ভাৰত

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="as">
  <siteinfo>
    <sitename>অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া</sitename>
    <dbname>aswiki</dbname>
    <base>https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">মাধ্যম</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">বিশেষ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">সদস্য</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">সদস্য বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ৱিকিপিডিয়া</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">চিত্ৰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">চিত্ৰ বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">মিডিয়াৱিকি</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">মিডিয়াৱিকি আলোচনা</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">সাঁচ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">সাঁচ বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">সহায়</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">সহায় বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">শ্ৰেণী</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">শ্ৰেণী বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ৱিকিচ'ৰা</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ৱিকিচ'ৰা আলোচনা</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ভাৰত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2214</id>
    <revision>
      <id>636099</id>
      <parentid>612758</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T19:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74423" sha1="opt5a0on3rjevo4c0bk0xvym55bk2hg" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = भारत गणराज्य
| conventional_long_name = ভাৰত গণৰাজ্য
| common_name            = ভাৰত
| image_flag             = Flag of India.svg
| alt_flag               = Horizontal tricolour flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes.
| image_coat             = Emblem of India.svg
| alt_coat               = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: &quot;सत्यमेव जयते&quot;.
| symbol_type            = Emblem
| national_motto         = &quot;सत्यमेव जयते&quot;&amp;nbsp;&lt;small&gt;(সংস্কৃত, দেৱনাগৰী)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt; ''সত্যমেৱ জয়তে''
| national_anthem        = &lt;center&gt;[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;''[[জন গণ মন]]''
| other_symbol_type      = জাতীয় সংগীত
| other_symbol           = ''[[বন্দে মাতৰম্‌]]''
| image_mapk              = India (orthographic projection).svg
| map_caption            = গাঢ় সেউজীয়া ৰং ত দেখুওৱা এলেকা ভাৰতৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত; পাতল সেউজীয়া ৰং ত দেখুওৱা অঞ্চলবোৰ ভাৰতে দাবী কৰে যদিও নিয়ন্ত্ৰণাধীন নহয়।
| capital                = [[দিল্লী|নতুন দিল্লী]]
| longd                  = 77
| longm                  = 12.5
| longEW                 = E
| largest_city           = [[মুম্বাই]]
| official_languages     = [[হিন্দী]], [[ইংৰাজী]]
| regional_languages     = {{Collapsible list|title=[[ভাৰতীয় ভাষা|অষ্টম অনুসূচী:]]|[[অসমীয়া]]|[[বঙালী]]|[[বড়ো ভাষা|বড়ো]]|ডোগৰি|গুজৰাটী|[[হিন্দী|মাণিক হিন্দী]]|কানাড়া|কাশ্মীৰী|কোংকনী|মৈঠিলি|[[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]|[[মণিপুৰী]] ([[মৈতৈ ভাষা|মৈতৈ]])|মাৰাঠী|নেপালী|ওড়িয়া|পঞ্জাবী|সংস্কৃত|সণ্ঠালি|সিন্ধি|তামিল|তেলুগু|উৰ্দু}}
| languages_type         = ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা
| languages              = সংবিধানে নিৰ্ধাৰণ কৰা নাই
| demonym                = ভাৰতীয়
| government_type        = সংসদীয় গণতন্ত্ৰ
| leader_title1          = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ৰাষ্ট্ৰপতি]]
| leader_name1           = [[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু]]
| leader_title2          = [[ভাৰতৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী|প্ৰধান মন্ত্ৰী]]
| leader_name2           = [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোদী]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বি জে পি]])
| leader_title3          = [[লোকসভা]]ৰ অধ্যক্ষ
| leader_name3           = [[ঔম বিৰলা]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বি জে পি]])
| leader_title4          = [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|মুখ্য ন্যায়াধীশ]]
| leader_name4           = [[সঞ্জীৱ খান্না]]
| legislature            = ভাৰতীয় সংসদ
| upper_house            = [[ৰাজ্যসভা]]
| lower_house            = [[লোকসভা]]
| sovereignty_type       = [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|স্বাধীনতা]]
| sovereignty_note       = ব্ৰিটিছ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা
| established_event1     = স্বাধীনতা লাভ
| established_date1      = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭
| established_event2     = গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা
| established_date2      = ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০
| area_rank              = সপ্তম
| area_magnitude         = 1 E12
| area_km2               = 3,287,263
| area_sq_mi             = 1,269,219
| percent_water          = 9.6
| population_census_rank = ২য়
| population_census      = ১,৩২৬,৫৭২,০০০
| population_estimate_rank = ২য়
| population_estimate_year = ২০১৭
| population_census_year = ২০১১
| population_density     = 393.6
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = 31তম|
| GDP_PPP                = $৯.৪৮৯ ত্ৰিলিয়ন
| GDP_PPP_rank           = ৩য়
| GDP_PPP_year           = ২০১৭
| GDP_PPP_per_capita     = $৭,১৫৩
| GDP_nominal            = $২.৪৫৪ ত্ৰিলিয়ন
| GDP_nominal_rank       = ৬ষ্ঠ
| GDP_nominal_year       = ২০১৭
| GDP_nominal_per_capita = $১,৮৫০
| Gini                   = ৩৩.৯
| Gini_rank              = ৭৯তম
| Gini_year              = ২০১৩
| HDI                    = {{Increase}}০.৬২৪&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = ১৩১
| HDI_year               = ২০১৫
| HDI_category           = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;মধ্যম&lt;/span&gt;
| currency               = [[ভাৰতীয় টকা]]
| currency_code          = ₹
| country_code           = INR
| time_zone              = [[ভাৰতীয় মান সময়]]
| utc_offset             = +০৫:৩০
| time_zone_DST          = পালন কৰা নহয়
| date_format            = dd/mm/yyyy
| utc_offset_DST         = +০৫:৩০
| drives_on              = বাওঁ ফালে
| cctld                  = .in; .ভাৰত
| calling_code           = ৯১
}}

'''ভাৰত''' বা '''ভাৰতীয় প্ৰজাতন্ত্ৰ''' ({{lang-en|Republic of India}}) দক্ষিণ [[এছিয়া]]ত অৱস্থিত এখন সাৰ্বভৌম গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ। ভৌগোলিক আয়তনৰ ফালৰ পৰা ভাৰত [[পৃথিৱী]]ৰ ভিতৰত সপ্তম বৃহত্তম [[ৰাষ্ট্ৰ]], জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা প্ৰথম তথা সৰ্ববৃহৎ গণতন্ত্ৰ। দক্ষিণে [[ভাৰত মহাসাগৰ]], পশ্চিমে [[আৰৱ সাগৰ]] আৰু পূবে [[বঙ্গোপ সাগৰ]]ৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত ভাৰতৰ মুঠ উপকূলৰ দৈৰ্ঘ্য হ'ল ৭,৫১৭ কিলোমিটাৰ (৪,৬৭১ মাইল)। এই দেশৰ চাৰিসীমাত অৱস্থিত ৰাষ্ট্ৰসমূহ হ'ল- পশ্চিমে [[পাকিস্তান]], উত্তৰ-পূবত [[চীন]], [[নেপাল]] আৰু [[ভূটান]], পূবে [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]। ভাৰত মহাসাগৰৰ মাজত অৱস্থিত [[শ্ৰীলঙ্কা]], [[মালদ্বীপ]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]। ইয়াৰ উপৰিও [[থাইলেণ্ড]] ভাৰতৰ নিকতৱৰ্তী ৰাষ্ট্ৰ। [[হিন্দু]] সভ্যতাৰ বসতি অঞ্চল তথা ঐতিহাসিক বাণিজ্য পথ আৰু একাধিক বিশাল সাম্ৰাজ্যৰ পটভূমি [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে সুপৰিচিত। পৃথিৱীৰ চাৰি প্ৰধান [[ধৰ্ম]]- [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]], [[জৈন ধৰ্ম]] আৰু [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ উৎপত্তি ভাৰতত। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]], [[ইছলাম]], [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] আৰু পাৰ্চী [[ধৰ্ম]]ই ভাৰতৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিম উপকূলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু বিবিধতাময় ভাৰতীয় সভ্যতাৰ সৃষ্টি কৰে।&lt;ref name=&quot;Combined-8&quot;&gt;
(a) {{harvnb|Ludden|2014|p=[https://books.google.com/books?id=pBq9DwAAQBAJ&amp;pg=PA54 54]}};
&lt;br/&gt;(b) {{harvnb|Asher|Talbot|2006|pp=[https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC&amp;pg=PA78 78–79]}};
&lt;br/&gt;(c) {{harvnb|Fisher|2018|p=[https://books.google.com/books?id=kZVuDwAAQBAJ&amp;pg=PA76 76]}}
&lt;/ref&gt;
অষ্টাদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]] ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে আৰু লাহে লাহে ভাৰতৰ ভূ-খণ্ডক নিজৰ অধীন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজ ভাগলৈকে সমগ্ৰ ভাৰত ব্ৰিটিছ উপনিবেশত পৰিণত হয়। অৱশেষত অহিংস গৌৰৱময় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ফলত ১৯৪৭ চনৰ [[১৫ আগষ্ট]]ত ভাৰতে এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

==ব্যুৎপত্তি==
''ভাৰত'' নামটো ভাৰতীয় মহাকাব্য আৰু [[ভাৰতৰ সংবিধান]] উভয়তে পোৱা যায়।{{sfn|Clémentin-Ojha|2014}}&lt;ref&gt;{{Citation |title=ভাৰতৰ সংবিধান |তাৰিখ=১ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=https://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |access-date=৩ মাৰ্চ ২০১২ |archive-url=https://web.archive.org/web/২০১৪০৯০৯২৩০৪৩৭/https://lawmin.nic.in/coi/coiason২৯জুলাই০৮.pdf |url-status=dead |publisher=[[আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)]| ন্যায়]] |quote=ধাৰা ১(১): ভাৰত অৰ্থাৎ ভাৰত ৰাষ্ট্ৰ সংঘ হ'ব। |archive-date=9 September 2014 |archivedate=9 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140909230437/https://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf }}&lt;/ref&gt; ইয়াক বিভিন্ন ভাৰতীয় ভাষাত  বিভিন্ন ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ''ভাৰত'' হৈছে পুৰণি নাম ''ভাৰতবৰ্ষ''ৰ আধুনিক ৰূপ। ইয়াৰ মূল অৰ্থ আছিল ভাৰতৰ উত্তৰ অংশ।&lt;ref name=&quot;Jha2014&quot;&gt;{{উদ্ধৃতি |last=Jha |first=দ্বিজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ |title=হিন্দু পৰিচয়ৰ পুনৰ চিন্তা |url=https://books.google.com/books?id=dqDgBQAAQBAJ&amp;pg=PA11 |page=11 |year=2014 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-49034-0}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Singh|2017|p=[https://books.google.com/books?id=dYM4DwAAQBAJ&amp;pg=PA253 253]}} ইয়াৰ পৰা ১৯ শতিকাৰ মাজভাগত ভাৰত নামটো অতি জনপ্ৰিয় নাম হৈ পৰে।{{sfn|Clémentin-Ojha|২০১৪}}{{sfn|Barrow|২০০৩}}

== ভাৰতৰ ইতিহাস ==
{{মূল|ভাৰতৰ ইতিহাস}}

==ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল==
{{main|ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}}
[[ভাৰত]]ত ২৮ খন ৰাজ্য আৰু ৮ খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে। ৰাজধানী [[নতুন দিল্লী]]। ৰাজ্যৰ নিজৰ প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা আছে। কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে শাসন কৰে। তলত ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহ আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত ৰাজ্যসমূহৰ ৰাজধানীৰ তালিকা দিয়া হৈছে।
{{Div col}}
# [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]
# [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]
# [[অসম]]
# [[বিহাৰ]]
# [[ছত্তীছগঢ়]]
# [[গোৱা]]
# [[গুজৰাট]]
# [[হাৰিয়ানা]]
# [[হিমাচল প্ৰদেশ]]
# [[ঝাড়খণ্ড]]
# [[কৰ্ণাটক]]
# [[কেৰালা]]
# [[মধ্য প্ৰদেশ]]
# [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]
# [[মণিপুৰ]]
# [[মেঘালয়]]
# [[মিজোৰাম]]
# [[নাগালেণ্ড]]
# [[উৰিষ্যা]]
# [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]]
# [[ৰাজস্থান]]
# [[চিক্কিম]]
# [[তামিল নাডু]]
# [[তেলঙ্গানা]]
# [[ত্ৰিপুৰা]]
# [[উত্তৰাখণ্ড]]
# [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]
# [[পশ্চিমবংগ]]
{{Div col end}}

===কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল===
{{Div col}}
# [[আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]
# [[চণ্ডীগড়]]
# [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু কাশ্মীৰ]]
# [[দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী]] আৰু  [[দমন আৰু দিউ]]
# [[লাক্ষাদ্বীপ]]
# [[পণ্ডিচেৰী]]
# [[দিল্লী]]
# [[লাডাখ]]
{{Div col end}}উল্লেখযোগ্য যে 'দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী' আৰু 'দমন আৰু দিউ' নামৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল দুটা একেলগ কৰি 'দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী আৰু দমন আৰু দিউ' নামৰ এটা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠনৰ প্ৰস্তাৱৰ কথা  ভাৰত চৰকাৰে ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত ঘোষণা কৰিছিল । উক্ত বিধেয়কখন ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত সংসদত গৃহীত হয় আৰু ২০২০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয় ।&lt;ref&gt;[https://www.devdiscourse.com/article/national/754685-govt-plans-to-merge-2-uts----daman-and-diu-dadra-and-nagar-haveli]&lt;/ref&gt;  

===ৰাজধানী===
* [[নতুন দিল্লী]]

==ভাৰতৰ ভাষা==
{{Main|ভাৰতীয় ভাষা}}
[[হিন্দী]] হৈছে ভাৰতৰ অধিকাৰিক (অফিছিয়েল) ভাষা। ইংৰাজীক সহকাৰী অধিকাৰিক ভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। ৰাজ্য ভেদে স্থানীয় ভাষাক অধিকাৰিক ভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। ২০০৩ বৰ্ষৰ ৯২তম সংবিধান সংশোধনী অনুসৰি ভাৰতৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অধিকাৰিক ভাষাৰ সংখ্যা হৈছে ২২টা। এই ভাষাসমূহ হ’ল:
{{৯২তম সংবিধান সংশোধনি অনুসৰি ভাৰতৰ স্বীকৃতী প্ৰাপ্ত অধিকাৰিক ভাষা}}

==ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক==
{{ভাৰতৰ প্ৰতীক}}

উল্লেখযোগ্য যে হকী ভাৰতৰ 'অনাধিকাৰিক (আন-অ'ফিছিয়েল) ৰাষ্ট্ৰীয় খেল'। ২০২০ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ ধুলে জিলাৰ ময়ূৰেশ আগৰৱাল নামৰ এজন শিক্ষকে আৰ.টি.আই. (তথ্য জনাৰ অধিকাৰ)ৰ অধীনত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হকী হয় নে নহয় এই সন্দৰ্ভত উত্তৰ বিচাৰি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ৰীড়া আৰু যুৱ কল্যাণ মন্ত্ৰালয়লৈ আবেদন জনায়। তাৰ উত্তৰত চৰকাৰে জানিবলৈ দিয়ে যে ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা হকী এতিয়াও ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে অনুমোদিত বা গৃহীত হোৱা নাই।&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/govt-has-not-declared-any-sport-as-national-game-rti-reply/articleshow/74120667.cms]&lt;/ref&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==অধিক পঢ়ক==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 400px; overflow: auto; padding: 3px noprint&quot; &gt;
'''Overview'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|title=India|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|accessdate=4 October 2011|ref={{Sfnref|Central Intelligence Agency}}|archivedate=11 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html}}
* {{Citation|date=December 2004|title=Country Profile: India|edition=5th|work=[[Library of Congress Country Studies]]|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf|accessdate=30 September 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Library of Congress|2004}}}}
* {{Citation|last=Heitzman|first=J.|last2=Worden|first2=R. L.|date=August 1996|title=India: A Country Study|series=Area Handbook Series|publisher=[[Library of Congress]]|place=Washington, D.C.|isbn=978-0844408330}}
* {{Citation|title=India|publisher=[[International Monetary Fund]]|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&amp;ey=2016&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=534&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr1.x=88&amp;pr1.y=9|accessdate=14 October 2011|ref={{Sfnref|International Monetary Fund}}}}
* {{Citation|year=2011|title=Provisional Population Totals &amp;ndash; Census 2011|work=Office of the Registrar General and Census Commissioner|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], Government of India|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html|accessdate=29 March 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs|2011}}}}
* {{Citation|date=24 January 1950|title=Constituent Assembly of India&amp;mdash;Volume XII|work=Constituent Assembly of India: Debates|publisher=[[National Informatics Centre]], Government of India|url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/vol12p1.htm|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Constituent Assembly of India|1950}}}}
* {{Citation|title=There's No National Language in India: Gujarat High Court|publisher=[[The Times Of India]]|date=6 January 2007|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-25/india/28148512_1_national-language-official-language-hindi|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2007}}|archivedate=29 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140129070149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-25/india/28148512_1_national-language-official-language-hindi}}
* {{Citation|year=2011|title=Human Development Report 2011|chapter=Table 1: Human Development Index and its Components|publisher=[[United Nations]]|chapter-url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|format=PDF|ref={{Sfnref|United Nations|2011}}}}
{{Refend}}

'''Etymology'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|title=Hindustan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/266465/Hindustan|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Encyclopædia Britannica}}}}
* {{Citation|editor-last=Kuiper|editor-first=K.|date=July 2010|title=Culture of India|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-1615302031|url=http://books.google.com/?id=LiqloV4JnNUC}}
* {{Citation|date=29 July 2008|title=[[Constitution of India]]|publisher=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]]|url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf|accessdate=17 July 2011|format=PDF|quote=Article 1(1): &quot;India, that is Bharat, shall be a Union of States.&quot;|ref={{Sfnref|Ministry of Law and Justice 2008}}}}
* {{Citation|title=[[Oxford English Dictionary]]|chapter=India|publisher=[[Oxford University Press]]|url=http://www.oed.com/|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Oxford English Dictionary}}}}
{{Refend}}

'''History'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Asher|first=C. B.|last2=Talbot|first2=C.|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521517508}}
* {{Citation|last=Bose|first=S.|last2=Jalal|first2=A.|author-link=Sugata Bose|author2-link=Ayesha Jalal|date=11 March 2011|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|edition=3rd|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415779425}}
* {{Citation|last=Brown|first=J. M.|author-link=Judith M. Brown|date=26 May 1994|title=Modern India: The Origins of an Asian Democracy|edition=2nd|series=[[The Short Oxford History of the Modern World]]|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0198731139|url=http://books.google.com/books?id=PaKdsF8WzbcC}}
* {{Citation|last=Copland|first=I.|date=8 October 2001|title=India 1885&amp;ndash;1947: The Unmaking of an Empire|edition=1st|publisher=[[Longman]]|isbn=978-0582381735|url=http://books.google.com/?id=Dw1uAAAAMAAJ}}
* {{Citation|last=Kulke|first=H.|last2=Rothermund|first2=D.|author-link=Hermann Kulke|date=1 August 2004|title=A History of India|series=4th|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415329200|url=http://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC}}
* {{Citation|last=Ludden|first=D.|date=13 June 2002|title=India and South Asia: A Short History|publisher=[[One World Media|One World]]|isbn=978-1851682379}}
* {{Citation|last=Metcalf|first=B.|last2=Metcalf|first2=T. R.|author-link=Barbara Metcalf|author2-link=Thomas R. Metcalf|date=9 October 2006|title=A Concise History of Modern India|edition=2nd|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521682251|url=http://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C}}
* {{Citation|last=Peers|first=D. M.|date=3 August 2006|title=India under Colonial Rule 1700&amp;ndash;1885|edition=1st|publisher=[[Pearson Education|Pearson Longman]]|isbn=978-0582317383|url=http://books.google.com/?id=6iNuAAAAMAAJ}}
* {{Citation|last=Possehl|first=G.|author-link=Gregory Possehl|title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective|date=January 2003|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield|Rowman Altamira]]|isbn=978-0759101722|url=http://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC}}
* {{Citation|last=Robb|first=P.|title=A History of India|year=2001|publisher=London: Palgrave|isbn=978-0333691298}}
* {{Citation|last=Sarkar|first=S.|year=1983|title=Modern India: 1885-1947|place=|publisher=Delhi: Macmillan India Ltd|isbn=978-0333904251|url=http://books.google.com/?id=rVxuAAAAMAAJ}}
* {{Citation|last=Singh|first=U.|author-link=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|year=2009|publisher=[[Longman]]|location=Delhi|isbn=978-8131716779|url=http://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC}}
* {{Citation|last=Sripati|first=V.|year=1998|title=Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950&amp;ndash;2000)|journal=American University International Law Review|volume=14|issue=2|pages=413&amp;ndash;496}}
* {{Citation|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|date=15 June 1998|year=2008|title=A History of India|publisher=Wiley-Blackwell|place=Oxford|isbn=978-0631205463|url=http://books.google.com/books?id=SXdVS0SzQSAC}}
* {{Citation|date=17 December 2009|title=Briefing Rooms: India|work=Economic Research Service|publisher=[[United States Department of Agriculture]]|url=http://www.ers.usda.gov/Briefing/India/|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|United States Department of Agriculture}}|archivedate=20 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520002800/http://www.ers.usda.gov/Briefing/India/}}
*{{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Penguin history of early India: from the origins to A.D.1300|url=http://books.google.com/books?id=O2OgAAAAMAAJ|accessdate=13 February 2012|year=2003|publisher=Penguin Books}}
* {{Citation|last=Wolpert|first=S.|author-link=Stanley Wolpert|date=25 December 2003|title=A New History of India|edition=7th|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195166781}}
{{Refend}}

