture]] * [[Romano-Celtic temple]] * [[Jangam]] * [[list of temples of Tamil Nadu]] * [[mandi (Mandaeism)]] * [[mosque]] * [[National Temple of Divine Providence]] * [[place of worship]] * [[Temple of Reason]] * [[Jyotirlinga]] * [[Shakta pithas]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] miyi5xxhpt3dswytqbm1h4p19bbjejn 635967 635966 2026-09-17T10:37:20Z Kandarpajit Kallol 6257 635967 wikitext text/x-wiki [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] q1w01tqwndnwymi82m6lzliqojtlt9s 635968 635967 2026-09-17T10:37:47Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 635968 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত [[উৰৰ জিক্কুৰাট]]]] [[মেছোপটেমিয়া]]ৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো [[মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্ম]]ৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— [[ছুমেৰীয়]], [[আক্কাডিয়ান সাম্ৰাজ্য|আক্কাডিয়ান]], [[অচিৰীয়]] আৰু [[বেবিলনীয়]] সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত [[জিক্কুৰাট]] (ziggurat) নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা [[খোপযুক্ত পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] tc49o0ou6yedmdwci170vtz9unr3akq 635969 635968 2026-09-17T10:39:00Z Kandarpajit Kallol 6257 /* মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ */ 635969 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== {{মূল|ইজিপ্তৰ মন্দিৰ}} [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]]ৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, [[লাক্সৰ]], ইজিপ্ত।]] [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ {{Lang|egy-latn|ḥwt-nṯr}}-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।<ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''[[মাট]]'' (maat) বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল [[প্ৰাচীন মিচৰৰ ধৰ্ম|ইজিপ্তৰ ধৰ্ম]]ৰ মূল উদ্দেশ্য,<ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।<ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> [[প্ৰাচীন মিচৰ|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে [[ইজিপ্তৰ নতুন সাম্ৰাজ্য|নতুন সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।<ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা (Tripartite Floor Plan) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|[[ফিলায়]]ৰ মন্দিৰ, [[ইজিপ্ত]]]] [[আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচ]]ৰ (R. A. Schwaller de Lubicz) গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন''' (The Temple in Man)-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ [[লাক্সৰ মন্দিৰ]], মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত [[পবিত্ৰ জ্যামিতি]] আৰু [[আধ্যাত্মিক জাগৰণ]]ৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] feeb2he1b5qjlske0btqdo2thi57jx8 635970 635969 2026-09-17T10:40:46Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ */ 635970 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|upright=2.8|center|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] 4ecqt1cmitloi429jk1tss1xe3mzhgm 635971 635970 2026-09-17T10:41:12Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ */ 635971 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। File:Philae temple at night.jpg|thumb|left|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] cylaj7y21o9lqe088gg7sgflahman85 635972 635971 2026-09-17T10:41:42Z Kandarpajit Kallol 6257 635972 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== {{মূল|গ্ৰীক মন্দিৰ|ৰোমান মন্দিৰ}} [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|[[এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছ]]ত অৱস্থিত [[পাৰ্থেনন]]]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে [[ত্ৰিকোণীয় মূধচ|ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ]] (pediment) ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। [[অলিম্পিয়ান দেৱতাসকল|আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ]] (Ouranic) বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। [[পাতালৰ দেৱতাসকল|পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ]] (Chthonic) বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' (bothros) বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''[[গৰ্ভগৃহ|চেলা]]'' (cella) মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি [[শনিৰ মন্দিৰ|ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ]] (Temple of Saturn) তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] ijbm25tmfr2bf9ry5l4vc9xf83tek1q 635973 635972 2026-09-17T10:43:18Z Kandarpajit Kallol 6257 635973 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== {{লগতে চাওক|আধুনিক পৌত্তলিক মন্দিৰসমূহৰ তালিকা}} [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|[[গাৰ্নিৰ মন্দিৰ]], [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক [[পৌত্তলিক ধৰ্ম]]ৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। [[জাৰ্মানীয় জনগোষ্ঠীসমূহ|জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ]] মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই [[পুৰণি নৰ্ছ ভাষা|পুৰণি নৰ্ছ]] শব্দ ''[[Heathen hofs|হফ]]'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] 6368n7fxvo5ogo7w7t34zbni9eudszi 635974 635973 2026-09-17T10:44:16Z Kandarpajit Kallol 6257 635974 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==Zoroastrian temples== {{Main|Fire temple}} [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|The Yazd Atash Behram]] A [[Zoroastrian]] temple may also be called a ''Dar-e-mehr'' and an ''[[Fire temple|Atashkadeh]]''. A fire temple in Zoroastrianism is the place of worship for Zoroastrians. Zoroastrians revere [[fire]] in any form, and their temples contains an [[eternal flame]], with ''[[Atash Behram]]'' (Fire of Victory) as the highest grade of all, as it combines 16 different types of fire gathered in elaborate rituals. In the Zoroastrian religion, fire (''Atar''), together with clean water (''Aban''), are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies is regarded as the basis of ritual life," which, "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple fire is that of the hearth fire raised to a new solemnity".{{Quote without source|date=September 2022}} ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] c84bjv8kg6v20dj7mrnubnqy9q3c4nl 635975 635974 2026-09-17T10:46:28Z Kandarpajit Kallol 6257 /* পাৰ্চী ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহ */ 635975 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==পাৰ্চী ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথ্ৰুষ্টবাদী|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] eofo3fs4881h14ol71qckc7uc8r7aod 635976 635975 2026-09-17T10:47:02Z Kandarpajit Kallol 6257 635976 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==Chinese temples== {{main|Chinese temple architecture}}{{See also|Joss paper|Air pollution|Particulates}} [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[Temple of Heaven]], [[Beijing]]]] Chinese temples refer to temples in accordance with [[Chinese culture]], which serve as a house of worship for Chinese faiths, namely [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Chinese Buddhism|Buddhism]] and [[Chinese folk religion]]. Chinese temples were born from the age-old religion and tradition of [[Chinese people]] since the ancient era of imperial [[China]], thus they are usually built in typical classical [[Chinese architecture]]. Other than the base constructed from an elevated platform of earth and stones, most parts of Chinese temples are made of timber carpentry, with parts of brick masonry and glazed ceramics for roofs and tile decorations. Typical Chinese temples have curved overhanging eaves and complicated carpentry of stacked roof construction. Chinese temples are known for their vivid colour and rich decorations. Their roofs are often decorated with mythical beasts, such as [[Chinese dragon]]s and [[qilin]]s, and sometimes also Chinese deities. Chinese temples can be found throughout [[Mainland China]] and [[Taiwan]], and also where [[Chinese emigration|Chinese expatriate]] communities have settled abroad; thus Chinese temples can be found in [[Chinatown]]s worldwide. ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] ohs2jl0so2qq1g66k1x98i27ojazfvp 635977 635976 2026-09-17T10:50:47Z Kandarpajit Kallol 6257 /* চীনা মন্দিৰসমূহ */ 635977 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াচ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] 8msv6i2yqmuxmfvxxi5lvma664twoef 635979 635977 2026-09-17T10:51:19Z Kandarpajit Kallol 6257 /* চীনা মন্দিৰসমূহ */ 635979 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==Indonesian temples== {{Main|Candi of Indonesia|Balinese temple}} [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|[[Sojiwan]] temple, an example of typical 9th-century Javanese temple architecture.]] [[Candi of Indonesia|''Candi'']] is an [[Indonesian language|Indonesian]] term to refer to ancient temples. Before the rise of Islam, between the 5th to 15th centuries, Dharmic faiths (Hinduism and Buddhism) were the majority in the Indonesian archipelago, especially in [[Java]] and [[Sumatra]]. As a result, numerous Hindu temples, locally known as {{Lang|id|candi}}, were constructed and dominated the landscape of Java. The {{Lang|id|candi}} architecture follows the typical [[Indonesian architecture|Indonesian architectural]] traditions based on [[Vastu Shastra]]. The temple layout, especially in the [[Central Java]] period, incorporated [[mandala]] temple plan arrangements and also the typical high towering spires of [[Hindu]] temples. The ''{{Lang|id|candi}}'' was designed to mimic [[Mount Meru (mythology)|Meru]], the holy mountain and the abode of the gods. In contemporary [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhist]] perspective, ''{{Lang|id|candi}}'' refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary ''[[vihara]]s'' in Indonesia, for example, contain an actual-size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of [[Pawon]]<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> and [[Plaosan]]'s {{Lang|id|perwara}} (small) temples. According to local beliefs, the Java valley had thousands of Hindu temples that co-existed with Buddhist temples, most of which were buried in the massive eruption of [[Mount Merapi]] in 1006 CE. ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] jfxkh6btau0k028xqthouj91v6m3e9i 635980 635979 2026-09-17T10:54:25Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ */ 635980 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==Mesoamerican temples== {{main|Mesoamerican pyramids}} [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|[[El Castillo, Chichen Itza|Temple of Kukulcan]] in [[Chichen Itza]] located on top of Kukulcan pyramid.]] Temples of the [[Mesoamerican]] civilization usually took the shape of [[Mesoamerican pyramids|stepped pyramids]] with temples or shrines on top of the massive structure. They are more akin to the ziggurats of Mesopotamia than to Egyptian ones. A single or several flight(s) of steep steps from the base lead to the temple that stood on the plateau on top of the pyramid. The stone temple might be a square or a rounded structure with a door opening leading to a cella or inner sanctum. The plateau on top of the pyramid in front of the temple is where the ritualistic sacrifice took place. Some classic Mesoamerican pyramids are adorned with stories about the feathered serpent [[Quetzalcoatl]] or [[Mesoamerican creation myths]], written in the form of hieroglyphs on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}} </ref> Notable example include [[Aztec]] [[Santa Cecilia Acatitlan|Acatitlan]] and [[Maya civilization|Mayan]] [[Chichen Itza]], [[Uxmal]] and [[Tikal]]. ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] btkz863d5kowrsy8uxwf3upz7v04s3v 635981 635980 2026-09-17T10:57:15Z Kandarpajit Kallol 6257 /* মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ */ 635981 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==Masonic temples== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|A typical Masonic Lodge]] [[Freemasonry]] is a [[fraternal organization]] with its origins in the eighteenth century whose membership is held together by a shared set of moral and [[Metaphysics|metaphysical]] ideals based on short role play narratives concerning the construction of King Solomon's Temple. Freemasons meet as a Lodge. Lodges meet in a [[Masonic Temple]] (in reference to King Solomon's Temple), Masonic Center or a Masonic Hall, such as [[Freemasons' Hall, London]]. Some confusion exists as Masons usually refer to a Lodge meeting as being ''in Lodge''. ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] jht23ugida0m56g19pd1ym60581du24 635982 635981 2026-09-17T10:59:11Z Kandarpajit Kallol 6257 /* মেচনিক মন্দিৰসমূহ */ 635982 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==Others== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|The Temple of [[Neptune (mythology)|Neptune]] at the [[Monrepos Park]] in [[Vyborg|Vyborg, Russia]]]] *''[[Göbekli Tepe]]'', located in southern [[Turkey]], was built between the 8th and 10th millennium BCE. Its circular compounds on top of a [[Tell (archaeology)|tell]] are composed by massive T-shaped stone [[pillar]]s decorated with abstract, enigmatic [[pictogram]]s and animal [[relief]]s. *Temples of Sheikh, ancient temples in [[Sheikh, Somaliland]] *Temple of Yeha, the oldest standing structure in [[Yeha]], [[Ethiopia]]; built around 700 BCE *In the Star Wars films, the ''[[Jedi Temple]]'' is located on ''[[Coruscant]]''. *[[Wolmyeongdong|Wolmyeongdong Natural Temple]], located in [[South Korea]], was developed beginning in 1990 and continues to this day. *[[Pashupatinath Temple|Pashupatinath]] is one of the most famous temples<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> of [[Hinduism]], which is located at [[Kathmandu]], [[Nepal]]. Convention sometimes allows the use of temple in some of the following cases: * [[Baháʼí Faith]] temple ([[Baháʼí House of Worship|Mashriqu'l-Adhkárs]] or 'Houses of Worship'). * Traditional [[Chinese folk religion|Chinese folk]] shrines are called ''[[Chinese temple architecture|miao]]'', or ''ancestral hall'' in English. ''Joss house'' is an obsolete American term for such kind of places of worship. * [[Candomblé]] temples are called ''terreiros'', literally "unpaved square" or "gathering place" in Portuguese. * [[Temple of Confucius|Confucian temple]] * [[Mankhim]], the temple of the ethnic group the [[Rai (ethnic group)|Rai]], located at [[Aritar]], [[Sikkim]]. * [[Shinto]] ''[[Shinto shrine|jinja]]'' are normally called ''[[shrine]]s'' in English in order to distinguish them from Buddhist temples (''-tera'', ''-dera''). * [[Taoism|Taoist]] temples and monasteries are called {{Lang|zh-latn|guan}} or ''[[daoguan]]'' ({{Lang|zh|道观}}, literally 'place of contemplation of the Tao') in Chinese, ''{{Lang|zh-latn|guan}}'' being the shortened version of {{Lang|zh-latn|daoguan}}. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] arv5nqiiwefekho3zw0nuk7v4jfxzpf 635983 635982 2026-09-17T11:05:29Z Kandarpajit Kallol 6257 /* অন্যান্য */ 635983 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: [[ইথিঅ’পিয়া]]ৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * [[কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ]] * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বি'ণ্ট' ধৰ্ম|শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] au7vz3f4uypwh2fkor7hfc2di4qecmg 635984 635983 2026-09-17T11:06:54Z Kandarpajit Kallol 6257 /* অন্যান্য */ 635984 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==Jewish synagogues and temples== In [[Judaism]], the ancient Hebrew texts refer to a "sanctuary", "palace" or "hall" for each of the two ancient temples in [[Jerusalem]], called in the [[Tanakh]] {{Lang|he-latn|Beit YHWH}}, which translates literally as '[[YHWH]]'s House'. In English "temple" is the normal term for them. The [[Temple Mount]] in [[Jerusalem]] is the site where the [[First Temple]] of Solomon and the [[Second Temple]] were built. At the center of the structure was the [[Holy of Holies]] where only the [[High Priest of Israel|High Priest]] could enter. The Temple Mount is now the site of the [[Islamic]] edifice, the [[Dome of the Rock]] ({{Circa|690 CE}}). The Greek word ''[[synagogue]]'' came into use to describe Jewish (and [[Samaritanism|Samaritan]]) places of worship during [[Hellenistic]] times and it, along with the Yiddish term ''[[shul]]'', and the original Hebrew term ''Beit Knesset'' ('House of meeting') are the terms in most universal usage. Since the 18th century, Jews in Western and Central Europe began to apply the name ''temple'', borrowed from the French where it was used to denote all non-Catholic prayer houses, to synagogues. The term became strongly associated with [[Reform Judaism|Reform]] institutions, in some of which both congregants and outsiders associated it with the elimination of the prayers for the restoration of the Jerusalem Temple, though this was not the original meaning—traditional synagogues named themselves "temple" over a century before the advent of Reform, and many continued to do so after.<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> In American parlance, ''temple'' is often synonymous with ''synagogue'', but especially non-Orthodox ones. The term ''[[kenesa]]'', from the Aramaic for 'assembly', is used to describe the places of worship of [[Karaite Judaism|Karaite Jews]]. Example of such temple is the [[Sofia Synagogue]], [[Bulgaria]] the largest [[synagogue]] in [[Southeastern Europe]] and third-largest in [[Europe]].<ref>[http://www.dnes.bg/sofia/2009/09/06/100-godishnina-na-sinagogata-v-sofiia.77248 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|A model of [[Herod's Temple]] adjacent to the [[Shrine of the Book]] exhibit at the [[Israel Museum]], Jerusalem. File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|The Kenesa in [[Vilnius]], [[Lithuania]]. </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] arc4lpnz31ic8kxlm0qq1pl6rf4h68a 635985 635984 2026-09-17T11:11:49Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ */ 635985 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ== [[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে "পবিত্ৰ স্থান", "প্ৰসাদ" বা "হল" আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে "টেম্পল" (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)। হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত "টেম্পল" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে "টেম্পল" বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত। অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।<ref>[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি। File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা। </gallery> ==Christian temples== ===Orthodox Christianity=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[Cathedral of Christ the Saviour]] in [[Moscow]], [[Russia]]]] The word ''temple'' is used frequently in the tradition of [[Eastern Christianity]]; particularly the [[Eastern Orthodox Church]], where the principal words used for houses of worship are ''temple'' and ''church''. The use of the word ''temple'' comes from the need to distinguish a building of the church vs. the church seen as the Body of Christ. In the [[Russian language]] (similar to other [[Slavic languages]]), while the general-purpose word for 'church' is ''[[Russian church architecture|tserkov]]'', the term {{Lang|ru-latn|khram}} ({{Lang|ru|Храм}}), 'temple', is used to refer to the church building as a temple of [[God]] ({{Lang|ru-latn|Khram Bozhy}}). The words ''church'' and ''temple'', in this case are interchangeable; however, the term ''church'' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) is far more common. The term ''temple'' ({{langx|grc|ναός}}) is also commonly applied to larger churches. Some famous churches which are referred to as temples include the [[Hagia Sophia]], [[Saint Basil's Cathedral]], [[Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]], the [[Cathedral of Christ the Saviour (Moscow)|Cathedral of Christ the Saviour]] and the [[Temple of Saint Sava]] in [[Belgrade]], [[Serbia]]. ===Catholicism=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[Basilique du Sacré-Coeur]] in [[Paris]]]] The word ''temple'' has traditionally been rarely used in the English-speaking [[Western Christian tradition]]. In [[Irish language|Irish]], some [[East–West Schism|pre-schism]] churches use the word ''[[wiktionary:teampall|teampall]]''. The usual word for ''church'' in the [[Hungarian language]] is ''[[wiktionary:templom|templom]]'', also deriving from the same Latin root. [[Spanish language|Spanish]] distinguishes between the temple being the physical building for religious activity, and the church being both the physical building for religious activity and also the congregation of religious followers.<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> The principal words typically used to distinguish houses of worship in Western Christian architecture are ''[[abbey]]'', ''[[basilica]]'', ''[[cathedral]]'', ''[[chapel]]'' and ''[[Church (building)|church]]''. The Catholic Church has used the word temple in reference of a place of worship on rare occasions. An example is the Roman Catholic [[Sagrada Familia]] Temple in Barcelona, Spain, and the Roman Catholic [[Basilique du Sacré-Cœur]] Temple in Paris, France. Another example is the Temple or Our Lady of the Pillar, a church in [[Guadalajara]], [[Mexico]]. ===Protestantism=== Some Protestant churches use this term; above the main entrance of the [[Lutheran]] [[Gustaf Vasa Church]] in Stockholm, [[Sweden]], is a [[cartouche]] in Latin which reads "this temple (...) was constructed by king Oscar II." Beginning in the late 18th century, following the [[Age of Enlightenment|Enlightenment]], some Protestant denominations in France and elsewhere began to use the word ''temple'' to distinguish these spaces from Catholic churches. [[Evangelicalism|Evangelical]] and other Protestant churches make use of a wide variety of terms to designate their worship spaces, such as church, [[tabernacle]] or temple. Additionally, some breakaway Catholic churches such as the [[Mariavite Church]] in [[Poland]] have chosen to also designate their central church building as a temple, as in the case of the [[Temple of Mercy and Charity]] in [[Płock]]. ===Latter Day Saint movement=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[Kirtland Temple]] in [[Kirtland, Ohio]]]] According to [[Latter Day Saint]]s, in 1832, [[Joseph Smith]] received a [[Revelation#Latter-day Saint concept of revelation|revelation]] to [[Restoration (Latter Day Saints)|restore]] the practice of [[Temple (Latter Day Saints)|temple worship]], in a "house of the Lord". The [[Kirtland Temple]] was the first temple of the [[Latter-day Saint movement]] and the only one completed in Smith's lifetime, although the [[Nauvoo Temple]] was partially complete at the time of [[death of Joseph Smith|his death]]. The [[schism (religion)|schisms]] stemming from a [[Succession crisis (Latter Day Saints)|succession crisis]] have led to differing views about the role and use of temples between various groups with competing succession claims. [[Book of Mormon|The Book of Mormon]], which Latter Day Saints believe is a companion book of scripture with the Bible, refers to temple building in the ancient Americas by a group of people called the [[Nephites]]. Though Book of Mormon authors are not explicit about the practices in these Nephite temples, they were patterned "after the manner of the temple of Solomon" (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) and served as gathering places for significant religious and political events (e.g. Mosiah 1–6; 3rd Nephi 11–26).