'''Geography'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Ali|first=J. R.|last2=Aitchison|first2=J. C.|year=2005|title=Greater India|journal=Earth-Science Reviews|volume=72|issue=3&amp;ndash;4|pages=170&amp;ndash;173|doi=10.1016/j.earscirev.2005.07.005}}
* {{Citation|last=Chang|first=J. H.|year=1967|title=The Indian Summer Monsoon|periodical=Geographical Review|volume=57|issue=3|pages=373–396|doi=10.2307/212640}}
* {{Citation|year=1988|title=Forest (Conservation) Act, 1980 with Amendments Made in 1988|publisher=Department of Environment and Forests, Government of the Andaman and Nicobar Islands|url=http://forest.and.nic.in/fca1980.pdf|accessdate=25 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Department of Environment and Forests|1988}}|archivedate=21 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721163118/http://forest.and.nic.in/fca1980.pdf}}
* {{Citation|last=Dikshit|first=K. R.|last2=Schwartzberg|first2=Joseph E.|author2-link=Joseph E. Schwartzberg|title=India|chapter=Land|chapter-url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India|work=Encyclopædia Britannica|pages=1&amp;ndash;29|ref={{Sfnref|Dikshit &amp; Schwartzberg}}}}
* {{Citation|last=Kumar|first=V. S.|last2=Pathak|first2=K. C.|last3=Pednekar|first3=P.|last4=Raju|first4=N. S. N.|year=2006|title=Coastal processes along the Indian coastline|periodical=Current Science|volume=91|issue=4|pages=530&amp;ndash;536|url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf|format=PDF}}
* {{Citation|year=2007|title=India Yearbook 2007|publisher=Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|place=New Delhi|isbn=978-8123014234|ref={{Sfnref|Ministry of Information and Broadcasting|2007}}}}
* {{Citation|last=Posey|first=C. A.|date=1 November 1994|title=The Living Earth Book of Wind and Weather|publisher=[[Reader's Digest Association|Reader's Digest]]|isbn=978-0895776259}}
* {{Citation|last=Prakash|first=B.|last2=Kumar|first2=S.|last3=Rao|first3=M. S.|last4=Giri|first4=S. C.|year=2000|title=Holocene Tectonic Movements and Stress Field in the Western Gangetic Plains|journal=Current Science|volume=79|issue=4|pages=438&amp;ndash;449|url=http://www.ias.ac.in/currsci/aug252000/prakash.pdf|format=PDF|ref={{Sfnref|Prakash et al.|2000}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041030195726/http://www.ias.ac.in/currsci/aug252000/prakash.pdf|archivedate=2004-10-30|access-date=2012-02-13}}
{{Refend}}

'''Biodiversity'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Ali|first=S. (author)|last2=Ripley|first2=S. D. (author)|last3=Dick|first3=J. H. (illustrator)|author-link=Salim Ali (ornithologist)|author2-link=S. Dillon Ripley|date=15 August 1996|title=A Pictorial Guide to the Birds of the Indian Subcontinent|edition=2nd|publisher=[[Oxford University Press]]|place=Mumbai|isbn=978-0195637328}}
* {{Citation|last=Basak|first=R. K.|year=1983|title=Botanical Survey of India: Account of Its Establishment, Development, and Activities|url=http://books.google.com/books?id=yXAVcgAACAAJ|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|year=2007|title=Hotspots by Region|work=Biodiversity Hotspots|publisher=[[Conservation International]]|url=http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots/hotspots_by_region/Pages/default.aspx|accessdate=28 February 2011|ref={{Sfnref|Conservation International|2007}}}}
* {{Citation|last=Crame|first=J. A.|last2=Owen|first2=A. W.|date=1 August 2002|title=Palaeobiogeography and Biodiversity Change: The Ordovician and Mesozoic–Cenozoic Radiations|series=Geological Society Special Publication|issue=194|publisher=[[Geological Society of London]]|isbn=978-1862391062|url=http://books.google.com/books?id=YswVy5YolYsC&amp;pg=PA142|accessdate=8 December 2011}}
* {{Citation|last=Fisher|first=W. F.|date=January 1995|title=Toward Sustainable Development?: Struggling over India's Narmada River|series=Columbia University Seminars|publisher=[[M. E. Sharpe]]|isbn=978-1563243417|url=http://books.google.com/books?id=n-iwqh2hS9kC}}
* {{Citation|last=Griffiths|first=M.|date=6 July 2010|title=The Lotus Quest: In Search of the Sacred Flower|publisher=[[St. Martin's Press]]|isbn=978-0312641481|url=http://books.google.com/books?id=f2cbyTCeq-EC}}
* {{Citation|last=Karanth|first=K. P.|date=25 March 2006|title=Out-of-India Gondwanan Origin of Some Tropical Asian Biota|journal=[[Current Science]]|volume=90|issue=6|publisher=[[Indian Academy of Sciences]]|pages=789&amp;ndash;792|format=PDF|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/mar252006/789.pdf|accessdate=18 May 2011|archivedate=11 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://www.iisc.ernet.in/currsci/mar252006/789.pdf}}
* {{Citation|last=Mace|first=G. M.|date=March 1994|title=1994 IUCN Red List of Threatened Animals|work=World Conservation Monitoring Centre|publisher=[[International Union for Conservation of Nature]]|isbn=978-2831701943|url=http://books.google.com/books?id=dyy0HilL9ecC&amp;pg=PR4}}
* {{Citation|title=Biosphere Reserves of India|work=C. P. R. Environment Education Centre|publisher=[[Ministry of Environment and Forests (India)|Ministry of Environment and Forests]], [[Government of India]]|url=http://www.cpreec.org/pubbook-biosphere.htm|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Environment and Forests}}|archivedate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725202217/http://www.cpreec.org/pubbook-biosphere.htm}}
* {{Citation|date=9 September 1972|title=Indian Wildlife (Protection) Act, 1972|publisher=[http://moef.nic.in/index.php Ministry of Environments and Forests], Government of India|url=http://envfor.nic.in/legis/wildlife/wildlife1.html|accessdate=25 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Environments and Forests 1972}}}}
* {{Citation|last=Puri|first=S. K.|title=Biodiversity Profile of India|url=http://ces.iisc.ernet.in/hpg/cesmg/indiabio.html|accessdate=20 June 2007|ref={{Sfnref|Puri}}}}
* {{Citation|date=4 June 2007|title=The List of Wetlands of International Importance|publisher=The Secretariat of the Convention on Wetlands|page=18|url=http://www.ramsar.org/sitelist.pdf|accessdate=20 June 2007|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621011113/http://www.ramsar.org/sitelist.pdf|archivedate=21 June 2007|ref={{Sfnref|Secretariat of the Convention on Wetlands}}}}
* {{Citation|last=Tritsch|first=M. F.|date=3 September 2001|title=Wildlife of India|publisher=[[HarperCollins]]|place=London|isbn=978-0007110629|url=http://books.google.com/books?id=aNRQAAAACAAJ}}
{{Refend}}

'''Politics'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Bhambhri|first=C. P.|date=1 May 1992|title=Politics in India, 1991&amp;ndash;1992|publisher=Shipra|url=http://books.google.com/books?id=pf5HAAAAMAAJ|accessdate=20 July 2011|isbn=978-8185402178}}
* {{Citation|last=Burnell|first=P. J.|last2=Calvert|first2=P.|date=1 May 1999|title=The Resilience of Democracy: Persistent Practice, Durable Idea|edition=1st|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|isbn=978-0714680262|url=http://books.google.com/books?id=hv6TkML5_HAC&amp;pg=PA271|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|date=16 May 2009|title=Second UPA Win, A Crowning Glory for Sonia's Ascendancy|publisher=[[Business Standard]]|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|accessdate=13 June 2009|ref={{Sfnref|Business Standard|2009}}}}
* {{Citation|last=Chander|first=N. J.|date=1 January 2004|title=Coalition Politics: The Indian Experience|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-8180690921|url=http://books.google.com/books?id=G_QtMGIczhMC&amp;pg=PA117|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|last=Dunleavy|first=P.|last2=Diwakar|first2=R.|last3=Dunleavy|first3=C.|year=2007|title=The Effective Space of Party Competition|issue=5|publisher=[[London School of Economics|London School of Economics and Political Science]]|url=http://www2.lse.ac.uk/government/research/resgroups/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf|accessdate=27 September 2011|format=PDF|archivedate=28 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028005708/http://www.lse.ac.uk/collections/government/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf}}
* {{Citation|last=Dutt|first=S.|year=1998|title=Identities and the Indian State: An Overview|journal=Third World Quarterly|volume=19|issue=3|pages=411&amp;ndash;434|doi=10.1080/01436599814325}}
* {{Citation|last=Echeverri-Gent|first=J.|editor-last=Ayres|editor-first=A.|editor2-last=Oldenburg|editor2-first=P.|date=January 2002|title=Quickening the Pace of Change|chapter=Politics in India's Decentred Polity|series=India Briefing|publisher=[[M. E. Sharpe]]|place=London|pages=19&amp;ndash;53|isbn=978-0765608123}}
* {{Citation|date=14 March 2009|title=Current Recognised Parties|work=[[Election Commission of India]]|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/Symbols_Sep_2009.pdf|accessdate=5 July 2010|format=PDF|ref={{Sfnref|Election Commission of India}}}}
* {{Citation|last=Gledhill|first=A.|date=30 March 1970|title=The Republic of India: The Development of its Laws and Constitution|publisher=Greenwood|isbn=978-0837128139|url=http://books.google.com/books?id=cHAjPQAACAAJ|accessdate=21 July 2011}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|date=24 December 2004|title=Narasimha Rao Passes Away|publisher=[[The Hindu]]|url=http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm|accessdate=2 November 2008|ref={{Sfnref|The Hindu 2008}}}}
* {{Citation|last=Mathew|first=K. M.|date=1 January 2003|title=Manorama Yearbook|publisher=[[Malayala Manorama]]|isbn=978-8190046183|url=http://books.google.com/books?id=jDaLQwAACAAJ|accessdate=21 July 2011}}
* {{Citation|title=National Symbols of India|work=Know India|publisher=[[National Informatics Centre]], [[Government of India]]|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php|accessdate=27 September 2009|ref={{Sfnref|National Informatics Centre|2005}}}}
* {{Citation|last=Neuborne|first=B.|year=2003|title=The Supreme Court of India|journal=International Journal of Constitutional Law|volume=1|issue=1|pages=476&amp;ndash;510|doi=10.1093/icon/1.3.476}}
* {{Citation|last=Pylee|first=M. V.|year=2003|title=Constitutional Government in India|chapter=The Longest Constitutional Document|edition=2nd|publisher=[[S. Chand]]|isbn=978-8121922036|url=http://books.google.com/?id=veDUJCjr5U4C|ref={{Sfnref|Pylee|2003|a}}}}
* {{Citation|last=Pylee|first=M. V.|year=2003|title=Constitutional Government in India|chapter=The Union Judiciary: The Supreme Court|edition=2nd|publisher=[[S. Chand]]|isbn=978-8121922036|url=http://books.google.com/?id=veDUJCjr5U4C&amp;pg=PA314|accessdate=2 November 2007|ref={{Sfnref|Pylee|2003|b}}}}
* {{Citation|last=Sarkar|first=N. I.|title=Sonia Gandhi: Tryst with India|date=1 January 2007|publisher=Atlantic|isbn=978-8126907441&lt;!--8126907444--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=26flsWUf8fkC|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|last=Sharma|first=R.|year=1950|title=Cabinet Government in India|journal=Parliamentary Affairs|volume=4|issue=1|pages=116&amp;ndash;126}}
* {{Citation|last=Sharma|first=B. K.|date=August 2007|title=Introduction to the Constitution of India|edition=4th|publisher=[[Prentice Hall]]|isbn=978-8120332461&lt;!--8120332466--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=srDytmFE3KMC&amp;pg=PA161}}
* {{Citation|last=Sinha|first=A.|year=2004|title=The Changing Political Economy of Federalism in India|journal=India Review|volume=3|issue=1|pages=25&amp;ndash;63|doi=10.1080/14736480490443085}}
* {{Citation|title=World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day|publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs|United Nations]] [[Commission on Population and Development|Population Division]]|url=http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm|accessdate=5 October 2011|ref={{Sfnref|United Nations Population Division}}}}
* {{Citation|last=Wheare|first=K. C.|date=June 1980|title=Federal Government|edition=4th|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0313227028}}
{{Refend}}

'''Foreign relations and military'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Alford|first=P.|date=7 July 2008|title=G8 Plus 5 Equals Power Shift|publisher=[[The Australian]]|url=http://www.theaustralian.com.au/news/g8-plus-5-equals-power-shift/story-e6frg6t6-1111116838759|accessdate=21 November 2009|ref={{Sfnref|Alford|2008}}}}
* {{Citation|last=Behera|first=L. K.|date=7 March 2011|title=Budgeting for India's Defence: An Analysis of Defence Budget 2011&amp;ndash;2012|publisher=[[Institute for Defence Studies and Analyses]]|url=http://www.idsa.in/idsacomments/IndiasDefenceBudget2011-12_lkbehera_070311|accessdate=4 April 2011|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924033402/http://www.idsa.in/idsacomments/IndiasDefenceBudget2011-12_lkbehera_070311}}
* {{Citation|date=11 February 2009|title=Russia Agrees India Nuclear Deal|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC|British Broadcasting Corporation]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7883223.stm|accessdate=22 August 2010|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2009}}}}
* {{Citation|last=Curry|first=B.|date=27 June 2010|title=Canada Signs Nuclear Deal with India|publisher=[[The Globe and Mail]]|url=http://www.theglobeandmail.com/news/world/g8-g20/news/canada-signs-nuclear-deal-with-india/article1620801/|accessdate=13 May 2011}}
* {{Citation|date=8 April 2008|title=India, Europe Strategic Relations|work=Europa: Summaries of EU Legislation|publisher=[[European Union]]|url=http://europa.eu/legislation_summaries/external_relations/relations_with_third_countries/asia/r14100_en.htm|accessdate=14 January 2011|ref={{Sfnref|Europa 2008}}}}
* {{Citation|last=Ghosh|first=A.|title=India's Foreign Policy|date=1 September 2009|publisher=[[Pearson PLC|Pearson]]|isbn=978-8131710258|url=http://books.google.com/books?id=Y32u4JMroQgC}}
* {{Citation|last=Gilbert|first=M.|date=17 December 2002|title=A History of the Twentieth Century|publisher=[[William Morrow and Company|William Morrow]]|isbn=978-0060505943|url=http://books.google.com/books?id=jhwY1j8Ao3kC&amp;pg=PA486|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|date=5 October 2009|title=India, Russia Review Defence Ties|publisher=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2514142.ece|accessdate=8 October 2011|ref={{Sfnref|The Hindu 2011}}}}
* {{Citation|last=Kumar|first=A. V.|date=1 May 2010|title=Reforming the NPT to Include India|work=Bulletin of Atomic Scientists|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/features/reforming-the-npt-to-include-india|accessdate=1 Nov 2010}}
* {{Citation|last=Miglani|first=S.|date=28 February 2011|title=With An Eye on China, India Steps Up Defence Spending|publisher=[[Reuters]]|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/28/india-budget-military-idUSSGE71R02Y20110228|accessdate=6 July 2011}}
* {{Citation|last=Nair|first=V. K.|year=2007|title=No More Ambiguity: India's Nuclear Policy|url=http://www.afsa.org/fsj/oct02/nair.pdf|accessdate=7 June 2007|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927041401/http://www.afsa.org/fsj/oct02/nair.pdf|archivedate=27 September 2007}}
* {{Citation|last=Pandit|first=R.|date=27 July 2009|title=N-Submarine to Give India Crucial Third Leg of Nuke Triad|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-27/india/28212143_1_nuclear-powered-submarine-ins-arihant-nuclear-submarine|accessdate=10 March 2010|archivedate=11 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811144548/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-27/india/28212143_1_nuclear-powered-submarine-ins-arihant-nuclear-submarine}}
* {{Citation|last=Perkovich|first=G.|date=5 November 2001|title=India's Nuclear Bomb: The Impact on Global Proliferation|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0520232105|url=http://books.google.com/books?id=UDA9dUryS8EC|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|date=25 January 2008|title=India, France Agree on Civil Nuclear Cooperation|publisher=[[Rediff.com|Rediff]]|url=http://www.rediff.com/news/2008/jan/25france.htm|accessdate=22 August 2010|ref={{Sfnref|Rediff 2008 a}}}}
* {{Citation|date=13 February 2010|title=UK, India Sign Civil Nuclear Accord|publisher=[[Reuters]]|url=http://www.reuters.com/article/2010/02/13/us-india-britain-nuclear-idUSTRE61C21E20100213?type=politicsNews|accessdate=22 August 2010|ref={{Sfnref|Reuters|2010}}}}
* {{Citation|last=Ripsman|first=N. M.|last2=Paul|first2=T. V.|date=18 March 2010|title=Globalization and the National Security State|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195393903|url=http://books.google.com/books?id=7P87HIh9ajMC&amp;pg=PA130|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|last=Rothermund|first=D.|date=17 October 2000|title=The Routledge Companion to Decolonization|edition=1st|series=Routledge Companions to History|publisher=[[Routledge]]|url=http://books.google.com/books?id=ez37H0UPt_YC|isbn=978-0415356329}}
* {{Citation|date=10 January 2011|title=India Gets Its First Homegrown Fighter Jet|publisher=[[RIA Novosti]]|url=http://en.rian.ru/world/20110110/162090932.html|accessdate=1 April 2009|ref={{Sfnref|Russian International News Agency 2011}}}}
* {{Citation|last=Sharma|first=S. R.|date=1 January 1999|title=India&amp;ndash;USSR Relations 1947&amp;ndash;1971: From Ambivalence to Steadfastness|volume=1|publisher=Discovery|isbn=978-8171414864&lt;!--8171414869--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=vTEge1JWK8oC}}
* {{Citation|last=Shukla|first=A.|date=5 March 2011|title=China Matches India's Expansion in Military Spending|publisher=[[Business Standard]]|url=http://www.business-standard.com/india/news/china-matches-india%5Cs-expansion-in-military-spending/427365/|accessdate=6 July 2011}}
* {{Citation|last=Sisodia|first=N. S.|last2=Naidu|first2=G. V. C.|year=2005|title=Changing Security Dynamic in Eastern Asia: Focus on Japan|publisher=Promilla|isbn=978-8186019528&lt;!--8186019529--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=jSgfLG3Ib9wC}}
* {{Citation|date=8 August 2008|title=SIPRI Yearbook 2008: Armaments, Disarmament, and International Security|work=Stockholm International Peace Research Institute|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0199548958|url=http://books.google.com/books?id=EAyQ9KCJE2gC&amp;pg=PA178|accessdate=22 July 2011|ref={{Sfnref|Stockholm International Peace Research Institute 2008}}}}
* {{Citation|date=14 March 2011|title=India World's Largest Arms Importer According to New SIPRI Data on International Arms Transfers|work=Stockholm International Peace Research Initiative|url=http://www.sipri.org/media/pressreleases/armstransfers|accessdate=4 April 2011|ref={{Sfnref|Stockholm International Peace Research Initiative 2011}}}}
* {{Citation|date=11 October 2008|title=India, US Sign 123 Agreement|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-11/india/27905286_1_indian-nuclear-market-sign-landmark-civil-nuclear-field|accessdate=21 July 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2008}}|archivedate=7 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111107021602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-11/india/27905286_1_indian-nuclear-market-sign-landmark-civil-nuclear-field}}
{{Refend}}

'''Economy'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Alamgir|first=J.|date=24 December 2008|title=India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|isbn=978-0415776844|url=http://books.google.com/books?id=JL7QfWJ5Yk0C|accessdate=23 July 2011}}
* {{Citation|last=Bonner|first=B|date=20 March 2010|title=Make Way, World. India Is on the Move|publisher=[[Christian Science Monitor]]|url=http://www.csmonitor.com/Business/The-Daily-Reckoning/2010/0320/Make-way-world.-India-is-on-the-move|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Bonner|2010}}}}
* {{Citation|date=18 November 2010|title=India Lost $462bn in Illegal Capital Flows, Says Report|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC|British Broadcasting Corporation]]|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11782795|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2010 c}}}}
* {{Citation|date=9 April 2010|title=India Second Fastest Growing Auto Market After China|work=[[Business Line]]|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/article988689.ece?ref=archive|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Business Line 2010}}}}
* {{Citation|date=8 October 2011|title=India's Economy: Not Just Rubies and Polyester Shirts|publisher=[[The Economist]]|url=http://www.economist.com/node/21531527|accessdate=9 October 2011|ref={{Sfnref|Economist 2011}}}}
* {{Citation|date=13 October 2009|title=Indian Car Exports Surge 36%|work=Express India|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indian-car-exports-surge-36/528633/|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Express India 2009}}|archivedate=2 January 2013|archiveurl=https://archive.ph/20130102144817/http://www.expressindia.com/latest-news/indian-car-exports-surge-36/528633/}}
* {{Citation|date=April 2011|title=Report for Selected Countries and Subjects: India, Indonesia, Islamic Republic of Iran, Malaysia, Philippines, Sri Lanka, Thailand|publisher=[[International Monetary Fund]]|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=20&amp;pr.y=6&amp;sy=1991&amp;ey=2016&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=548%2C566%2C524%2C578%2C534%2C536%2C429&amp;s=NGDPDPC&amp;grp=0&amp;a=|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|International Monetary Fund 2011}}}}
* {{Citation|last=Farrell|first=D.|last2=Beinhocker|first2=E.|date=19 May 2007|title=Next Big Spenders: India's Middle Class|publisher=[[McKinsey &amp; Company]]|url=http://www.mckinsey.com/mgi/mginews/bigspenders.asp|accessdate=17 September 2011|archivedate=16 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111116211914/http://www.mckinsey.com/mgi/mginews/bigspenders.asp}}
* {{Citation|last=Gargan|first=E. A.|date=15 August 1992|title=India Stumbles in Rush to a Free Market Economy|publisher=[[The New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/1992/08/15/world/india-stumbles-in-rush-to-a-free-market-economy.html|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|date=June 2011|title=World Economic Outlook Update|publisher=[[International Monetary Fund]]|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/update/02/pdf/0611.pdf|accessdate=22 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|International Monetary Fund 2011}}}}
* {{Citation|last=Nayak|first=P. B.|last2=Goldar|first2=B.|last3=Agrawal|first3=P.|date=10 November 2010|title=India's Economy and Growth: Essays in Honour of V. K. R. V. Rao|publisher=[[SAGE Publications]]|url=http://books.google.com/books?id=N1Ho2SGXUHwC|isbn=978-8132104520}}
* {{Citation|last=Olson|first=R. G.|date=21 December 2009|title=Technology and Science in Ancient Civilizations|work=Praeger Series on the Ancient World|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger]]|isbn=978-0275989361|url=http://books.google.com/books?id=0vP50ra6SYAC|accessdate=27 September 2011}}
* {{Citation|date=October 2007|title=Economic Survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|accessdate=22 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Organisation for Economic Co-operation and Development 2007}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114195857/http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|archivedate=14 January 2009}}
* {{Citation|last=Pal|first=P.|last2=Ghosh|first2=J.|title=Inequality in India: A Survey of Recent Trends|work=Economic and Social Affairs: DESA Working Paper No. 45|date=July 2007|publisher=[[United Nations]]|url=http://www.un.org/esa/desa/papers/2007/wp45_2007.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF}}
* {{Citation|date=January2011|title=The World in 2050: The Accelerating Shift of Global Economic Power: Challenges and Opportunities|publisher=[[PwC|PricewaterhouseCoopers]]|url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/pdf/world-in-2050-jan-2011.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|PwC|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110201120211/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/pdf/world-in-2050-jan-2011.pdf|archivedate=1 February 2011}}
* {{Citation|last=Schwab|first=K.|year=2010|title=The Global Competitiveness Report 2010&amp;ndash;2011|publisher=[[World Economic Forum]]|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2010-11.pdf|accessdate=10 May 2011|format=PDF}}
* {{Citation|last=Sheth|first=N.|date=28 May 2009|title=Outlook for Outsourcing Spending Brightens|work=[[The Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/article/SB124344190542659025.html#articleTabs_comments%3D%26articleTabs%3Darticle|accessdate=3 October 2010}}
* {{Citation|date=6 April 2011|title=Information Note to the Press (Press Release No.29 /2011)|publisher=[[Telecom Regulatory Authority of India]]|url=http://www.trai.gov.in/WriteReadData/trai/upload/PressReleases/816/Press_release_feb%20-11.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Telecom Regulatory Authority 2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516025431/http://www.trai.gov.in/WriteReadData/trai/upload/PressReleases/816/Press_release_feb%20-11.pdf|archivedate=16 May 2011}}
* {{Citation|date=28 August 2009|title=Exporters Get Wider Market Reach|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-28/india-business/28205417_1_strategies-and-policy-measures-foreign-trade-policy-focus-market-scheme|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2009}}|archivedate=29 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140129074251/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-28/india-business/28205417_1_strategies-and-policy-measures-foreign-trade-policy-focus-market-scheme}}
* {{Citation|date=26 October 2011|title=Corruption Perception Index 2010&amp;mdash;India Continues to be Corrupt|publisher=[[Transparency International]]|url=http://transparencyindia.org/resource/press_release/Corruption%20Perception%20Index%20(CPI)%202010.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Transparency International 2010}}|archivedate=28 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728123451/http://transparencyindia.org/resource/press_release/Corruption%20Perception%20Index%20(CPI)%202010.pdf}}
* {{Citation|title=New Global Poverty Estimates&amp;mdash;What It Means for India|publisher=[[World Bank]]|url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Bank a}}}}
* {{Citation|title=India: Undernourished Children&amp;mdash;A Call for Reform and Action|work=[[World Bank]]|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Bank b}}|archivedate=13 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html}}
* {{Citation|date=29 May 2006|title=Inclusive Growth and Service Delivery: Building on India's Success|publisher=[[World Bank]]|url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf|accessdate=7 May 2009|format=PDF|ref={{Sfnref|World Bank 2006}}}}
* {{Citation|date=September 2010|title=India Country Overview September 2010|publisher=[[World Bank]]|url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Bank 2010}}|archivedate=22 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0%2C%2CcontentMDK%3A20195738~menuPK%3A295591~pagePK%3A141137~piPK%3A141127~theSitePK%3A295584%2C00.html}}
* {{Citation|date=26 March 2010|title=Trade to Expand by 9.5% in 2010 After a Dismal 2009, WTO Reports|publisher=[[World Trade Organisation]]|url=http://www.wto.org/english/news_e/pres10_e/pr598_e.htm|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Trade Organisation 2010}}}}
* {{Citation|last=Yep|first=E.|date=27 September 2011|title=ReNew Wind Power Gets $201 Million Goldman Investment|publisher=[[The Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204422404576595972728958728.html|accessdate=27 September 2011}}
{{Refend}}

'''Demographics'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Bonner|first=A.|year=1990|title=Averting the Apocalypse: Social Movements in India Today|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=978-0822310488|url=http://books.google.com/books?id=uxJlAgRemHgC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|date=January 2009|title=Healthcare in India: Report Highlights|publisher=Boston Analytics|url=http://bostonanalytics.com/india_watch/Healthcare%20in%20India%20Executive%20Summary.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Boston Analytics|2009}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226074045/http://bostonanalytics.com/india_watch/Healthcare%20in%20India%20Executive%20Summary.pdf|archivedate=26 February 2009}}
* {{Citation|last=Dev|first=S. M.|last2=Rao|first2=N. C.|year=2009|title=India: Perspectives on Equitable Development|publisher=Academic Foundation|isbn=978-8171886852|url=http://books.google.com/books?id=adhKjRoTjcIC}}
* {{Citation|last=Dharwadker|first=A.|editor-last=Canning|editor-first=C. M.|editor2-last=Postlewait|editor2-first=T.|date=28 October 2010|title=Representing the Past: Essays in Performance Historiography|chapter=Representing India's Pasts: Time, Culture, and Problems of Performance Historiography|publisher=[[University of Iowa Press]]|isbn=978-1587299056|url=http://books.google.com/books?id=Rgf0gbml2ocC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|last=Drèze|first=J.|last2=Goyal|first2=A.|editor-last=Baru|editor-first=R. V.|date=9 February 2009|title=School Health Services in India: The Social and Economic Contexts|chapter=The Future of Mid-Day Meals|publisher=[[SAGE Publications]]|isbn=978-8178298733|url=http://books.google.com/books?id=aQ39RO9OET4C&amp;pg=PA46|ref={{Sfnref|Drèze|Goyal|2008}}}}
* {{Citation|last=Dyson|first=T.|last2=Visaria|first2=P.|editor-last=Dyson|editor-first=T.|editor2-last=Casses|editor2-first=R.|editor3-last=Visaria|editor3-first=L.|date=7 July 2005|title=Twenty-First Century India: Population, Economy, Human Development, and the Environment|chapter=Migration and Urbanisation: Retrospect and Prospects|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0199283828|url=http://books.google.com/books?id=bqU9T5c0wlYC}}
* {{Citation|last=Garg|first=S. C.|date=19 April 2005|title=Mobilizing Urban Infrastructure Finance in India|publisher=[[World Bank]]|url=http://siteresources.worldbank.org/INTMF/Resources/339747-1105651852282/Garg.pdf|accessdate=27 January 2010|format=PDF}}
* {{Citation|last=Mallikarjun|first=B|date=November 2004|title=Fifty Years of Language Planning for Modern Hindi&amp;mdash;The Official Language of India|journal=[http://www.languageinindia.com/index.html ''Language in India'']|volume=4|issue=11|issn=19302940|url=http://www.languageinindia.com/nov2004/mallikarjunmalaysiapaper1.html|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|date=27 April 1960|title=Notification No. 2/8/60-O.L|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|url=http://rajbhasha.nic.in/enpres-1960.htm|accessdate=13 May 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs 1960}}}}
* {{Citation|date=2010&amp;ndash;2011|title=Religious Composition|work=Office of the Registrar General and Census Commissioner|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs 2010&amp;ndash;2011}}}}
* {{Citation|title=Census Data 2001|work=Office of the Registrar General and Census Commissioner|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|date=2010&amp;ndash;2011|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/National_Summary/National_Summary_DataPage.aspx|accessdate=22 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs 2010&amp;ndash;2011 b}}}}
* {{Citation|last=Ottenheimer|first=H. J.|year=2008|title=The Anthropology of Language: An Introduction to Linguistic Anthropology|publisher=Cengage|isbn=978-0495508847|url=http://books.google.com/books?id=d4QHsORbZs4C}}
* {{Citation|last=Ratna|first=U.|editor-last=Dutt|editor-first=A. K.|editor2-last=Thakur|editor2-first=B.|year=2007|title=City, Society, and Planning|chapter=Interface Between Urban and Rural Development in India|volume=1|publisher=Concept|isbn=978-8180694592|url=http://books.google.com/books?id=QDmZeW1H37IC}}
* {{Citation|last=Robinson|first=S.|date=1 May 2008|title=India's Medical Emergency|work=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1736516,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Robinson|2008}}|archivedate=26 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726160638/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1736516,00.html}}
* {{Citation|last=Rorabacher|first=J. A.|year=2010|title=Hunger and Poverty in South Asia|publisher=Gyan|isbn=978-8121210270|url=http://books.google.com/books?id=u6hriMcSsE4C}}
* {{Citation|last=Singh|first=S.|year=2004|title=Library and Literacy Movement for National Development|publisher=Concept|isbn=978-8180690655|url=http://books.google.com/books?id=JmmeWL_9hqAC}}
* {{Citation|last=Skolnik|first=R. L.|year=2008|title=Essentials of Global Health|publisher=[[Jones &amp; Bartlett Learning]]|isbn=978-0763734213|url=http://books.google.com/books?id=XBARu3KzSNAC}}
* {{Citation|date=November 2006|title=Country Cooperation Strategy: India|publisher=[[World Health Organisation]]|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_ind_en.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|World Health Organisation 2006}}}}
{{Refend}}

'''Culture'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Binmore|first=K. G.|date=27 March 2007|title=Playing for Real: A Text on Game Theory|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195300574|url=http://books.google.com/books?id=eY0YhSk9ujsC&amp;pg=PA98}}
* {{Citation|date=1 August 2010|title=Saina Nehwal: India's Badminton Star and &quot;New Woman&quot;|work=[[BBC News]]|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10725584|accessdate=5 October 2010|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2010 a}}}}
* {{Citation|date=7 October 2010|title=Commonwealth Games 2010: India Dominate Shooting Medals|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/commonwealth_games/delhi_2010/9068886.stm|accessdate=3 June 2011|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2010 b}}}}
* {{Citation|date=2 March 2007|title=UN Report Slams India for Caste Discrimination|work=[[CBC News Network]]|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|url=http://www.cbc.ca/world/story/2007/03/02/india-dalits.html|accessdate=17 July 2007|ref={{Sfnref|Canadian Broadcasting Corporation 2007}}}}
* {{Citation|last=Cullen-Dupont|first=K.|date=July 2009|title=Human Trafficking|edition=1st|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0816075454|url=http://books.google.com/books?id=B2GeSNXy5CoC}}
* {{Citation|last=Das|first=S. K.|date=1 January 2005|title=A History of Indian Literature, 500&amp;ndash;1399: From Courtly to the Popular|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-8126021710}}
* {{Citation|last=Datta|first=A.|year=2006|title=The Encyclopaedia of Indian Literature|volume=2|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-8126011940}}
* {{Citation|last=Dehejia|first=R. S.|date=7 November 2011|title=Indian Grand Prix Vs. Encephalitis?|work=[[The Wall Street Journal]]|url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/11/07/economics-journal-indian-grand-prix-vs-encephalitis/|accessdate=20 December 2011}}
* {{Citation|last=Deutsch|first=E.|date=30 April 1969|title=Advaita Vedānta: A Philosophical Reconstruction|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=978-0824802714|url=http://books.google.com/books?id=63gdKwhHeV0C}}
* {{Citation|last=Dissanayake|first=W. K.|last2=Gokulsing|first2=M.|date=May 2004|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|edition=2nd|publisher=Trentham Books|url=http://books.google.com/?id=_plssuFIar8C&amp;dq|isbn=978-1858563299}}
* {{Citation|date=18 November 2009|title=Southern Movies Account for over 75% of Film Revenues|publisher=[[The Economic Times]]|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-11-18/news/27638208_1_film-industry-small-budget-movies-farokh-balsara|accessdate=18 June 2011|ref={{Sfnref|The Economic Times}}|archivedate=20 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720232113/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-11-18/news/27638208_1_film-industry-small-budget-movies-farokh-balsara}}
* {{Citation|title=South Asian Arts|chapter=Indian Dance|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65246/Indian-dance|work=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Encyclopædia Britannica b}}}}
* {{Citation|title=Tamil Literature|year=2008|work=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://original.britannica.com/eb/article-9071111/Tamil-literature|accessdate=24 July 2011&lt;!--|quote=Apart from literature written in classical (Indo-Aryan) Sanskrit, Tamil is the oldest literature in India. Some inscriptions on stone have been dated to the 3rd century BC, but [[Tamil literature]] proper begins around the 1st century AD. Much early poetry was religious or epic; an exception was the secular court poetry written by members of the ''sangam'', or literary academy (see Sangam literature).--&gt;|ref={{Sfnref|Encyclopædia Britannica|2008}}|archivedate=10 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410060824/http://original.britannica.com/eb/article-9071111/Tamil-literature}}
* {{Citation|last=Eraly|first=A.|year=2008|title=India|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0756649524|url=http://books.google.com/books?id=HUdHHuFZN_8C&amp;pg=PA160|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|last=Hart|first=G. L.|date=August 1975|title=Poems of Ancient Tamil: Their Milieu and Their Sanskrit Counterparts|edition=1st|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0520026728|url=http://books.google.com/books?id=a5KwQwAACAAJ}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|last=Heehs|first=P. (editor)|date=1 September 2002|title=Indian Religions: A Historical Reader of Spiritual Expression and Experience|publisher=New York University Press|isbn=978-0814736500|url=http://books.google.com/books?id=Jgsu-aIm3ncC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|last=Hoiberg|first=D.|last2=Ramchandani|first2=I.|year=2000|title=Students' Britannica India: Select Essays|publisher=[[Popular Prakashan]]|isbn=978-0852297629}}
* {{Citation|last=Johnson|first=W. J. (editor, translator)|title=The Sauptikaparvan of the Mahabharata: The Massacre at Night|date=1 September 2008|edition=2nd|series=[[Oxford World's Classics]]|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0192823618}}
* {{Citation|last=Jones|first1=G.|last2=Ramdas|first2=K.|year=2005|title=(Un)tying the Knot: Ideal and Reality in Asian Marriage|publisher=National University of Singapore Press|isbn=978-9810514280|url=http://books.google.com/books?id=IttiQ3QdJ6YC}}
* {{Citation|last=Kālidāsa|last2=Johnson|first2=W. J.|author-link=Kālidāsa|date=15 November 2001|title=The Recognition of Śakuntalā: A Play in Seven Acts|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0192839114}}
* {{Citation|last=Karanth|first=S. K.|author-link=Shivarama Karanth|date=October 2002|title=Yakṣagāna|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170173571}}
* {{Citation|last=Kiple|first=K. F. (editor)|last2=Ornelas|first2=K. C. (editor)|title=The Cambridge World History of Food|year=2000|place=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521402163}}
* {{Citation|last=Kuiper|first=K. (editor)|title=The Culture of India|url=http://books.google.com/books?id=LiqloV4JnNUC|accessdate=24 July 2011|date=1 July 2010|publisher=Britannica Educational Publishing|isbn=978-1615302031}}
* {{Citation|last=Kumar|first=V.|title=Vastushastra|edition=2nd|series=All You Wanted to Know About Series|date=January 2000|publisher=[[Sterling Publishing]]|isbn=978-8120721999}}
* {{Citation|last=Lal|first=A.|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|url=http://books.google.com/books?id=DftkAAAAMAAJ|accessdate=24 July 2011|year=2004|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195644463}}
* {{Citation|last=MacDonell|first=A. A.|author-link=Arthur Anthony Macdonell|title=[[s:A History of Sanskrit Literature|A History of Sanskrit Literature]]|year=2004|publisher=[[Kessinger Publishing]]|isbn=978-1417906192}}
* {{Citation|last=Majumdar|first=B.|last2=Bandyopadhyay|first2=K.|title=A Social History of Indian Football: Striving To Score|year=2006|month=|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415348355}}
* {{Citation|last=Makar|first=E. M.|year=2007|title=An American's Guide to Doing Business in India|publisher=Adams|isbn=978-1598692112|url=http://books.google.com/books?id=ujYmdNVIr7QC}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|last=Massey|first=R.|last2=Massey|first2=J.|year=1998|title=The Music of India|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170173328|url=http://books.google.com/books?id=yySNDP9XVggC}}
* {{Citation|last=Medora|first=N.|editor-last=Hamon|editor-first=R. R.|editor2-last=Ingoldsby|editor2-first=B. B.|year=2003|title=Mate Selection Across Cultures|chapter=Mate Selection in Contemporary India: Love Marriages Versus Arranged Marriages|publisher=[[SAGE Publications]]|page=209&amp;ndash;230|isbn=978-0761925927}}
* {{Citation|date=24 September 2010|title=Is Boxing the New Cricket?|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]|url=http://www.livemint.com/2010/09/24211250/Is-boxing-the-new-cricket.html|accessdate=5 October 2010|ref={{Sfnref|Mint 2010}}}}
* {{Citation|last=Nakamura|first=H.|date=1 April 1999|title=Indian Buddhism: A Survey with Bibliographical Notes|edition=12th|series=Buddhist Tradition Series|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-8120802728|url=http://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC}}
* {{Citation|last=Raichlen|first=S.|date=10 May 2011|title=A Tandoor Oven Brings India's Heat to the Backyard|publisher=[[The New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/2011/05/11/dining/a-tandoor-oven-brings-indias-heat-to-the-backyard.html|accessdate=14 June 2011}}
* {{Citation|last=Rajadhyaksha|first=A. (editor)|last2=Willemen (editor)|first2=P.|date=22 January 1999|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|edition=2nd|publisher=[[British Film Institute]]|isbn=978-0851706696|ref={{Sfnref|Rajadhyaksha|Willemen|1999}}}}
* {{Citation|last=Ramanujan|first=A. K. (translator)|author-link=A. K. Ramanujan|date=15 October 1985|title=Poems of Love and War: From the Eight Anthologies and the Ten Long Poems of Classical Tamil|publisher=[[Columbia University Press]]|place=New York|pages=ix&amp;ndash;x|isbn=978-0231051071|url=http://books.google.com/?id=nIybE0HRvdQC&lt;!--|quote=These poems are 'classical,' i.e. early, ancient; they are also 'classics,' i.e. works that have stood the test of time, the founding works of a whole tradition. Not to know them is not to know a unique and major poetic achievement of Indian civilisation. Early classical Tamil literature (c. 100 BC&amp;ndash;AD 250) consists of the Eight Anthologies (''Eţţuttokai''), the Ten Long Poems (''Pattuppāţţu''), and a grammar called the ''Tolkāppiyam'' or the 'Old Composition.'&amp;nbsp;... The literature of classical Tamil later came to be known as ''Cankam'' (pronounced ''Sangam'') literature.--&gt;}}
* {{Citation|title=Anand Crowned World Champion|date=29 October 2008|publisher=[[Rediff.com|Rediff]]|url=http://www.rediff.com/sports/2008/oct/29anand.htm|accessdate=29 October 2008|ref={{Sfnref|Rediff 2008 b}}}}
* {{Citation|last=Sarma|first=S.|date=1 January 2009|title=A History of Indian Literature|edition=2nd|volume=1|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-8120802643}}
* {{Citation|last=Schwartzberg|first=J.|year=2011|title=India|chapter=Caste|work=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India/46404/Caste|accessdate=17 July 2011}}
* {{Citation|last=Tarlo|first=E.|date=1 September 1996|title=Clothing Matters: Dress and Identity in India|edition=1st|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0226789767|url=http://books.google.com/books?id=ByoTXhXCuyAC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|date=9 August 2010|title=Sawant Shoots Historic Gold at World Championships|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-09/shooting/28278530_1_tejaswini-sawant-50m-rifle-world-shooting-championship|accessdate=25 May 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2010}}|archivedate=11 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811095657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-09/shooting/28278530_1_tejaswini-sawant-50m-rifle-world-shooting-championship}}
* {{Citation|date=11 September 2009|title=India Aims for Center Court|publisher=[[The Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203440104574406704026883502.html|accessdate=29 September 2010|ref={{Sfnref|The Wall Street Journal 2009}}}}
* {{Citation|last=Xavier|first1=L.|date=12 September 2010|title=Sushil Kumar Wins Gold in World Wrestling Championship|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-12/wrestling/28272312_1_sushil-kumar-first-indian-wrestler-semifinal-bout|accessdate=5 October 2010|archivedate=6 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106234140/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-12/wrestling/28272312_1_sushil-kumar-first-indian-wrestler-semifinal-bout}}
* {{Citation|last=Yadav|first=S. S.|last2=McNeil|first2=D.|last3=Stevenson|first3=P. C.|date=23 October 2007|title=Lentil: An Ancient Crop for Modern Times|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|isbn=978-1402063121|url=http://books.google.com/?id=VfT6hZHpXPkC&amp;pg=PA174&lt;!--|quote=But it has been red lentils which have &quot;fed the masses&quot; particularly in the Indian subcontinent. Lentils are a staple food in many regions.--&gt;}}
* {{Citation|last=Zvelebil|first=K. V.|date=1 August 1997|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-9004093652|url=http://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC}}
{{Refend}}
&lt;/div&gt;