<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|[[Salt Lake Temple|LDS temple]] in Salt Lake City, Utah]] [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] is a prolific builder of temples. {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[Temple (LDS Church)|Latter-day Saint temples]] are reserved for performing and undertaking only the most holy and sacred of covenants and [[Ordinance (Mormonism)|special of ordinances]]. They are distinct from [[meeting house]]s and [[chapel]]s where [[Worship services of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints#Weekly services|weekly worship services]] are held. The temples are built and kept under strict sacredness and are not to be defiled. Thus, strict rules apply for entrance, including church membership and regular attendance. During the open-house period after its construction and before its dedication, the temple is open to the public for tours.<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====Other Latter Day Saint denominations==== Various [[List of sects in the Latter Day Saint movement|sects]] in the Latter Day Saint movement founded by Joseph Smith have temples.<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> *The [[Church of Christ (Wightite)]], a Latter Day Saint denomination formed by [[Lyman Wight]] following the [[Succession crisis (Latter Day Saints)|death of Joseph Smith]], built the first Mormon temple west of the Mississippi in [[Zodiac, Texas]].<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> about three miles from [[Fredericksburg, Texas|Fredericksburg]]. * In 1990 or earlier, a temple in [[Ozumba]], [[Mexico]], was built by the [[Apostolic United Brethren]].<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> *On April 17, 1994, the [[Independence Temple]] in [[Independence, Missouri]], was opened by the [[Community of Christ]] by then-church [[Prophet-President]] [[Wallace B. Smith]]. The Community of Christ also owned the original [[Kirtland Temple]], dedicated in 1836 by the [[Church of Christ (Latter Day Saints)|Church of the Latter Day Saints]] (later renamed the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints), in [[Kirtland, Ohio]]. On March 5, 2024, the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints announced it had purchased the temple.<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> *In 2005<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> construction on the [[YFZ| YFZ Ranch Temple]] by the [[Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints]] Church began. It is located just outside [[Eldorado, Texas|Eldorado]] in [[Schleicher County, Texas|Schleicher County]], [[Texas]].<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> However, as of April 2014, the [[Texas|State of Texas]] took physical and legal possession of the property.<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> as it was used to "commit or facilitate certain criminal conduct".<ref name="NBC"/><ref name="Carlisle"/> * A pyramid-shaped temple near [[Modena, Utah]], was built by the [[Righteous Branch of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]].<ref name = Moore/> ===Esoteric Christianity=== * [[Mount Ecclesia]] [[Esoteric Christian]] Temple of the [[Rosicrucian Fellowship]] with its round 12-sided building architecture set on top of a [[mesa]] and facing east, the rising Sun. This modern-day temple is ornamented with [[Alchemy|alchemical]] and [[Astrology|astrological]] symbols. [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[Mount Ecclesia]]'s Temple]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] gg7pbcfk7n3erecv4oqtrhqlilcruqb 635997 635985 2026-09-17T11:49:46Z Kandarpajit Kallol 6257 635997 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ== [[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে "পবিত্ৰ স্থান", "প্ৰসাদ" বা "হল" আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে "টেম্পল" (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)। হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত "টেম্পল" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে "টেম্পল" বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত। অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।<ref>[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি। File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা। </gallery> ==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ== ===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত [[কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]]]] 'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো [[পূব খ্ৰীষ্টধৰ্ম]]ৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ [[পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চ]]ত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য [[শ্লেভিক ভাষাসমূহ]]ৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''[[ৰাছিয়ান গীৰ্জা স্থাপত্য|tserkov]]'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত [[হাগিয়া ছফিয়া]], [[ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল]], [[এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া]], [[কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো)]] আৰু [[ছাৰ্বিয়া]]ৰ [[বেলগ্ৰেড]]ত থকা [[ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ]] অন্যতম। ===কেথলিক ধৰ্ম=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ [[বেচিলিকা অৱ দ্য চেক্ৰেড হাৰ্ট (ফ্ৰান্স)|বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]]] ইংৰাজীভাষী [[পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা]]ত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান [[পূব-পশ্চিম বিভাজন|বিভাজন-পূৰ্ব]] গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে '[[অ্যাবে|এবি]]', '[[বেচিলিকা]]', '[[কেথেড্ৰেল]]', '[[প্ৰাৰ্থনাগৃহ|চ্যাপেল]]' আৰু '[[গীৰ্জা (অট্টালিকা)|গীৰ্জা]]'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক [[সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া]] মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক [[বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]] মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ [[গুৱাদালাহাৰা]]ত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'। ===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ=== কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ [[লুথাৰীয়]] [[গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জা]]ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা [[কাৰ্টুছ]] (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে "এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।" ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, [[জ্ঞানদীপ্তিৰ যুগ|জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)]]ৰ পিছত, ফ্ৰান্স আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। [[ইভানজেলিকেলবাদ|ইভানজেলিকেল]] আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, [[প্ৰাৰ্থনা তম্বু|টেবাৰ্নেকল]] বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ [[মাৰিয়াভাইট চাৰ্চ]]ৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা [[দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ]]। ===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]] [[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত "প্ৰভুৰ গৃহ"ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে। [[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ "চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত" নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত [[ছল্ট লেক মন্দিৰ|এলডিএছ মন্দিৰ]]]] [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]] হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট। {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[টেম্পল (এলডিএছ চাৰ্চ)|লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ]] কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু [[বিধি (মৰমনবাদ)|বিশেষ নিয়মসমূহ]] পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ [[উপাসনা গৃহ]] আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা|সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা]] অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা (dedication) কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ==== জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন [[লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ উপ-সম্প্ৰদায়সমূহৰ তালিকা|উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো]] নিজা মন্দিৰ আছে।