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://india.gov.in/ National Portal] of the Government of India
* {{CIA World Factbook link|in|India}}
* {{Dmoz|Regional/Asia/India}}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12557384 India profile] from the [[BBC News]]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India India] ''[[Encyclopædia Britannica]]'' entry
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/india.htm India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317090758/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/india.htm |date=2015-03-17 }} at the [[University of Colorado at Boulder|UCB]] Government Information Library
{{Coord|21|N|78|E|region:IN_type:country_source:dewiki|display=title}}

{{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}}
{{ভাৰত সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিষয়ৰ প্ৰবন্ধ তালিকা}}
{{ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকল}}
{{ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু পুৰস্কাৰ}}
{{এছিয়া}}
{{দক্ষিণ এছিয়াৰ দেশসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰত]]
[[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ]]</text>
      <sha1>opt5a0on3rjevo4c0bk0xvym55bk2hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জুবিন গাৰ্গ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2318</id>
    <revision>
      <id>636144</id>
      <parentid>635837</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50531-73</username>
        <id>51703</id>
      </contributor>
      <comment>/* ২০০৬–২০২৫: 'য়া আলী'ৰ সফলতা, অসমীয়া সংগীত উদ্যোগত অবিৰত সফলতা আৰু পৰৱৰ্তী সময় */</comment>
      <origin>636144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182736" sha1="pkmq5n8h6qq9kpcydo4invbt69og8i9" xml:space="preserve">{{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}}
{{Infobox musical artist
| bgcolour = lightgray 
| name = জুবিন গাৰ্গ
| image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg
| caption = ২০২৫ চনত জুবিন গাৰ্গ 
| image_size = 300px
| birth_date = {{Birth date|1972|11|18}}
| background = solo_singer
| birth_name = জুবিন বৰঠাকুৰ
| alias = {{hlist|গ’ল্ডী&lt;ref&gt;{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|অসমৰ হাৰ্টথ্ৰব|লুইতকণ্ঠ|হামিং সম্ৰাট|জুবিনদা|হিয়াৰ আমঠু&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}&lt;/ref&gt;|সোণটি}}
| birth_place = [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰা]], [[মেঘালয়]], [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}}
| death_date = {{Death date and age|2025|09|19|1972|11|18}}
| death_place=[[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেল]], [[বুকিত মেৰাহ]], [[ছিংগাপুৰৰ কেন্দ্ৰীয় এলেকা]] {{flagicon|Singapore}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| death_cause =
| genre = {{hlist|[[অসমীয়া লোকগীত]]|[[ৰক সংগীত]]|[[বিহুগীত|বিহু]]|[[চলচ্চিত্ৰ]] [[সংগীত]]|[[অসমীয়া গীতি সাহিত্য]]|[[ভাৰতীয় লোক-সংগীত]]}}
| occupation = {{hlist|কণ্ঠশিল্পী|নেপথ্য গায়ক|সংগীত পৰিচালক|সুৰকাৰ|গীতিকাৰ|সংগীত ব্যৱস্থাপক|চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা|পৰিচালক|প্ৰযোজক|বাদ্যযন্ত্ৰী|কবি|সমাজকৰ্মী|অভিনেতা}}
| instrument = {{hlist|কীব’ৰ্ড|গীটাৰ|তবলা|মেণ্ড’লিন|দগৰ|পাৰকিউছন|আদি}}
| nationality = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয়
| Ethnicity = [[অসমীয়া]]
| label = {{hlist|এন.কে. প্ৰডাকশ্যন|ছ’নী মিউজিক|মেগনাছাউণ্ড ৰেকৰ্ড্‌ছ|ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিক গ্ৰুপ|টাইম্‌ছ মিউজিক|টি-ছিৰীজ|জী মিউজিক কোম্পানী|ইৰʼছ নাও|সাৰেগামা|এছ.ভি.এফ.|সুৰিন্দৰ ফিল্ম্‌ছ|ইস্কে মুভীজ|ইক’ মিউজিক|ধ্বনি ৰেকৰ্ড্‌ছ|জুবিন গাৰ্গ মিউজিক|আপোন ৰেকৰ্ড্‌ছ|এ.চি. মাল্টিমিডিয়া|জলীউড নাও মিউজিক}}
| years_active = ১৯৯২ - ২০২৫
| spouse = গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ
| website =
|Birth_name=জুবিন বৰঠাকুৰ|Work=[[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]}}
'''জুবিন গাৰ্গ'''  ({{Lang-en|[[:en:Zubeen Garg|Zubeen Garg]]}}; [[১৮ নৱেম্বৰ]], ১৯৭২ – [[১৯ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৫]]) [[অসম]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী [[সংগীত]] পৰিচালক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, [[অভিনেতা]], চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, [[চলচ্চিত্ৰ]] পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, বাদ্যযন্ত্ৰী, [[কবি]] আৰু সমাজকৰ্মী।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms|title=Zubeen Garg on a different track|last=Ganguly|first=Ruman|date=26 March 2011|work=[[Indiatimes]]|access-date=2 July 2012|archive-date=8 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308021824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-26/news-interviews/29191918_1_zubeen-garg-bengali-films-bengali-version|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]] ([[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]]/[[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]]), [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ বাগানীয়া]], [[হাজং ভাষা|হাজং]], [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]], [[গাৰো ভাষা|গাৰো]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], [[পাতিৰাভা]], [[ডিমাচা ভাষা|ডিমাচা]], [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]], [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[আদি ভাষা|আদি]], [[গালো ভাষা|গালো]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[নিচি ভাষা|নিচি]], [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]], [[সিন্ধী]], [[উৰ্দু]] ইত্যাদি বিভিন্ন [[ভাষা|ভাষাত]] তেওঁ‌ কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Zubeen's arrived|url=https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|access-date=10 January 2021|work=The Pioneer|language=en|date=26 May 2013|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|url-status=live|archivedate=4 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Singer Zubeen Garg hospitalised after head injury |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |work=The Indian Express |date=20 July 2022 |access-date=12 February 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327154132/https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

১৯৯২ চনত জুবিনৰ প্ৰথমটো এলবাম ''[[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]]'' মুক্তি পোৱাৰ&lt;ref name=&quot;futuresounds1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika at futuresounds.com | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}&lt;/ref&gt; লগে লগে পেছাদাৰী সংগীত জগতখনৰ সৈতে জুবিন জড়িত হৈ পৰে। 

[[বাংলা]] চলচ্চিত্ৰ ''শুধু তুমি''ৰ কাৰণে জুবিনে ২০০৫ চনত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] ''য়া আলি'' গীতটোৰ বাবে জুবিনে ২০০৬ চনত ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড (GIFA)'' আৰু ''ষ্টাৰডাষ্ট এৱাৰ্ড''ত ''শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (পুৰুষ)'' বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ''Echoes of Silence'' (ইংৰাজী-খাচী) ছবিৰ বাবে ''শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক'' হিচাপে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (ৰজত কমল)]] লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Assam shines with five honours at 71st National Film Awards |url=https://assamtribune.com/assam/assam-shines-with-five-honours-at-71st-national-film-awards-1587082 |website=The Assam Tribune |date=2 August 2025 |access-date=6 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; আধুনিক অসমীয়া সংগীতত নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২০১৪ চনত জুবিন গাৰ্গলৈ [[ৰেনেছাঁ অসম বঁটা]] আগবঢ়োৱা হয়।&lt;ref name=&quot;amarasom&quot;&gt;{{cite web | title=জুবিন গাৰ্গলৈ ৰেনেছাঁ অসম বঁটা | publisher=[[আমাৰ অসম]] | date=১৩ মাৰ্চ ২০১৫ | accessdate=১৪ মাৰ্চ২০১৫}}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনৰ ২৭ মে’ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (USTM) য়ে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনত [[বেলতলা]] বহাগী উৎসৱ সমিতিয়ে তেওঁক জীৱনজোৰা সাধনাৰ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]] বঁটা প্ৰদান কৰে। 

জুবিন গাৰ্গ বহুবাদ্যযন্ত্ৰী। তেওঁ বহুকেইবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ বজাব জানিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আনন্দলহৰী, [[ঢোল]], [[দোতোৰা]], ড্ৰাম, [[গীটাৰ]], হাৰমনিকা, [[হাৰমনিয়াম]], মেণ্ড’লিন, কীব’ৰ্ড, [[তবলা]] আৰু একাধিক পাৰকিউছন বাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত। অসমৰ সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিকপ্ৰাপ্ত কণ্ঠশিল্পীসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|url-access=limited|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

প্ৰায় ৩৩ বছৰজোৰা তেওঁৰ কেৰিয়াৰত জুবিন গাৰ্গে ৪০টা ভাষাত ৩৮,০০০তকৈও অধিক [[গীত]] বাণীবদ্ধ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Deb|first1=Abhijit|title=From 'Anamika' to 'Ya Ali': Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html|access-date=23 September 2025|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=19 September 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰ‌ত [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰত]] জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়।

==বংশ আৰু পৰিয়াল==
১৯৭২ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰাত]] জুবিন গাৰ্গৰ জন্ম হয়।&lt;ref name=&quot;Birthday&quot;&gt;{{cite news |last1=Borkotoky |first1=Tonmoy |title=Zubeen Garg turns 48; fans shower him with birthday wishes |url=https://www.newslivetv.com/assam/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |access-date=20 November 2019 |work=News Live TV |date=18 November 2019 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011231758/https://newslivetv.com/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rockstar with a humane heart – Zubeen Garg turns 48 today – Sentinelassam |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |access-date=18 November 2020 |work=The Sentinel |date=18 November 2020 |language=en |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118051439/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; জুবিনৰ পিতৃৰ নাম হৈছে মোহিনীমোহন বৰঠাকুৰ (ছদ্মনাম: কপিল ঠাকুৰ) আৰু মাতৃ স্বৰ্গীয় ইলি বৰঠাকুৰ (বিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ইলি অধ্যাপক)।&lt;ref name=&quot;Apr2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Parashar |first1=Utpal |date=29 July 2019 |title='These Brahmins should be killed,' says Assam singer Zubeen Garg; cases filed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |work=Hindustan Times |access-date=12 April 2022 |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115111218/https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sharma |first1=Dristi |title=How Singer Zubeen Garg Got His Name |url=https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155 |access-date=20 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat And First Hindi Song|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-access=subscription |access-date=25 September 2025 |work=[[The Indian Express]] |date=22 April 2013 |language=en |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227233959/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zubeen Garg Biography, Zubeen Garg Profile - entertainment.oneindia.in |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |website=[[Oneindia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 August 2013 |language=en |archivedate=12 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why Jibon Borthakur Chose to Become Zubeen Garg |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |access-date=25 September 2025 |work=[[Pratidin Time]] |date=20 September 2025 |language=en |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005162156/https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ইলি অধ্যাপকৰ ঘৰ যোৰহাটৰ পুলিবৰৰ ভাতেমৰা গাঁৱত আছিল। কপিল ঠাকুৰ ২৪ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু বিয়াৰ পাছত কপিল ঠাকুৰৰ লগত থাকিবলৈ ইলি অধ্যাপক তুৰালৈ গৈছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)&quot;&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=২ |language=as}}&lt;/ref&gt; তুৰাৰ অসামৰিক চিকিৎসালয়তে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান জুবিনৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)&quot;&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৩ |language=as}}&lt;/ref&gt; জুবিনৰ প্ৰকৃত নাম জুবিন বৰঠাকুৰ। প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ জুবিন মেহতাৰ নামত জুবিনৰ নাম ৰখা হৈছিল আৰু পাছত ''গাৰ্গ'' গোত্ৰ নামটো জুবিন গাৰ্গে প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাৰ সময়ত নিজেই সংযোজন কৰি ল'লে। সংগীত জগততো তেওঁ‌ জুবিন গাৰ্গৰূপে পৰিচিত হৈছিল। জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰতিপালনত সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ মাহীয়েক কুনি গৈ তুৰাত কিছুদিন আছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)&quot;/&gt; 

জুবিনৰ পিতৃ-পৰিয়াল মূলতে [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ জিলাৰ]] [[জাঁজী|জাঁজীৰ]] অন্তৰ্গত তামোলীছিগা গাঁৱৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত শিক্ষা আৰু চাকৰিৰ সন্ধানত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো যোৰহাট পাইছিলহি। যোৰহাটত তেওঁলোক ভাৰাঘৰত আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=১ |language=as}}&lt;/ref&gt; প্ৰথমতে কপিল ঠাকুৰে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত কেৰাণীৰ চাকৰিত কৰিছিল আৰু পুৱা-গধূলি কেইটামান টিউচন কৰিছিল। কপিল ঠাকুৰে কলা শাখাত স্নাতক উত্তীৰ্ণ হৈছিল যদিও অৰ্থাভাৱত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰিলে। কিন্তু তেওঁ কোনোপধ্যেই ভাই-ভনী আৰু নিজৰ শিক্ষা যতি পৰিবলৈ দিয়া নাছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)&quot;/&gt; চাকৰিৰ সন্ধান কৰি থাকোঁতেই তেওঁ তুৰাত বৰ্তমানতকৈ ভাল চাকৰি এটা পালে। আৰু তাতে ৪০ টকাত এটা ৰুম ভাৰালৈ লৈ থাকিবলৈ ল'লে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অধিক পঢ়া-শুনা কৰি অসম লোকসেৱা আয়োগৰ পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয় আৰু সেইসূত্ৰে শ্ৰম বিভাগত নিজ দায়িত্ব পালন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মাটিৰ হাকিম হিচাপে (বৰ্তমানৰ চাৰ্কোল অফিচাৰ) কৰিমগঞ্জলৈ বদলি হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫ |language=as}}&lt;/ref&gt; আৰু চাকৰি-জীৱনৰ প্ৰথমছোৱাত সঘনাই ইঠাই-সিঠাইলৈ বদলি হ’বলগীয়া হৈছিল। সেয়ে কণমানি জুবিনৰ ল’ৰালি বিভিন্ন ঠাইৰ ভিন্ন অভিজ্ঞতাৰে ভৰ-পূৰ আছিল। জুবিনৰ পিতৃয়ে ''কপিল ঠাকুৰ''ৰ ছদ্মনামত কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ আৰু উপন্যাস লিখিছে। জুবিনৰ মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰ এগৰাকী দক্ষ নৃত্যশিল্পী, অভিনেত্ৰী আৰু সু-গায়িকা আছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ প্ৰতিভাক পেছা হিচাপে লোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ‌ কণমানি জুবিনক ঘৰতেই সকলো কলা শিকোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। জুবিনে মাতৃকেই নিজৰ জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ২০০০ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত ইলি বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৬৭ |language=as}}&lt;/ref&gt; জুবিনৰ ভগ্নী দুগৰাকী: [[জংকী বৰঠাকুৰ]] আৰু পামী বৰঠাকুৰ। জংকী এগৰাকী গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী আছিল। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে ২০০২ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত [[তেজপুৰ|তেজপুৰৰ]] বালিপাৰাত ঘটা এটা শোকাৱহ মটৰ দুৰ্ঘটনাত জংকীৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref name=&quot;india.com&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.india.com/entertainment/how-zubeen-gargs-sister-jongki-barthakurs-untimely-death-shaped-his-musical-journey-8086747/ | title=How Zubeen Garg’s sister Jongki Barthakur’s untimely death shaped his musical journey | publisher=India.com | date=7 September, 2025 | accessdate=7 October 2025 | author=Mehzabeen, Mallika}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পাছতে জুবিনে জংকীৰ স্মৃতিত ''শিশু'' নামৰ এটা এলবাম মুক্তি দিয়ে। আনগৰাকী ভগ্নী ড॰ পামী বৰঠাকুৰ এগৰাকী অধ্যাপক। ড॰ বৰঠাকুৰে ''সাংগীতিক ভূগোল''ত গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট অৰ্জন কৰিছে। তেওঁ বৰ্তমান অসমস্থিত ৰয়েল গ্ল’বেল বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত।&lt;ref name=&quot; RGU&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.rgu.ac/faculty-palme-borthakur | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=Royal Global University | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USTM&quot;&gt;{{cite web | url=https://ustm.ac.in/32359-2/ | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=USTM | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt; ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গ গৰিমা শইকীয়াৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Desk|first=TOI Entertainment|title=Who is Garima Saikia Garg? Meet wife of late singer Zubeen Garg and acclaimed costume designer|website=The Times of India|date=2025-09-19|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/who-is-garima-saikia-garg-meet-wife-of-late-singer-zubeen-garg-and-acclaimed-costume-designer/articleshow/123999749.cms|access-date=2025-09-22}}&lt;/ref&gt;

== শিক্ষা ==
পিতৃৰ চাকৰিসূত্ৰে জুবিন গাৰ্গৰ শিশুকাল একাধিক ঠাইত বিস্তৃত হৈ আছিল। তুৰাত জন্ম হোৱা শিশু জুবিনে শৈশৱৰ দুবছৰ তেজপুৰত কটায়। ইয়াৰ পাছত পৰিয়ালটো যোৰহাটলৈ অহাত তেওঁক চিনামৰাৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ স্কুল 'কাৰ্মেল'ত নামভৰ্তি কৰাই দিয়া হ’ল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৪ |language=as}}&lt;/ref&gt;

===কৰিমগঞ্জত===
ইয়াৰ পাছত পিতৃৰ চাকৰি পুনৰ বদলি হোৱাত তেওঁলোক কৰিমগঞ্জলৈ যাবলগীয়া হয়। পিতৃ কপিল ঠাকুৰে এইবাৰ হাকিম হিচাপে কৰিমগঞ্জত যোগদান কৰিলে। কৰিমগঞ্জত তেওঁলোক আঠ বছৰ থাকে। পিতৃৰ দৃষ্টিত শিশু অৱস্থাত জুবিন ''দুষ্ট আৰু খট্‌খটীয়া'' হিচাপে পৰিচিত আছিল। কৰিমগঞ্জৰ বঙালী সমাজৰ মাজত থাকি তেওঁলোকে বঙালী জীৱনৰ লগত মিলি যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ঘৰৰ আৰু বাহিৰত লগ পোৱা অসমীয়া মানুহৰ বাহিৰে বাকী সকলোতে তেওঁলোকে কৰিমগঞ্জৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|ছিলঠীয়া বঙালী]] ভাষাতেই কথা পাতিছিল। জুবিনেও সৰুৰেপৰা বাংলা ভাষা আয়ত্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৬ |language=as}}&lt;/ref&gt; পিতৃৰ এই সম্পৰ্কত ভাষ্য এনেধৰণৰ—&lt;blockquote&gt;কৰিমগঞ্জৰ বাংলাটো আচলতে ছিলঠীয়া বাংলা। অসমৰ কামৰূপীয়া ভাষাৰ দৰে। জুবিনো সৰুৰেপৰা বাংলাভাষী হৈ উঠিল। বঙালী সমাজৰ লগত উঠা-বহা, ফুৰা-চকা কৰি তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথ, নজৰুল আদিৰ লগত এসময়ত ভালদৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।&lt;/blockquote&gt;

কৰিমগঞ্জত থকা প্ৰথমটো বছৰতেই জুবিনক তাৰ একমাত্ৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয় &quot;প্ৰান্তিক কিণ্ডাৰগাৰ্টেন&quot;ত নাম লিখাই দিয়া হ’ল। ইয়াৰ পাছত তেওঁক কৰিমগঞ্জৰ হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰোৱা হয়। শৈশৱৰ সময়ছোৱাত জুবিন গাৰ্গৰ [[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনৰ]] ছবিবোৰ প্ৰিয় আছিল। আৰু অমিতাভ বচ্চনৰ অনুকৰণৰ তেওঁ থ্ৰি-পীচ ছ্যুট পিন্ধিছিল। গানৰ প্ৰতি তেওঁৰ ধাউতি দিনক-দিনে বাঢ়ি অহা দেখি জুবিনক কৰিমগঞ্জৰ বিশিষ্ট তবলাবাদক ৰবীন বেনাৰ্জীৰ অধীনত [[তবলা]] শিকিবলৈ দিয়া হ’ল। পিতৃয়ে কৰিমগঞ্জৰ যাত্ৰা-দল ''শিল্পী-তীৰ্থ''ৰ সৈতে জড়িত হৈ এটা বছৰতে তিনিখন যাত্ৰা কৰিছিল; য’ত জুবিন গাৰ্গে তেওঁক সংগ দিছিল। আনহাতে বিদ্যালয়ত বছৰেকীয়া উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে তবলা বাদন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৭ |language=as}}&lt;/ref&gt;

বানপীড়িত কৰিমগঞ্জত বান-সাহায্যৰ কাম আৰু নিৰ্বাচনৰ কামত ব্যস্ত হ’বলগীয়া হোৱা হেতুকে কপিল ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি কেতিয়াবা প্ৰয়োজনীয় ধ্যান দিব পৰা নাছিল। তেনেস্থলত পত্নী ইলি বৰঠাকুৰে সন্তানৰ যত্ন লৈছিল। জুবিন গাৰ্গ আৰু জংকীক প্ৰাথমিক গান শিকোৱাৰ দায়িত্ব মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰে লৈছিল। কৰিমগঞ্জত প্ৰায় আঠ বছৰ কটাই তেওঁলোক বিজনীলৈ আহে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৮ |language=as}}&lt;/ref&gt;

জুবিনে জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি নিজৰ মাতৃকেই বিবেচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত জুবিনে গুৰু ৰমণী ৰায়ৰ ওচৰত অসমীয়া লোক-সংগীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ তামোলপুৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা মেট্ৰিক পাছ কৰিছিল। [[যোৰহাট|যোৰহাটৰ]] [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ]] ছাত্ৰ জুবিনে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীলৈ]] স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ গুচি অহাৰ পাছত গুৱাহাটীৰ [[ভোলানাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত]] স্নাতক বিজ্ঞান শাখাত নামভৰ্তি কৰে। কিন্তু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনৰ লগত সম্পূৰ্ণৰূপে নিজকে নিয়োজিত কৰিব লগা হোৱাত তেওঁ কলেজীয়া শিক্ষা আধৰুৱা হৈ ৰয়। 

==কণ্ঠশিল্পী হিচাপে==
=== ১৯৯২-১৯৯৫: সংগীতশিল্পী হিচাপে যাত্ৰাৰম্ভ ===
বি. বৰুৱা কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই, ১৯৯২ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত যুৱ মহোৎসৱত পাশ্চাত্য সংগীত শাখাত একক পৰিৱেশনত স্বৰ্ণ পদক অৰ্জন কৰাটোৱেই আছিল জুবিনৰ জীৱনৰ টাৰ্নিং পইণ্ট। ইয়াতেই জুবিনে কণ্ঠশিল্পীৰূপে জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সফলতা আৰু বিশ্বাসৰ সোৱাদ পায়। ১৯৯৩ চনৰ দুৰ্গা পূজাৰ ষষ্ঠীৰদিনা এন কে প্ৰডাকচনে পৰিৱেশন কৰা প্ৰথম এলবাম ''অনামিকা'' মুক্তি হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ পেছাদাৰী সংগীত জগতখনত সোমাই পৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৩৭ |language=as}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰথম বাণীবদ্ধ হোৱা গীত দুটা আছিল— ''তুমি জানো পাৰিবা সোণ'' আৰু ''তুমি জোনাকী সুবাস''। এই গীতদুটা তেওঁ ''ঋতু'' নামৰ এলবামটোৰ বাবে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৯৩ চন পৰ্যন্ত এইটো এলবামে মুক্তি পোৱা নাছিল। ''অনামিকা'' এলবামটোৱে অগতানুগতিকতাৰ বাবে অতি কম সময়তেই সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতত ই‌ন্‌ষ্টেণ্ট হিটৰূপে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰিছিল। ১৯৯৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা বলীউডৰ ভক্তিমূলক কণ্ঠশিল্পী [[অনুৰাধা পৌডৱাল]] আৰু উৎপল শৰ্মাই গোৱা অসমীয়া এলবাম ''অনুৰাধাত'' তেওঁ প্ৰথমে গীতিকাৰ আৰু সংগীত সুৰকাৰ হিচাপে অৱদান আগবঢ়াইছিল, যাৰ ফলত তেওঁ প্ৰথম এলবাম হিচাপে চিহ্নিত হৈছিল য’ত তেওঁ কোনো ধৰণৰ কণ্ঠদান কৰা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত তেওঁ ''সপোনৰ সুৰ'' (১৯৯২), ''জোনাকী মন'' (১৯৯৩), ''মায়া'' (১৯৯৪), ''আশা'' (১৯৯৫)কে প্ৰমুখ্য কৰি ভালেমান এলবাম মুকলি কৰে। &lt;ref&gt;{{Citation |title=Xopunor Xur - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=6 November 2023 |url=https://www.jiosaavn.com/album/xopunor-xur/0VAyq8SQg0Q_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asha • Future Sounds |url=https://www.futuresounds.in/store/asha/ |access-date=21 September 2025 |website=Future Sounds |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Junaki Mon - Zubeen Garg, Jonki - Download or Listen Free - JioSaavn |date=18 July 2009 |url=https://www.jiosaavn.com/album/junaki-mon/ovJnC-NY70c_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maya (Original) by Zubeen Garg on Apple Music |date=8 May 2021 |url=https://music.apple.com/ca/album/maya-original/1580812170 |access-date=21 September 2025 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৫ চনত মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ ''উজান পিৰীতি'' নামৰ ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱা এটি [[বিহু|বিহুৰ]] এলবাম মুকলি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Saikia|first=Montu|title=Zubeen Garg: Jibanar Para Ganaloi|publisher=Chandra Prakash|location=Guwahati|year=2009|page=97|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684|language=Assamese}}&lt;/ref&gt;

=== ১৯৯৫-১৯৯৭: বলীউড কণ্ঠশিল্পী কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা ===
কুৰি শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ মাজভাগতে জুবিন গাৰ্গে [[বলিউড]] সংগীত জগতত কাম কৰিবলৈ [[মুম্বাই]]লৈ গুচি যায় আৰু তাৰপৰাই তেওঁৰ প্ৰথম ইণ্ডীপপ একক এলবাম ''চান্দনী ৰাত'' প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{Citation|title=Chandni Raat by Zubeen Garg|date=9 October 2015|url=https://music.apple.com/us/album/chandni-raat/1048576498|language=en-US|access-date=24 October 2022}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৫ চনৰ শেষৰ ফালে [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]ক লগ পাই তেওঁৰ তেতিয়াৰ আগন্তুক অসমীয়া এলবাম ''জুবিনৰ গান''ৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰথম গীত &quot;উজাগৰি নিশাৰ উতলা মন&quot; ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহালক্ষ্মী আয়াৰৰ প্ৰথম এলবাম হিচাপে মুক্তি লাভ কৰিছিল। &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518193251/https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|title=জুবিনৰ কথা কৈ আৱেগিক মহালক্ষ্মী, কেৱল মহালক্ষ্মীৰ বাবেই জুবিনে লিখিছিল এই গান, মহালক্ষ্মীয়ে ক’লে বহু কথা... বহু কাহিনী...! আজি সন্ধিয়া ৭.৫০ বজাত ‘সুৰৰ সোপানে সোপানে|last1=Bhagwati|first1=Nabajit|date=18 November 2025|archive-date=18 May 2026|work=News18 Assam Northeast}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/31638328-Zubeen-Garg-Mahalakshmi-Hema-Zubeenor-Gaan|title=জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী*, হেমা* – জুবিনৰ গান|website=Discogs}}&lt;/ref&gt; পাছলৈ তেওঁ ''চন্দা (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ১ (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ২ (১৯৯৭),'' ''জলৱা (১৯৯৮)'', আদি একাধিক হিন্দী এলবাম আৰু ৰিমিক্স বাণীবদ্ধ কৰে। ১৯৯৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ অতি সোনকালে মুক্তি পাবলগীয়া হিন্দী এলবাম ''দুনিয়া''ৰ বাবে &quot;মেইনে দেখে হে সভি ৰং দুনিয়া কে&quot; গীতটোৰ আৰম্ভণিৰ গীটাৰ বজাইছিল আৰু এইদৰে তেওঁৰ কণ্ঠ, কথা, সুৰ, আৰু সংগীত অবিহনে তেওঁৰ প্ৰথম এলবাম বা গীত হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। প্ৰথমে এই গীতটো [[আশা ভোছলে]]ই গোৱাৰ উদ্দেশ্য আছিল, কিন্তু, তেওঁৰ ব্যস্ততাৰ বাবে তেওঁৰ ঠাইত বলীউডৰ কণ্ঠশিল্পী ৰাগেশ্বৰী গীতটো গাইছিল। এই এলবামটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 September 2025|title=Who Was Singer Zubeen Garg? All About His Popular Songs, Family, Achievements|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/who-was-singer-zubeen-garg-who-died-at-52-all-about-his-popular-songs-family-achievements-article-152855099|access-date=22 September 2025|work=Times Now}}&lt;/ref&gt;

=== ১৯৯৭-১৯৯৮: প্ৰথম বাংলা এলবাম আৰু প্ৰথম সহোদৰ এলবাম ===
বলীউড আৰু অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগত গান গোৱাৰ সমান্তৰালকৈ ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ বাংলা সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে য'ত তেওঁ প্ৰথম বাংলা এলবাম ''সুৰেৰ উপহাৰ'' মুকলি কৰে য'ত মৌচুমী চহৰীয়াৰ মুখ্য সহশিল্পী আৰু মিলি বৰুৱা আৰু [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী|সাগৰিকা]]ৰ পটভূমি কণ্ঠদান কৰা হয়, যি [[শান|চান]]ৰ ভগ্নী।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36797428-Zubeen-Maushumi-Surer-Upahar|title=জুবিন, মৌচুমী – সুৰেৰ উপহাৰ (কেছেট)|website=Discogs}}&lt;/ref&gt; পিছৰ এমাহৰ ভিতৰত, তেওঁ ভগ্নী আৰু তেতিয়াই নৱাগত সহ-কণ্ঠশিল্পী জংকী বৰঠাকুৰক লৈ তেওঁৰ ''মুক্তি'' এলবামও মুকলি কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰথম অসমীয়া ভাই-ভনীৰ যুটি এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু তেওঁলোকে নাজিয়া-জোহেব আৰু চান-সাগৰিকাৰ পৰা প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/35341735-Zubeen-Jonkie-Mukti|title=জুবিন, জংকি - মুক্তি (কেছেট)|website=Discogs}}&lt;/ref&gt; এই এলবামটোও অডিঅ চিডি ফৰ্মেটত মুক্তি পোৱা প্ৰথম অসমীয়া এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ আগতে অসমত বজাৰ আৰু অডিঅ' চিডি ফৰ্মেটত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথমটো এলবাম আছিল: চানৰ প্ৰথম এলবাম ''লাভ-অলজি'' আৰু ৰাগেশ্বৰীৰ প্ৰথম এলবাম ''দুনিয়া'', যিটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল।

=== ১৯৯৮-২০০৩: নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ, দ্বিতীয় ইণ্ডিপপ এলবাম আৰু তেওঁৰ প্ৰথম ব্ৰেকথ্ৰু অসমীয়া এলবাম ===
তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল ''পুৰাণী কবৰ'' (১৯৯৮) ছবিখনত, য'ত তেওঁ দুটা গীত গাইছিল: &quot;কুচ তো কাহো&quot; আৰু &quot;দিল মেৰা চুৰয়া এক হাছিনা&quot;। পৰৱৰ্তী কেইমাহমানৰ ভিতৰতে ''[[যৌৱনে আমনি কৰে]]'' ছবিত দেখা পোৱা প্ৰথমটো অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ গীত &quot;বুকু দুৰু দুৰু&quot; গাইছিল। ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো ইণ্ডিপপ এলবাম ''ইউহি কভি'' মুকলি কৰিছিল, য'ত তেতিয়াই নৱাগত অভিনেত্ৰী ভূমিকা চাওলাক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল আৰু ভাৰতৰ চেনেল ভি আৰু এমটিভি মিউজিক চেনেলত প্ৰচাৰিত এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ'। 

তেওঁ ''দিল ছে'' (১৯৯৮), ''ড’লি ছজা কে ৰখনা'' (১৯৯৮), ''মৰম নদীৰ গাভৰু গাত'' (১৯৯৯), ''[[বুকুৰ মাজত জ্বলে]]'' (১৯৯৯), ''[[হিয়া দিয়া নিয়া]]'' (২০০০), ''ফিজা'' (২০০০) আদি হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত গাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|title=About Zubeen Garg|website=bollywoodmdb.com|access-date=30 April 2017|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083834/http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

২০০০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত গাৰ্গে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী অসমীয়া এলবাম ''পাখি'' মুকলি কৰে কাৰণ এই এলবামটো ২০০০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মৃত্যু হোৱা তেওঁৰ মাতৃৰ নামত উৎসৰ্গিত কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই এলবামটো অসমত তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল।

২০০২ চনত তেওঁ কে কে আৰু সুনীতা ৰাৱে গোৱা &quot;মুঝে প্যায়াৰ হো গয়া&quot; নামৰ এটা হিন্দী গীত ৰচনা কৰে যিটো ইণ্ডিপপ এলবাম/টেলিভিছন শ্ব' ''চেনেল ভি জামিনত'' দেখা যায়। সেই বছৰতে তেওঁ ''কান্তে'' ছবিৰ তিনিটা গীত গাইছিল।

২০০৩ চনত তেওঁ ''মুদ্দা – দি ইছ্যু'' চিনেমাৰ &quot;ছপ্নে ছাৰে&quot; আৰু &quot;খোৱাবৌ কী&quot;, ''চুপকে ছে'' চিনেমাৰ &quot;মাংগো অগৰ দিল ছে ত’ খুদা&quot;, ''মুম্বাই ছে আয়া মেৰা দৌস্ত'' চিনেমাৰ &quot;হোলী ৰে&quot; আৰু ''জাল: দা ট্ৰেপ'' চিনেমাৰ &quot;জ’ প্যাৰ তুমনে&quot; গীত গাইছিল।&lt;ref&gt;{{Citation|last=Array|title=Jo Pyar Tumne (Jaal – The Trap / Soundtrack Version) (Full Song) – KK, K. S. Chithra – Download or Listen Free – JioSaavn|date=14 August 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|access-date=8 March 2020|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181601/https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ২০০৩–২০০৬: বাংলা ভাষাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ আৰু তেওঁৰ একক এলবাম ''যন্ত্ৰ'' ===
২০০৩ চনত [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] সংগীত জগতত জুবিন গাৰ্গৰ অভিষেক ঘটে, য’ত তেওঁ ''মন'' চিনামাত &quot;অ মন বোলাকা&quot; আৰু &quot;অভিলাশী মনে&quot; নামৰ দুটা গীত গাইছিল। পাছৰ বছৰত তেওঁ ''শুধু তুমি'' চিনামাত তিনিটা গীত গীত গায় আৰু ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰে।&lt;ref&gt;{{Citation|last=Array|title=Ektuku Chhoan Lage (Shudhu Tumi / Soundtrack Version) (Full Song) – Zubeen Garg – Download or Listen Free – JioSaavn|date=5 October 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/ektuku-chhoan-lage-shudhu-tumi--soundtrack-version/NA48ZSFaelc|access-date=8 March 2020}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ সহ-কণ্ঠশিল্পী অবিহনে তেওঁৰ অসমীয়া এলবাম ''যন্ত্ৰ'' মুকলি কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবামৰ লগতে তেতিয়ালৈকে সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া অচলচ্চিত্ৰ এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০০৫ চনত তেওঁ ''প্ৰেমী'' নামৰ বাংলা চিনেমাখনত &quot;অ’ বন্ধুৰে&quot; আৰু &quot;লাগেনা ভালো&quot; গাইছিল। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/27085053-Zubeen-Garg-Jantra|title=জুবিন গাৰ্গ - যন্ত্ৰ (কেছেট}}&lt;/ref&gt;