<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> * জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত [[লাইমেন ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় [[চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)]]-এ [[টেক্সাছ]]ৰ [[জোডিয়াক, টেক্সাছ|জোডিয়াক]]ত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> এই স্থান ডোখৰ [[ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ, টেক্সাছ|ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ]]ৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত। * ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ [[ওজুম্বা]]ত [[এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেন]]ৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> * ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত [[মিজুৰী]]ৰ [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স, মিজুৰী|ইণ্ডিপেণ্ডেন্স]]ত অৱস্থিত [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰ]]টো তদানীন্তন চাৰ্চ [[প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট]] [[ৱালেচ বি স্মিথ]]ৰ দ্বাৰা [[কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্ট]]ৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ [[কিৰ্টলেণ্ড, অ’হাইঅ’|কিৰ্টলেণ্ড]]ত উৎসৰ্গিত মূল [[কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]টোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> * ২০০৫ চনত [[ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা [[ৱাইএফজেড ৰাঞ্চ মন্দিৰ|ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰ]]ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> ই টেক্সাছৰ [[শ্লেইচাৰ কাউণ্টি, টেক্সাছ|শ্লেইচাৰ কাউণ্টি]]ৰ [[ইলেডৰেড’, টেক্সাছ|ইলেডৰেড’]]ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো "কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা"ৰ বাবে [[টেক্সাছ|টেক্সাছ চৰকাৰে]] ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> * ইউটাৰ [[মোডেনা, ইউটা|মোডেনা]]ৰ ওচৰত [[ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore/> ===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== * [[ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপ]]ৰ [[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]] [[গূঢ় খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian)]] মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা [[মেছা|মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)]]ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো [[ৰসায়ন বিদ্যা|কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা (alchemical)]] আৰু [[জ্যোতিষশাস্ত্ৰ|জ্যোতিষীয়]] প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে। [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]]ৰ মন্দিৰ]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] k86co6jhmxyx198zf8gw6d7z6y2rkgb 635999 635997 2026-09-17T11:52:13Z Kandarpajit Kallol 6257 /* অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম */ 635999 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ== [[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে "পবিত্ৰ স্থান", "প্ৰসাদ" বা "হল" আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে "টেম্পল" (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)। হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত "টেম্পল" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে "টেম্পল" বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত। অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।<ref>[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি। File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা। </gallery> ==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ== ===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]] 'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম। ===কেথলিক ধৰ্ম=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ [[বেচিলিকা অৱ দ্য চেক্ৰেড হাৰ্ট (ফ্ৰান্স)|বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]]] ইংৰাজীভাষী [[পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা]]ত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান [[পূব-পশ্চিম বিভাজন|বিভাজন-পূৰ্ব]] গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে '[[অ্যাবে|এবি]]', '[[বেচিলিকা]]', '[[কেথেড্ৰেল]]', '[[প্ৰাৰ্থনাগৃহ|চ্যাপেল]]' আৰু '[[গীৰ্জা (অট্টালিকা)|গীৰ্জা]]'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক [[সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া]] মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক [[বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]] মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ [[গুৱাদালাহাৰা]]ত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'। ===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ=== কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ [[লুথাৰীয়]] [[গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জা]]ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা [[কাৰ্টুছ]] (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে "এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।" ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, [[জ্ঞানদীপ্তিৰ যুগ|জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)]]ৰ পিছত, ফ্ৰান্স আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। [[ইভানজেলিকেলবাদ|ইভানজেলিকেল]] আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, [[প্ৰাৰ্থনা তম্বু|টেবাৰ্নেকল]] বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ [[মাৰিয়াভাইট চাৰ্চ]]ৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা [[দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ]]। ===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]] [[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত "প্ৰভুৰ গৃহ"ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে। [[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ "চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত" নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত [[ছল্ট লেক মন্দিৰ|এলডিএছ মন্দিৰ]]]] [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]] হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট। {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[টেম্পল (এলডিএছ চাৰ্চ)|লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ]] কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু [[বিধি (মৰমনবাদ)|বিশেষ নিয়মসমূহ]] পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ [[উপাসনা গৃহ]] আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা|সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা]] অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা (dedication) কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ==== জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন [[লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ উপ-সম্প্ৰদায়সমূহৰ তালিকা|উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো]] নিজা মন্দিৰ আছে।<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> * জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত [[লাইমেন ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় [[চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)]]-এ [[টেক্সাছ]]ৰ [[জোডিয়াক, টেক্সাছ|জোডিয়াক]]ত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> এই স্থান ডোখৰ [[ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ, টেক্সাছ|ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ]]ৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত। * ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ [[ওজুম্বা]]ত [[এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেন]]ৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> * ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত [[মিজুৰী]]ৰ [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স, মিজুৰী|ইণ্ডিপেণ্ডেন্স]]ত অৱস্থিত [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰ]]টো তদানীন্তন চাৰ্চ [[প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট]] [[ৱালেচ বি স্মিথ]]ৰ দ্বাৰা [[কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্ট]]ৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ [[কিৰ্টলেণ্ড, অ’হাইঅ’|কিৰ্টলেণ্ড]]ত উৎসৰ্গিত মূল [[কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]টোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> * ২০০৫ চনত [[ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা [[ৱাইএফজেড ৰাঞ্চ মন্দিৰ|ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰ]]ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> ই টেক্সাছৰ [[শ্লেইচাৰ কাউণ্টি, টেক্সাছ|শ্লেইচাৰ কাউণ্টি]]ৰ [[ইলেডৰেড’, টেক্সাছ|ইলেডৰেড’]]ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো "কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা"ৰ বাবে [[টেক্সাছ|টেক্সাছ চৰকাৰে]] ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> * ইউটাৰ [[মোডেনা, ইউটা|মোডেনা]]ৰ ওচৰত [[ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore/> ===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== * [[ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপ]]ৰ [[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]] [[গূঢ় খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian)]] মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা [[মেছা|মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)]]ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো [[ৰসায়ন বিদ্যা|কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা (alchemical)]] আৰু [[জ্যোতিষশাস্ত্ৰ|জ্যোতিষীয়]] প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে। [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]]ৰ মন্দিৰ]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] te2tfez24mcydps9lh70l0ycp0hxu11 636000 635999 2026-09-17T11:53:46Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কেথলিক ধৰ্ম */ 636000 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ== [[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে "পবিত্ৰ স্থান", "প্ৰসাদ" বা "হল" আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে "টেম্পল" (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)। হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত "টেম্পল" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে "টেম্পল" বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত। অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।<ref>[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি। File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা। </gallery> ==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ== ===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]] 'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম। ===কেথলিক ধৰ্ম=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]] ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'। ===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ=== কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ [[লুথাৰীয়]] [[গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জা]]ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা [[কাৰ্টুছ]] (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে "এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।" ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, [[জ্ঞানদীপ্তিৰ যুগ|জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)]]ৰ পিছত, ফ্ৰান্স আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। [[ইভানজেলিকেলবাদ|ইভানজেলিকেল]] আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, [[প্ৰাৰ্থনা তম্বু|টেবাৰ্নেকল]] বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ [[মাৰিয়াভাইট চাৰ্চ]]ৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা [[দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ]]। ===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]] [[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত "প্ৰভুৰ গৃহ"ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে। [[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ "চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত" নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত [[ছল্ট লেক মন্দিৰ|এলডিএছ মন্দিৰ]]]] [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]] হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট। {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[টেম্পল (এলডিএছ চাৰ্চ)|লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ]] কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু [[বিধি (মৰমনবাদ)|বিশেষ নিয়মসমূহ]] পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ [[উপাসনা গৃহ]] আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা|সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা]] অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা (dedication) কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ==== জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন [[লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ উপ-সম্প্ৰদায়সমূহৰ তালিকা|উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো]] নিজা মন্দিৰ আছে।<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> * জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত [[লাইমেন ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় [[চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)]]-এ [[টেক্সাছ]]ৰ [[জোডিয়াক, টেক্সাছ|জোডিয়াক]]ত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> এই স্থান ডোখৰ [[ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ, টেক্সাছ|ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ]]ৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত। * ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ [[ওজুম্বা]]ত [[এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেন]]ৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> * ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত [[মিজুৰী]]ৰ [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স, মিজুৰী|ইণ্ডিপেণ্ডেন্স]]ত অৱস্থিত [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰ]]টো তদানীন্তন চাৰ্চ [[প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট]] [[ৱালেচ বি স্মিথ]]ৰ দ্বাৰা [[কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্ট]]ৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ [[কিৰ্টলেণ্ড, অ’হাইঅ’|কিৰ্টলেণ্ড]]ত উৎসৰ্গিত মূল [[কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]টোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> * ২০০৫ চনত [[ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা [[ৱাইএফজেড ৰাঞ্চ মন্দিৰ|ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰ]]ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> ই টেক্সাছৰ [[শ্লেইচাৰ কাউণ্টি, টেক্সাছ|শ্লেইচাৰ কাউণ্টি]]ৰ [[ইলেডৰেড’, টেক্সাছ|ইলেডৰেড’]]ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো "কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা"ৰ বাবে [[টেক্সাছ|টেক্সাছ চৰকাৰে]] ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> * ইউটাৰ [[মোডেনা, ইউটা|মোডেনা]]ৰ ওচৰত [[ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore/> ===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== * [[ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপ]]ৰ [[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]] [[গূঢ় খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian)]] মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা [[মেছা|মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)]]ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো [[ৰসায়ন বিদ্যা|কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা (alchemical)]] আৰু [[জ্যোতিষশাস্ত্ৰ|জ্যোতিষীয়]] প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে। [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]]ৰ মন্দিৰ]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] bl4djdj4bw17u5pki2vlmte4iqix20f 636001 636000 2026-09-17T11:55:16Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ */ 636001 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ== [[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে "পবিত্ৰ স্থান", "প্ৰসাদ" বা "হল" আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে "টেম্পল" (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)। হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত "টেম্পল" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে "টেম্পল" বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত। অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।