=== ২০০৬–২০২৫: 'য়া আলী'ৰ সফলতা, অসমীয়া সংগীত উদ্যোগত অবিৰত সফলতা আৰু পৰৱৰ্তী সময়===
[[চিত্ৰ:Zubeen Garg in Audio Release of &quot;Zindagi&quot;.jpg|thumb|240x180px|২০০৭ চনত জিন্দেগী নামৰ চিনেমাখনৰ অডিঅ' মুক্তিৰ সময়ত গাৰ্গ]]
[[File:Zubin &amp; Zublee mesmerising the crowd with their iconic live performance of “Anuradha”.jpg|thumb|'অনুৰাধা' গীতৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গ আৰু [[জুবলী বৰুৱা]]ই দৰ্শকক সুকীয়া অনুভূতি প্ৰদান কৰে। ]]
''গেংষ্টাৰ'' চিনেমাখনৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গে বলীউডত সৰ্বাধিক পৰিচিতি লাভ কৰে। ইয়াত তেওঁ &quot;য়া আলী&quot; গীতটো গাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=মিউজিক হিটছ ২০০০–২০০৯|trans-title=Music Hits 2000-2009|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5|website=Boxofficeindia.com|access-date=30 April 2017|date=22 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122120910/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5|archive-date=22 January 2009|archivedate=15 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5&amp;PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এই গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ ২০০৬ চনত শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড্‌ছ (GIFA)'' লাভ কৰে। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী হিন্দী এলবাম ''জিন্দেগী'' ২০০৭ চনত মুক্তি পায়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=জুবিনৰ অভিলাষী হয়|trans-title=Zubeen gets ambitius|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20250215092432/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|date=30 August 2007|archive-date=15 February 2025|access-date=12 July 2026|website=Times of India|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০০৮ চনৰ আৰম্ভণিতে গাৰ্গে কুমাৰ ভবেশৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি তেওঁলোকৰ &quot;কামৰূপীয়া ছোৱালী&quot; গীতটো ৰেকৰ্ডিং কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=কামৰূপীয়া ছোৱালী|url=https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113014/https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-date=12 July 2026|website=YouTube|date=6 November 2019|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=
কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ ভিডিঅ' গীত - কুমাৰ ভৱেশ আৰু জুবিন গাৰ্গ|trans-title=Kamrupia Suwali oi video song - Kumar Bhabesh and Zubeen Garg|url=https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113359/https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|date=12 June 2019|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ মাজভাগত তেওঁৰ প্ৰথম নাট্য গীত &quot;তুমি দুচকুতে কাজল ললে&quot; ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ''হেংগুল থিয়েটাৰ''ত অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web|title=তুমি দুচকুতে কাজল ললে - হেঙুল থিয়েটাৰ ২০০৮-০৯ - জুবিন গাৰ্গ - অফিচিয়েল অডিঅ'| trans-title=TUMI DUSOKUTE KAJOL LOLE - Hengool Theatre 2008-09 - Zubeen Garg - Official Audio|url=https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113725/https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-date=12 July 2026|date=2 November 2022|website=YouTube|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ আন এক একক এলবাম ''ৰুমাল'' মুকলি কৰে, য'ত &quot;দুপৰৰ মোহনাত, &quot;ৰুমাল ৰুমাল&quot;, &quot;অমানিশা সাৰে আছে&quot; ইত্যাদি হিট গীতসমূহ সন্নিবিষ্ট কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুকলি|trans-title=Zubeen Garg launches new album |url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006201345/http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-date=6 October 2008|publisher=radioandmusic|date=4 October 2008|access-date=12 July 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ ''মন মানে না'' চিনেমাৰ &quot;মন মানে না&quot;, ''চিৰোদিনী তুমি যে'' আমাৰ চিনেমাৰ &quot;পিয়া ৰে পিয়া ৰে&quot;, আৰু ''লাভ'' ''ষ্টৰী'' চিনেমাৰ &quot;মন জেতে চায় শুধু&quot; আদি কেইবাটাও বঙালী গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে।

২০১২ চনত গাৰ্গে তেওঁৰ ২০ বছৰীয়া সংগীত যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তেওঁৰ ছটা এলবাম মুকলি কৰে, প্ৰথমখন আছিল ২০১২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুক্তি পোৱা ''ৰুণজুন'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=ৰুণজুন - অডিঅ' মুক্তি অনুষ্ঠান - জুবিন গাৰ্গ LIVE - ৰুণজুন নুপুৰে মাতে|trans-title=RunJun - Audio Release Ceremony - Zubeen Garg Live - Runjun Nupure Mate|url=https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125633/https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/?rdid=KNUh2Dc8wOe81fX8|archive-date=12 July 2026|last1=Bordoloi|first1=Bhaskar Kshyp|date=8 January 2012|website=Facebook}}&lt;/ref&gt; দ্বিতীয়খন আছিল ২০১২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মুক্তি পোৱা ''সোণালী মন'', তৃতীয়খন আছিল ২০১২ চনৰ জুন মাহত মুক্তি পোৱা ''মনে মনে'', চতুৰ্থখন আছিল ২০১২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''মুকুতা'', পঞ্চমখন আছিল ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''ৰক'' আৰু ষষ্ঠখন আছিল ডিচেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''কেনভাছ''। ''ৰক'' এলবামটোত মুঠ চৈধ্যটা গীত আছে, যাৰ ফলত ই আজিলৈকে তেওঁৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া এলবাম।&lt;ref&gt;{{cite web|title=জুবিন গাৰ্গ - ৰক চিডি (এলবাম, ষ্টেৰিঅ') ২০১২|trans-title=Zubeen Garg - Rock CD (Album, Stereo) 2012|url=https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125827/https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;

২০১৩ চনত তেওঁৰ অন্তিম হিন্দী এলবাম ''[[পাকীজা_(শ্ৰব্য_এলবাম)|পাকিজা]]'' মুকলি কৰে, য'ত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে গাইছিল, লিখিছিল, আৰু সুৰ কৰিছিল। এই এলবামটো অৰুণাচল প্ৰদেশত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মিউজিক ভিডিঅ’ও হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130184827/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|url-status=live|archive-date=30 November 2024|title=জুবিন গাৰ্গৰ শেহতীয়া হিন্দী এলবাম|trans-title=Zubeen Garg’s latest Hindi Album|access-date=12 July 2026|date=28 April 2013|work=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.assamtimes.org/node/8184|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606020858/www.assamtimes.org/node/8184|title=পাকিজাঃ জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুক্তি|trans-title=Pakeeza: Zubeen Garg's new album released|archive-date=6 June 2013|accessdate=15 September 2014|work=Assam Times|date=14 April 2013|first=Koushik |last=Hazarika|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; একে বছৰতে তেওঁ ৯০ৰ দশকৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ইণ্ডিপপ কন্ঠশিল্পী [[আলিছা চিনাই]]ৰ সৈতে &quot;দিল টু হি বাটা&quot; ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিখন যিটো ''কৃষ ৩'' ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title='য়া আলী' পোষ্ট, বলীউডৰ বিষয়ে নিৰ্বাচিত: জুবিন|trans-title=Post 'Ya Ali', selective about Bollywood: Zubeen|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|date=10 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107132806/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|archive-date=7 January 2023|access-date=12 July 2026|website=The Times of India|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== মঞ্চৰ সংগীতানুষ্ঠান ==
[[File:Zubeen_EUphuism.JPG|thumb|২০১১ চনত এখন সংগীতানুষ্ঠানত পৰিৱেশনৰত জুবিন গাৰ্গ]]
সমগ্ৰ অসমৰ বিহু অনুষ্ঠান আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে কেৱল অসমীয়া গীতেই নহয়, হিন্দী, বঙালী, আৰু অন্যান্য ভাষাতো গীত গাইছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বহিঃৰাজ্যত তেওঁ অসমীয়া আৰু ভাৰতীয় সংগীতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। উল্লেখযোগ্য যে, তেওঁ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগোত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল, য’ত তেওঁ কেইবাটাও হিন্দী আৰু অসমীয়া হিট গীত গাইছিল আৰু কঞ্চাৰ্টৰ শিৰোনাম দখল কৰা প্ৰথমজন অসমীয়া মনোৰঞ্জনকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg enthralls Trinidad audience |url=https://www.hindustantimes.com/music/zubeen-garg-enthralls-trinidad-audience/story-sfcF1kZq2wnEi32VcF2ukO.html |work=Hindustan Times |date=17 August 2010 |access-date=20 September 2025}} &lt;/ref&gt;

==পেছাদাৰী সংগীত জীৱন==
===শ্ৰব্য এলবাম===
====অসমীয়া এলবাম====
{{columns-list|3|
* [[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]] (১৯৯২)
* সপোনৰ সুৰ (১৯৯২)
* জোনাকি মন (১৯৯৩)
* [[মায়া (শ্ৰব্য এলবাম)|মায়া]] (১৯৯৪)
* [[আশা (এলবাম)|আশা]] (১৯৯৫)
* উজান পিৰীতি (১৯৯৫)
* [[জুবিনৰ গান (শ্ৰব্য এলবাম)|জুবিনৰ গান]] (১৯৯৬)
*  জান মণি (১৯৯৬)
* [[ৰং (শ্ৰব্য এলবাম)|ৰং]] (১৯৯৬)
* [[মুক্তি (শ্ৰব্য এলবাম)|মুক্তি]] (১৯৯৭)
* স্নিগ্ধ জোনাক (১৯৯৮)
* শব্দ (১৯৯৮)
* মেঘৰ বৰণ (১৯৯৯)
* ৰাংঢালী (১৯৯৯)
* ভৰ দুপৰীয়া (১৯৯৯)
* সপোন (১৯৯৯)
* ৰংমন (১৯৯৯)
* [[পাখি]] (২০০০)
* হিয়া মন (২০০১)
* বান্ধৈ (২০০২)
* আকৌ হিয়া মন (২০০২)
* শিশু (২০০২)
* চিনাকি মন (২০০৩)
* পকা ধানে ৰিঙিয়া (২০০৩)
* সন্ধ্যাতৰা (২০০৩)
* লাজুকী মন (২০০৪)
* যন্ত্ৰ (২০০৪)
* ডেউকা (২০০৫)
* চিনাকি সুৰ (২০০৫)
* বৰষুণ (২০০৬)
* সন্ধ্যাতৰা ২ (২০০৬)
* মুখা (২০০৬)
* সন্ধ্যা (২০০৬)
* অন্তৰা (২০০৭)
* মোৰ প্ৰিয় গীত (২০০৮)
* ৰুমাল (২০০৮)
* মোৰ গানত জ্বলে (২০০৯)
* বাঁহী (২০১১)
* গান (২০১১)
* ৰুণজুন (২০১২)
* সোণালী মন (২০১২)
* মনে মনে (২০১২)
* ৰক (২০১২)
* মুকুতা (২০১২)
* পথ (২০১৪)
* কোন তুমি (২০১৪)
* কিং (২০১৫)
* মা (২০১৯)
* চিলা (২০২০)
}}
====হিন্দী আৰু বঙালী এলবাম====
{{columns-list|2|
* চাঁন্দিনী ৰাত (১৯৯৫)
* চঁন্দা (১৯৯৮)
* য়ুহি কভী (১৯৯৮)
* স্পৰ্শ (২০০০-০১)
* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি (খণ্ড ১,২,৩)
* মেৰে লিয়ে&lt;ref&gt;{{Cite web|title=মেৰে লিয়ে (2001) - হিন্দী এলবাম, ট্ৰেকলিষ্ট, সম্পূৰ্ণ এলবাম বিৱৰণ আৰু অধিক (আৰ্কাইভ কৰা)|url=http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|access-date=২০২১-০৯-০৯|website=ZG Discography|language=en|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828180443/http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|deadurl=unfit}}&lt;/ref&gt; (২০০১)
* নূপুৰ (২০০১)
* [[জিন্দেগী (শ্ৰব্য এলবাম)|জিন্দেগী]] (২০০৭)
* তুমি (২০০৭)
* প্ৰেম (২০১২)
* [[পাকীজা (শ্ৰব্য এলবাম)|পাকীজা]] (২০১৩)
* চুফী ইস্ক্ (২০১৭)
|}}

===অন্যান্য এলবাম===
*অনুৰাধা (১৯৯৩) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে 
*পুবেৰোণ (১৯৯৪) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে
*দুনিয়া (১৯৯৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*মেঘা (১৯৯৯) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে
*মন (২০০০) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে
*কুৱলী (২০০২) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*চেনেল ভি জামিন (২০০২) (হিন্দী আৰু ইংৰাজী এলবাম) - সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে
*মহালক্ষ্মী (২০০২) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*অস্ত্ৰ প্ৰেমৰ (২০০৫) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*ধন্যবাদ (২০০৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে
*জীৱন ডিঙা (২০১২) (বাংলা এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে

===সংগীত পৰিচালনা===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE; &quot; | অসমীয়া ছবি
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| বৰ্ষ
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| কথাছবি
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| পৰিচালক
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| অন্যান্য তথ্য
|-
|২০২৫
|[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]
|ৰাজেশ ভূঞা 
|
|-
|২০২৫
|যোদ্ধা
|ভাস্কৰ গোস্বামী 
|
|-
|২০২৫
|[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]] 
|শশাংক সমীৰ
|এটি গীত (এৰা-এৰি)
|-
|২০২৪
|[[চিকাৰ]]
|দেবাংকৰ বৰগোহাঁই 
|
|-
|২০২৩
|ৰাঘৱ
|[[যতীন বৰা]]
|
|-
|২০২৩
|দ্য শ্লেমবুক
|বিষ্ণুজ্যোতি সন্দিকৈ 
|
|-
|২০২৩
|[[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২]]
|[[নিপন গোস্বামী]]
|
|-
|২০১৯
|প্ৰতিঘাত
|অচিন্ত শংকৰ 
|শীৰ্ষগীত
|-
| ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ ||
|-
| ২০১৯ || [[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] || [[যতীন বৰা]] ||
|-
|২০১৮
|দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড
|ৰাজেশ যশপাল 
|
|-
| ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||
|-
| ২০১৫ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||
|-
| ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] ||
|-
| ২০১২ || [[এখন নেদেখা নদীৰ সিপাৰে]] || বিদ্যুৎ কটকী ||
|-
| ২০০৮ || [[মন যায়]]|| [[এম মণিৰাম]] ||
|-
| ২০০৬ || [[আমি অসমীয়া]]|| ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য্য ||
|-
| ২০০৬ || [[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] || যতীন বৰা ||
|-
| ২০০৪ || [[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৪ || [[ৰং]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৪ || [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৩ || জোনাকবিহীন এই জীৱন || মুন্না আহমেদ || আৱহ সংগীত
|-
| ২০০৩ || অগ্নিসাক্ষী|| যদুমণি দত্ত ||
|-
| ২০০৩ || [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৩|| প্ৰিয়া মিলন || মুন্না আহমেদ ||
|-
| ২০০৩ || জুমন সুমন|| মহিবুল হক ||
|-
|২০০২
|[[জোনাকী মন]]
|জীৱৰাজ বৰ্মন 
|
|-
| ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]]|| [[শম্ভু গুপ্তা]] ||
|-
| ২০০২ || [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ ]]|| মুন্না আহমেদ ||
|-
| ২০০২ || [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০১ || [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০১ || শেষ উপহাৰ|| গোপাল বৰঠাকুৰ||শীৰ্ষগীত
|-
| ২০০১ || [[দাগ (অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০০|| [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]|| জুবিন গাৰ্গ||
|-
| ২০০০ || [[হিয়া দিয়া নিয়া]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE; &quot; | অন্য ভাষা
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| বৰ্ষ
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| কথাছবি
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| ভাষা
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| অন্যান্য তথ্য
|-
|২০১৯
|সামসাৰা
|[[বাংলা]]
|মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
| width=&quot;150&quot;|২০১৬ || width=&quot;200&quot;| দিল ত’ দীৱানা হ্যে || width=&quot;200&quot;| হিন্দী || width=&quot;150&quot;| মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
|২০১০
|কাছে এসো তুমি 
|বাংলা 
|মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
|২০১০
|মন নিয়ে
|বাংলা 
|মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
| width=&quot;150&quot; |২০০৬ || width=&quot;200&quot; | ষ্ট্ৰিংছ || width=&quot;200&quot; | [[হিন্দী]] || width=&quot;150&quot; | মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
| width=&quot;150&quot; | ২০০৪ || width=&quot;200&quot; | শুধু তুমি || width=&quot;200&quot; | বাংলা || width=&quot;150&quot; | মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|}

== অভিনয় জীৱন ==
জুবিন গাৰ্গে ২০০০ চনত এন কে প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত ''[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]'' ছবিত অভিনেতা আৰু পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ''[[দীনবন্ধু (চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]'' (২০০৪), ''[[মন যায় (চলচ্চিত্ৰ)|মন যায়]]'' (২০০৮), ''[[গানে কি আনে|গানে কি আনে]] (২০১৬)'', ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' (২০১৭), ''দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড'' (২০১৮), ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' (২০১৯), ''ৰাজনীতি'' (২০২২), ''ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২'' (২০২৩), ''ৱাইড এংগল'' (২০২৪), ''চিকাৰ'' (২০২৪) আৰু অভিমন্যু (২০২৪) ত অভিনয় কৰিছিল। জুবিন অভিনীত ''[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]'' ২০২৫ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মুক্তিলাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt29939499/ | title=Roi Roi Binale | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

জুবিন গাৰ্গে অভিনয় কৰা একাধিক ছবিয়েই বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰিছে। ২০১৭ চনত ৮ ছেপ্টেম্বৰত ৬৫টা চিনেমা হলত মুক্তি লাভ কৰা ''মিছন চাইনা''ক দিল্লী, বেংগালুৰু আৰু মুম্বাইকে ধৰি অসমৰ বাহিৰত থকা আঠটা চিনেমা হলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহৰ ভিতৰতে মুঠ ২ কোটি ৪০ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.time8.in/the-exact-box-office-collection-of-mission-china-over-the-1st-week-revealed/|title=The Exact Box Office Collection of Mission China 1st Week Revealed|access-date=16 September 2017|website=Time8.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|title=Mission China Box Office|website=Northeastguide.in|access-date=9 September 2017|archivedate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909095105/https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/buytickets/mission-china-national-capital-region-ncr/movie-ncr-ET00061289-MT/20170911/|title=Mission China Realising Theatre |website=Bookmyshow.com|access-date=11 September 2017}}&lt;/ref&gt;

মিছন চাইনাই [[অসম|অসমত]] যথেষ্ট ব্যৱধানত ব্লকবাষ্টাৰ বাহুবলী আৰু [[ছলমান খান|ছলমান খানৰ]] [[বজৰংগী ভাইজান|বজৰংগী ভাইজানৰ]] প্ৰথম দিনৰ সংগ্ৰহৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 September 2017|title=Mission China: Old-fashioned projector promo helps Assamese film beat Baahubali record|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mission-china-old-fashioned-projector-promo-helps-assamese-film-beat-baahubali-record/story-OfDn0UHUMlikrueyPECFJK.html|access-date=28 January 2021|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

বৰ্তমান ই [[:en:Assamese_cinema#List_of_highest-grossing_Assamese_films|সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী অসমীয়া ছবিৰ]] ভিতৰত ৬ নং স্থানত আছে। 

২০১৯ চনত মুক্তিলভা ''কাঞ্চনজংঘা''ই ১০ দিনতে ৩.৯ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি সকলো অভিলেখ ভংগ কৰিছিল। দৰ্শকৰ ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰা ছবিখনে প্ৰথমদিনাই ২২.৫ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তিনিদিনৰ ভিতৰতে কাঞ্চনজংঘাই কোটিৰো অধিক টকাৰ ব্যৱসায় কৰে।

২০২৫ চনত মুক্তি লভা জুবিন গাৰ্গৰ অন্তিম ছবি &quot;ৰৈ ৰৈ বিনালে&quot;ই প্ৰায় ৪২ কোটি টকা ব্যৱসায় কৰি আৰু ৰাতিপুৱা ৪.০০  বজাত অসমীয়া চিনেমাৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থাৰে ৯০ বছৰীয়া অসমীয়া চিনেমাৰ জগতত ইতিহাস ৰচে।
&lt;ref name=&quot;India Today NE&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/zubeens-kanchanjangha-sweeps-box-office-collects-3-9-crore-10-days-397330-2019-09-16 | title=Zubeen’s Kanchanjangha Sweeps Box Office, Collects 3.9 Crore in 10 days | publisher=India Today NE | date=Sep 16, 2019, Updated Jun 29, 2022, 1:43 AM IST | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;
[[File:গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg|thumb|গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰৰ প'ষ্টাৰত জুবিন গাৰ্গ]]

==অভিনীত ছবি==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;50&quot; | বৰ্ষ
! width=&quot;200&quot; | কথাছবি
! width=&quot;200&quot; | পৰিচালক
! width=&quot;200&quot; | চৰিত্ৰ 
|-
| ২০০০ || [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]] || জুবিন গাৰ্গ ||ৰিচি
|-
| ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]] || [[শম্ভু গুপ্তা]] || বিশেষ এভূমুকি
|-
| ২০০৪ ||[[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিপুল
|-
| ২০০৮ || [[মন যায়]] || [[এম মণিৰাম]]|| মানৱ
|-
| ২০১১ || [[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিশেষ এভূমুকি
|-
|২০১৩
|[[ভাল পাব নাজানিলো]]
|‌ঋতুৰাজ দত্ত
|ইন্দ্ৰনীল
|-
| ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] ||বাবা
|-
|২০১৪
|[[চুমা পৰশতে]]
|জোনমণি দেৱী খাউণ্ড
|বিশেষ এভূমুকি
|-
| ২০১৫ || [[অহেতুক]] || বাণী দাস || বিশেষ এভূমুকি
|-
| ২০১৬ || [[সাত নম্বৰৰ সন্ধানত]] || [[আব্দুল মজিদ]] || শিবু 
|-
| ২০১৬ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||নীলাভ জোনাক বৰুৱা 
|-
| ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||কৰ্ণেল গোস্বামী 
|-
| ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || প্ৰিয়ব্ৰত কাকতি / বিষ্ণুজ্যোতি বেজবৰুৱা 
|-
|২০১৭
|তুমি আহিবানে 
|প্ৰেৰণা বৰবৰুৱা 
|বিশেষ এভূমুকি 
|-
| ২০১৮ || দি আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড || ৰাজেশ যশপাল||ডন্
|-
| ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || অনিৰ্বাণ ভট্টাচাৰ্য
|-
|২০১৯
|প্ৰতিঘাত
|অচিন্ত শংকৰ 
|বিশেষ এভূমুকি 
|-
| ২০২২ || ৰাজনীতি || মঞ্জিত শৰ্মা || অৰিন্দম 
|-
|২০২৩ || [[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২|ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২]]|| [[নিপন গোস্বামী]] || আৰক্ষী বিষয়া মহাদেৱ বৰবৰুৱা
|-
|২০২৪ || চিকাৰ || দেবাংকৰ বৰগোহাঁই ||শংকৰ চিকাৰী 
|-
|২০২৪
|অভিমন্যু
|অচিন্ত শংকৰ
|বিশেষ এভূমুকি
|-
|২০২৪ || [[ৱাইড এংগল (চলচ্চিত্ৰ)|ৱাইড এংগল]]|| [[জয়ন্ত নাথ]] || গৌতম শৰ্মা
|-
|২০২৫ || যোদ্ধা || ভাস্কৰ শৰ্মা || বিশেষ এভূমুকি
|-
|২০২৫ || [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] || ৰাজেশ ভূঞা || ৰাউল (এগৰাকী অন্ধ শিল্পীৰ ৰূপত)
|-
|}
==অভিনীত টেলিভিছন==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;50&quot; | বৰ্ষ
! width=&quot;200&quot; | টেলিভিছন
! width=&quot;200&quot; | চৰিত্ৰ 
! width=&quot;200&quot; | নোট 
|-
|১৯৯৮
|এমটিভি মষ্ট ৱাণ্টেড
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|তেতিয়াৰ এমটিভিৰ ভিজে ৰাগেশ্বৰীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁৰ প্ৰথম টেলিভিছনত পৰ্দাত উপস্থিত হয়, তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ' &quot;য়ুহি কভি&quot; মুকলি কৰাৰ পিছত।
|-
|২০০১
|মুভছ এণ্ড শ্বেকাৰছ
|নিজেই (বিশেষ সহ-অতিথি)
|ভাৰতীয় গভীৰ নিশাৰ টক শ্ব'
|-
|২০০৭
|ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ
|নিজেই (বিচাৰক)
|বাংলা সংগীত গেম শ্ব'
|-
|২০০৮
|বোল বেবী বোল
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|ভাৰতীয় সংগীত গেম শ্ব' &lt;br /&gt; গায়ক আদনান ছামিৰ দ্বাৰা আয়োজিত
|-
|২০১০–১১
|অনুৰাধা
|অনিৰুদ্ধ
|তেওঁৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ অসমীয়া ধাৰাবাহিক
|-
|২০১১
|দিদি নং ১
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|মহিলাৰ বাবে বাংলা সংগীত গেম শ্ব'
|-
|২০১৩
|ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|বাংলা সংগীত গেম শ্ব'
|-
|২০১৩-১৪
|মই জুবিন গাৰ্গ হ'ব বিচাৰো
|নিজেই (বিচাৰক)
|
|-
|২০২১
|মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত
|নিজেই (এংকৰ)
|
|-
|২০২৫-২৬
|সুৰিয়া সুবাস
|নিজেই (সংগীত শিল্পী)
|সংগীত কনচাৰ্ট ৱেব-ধাৰাবাহিক &lt;br /&gt; সমগ্ৰ অসম ৰাজ্যৰ সকলো জিলাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছিল
|}

==সাহিত্য চৰ্চা==
জুবিন গাৰ্গ সাহিত্য জগতৰ লগতো জড়িত হৈ আছিল। ২০১৭ চনত তেওঁ কাব্য গ্ৰন্থৰ বাবে সেউজী-সেউজী বঁটা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Assam: Seuji-Seuji Award conferred upon singer Zubeen Garg|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assam-seuji-seuji-award-conferred-upon-singer-zubeen-garg|access-date=19 December 2020|website=The Northeast Today|date=22 December 2017}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#cfc; text-align:center; &quot;
|'''বৰ্ষ'''
|'''পুথি'''
|'''ভাষা'''
|-
|২০০৯
|''শব্দ অনুভূতি''
| rowspan=&quot;3&quot; |অসমীয়া
|-
|২০১৮
|''জুবিনৰ পদ্য''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With over Rs 4.5 crores in sales and 4 lakh visitors, 20th Northeast Book Fair breaks all past records|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/with-over-rs-4-5-crores-in-sales-and-4-lakh-visitors-20th-northeast-book-fair-breaks-all-past-records|access-date=23 September 2020|website=G Plus|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২০
|''জুবিনৰ পদ্য (দ্বিতীয় সংস্কৰণ)''
|}
==সামাজিক সক্ৰিয়তা আৰু লোকহিতৈষী কৰ্ম==
গাৰ্গে বিভিন্ন কামৰ বাবে ধন আগবঢ়োৱা ''কলাগুৰু আৰ্টিষ্ট ফাউণ্ডেশ্যন'' নামৰ এটা দাতব্য সংস্থা চলাইছিল। অসমত বিধ্বংসী বানপানী হ’লে তেওঁ মানুহক কাপোৰ, ঔষধ আৰু বৰঙনি দান কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Beyond Bollywood |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |access-date=18 September 2019 |work=India Today |date=5 November 2018 |language=en |archive-date=2 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102154758/https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[অসম লোকসেৱা আয়োগ|এপিএছচি]]-ৰ নিযুক্তি ক্ষেত্ৰৰ দুৰ্নীতিৰ বিষয়টো লৈ তেওঁৰ [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] চিনেমাখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|title=Zubeen's next film 'Kanchenjunga' to be based on APSC scam|website=G Plus|language=en|access-date=18 September 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209092909/http://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|title=Singing sensation Zubeen Garg and Team visits Dhemaji for Kanchanjangha Promotion|date=29 October 2018|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=18 September 2019|archive-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831065523/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

জুবিন [[ফুটবল]] অনুৰাগী আছিল আৰু [[বানপানী|বানপীড়িত লোকসকলৰ]] বাবে ধন সংগ্ৰহৰ মানসেৰে মেট্‌চ খেলিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|title=Soccer for charity in Assam|website=The Hans India|date=5 October 2015|access-date=14 May 2019|archive-date=14 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514063145/https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

গাৰ্গ অসমৰ '[[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯|কা]]'-বিৰোধী প্ৰতিবাদত আগ-ভাগ লোৱা অন্যতম অৰাজনৈতিক ব্যক্তি আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|title=Music, Art Tie Them as Zubeen Garg and a Host of Assamese Artistes Lead Anti-CAA Stir from the Front|website=News18|access-date=13 March 2020|date=21 December 2019|archive-date=14 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114054315/https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sengupta |first1=Aditi |title='Don't mess with Assam': Zubeen Garg |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |access-date=13 March 2020 |work=@businessline |date=26 December 2019 |language=en |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417192412/https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CAA 'not forgotten': Zubeen Garg |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/caa-not-forgotten-zubeen-garg/cid/1801261 |access-date=24 October 2022 |website=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনৰ মে’ মাহত [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯-ৰ]] সংক্ৰমণৰ উত্থানৰ সময়ত গাৰ্গে গুৱাহাটীত থকা দুমহলীয়া ঘৰটো ক’ভিড কেয়াৰ চেণ্টাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল সেইসময়ত ৰোগীৰ বাবে বিছনাৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Zubeen Garg offers his house to convert as Covid care centre |url=https://assamtribune.com/guwahati/zubeen-garg-offers-his-house-to-convert-as-covid-care-centre-1091844 |access-date=19 June 2024 |website=The Assam Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==
২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গে অসমৰ [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] নিবাসী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ গৰিমা শইকীয়াক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| title=Assam: Zubeen Garg to celebrate his birthday by releasing music album of 'Mission China'!| work=The North East Today| date=18 November 2016| access-date=8 September 2017| archive-date=23 May 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| url-status=live| archivedate=23 May 2017| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; গৰিমা শইকীয়া গোলাঘাটৰ শান্তিপুৰৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আৰু ৰুণুমী শইকীয়াৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী। তেওঁ মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ এগৰাকী ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ। তেওঁলোকৰ চিনাকি ফেন-মেইলৰ জৰিয়তে হৈছিল। গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে ডিজাইন কৰা ভালেমান সাজ-পোছাক জুবিন গাৰ্গে পৰিধান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৭ |language=as}}&lt;/ref&gt; তেওঁ সহ-প্ৰযোজক হিচাপেও একাধিক ছবিত জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে কাম কৰিছে। 

===ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগী আৰু ঈশ্বৰ বিশ্বাস===
জুবিন গাৰ্গে নিজকে ''ধৰ্ম-অবিশ্বাসী'' বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু কৈছিল যে, তেওঁৰ কোনো জাতি-ধৰ্ম নাই, তেওঁ মুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite news |title=I Don't Have Any Caste, Religion Or God: Zubeen Garg |url=https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&amp;aoh=17141538671889&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |work=Guwahati Plus |date=29 July 2019 |access-date=27 April 2024 |archivedate=26 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240426180152/https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&amp;aoh=17141538671889&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
জুবিন গাৰ্গৰ ঈশ্বৰ বিশ্বাস সম্পৰ্কত স্পষ্ট অভিমত দিয়াটো প্ৰায় দুষ্কৰ বুলি পিতৃ কপিল ঠাকুৰে ''পিতৃৰ দৃষ্টিৰে জুবিন'' গ্ৰন্থত লিখিছে। জুবিন গাৰ্গে গুৱাহাটীৰ কৌটিলিংগম মন্দিৰলৈ মাজে-মধ্যে যোৱাৰ কথা তেওঁ শুনিছে। ইয়াৰ লগতে অসমৰ বাহিৰত থকা কোনো কোনো মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ কথাও তেওঁ শুনিছে। অৱশ্যে এটা কথা পিতৃয়ে ক'ব বিচাৰে যে, ''জুবিন গাৰ্গৰ বুদ্ধ-দৰ্শন খুব প্ৰিয়। '' অৱশ্যে সেই সম্পৰ্কে সণ্ঢালনিকৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁ ''এতিয়া সময় দুৰ্লভ'' বুলি প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৯ |language=as}}&lt;/ref&gt;

==বঁটা আৰু সন্মান==
[[File:Zubeen Garg receiving National Award.jpg|thumb|৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৯ত নন-ফিচাৰ ফিল্ম ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে জুবিন গাৰ্গক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰতিভা পাটিল|প্ৰতিভা পাটিলে]] শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা দিয়ে। ]]
১৯৯৬ চনত চেনেল ভি মিউজিক এৱাৰ্ড্‌ছ আৰু স্ক্ৰীন এৱাৰ্ড্‌ছত জুবিন গাৰ্গ &quot;চান্দনী ৰাত&quot; এলবামৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় পপ এলবাম হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় যিটো ক্ৰমে দলেৰ মেহেন্দীৰ এলবাম ''বলো তা ৰা ৰা'' আৰু সুচিত্ৰ কৃষ্ণমূৰ্থীৰ এলবাম ''ডোলে ডোলে''ৰ হাতত পৰাস্ত হয়। 

২০১১ চনত আমেৰিকাৰ ইলিনয়ৰ অক ব্ৰুকত অনুষ্ঠিত হোৱা অসম অধিৱেশনৰদ্বাৰা জুবিন গাৰ্গক বছৰৰ অতিথি শিল্পী হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Koch |first1=Lars-Christian |last2=Klotz |first2=Sebastian |last3=Bohlman |first3=Philip V |title=Sounding Cities : Auditory Transformations in Berlin, Chicago, and Kolkata |url=https://archive.org/details/soundingcitiesau0000unse |date=2018 |publisher=LIT |location=Zürich |isbn=978-3-643-90555-0 |pages=[https://archive.org/details/soundingcitiesau0000unse/page/213 213] |language=English}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ২৭ মে'ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয়|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] পৰা সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hon. D.Litt. to Zubeen Garg and Lou Majaw at 10th USTM Convocation |work=USTM |url=https://ustm.ac.in/event/hon-d-litt-to-zubeen-garg-and-lou-majaw-at-10th-ustm-convocation/ |access-date=27 August 2024 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2024 |title=USTM Holds 10th Convocation, Honors Zubeen Garg and Lou Majaw |url=https://www.pratidintime.com/north-east/meghalaya/ustm-holds-10th-convocation-honors-zubeen-garg-and-lou-majaw |access-date=27 August 2024 |website=Pratidin Time |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০০৯ চনৰ ৫৫সংখ্যক [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত]] অ-কাহিনীমূলক ছবি ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা লাভ কৰে। 

২০২৫ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।

২০২৫ চনৰ ২১ নৱেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় ডাক বিভাগৰ অসম শাখাই শিল্পীগৰাকীৰ ৫৩ সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষ্যে তেওঁৰ নামত এটি বিশেষ স্মৃতিচাৰণ পোষ্ট কাৰ্ড মুকলি কৰে।

২০২৬ চনত ফিল্মফেয়াৰ(অসম) য়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা আৰু 'ৰৈ ৰৈ বিনালে' ছবিখনৰ বাবে বিশেষ বঁটা প্ৰদান কৰে।

২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাই তাৰিখে অসম সাহিত্য সভাই জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সংগীতসুধাকৰ অভিধা প্ৰদান কৰে।
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#cfc; text-align:center; &quot;
| বৰ্ষ|| '''বঁটা'''|| চলচ্চিত্ৰ/এলবাম/থিয়েটাৰ|| '''শিতান'''|| '''ফলাফল'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |১৯৯৬
|স্ক্ৰীন বঁটা
|rowspan=&quot;2&quot; |''চান্দনী ৰাত''
|rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰেষ্ঠ আত্মপ্ৰকাশ ভাৰতীয় পপ এলবাম
|{{nom}}
|-
|চেনেল ভি মিউজিক বঁটা
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৫
|BFJA বঁটা|| ''শুধো তুমি''|| শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক|| {{won}}
|-
|প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০০৫
|''ৰং''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – &quot;ছায়া দৰে থাকা তুমি&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 March 2021|title=Northeast's Sensation Zubeen Garg: Early Life, Career, Awards &amp; Controversies – Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/entertainment/wikipedia-of-northeasts-singing-sensation-zubeen-garg-527402|access-date=9 March 2021|website=www.sentinelassam.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|২০০৬
|গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড&lt;ref name=&quot;GIFA List Of Winners&quot;&gt;{{cite web|title=G.I.F.A. Awards 2006: winners|date=10 December 2006|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|website=[[Bollywood Hungama]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121175701/http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|access-date=24 April 2017|archive-date=21 November 2008}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |গেংষ্টাৰ
| rowspan=&quot;4&quot; |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (য়া আলি)
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০০৭
|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা
|{{nom}}
|-
|জী চিনে 
|{{nom}}
|-
|আইফা বঁটা&lt;ref name=altfg&gt;{{cite web |author=Andre Soares |url=http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |title=Indian Film Academy Awards 2007 |publisher=Altfg.com |date=2 June 2007 |access-date=13 June 2012 |archive-date=8 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |url-status=live |archivedate=8 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
|{{nom}}
|-
|ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা&lt;ref&gt;{{cite web|title=Stardust Awards Winners for 2006|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|publisher=indicine.com|access-date=24 April 2017|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717184206/http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|নতুন আলোড়নকাৰী কণ্ঠ
|{{won}}
|-
|স্ক্ৰীন বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 May 2022 |title=Screen Award for Best Male Playback Singer |url=https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |access-date=2 July 2022 |website=Bollywood Product |language=en-US |archivedate=18 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118075803/https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠ (য়া আলি)
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৮
| rowspan=&quot;2&quot; |কলাকাৰ বঁটা
|জিন্দেগী
| rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰেষ্ঠ মিউজিক এলবাম
|{{won}}
|-
|''তুমি''
|{{won}}
|-
| ২০০৯ ||৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ'' || শ্ৰেষ্ঠ অ-কাহিনীমূলক সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|| {{won}}
|-
|২০১১
|প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১১
|''[[জেতুকা পাতৰ দৰে (চলচ্চিত্ৰ)|জেতুকা পাতৰ দৰে]]''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;পুৱাৰ হাঁহিত&quot;''
|{{nom}}
|-
|২০১২
||প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০১২&lt;ref&gt;{{cite web |title=Prag Cine Awards 2015 to be held in Assam |date=24 January 2015 |url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |publisher=indiantelevision.com |access-date=24 April 2017 |archive-date=1 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501001923/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prag Cine Award on March 21, 22|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|publisher=assamtribune.com|access-date=24 April 2017|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815%2Fcity053|url-status=live|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|''[[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]]''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;ৰং দিয়া মৰম&quot;''
|{{nom}}
|-
|২০১৩
|প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৩
|''মি এণ্ড মাই ছিষ্টাৰ''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;থুনুক-থানাক&quot;''
|{{nom}}
|-
|২০১৪
|প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৪
|''চিঞৰ''
|&quot;শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;কালৰ অসুৰ&quot;''
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ২০১৫ 
| rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰাগ চিনে বঁটা উত্তৰ-পূব ২০১৫||''[[অহেতুক]]''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;অহেতুক&quot;''
|{{won}}
|-
|''ৰ’দৰ চিঠি''
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৬
| rowspan=&quot;2&quot; |গপ চপ মিউজিক বঁটা
|''বলিয়া কৃষ্ণ (হেঙুল থিয়েটাৰ)''
|বছৰটোৰ শীৰ্ষক গীত – &quot;''বলিয়া কৃষ্ণ''&quot;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |''গানে কি আনে''
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক – ''&quot;জানো জানো&quot;''
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০১৭
| rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰাগ চিনে নৰ্থ-ইষ্ট ২০১৭
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;জানো জানো&quot;''
|{{nom}}
|-
|ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা
|''[[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]''
|ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – &quot;জনম জনম''&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalmia Bharat : First Mobile Theatre Awards presented by Dalmia Cement {{!}} MarketScreener|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/DALMIA-BHARAT-LTD-9743873/news/Dalmia-Bharat-First-Mobile-Theatre-Awards-presented-by-Dalmia-Cement-24725283/|access-date=13 February 2021|website=www.marketscreener.com|date=10 July 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ২০১৮ 
| rowspan=&quot;4&quot; |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৮&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 May 2018 |title=Prag Cine Awards North-East 2018: Best director award for Utpal Barpujari |url=http://nenow.in/north-east-news/prag-cine-awards-north-east-2018-best-director-award-for-utpal-barpujari.html |access-date=20 August 2022 |website=NORTHEAST NOW |language=en-US}}&lt;/ref&gt;|| rowspan=&quot;3&quot; | ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) || {{won}}
|-
| শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) || {{won}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;দিন জ্বলে ৰাতি জ্বলে&quot;''
|{{nom}}
|-
|''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|{{nom}}
|-
|ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা
|''[[আৱাহন থিয়েটাৰ|আৱাহন থিয়েটাৰ]]''
|ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;অ' মা&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Assam's Mobile theater industry gets due recognition; Artists, writers and personalities awarded|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assams-mobile-theater-industry-gets-due-recognition-artists-writers-and-personalities-awarded|access-date=13 February 2021|website=TheNortheastToday – Read From North East (TNT)|date=22 June 2018|language=en}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|২০১৯
|ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা
|''দেউতা (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰ)''
|ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;অ' দেউতা&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 July 2019|title=Tapan Das Bags Best Theatre Actor Award|url=https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|access-date=13 February 2021|website=Pratidin Time|language=en-US|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502130727/https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |২০২১
| rowspan=&quot;7&quot; |প্ৰাগ চিনে বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |title=20th Prag Cine Awards on Jan 30 |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/20th-prag-cine-awards-on-jan-30 |access-date=20 August 2022 |website=Pratidin Time |date=24 December 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]''
|শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়)
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়)
|{{won}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;পাঞ্চনা&quot;''
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]]
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক
|{{won}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ কথা – ''&quot;ৰাতি ৰাতি&quot;''
|{{nom}}
|-
|''প্ৰতিঘাত''
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক
|{{nom}}
|-
|''[[বৰনদী ভটিয়ায়]]''
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;বৰনদী ভটিয়ায়&quot;''
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২২
| rowspan=&quot;2&quot; |[[প্ৰাগ চিনে বঁটা]] ২০২২&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Galaxy of Stars Gathered at the 'Prag Cine Awards 2022', Check the Winners List |url=https://pragnews.com/Galaxy-of-Stars-Gathered-at-the-%27Prag-Cine-Awards-2022%27,-Check-the-Winners-List |access-date=20 August 2022 |website=pragnews.com |language=en }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|দা ফায়াৰিং ৰেঞ্জ
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২০)
|{{nom}}
|-
|চন্দ্ৰাৱলী
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২১)
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০২৩
|৮ম অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards announced, Jonaki Porua—Fireflies, Bulbul Can Sing win best film award |url=http://nenow.in/top-news/8th-assam-state-film-awards-announced-jonaki-porua-fireflies-bulbul-can-sing-win-best-film-award.html |access-date=13 March 2023 |website=Northeast Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title='৩৫ হাজাৰ গান গোৱাৰ পিছত এতিয়া আৰু শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পীৰ বঁটা লৈ থাকিবলৈ দিন নাই' | date=13 March 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJWoPZknc0w |access-date=13 March 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|[[কাঞ্চনজংঘা]]
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;পাঞ্চনা&quot;''
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ৰাজস্থান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ''&lt;small&gt;(অন্যান্য ৰাজ্যিক ছবিত)&lt;/small&gt;''
| rowspan=&quot;3&quot; |ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;কি নাম দি মাতিম&quot;''
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা – &quot;''কি নাম দি মাতিম&quot;''
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ
|{{Won}}
|-
|২০২৪
|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা-অসমীয়া&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filmfare Awards Assamese 2024 Winners – Complete List Out! |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-assamese-2024/winners |access-date=5 April 2025 |website=filmfare.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|দা শ্লেম বুক
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত এলবাম
|{{Won}}
|-
|২০২৫
|ভূপেন হাজৰিকা বঁটা
|বেলতলা বহাগী উৎসৱ সমিতি। কবিতা বৰুৱাৰদ্বাৰা প্ৰদান, [[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী
|জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg conferred the Bhupen Hazarika Award 2025 |url=https://dainikjanambhumi.com/news/dr-bhupen-hazarika-award-has-been-presented-to-zubeen-garg?utm_source=chatgpt.com |work=Dainik Janambhumi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg to be conferred with Dr. Bhupen Hazarika Award |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-singer-zubeen-garg-to-be-conferred-with-dr-bhupen-hazarika-award |work=The Sentinel}}&lt;/ref&gt;
|সন্মানীত
|-
|}