<ref>[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি। File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা। </gallery> ==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ== ===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]] 'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম। ===কেথলিক ধৰ্ম=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]] ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'। ===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ=== কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে "এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।" ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ। ===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]] [[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত "প্ৰভুৰ গৃহ"ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে। [[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ "চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত" নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত [[ছল্ট লেক মন্দিৰ|এলডিএছ মন্দিৰ]]]] [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]] হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট। {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[টেম্পল (এলডিএছ চাৰ্চ)|লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ]] কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু [[বিধি (মৰমনবাদ)|বিশেষ নিয়মসমূহ]] পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ [[উপাসনা গৃহ]] আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা|সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা]] অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা (dedication) কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ==== জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন [[লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ উপ-সম্প্ৰদায়সমূহৰ তালিকা|উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো]] নিজা মন্দিৰ আছে।<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> * জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত [[লাইমেন ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় [[চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)]]-এ [[টেক্সাছ]]ৰ [[জোডিয়াক, টেক্সাছ|জোডিয়াক]]ত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> এই স্থান ডোখৰ [[ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ, টেক্সাছ|ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ]]ৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত। * ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ [[ওজুম্বা]]ত [[এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেন]]ৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> * ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত [[মিজুৰী]]ৰ [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স, মিজুৰী|ইণ্ডিপেণ্ডেন্স]]ত অৱস্থিত [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰ]]টো তদানীন্তন চাৰ্চ [[প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট]] [[ৱালেচ বি স্মিথ]]ৰ দ্বাৰা [[কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্ট]]ৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ [[কিৰ্টলেণ্ড, অ’হাইঅ’|কিৰ্টলেণ্ড]]ত উৎসৰ্গিত মূল [[কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]টোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> * ২০০৫ চনত [[ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা [[ৱাইএফজেড ৰাঞ্চ মন্দিৰ|ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰ]]ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> ই টেক্সাছৰ [[শ্লেইচাৰ কাউণ্টি, টেক্সাছ|শ্লেইচাৰ কাউণ্টি]]ৰ [[ইলেডৰেড’, টেক্সাছ|ইলেডৰেড’]]ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো "কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা"ৰ বাবে [[টেক্সাছ|টেক্সাছ চৰকাৰে]] ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> * ইউটাৰ [[মোডেনা, ইউটা|মোডেনা]]ৰ ওচৰত [[ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore/> ===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== * [[ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপ]]ৰ [[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]] [[গূঢ় খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian)]] মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা [[মেছা|মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)]]ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো [[ৰসায়ন বিদ্যা|কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা (alchemical)]] আৰু [[জ্যোতিষশাস্ত্ৰ|জ্যোতিষীয়]] প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে। [[File:temple99.JPG|thumb|center|[[মাউণ্ট ইক্লেচিয়া]]ৰ মন্দিৰ]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] g12sgrh5kjrnpvtevjoeugsp9piutfo 636002 636001 2026-09-17T11:56:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম */ 636002 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]] [[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]] [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]] [[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]] [[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]] '''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত "টেম্পল" বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে "টেম্পল" ব্যৱহাৰ কৰে)। মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ "গৃহ" বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী "টেমপ্লেট" (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা। ==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ== ===হিন্দু মন্দিৰ=== হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,<ref>ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1</ref> 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।<ref>{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: "The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names" (p. 135); "The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God" (p. 133).</ref> হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ </gallery> ===বৌদ্ধ মন্দিৰ=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]] বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল। ===জৈন মন্দিৰ=== [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]] জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}</ref> কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়। ===শিখ মন্দিৰ=== [[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]] এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "গুৰুৰ দুৱাৰ" বা "গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।" <ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}</ref> এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}</ref> ==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]] মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল। ==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]] প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'। <ref>Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9</ref> মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। <ref>Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91</ref> ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য, <ref>Assmann 2001, p. 4</ref> আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য। <ref>Shafer, Byron E., "Temples, Priests, and Rituals: An Overview", in Shafer 1997, pp. 1–2</ref> প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)। <ref>André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012</ref> ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]] আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে। <ref>{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}</ref> ==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ== [[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]] গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}</ref> মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।<ref name=":0" /> গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল। গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।<ref name=":0" /> ==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]] ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ== [[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]] এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা "ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়," যিবোৰ "মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ"। ==চীনা মন্দিৰসমূহ== [[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]] চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ== [[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]] ''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন<ref>{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&mode=detailfasilitas&id=93}}</ref> আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়। ==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ== [[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]] মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল। কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}</ref> ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম। ==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ== [[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে "পবিত্ৰ স্থান", "প্ৰসাদ" বা "হল" আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে "টেম্পল" (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)। হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত "টেম্পল" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে "টেম্পল" বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.</ref> আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত। অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।<ref>[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009</ref> <gallery widths="200px" heights="145px"> File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি। File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা। </gallery> ==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ== ===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== [[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]] 'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম। ===কেথলিক ধৰ্ম=== [[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]] ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।<ref>{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}</ref> পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'। ===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ=== কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে "এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।" ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ। ===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন=== {{main|Temple (Latter Day Saints)}} [[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]] [[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত "প্ৰভুৰ গৃহ"ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে। [[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ "চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত" নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (<ref>{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}</ref>) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।<ref>{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}</ref> ====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ==== {{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}} [[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত [[ছল্ট লেক মন্দিৰ|এলডিএছ মন্দিৰ]]]] [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]] হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট। {{LDS Temple status}}<ref>{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}</ref> [[টেম্পল (এলডিএছ চাৰ্চ)|লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ]] কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু [[বিধি (মৰমনবাদ)|বিশেষ নিয়মসমূহ]] পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ [[উপাসনা গৃহ]] আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা|সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা]] অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা (dedication) কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}</ref> ====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ==== জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন [[লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ উপ-সম্প্ৰদায়সমূহৰ তালিকা|উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো]] নিজা মন্দিৰ আছে।<ref>Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.</ref> * জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত [[লাইমেন ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় [[চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)]]-এ [[টেক্সাছ]]ৰ [[জোডিয়াক, টেক্সাছ|জোডিয়াক]]ত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}</ref> এই স্থান ডোখৰ [[ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ, টেক্সাছ|ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গ]]ৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত। * ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ [[ওজুম্বা]]ত [[এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেন]]ৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore>Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}</ref> * ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত [[মিজুৰী]]ৰ [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স, মিজুৰী|ইণ্ডিপেণ্ডেন্স]]ত অৱস্থিত [[ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰ]]টো তদানীন্তন চাৰ্চ [[প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট]] [[ৱালেচ বি স্মিথ]]ৰ দ্বাৰা [[কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্ট]]ৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ [[কিৰ্টলেণ্ড, অ’হাইঅ’|কিৰ্টলেণ্ড]]ত উৎসৰ্গিত মূল [[কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]টোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}</ref> * ২০০৫ চনত [[ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা [[ৱাইএফজেড ৰাঞ্চ মন্দিৰ|ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰ]]ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}</ref> ই টেক্সাছৰ [[শ্লেইচাৰ কাউণ্টি, টেক্সাছ|শ্লেইচাৰ কাউণ্টি]]ৰ [[ইলেডৰেড’, টেক্সাছ|ইলেডৰেড’]]ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো "কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা"ৰ বাবে [[টেক্সাছ|টেক্সাছ চৰকাৰে]] ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।<ref name="NBC">{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}</ref><ref name="Carlisle">{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}</ref> * ইউটাৰ [[মোডেনা, ইউটা|মোডেনা]]ৰ ওচৰত [[ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name = Moore/> ===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম=== * ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপৰ মাউণ্ট ইক্লেচিয়া গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian) মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা আৰু জ্যোতিষীয় প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে। [[File:temple99.JPG|thumb|center|মাউণ্ট ইক্লেচিয়াৰ মন্দিৰ]] ==মেচনিক মন্দিৰসমূহ== [[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]] ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। ==অন্যান্য== [[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]] * ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে। * শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ। * য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত। * ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত। * ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে। * [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: * [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)। * পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "পকা নকৰা চোতাল" বা "একত্ৰিত হোৱা স্থান"। * কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ * মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ। * [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়। * [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==অধিক পঢ়ক== * Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Temple}} {{Wikiquote|temple}} {{Wiktionary|temple}} * [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary'' * [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] 0p0vaskltxvw01p15vih03lbailvbbz