==বিতৰ্ক==
জুবিন গাৰ্গ কেইবাবাৰো বিভিন্ন বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছিল। গান গাই থকা অৱস্থাত জখলা বগোৱাকে ধৰি মঞ্চত কৰা কেতবোৰ কাণ্ডৰ বাবে তেওঁ কেইবাবাৰো সমালোচিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;timesof&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.timesofassam.com/headlines/zubin-garg-into-controversy-again/ | title=Zubeen Garg into controversy again | publisher=Times of Assam | date=2010-08-26 | accessdate=2013-04-27}}&lt;/ref&gt; ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ ''অসম বন্ধ''ৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষী থানাত এজাহাৰ দাখিল কৰিছিল যদিও পাছলৈ সেয়া উঠাই লয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}}

===ভূপেন হাজৰিকাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া===
২০১১ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ৰ জালুকবাৰীস্থিত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ অন্তিম শ্ৰদ্ধাঞ্জলি অনুষ্ঠানত জুবিনক মূৰত এখন কাপোৰৰ সৈতে এটা হালধীয়া বৰণৰ গেঞ্জী পৰিহিত অৱস্থাত দেখা দিছিল। জুবিনৰ সেই পোছাকযোৰক লৈ সমগ্ৰ অসমজুৰি বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। অৱশেষত জুবিন গাৰ্গে ক্ষমা-প্ৰাৰ্থনা বিচাৰি বিতৰ্কৰ শেষ কৰিছিল।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}}

===বিহু-মঞ্চত হিন্দী গান===
২০১৩ চনত নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠন [[আলফা]]ই অসমৰ গায়কসকলক বিহু-মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন নকৰিবলৈ জাননী দিছিল। কিন্তু এই আদেশ অমান্য কৰি জুবিন গাৰ্গে লতাশিল বিহু-মঞ্চত তেওঁৰ জনপ্ৰিয় হিন্দী গান ''য়া আলী'' পৰিৱেশন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে আলফাৰ সৰ্বাধিনায়ক পৰেশ বৰুৱাই জুবিন গাৰ্গক ''ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক আগ্ৰাসনৰ এজেণ্ট''ৰূপে অভিহিত কৰি তেওঁক সংঘাতৰ বাবে সাৱধান কৰি দিছিল।&lt;ref name=&quot;tehelka&quot;&gt;{{cite web | url=http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | title=Zubeen hits the wrong notes for ULFA | publisher=Tehelka.com | date=2013-04-19 | accessdate=2013-04-27 | author=Ratnadip Choudhury | archivedate=2013-04-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423164622/http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এই ঘটনাত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]]য়ে জুবিনক সমৰ্থন কৰি তেওঁক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;ইণ্ডিয়ান&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.indianexpress.com/news/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/1105979/ | title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat | publisher=The Indian Express | date=2013-04-22 | accessdate=2013-04-27}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে কেইদিনমানৰ পাছতে এই বিবাদৰ মীমাংসা হয়। জুবিনৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰি এই নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠনটিয়ে এটি প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰিছে। 
===সুৰাকণ্ঠ===
২০১৯ চনত বঙাইগাঁও জিলাৰ বক্সিং এছ’চিয়েশ্যনৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত বিতৰ্কিত মন্তব্য আগবঢ়োৱাৰ পাছত দৰং আৰু ওদালগুৰি জিলা ব্ৰাহ্মণ যুৱ মঞ্চই তেওঁক '''সুৰাকণ্ঠ''' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref&gt;[https://sangbad365.com/brahman-samaj-vs-zubeen/ জুবীন গাৰ্গক জুবীন গাৰ্গ নহয়, জুবীন সুৰাকণ্ঠ আখ্যা ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ যুৱ মঞ্চই]&lt;/ref&gt;

===মাজুলীত নিষিদ্ধ===
মাজুলীৰ পূৱেৰুণ কলা পৰিষদৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত ৰঙালী বিহু সন্মিলনৰ‌ সামৰণি অনুষ্ঠানত জুবিনক ''সংগীত সিন্ধু'' উপাধি প্ৰদান কৰাৰ অৱস্থাত জুবিনে সত্ৰাধিকাৰক ''প্ৰভু ঈশ্বৰ'' সম্বোধন কৰা সম্পৰ্কত আপত্তি দৰ্শায়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ফলত মাজুলী জিলা সত্ৰ মহাসভাই তেওঁক মাজুলীত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশনত নিষেধাজ্ঞা জাৰী কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://assam.news18.com/news/assam/zubeen-garg-is-banned-in-majuli-by-majuli-satra-mahasabha-for-insulting-satradhikar-tv-bhaskar-subham-g-377776.html Zubeen Garg Controversy: মাজুলীত নিষিদ্ধ জুবিন গাৰ্গ! সত্ৰাধিকাৰক অসন্মান কৰি শ্ৰীকৃষ্ণক তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য কৰি ৰোষত পৰিল মাজুলীবাসীৰ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last2=Raj |first2=Suhasini |last1=Walker |first1=Mark |author2-link=Suhasini Raj |title=Zubeen Garg, Singer Who Charmed India With a Bollywood Hit, Dies at 52 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/22/world/asia/zubeen-garg-dead.html |access-date=23 September 2025 |work=[[The New York Times]] |date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam: Zubeen Garg Faces Ban From Majuli District Satra Mahasabha |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-zubeen-garg-faces-ban-from-majuli-district-satra-mahasabha |work=Sentinel Assam |date=26 April 2024 |access-date=27 April 2024}}&lt;/ref&gt;

===লগুণ বিতৰ্ক===
২০১৯ চনত শিল্পীগৰাকীয়ে বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছিল যেতিয়া তেওঁ কৈছিল ''মই ব্ৰাহ্মণ, কিন্তু চিনেমাখনত মোৰ [[লগুণ]] (ব্ৰাহ্মণসকলে পিন্ধা পৱিত্ৰ সূতা) ছিঙি পেলাইছোঁ। মই আগতেও লগুণডাল আঁতৰাই পেলাইছিলোঁ আৰু এতিয়াও পিন্ধা নাই। '' পাছলৈ তেওঁ এই বক্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Assam singer Zubeen Garg says,'These Brahmins should be killed'; case registered | date=30 July 2019 | url=https://www.oneindia.com/india/assam-singer-zubeen-garg-says-these-brahmins-should-be-killed-case-registered-2926237.html }}&lt;/ref&gt; জুবিন গাৰ্গে মিডিয়াৰ আগত স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁ আচলতে তেনেকৈ বুজাব বিচৰা নাছিল। তেওঁ কয়—'' &quot;মই ধেমালি-ধেমালিতে কৈছিলোঁ বাবে মানুহে ভুল বুজিলে। মই বুজাব বিচাৰিছিলোঁ যে আমি উচ্চ জাতি-নিম্ন জাতিৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰিব লাগে। মই সেই কঞ্চেপ্টটোত বিশ্বাস কৰোঁ। সেই প্ৰচেষ্টাত 'বামুণ' শব্দটো ভুলতে ওলাই গ’ল। মই ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ সন্মুখত ক্ষমা বিচাৰিছোঁ যিহেতু মোৰ উদ্দেশ্য নাছিল। মই নিজেও ব্ৰাহ্মণ ল’ৰা। মানুহে অতদিনে দেখি আহিছে—মই কি কৰি আহিছোঁ।&quot; মই সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে কাম কৰিছোঁ।&quot; '' ইয়াৰ উপৰি গাৰ্গে কয়— ''&quot;মই সেইসময়ত ক্লান্ত হৈ পৰিছিলোঁ কাৰণ মই বিগত ৩-৪ ৰাতি ধৰি অবিৰতভাৱে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি আছিলোঁ। আই এম ছ’ৰী। আগলৈ আৰু এনেকুৱা নহয়।&quot; ''&lt;ref name=&quot;Prag News&quot;&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=D2sTTsZQ7rg |title=Zubeen-Brahmin controversy: Zubeen Garg seeks apology for the brahmin controversy}}&lt;/ref&gt;

== মৃত্যু == 
[[File:People gathered at the Sarusajai Bhogeswar Baurah Sports Complex in Guwahati to pay their respects to Zubeen Garg.jpg|thumb|সৰুসজাইস্থিত ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া প্ৰাঙ্গণত ৰখা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ চাবলৈ ৰাইজ সমবেত হয়। ]]
[[File:Admirers and fans of Zubeen Garg are lighting the lamps at a market of Guwahati.jpg|thumb|অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত জুবিন গাৰ্গক সুঁৱৰি সন্ধ্যা চাকি আৰু মম জ্বলোৱা হয়। ]]
২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰ‌ তাৰিখে [[:en:Saint_John's_Island|ছেইণ্ট জ’ন্‌ছ দ্বীপ]]ৰ সমীপত থকা ছিংগাপুৰ প্ৰণালী ([[:en:Singapore_Strait|Singapore Strait]])ৰ বুকুত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাৰ পাছত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ পানীৰ তলত উশাহ লোৱাৰ অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল, এনে পৰিস্থিতিৰপৰা উদ্ধাৰ কৰি কাৰ্ডিঅ’পালমনাৰী ৰিছাছিটেশ্যন (চিপিআৰ) দিয়াৰ পাছত [[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেলৰ]] আই.চি.ইউত ভৰ্তি হোৱাৰ পাছত তেওঁক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assamese singer Zubeen Garg dies in scuba diving accident in Singapore |url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-garg-assamese-singer-dies-in-singapore-scuba-diving-accident-10259381/ |work=The Indian Express |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Popular Assam singer Zubeen Garg dies in Singapore accident |url=https://www.ndtv.com/entertainment/popular-assam-singer-zubeen-garg-dies-in-singapore-accident-9306555 |work=NDTV |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ছিংগাপুৰত নৰ্থ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফেষ্টিভেলত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল, য’ত তেওঁ অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ কথা আছিল। 

২০২৫ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ঘোষণা কৰে যে ২৩ ছেপ্টেম্বৰত গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ কমাৰকুছি এন চি গাঁৱত গাৰ্গৰ মৃতদেহ সম্পূৰ্ণ ৰাজ্যিক সন্মানেৰে দাহ কৰা হ’ব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg to be cremated with full state honours near Guwahati on September 23 |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; যোৰহাটৰ জনসাধাৰণে অসম চৰকাৰক যোৰহাটত মৃতদেহ দাহৰ বাবে জনোৱা দাবীৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাৰ আলোচনা আৰু পৰিয়ালটোৰ সুবিধা তথা পছন্দ দুয়োটা দিশত বিবেচনা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ আৰু ভগ্নী পামী বৰঠাকুৰে ৮৫বছৰীয়া পিতৃৰ দুৰ্বল স্বাস্থ্য আৰু গুৱাহাটীৰপৰা আঁতৰত ৰীতি-নীতি সমাপন কৰাত হোৱা অসুবিধাৰ কথা উল্লেখ কৰে। আপোচ হিচাপে চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে, গাৰ্গৰ চিতাভস্ম যোৰহাটলৈও লৈ যোৱা হ’ব। গুৱাহাটীৰ দাহস্থলীৰ লগতে যোৰহাটতো গাৰ্গৰ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব বুলি চৰকাৰে ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam CM: Family's wish to perform Zubeen Garg's last rites near Guwahati prioritised; memorials planned in both Guwahati and Jorhat |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Ambulance carrying Zubeen Garg amidst crowd.jpg|thumb|ৰাইজৰ মাজেৰে যাত্ৰা কৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া এম্বুলেঞ্চখন]]
স্থানীয় গাঁৱৰ লোকে স্বেচ্ছামূলকভাৱে কাম কৰা ৩.৩ একৰ চৰকাৰী আবণ্টিত মাটিত বিস্তৃত এই শ্মশান ক্ষেত্ৰখনত ৫ হাজাৰ লোকৰ উপস্থিতি সম্ভৱ যদিও অনুমাণিক ৫০ হাজাৰ লোকৰ আগমন ঘটে। গাৰ্গৰ মৃতদেহ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱালৈকে গুৱাহাটীৰ অৰ্জুন ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া ভৱনত জনসাধাৰণে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে ৰাজ্যিক ব্যৱস্থাৰে ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg's body to be kept at Guwahati sports complex before cremation |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-gargs-mortal-remains-to-be-kept-at-sarusajai-till-monday-assam-cm/cid/2124200 |work=The Telegraph |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ দিনটোলৈকে (২৩ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাজ্যিক শোকৰ সময় বৃদ্ধি কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg cremation: Mourning period extended by one day |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰত ছিংগাপুৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তাত জুবিন গাৰ্গৰ মৃতদেহৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা কৰা হয়। এই পৰীক্ষাৰ ফলাফলত পানীত ডুব যোৱা কাৰণত তেওঁৰ মৃত্যুহোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zubeen Garg’s death certificate cites drowning as cause of death |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/why-assam-government-ordered-second-post-mortem-of-zubeen-garg-s-body-101758549639461.html |website=Hindustan Times |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মৃতদেহ অসমলৈ অনাৰ পাছত বিভিন্নপক্ষৰপৰা জনসাধাৰণৰ দাবী আৰু আৱেদনৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে সৰ্বসাধাৰণৰ উদ্বেগ দূৰ কৰিবলৈ আৰু যিকোনো ধৰণৰ সন্দেহ নুই কৰিবলৈ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second post-mortem on Zubeen Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22 |website=India Today |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; পত্নী গৰিমা গাৰ্গৰ সন্মতি সাপেক্ষে অন্ত্যোষ্টিক্ৰিয়াৰ পূৰ্বে এইম্‌ছ গুৱাহাটীৰ এটা দলৰ সহযোগত গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়ত এই পদ্ধতিৰ দিন ধাৰ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second post-mortem of Zubeen Garg’s body to be done on Tuesday morning |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/second-post-mortem-of-zubeen-gargs-body-to-be-done-on-tuesday-morning/ |website=The Tribune |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;

===শ্ৰদ্ধাঞ্জলি===
জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে ব্যাপক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি দিয়া হয়। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]], বিৰোধী দলৰ নেতা [[ৰাহুল গান্ধী]], অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]], [[ৰাইজৰ দল]]ৰ সভাপতি [[অখিল গগৈ]], অসম জাতীয় পৰিষদৰ সভাপতি লুৰীণজ্যোতি গগৈকে ধৰি বহু উচ্চ পদস্থ ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ দেহাৱসানত শোক প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Condolences pour in over death of singer Zubeen Garg |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/condolences-pour-in-over-death-of-singer-zubeen-garg/article70069962.ece |access-date=19 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=19 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 September 2025 |title=Singer Zubeen Garg passes away at 52: PM Modi expresses grief; Rahul Gandhi, Kharge pay tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/assam-cm-himanta-biswa-sarma-mourns-zubeen-gargs-death-calls-him-assams-favourite-rockstar/articleshow/123996813.cms |access-date=19 September 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; শ্ৰদ্ধাঞ্জলিস্বৰূপে [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] ২০ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২২ ছেপ্টেম্বৰলৈ তিনিদিনীয়া ৰাজ্যিক শোক ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam declares three-day State mourning over singer Zubeen Garg's death |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/zubeen-garg-death-singapore-assam-state-mourning-three-days/article70073216.ece |access-date=20 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=20 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; [[পশ্চিমবংগ|, উত্তৰ পূব ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘই সাতদিনীয়াকৈ সকলো কাৰ্যসূচী স্থগিত কৰি শোক প্ৰকাশ কৰে।পশ্চিম বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[মমতা বেনাৰ্জী]]য়েও শোক প্ৰকাশ কৰি গাৰ্গক তেওঁৰ &quot;প্ৰিয় ভাতৃ&quot; বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ &quot;মৃদু কণ্ঠ আৰু অদম্য মনোভাব&quot;ৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু লগতে কয় যে, তেওঁৰ গীতসমূহ &quot;চিৰদিনৰ বাবে অমৰ&quot; হৈ থাকিব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bengal CM Mamata Banerjee mourns singer Zubeen Garg's death |url=https://theprint.in/india/bengal-cm-mamata-banerjee-mourns-singer-zubeen-gargs-death/2747044/ |work=ThePrint |agency=PTI |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

ৰাজনৈতিক নেতাৰ উপৰি ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগৰ অসংখ্য ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰে। সহযোগী অসমীয়া গায়ক [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপনে]] গাৰ্গক &quot;এটা প্ৰজন্মৰ কণ্ঠ&quot; বুলি অভিহিত কৰি ভাতৃ হেৰুৱাৰ সমান ক্ষতি বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁৰ সৈতে ''গেংষ্টাৰ (২০০৬)'' ছবিত সহযোগ কৰা সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম চক্ৰৱৰ্তী]]য়ে তেওঁ “হতভম্ব আৰু বিধ্বস্ত” হৈছে বুলি উল্লেখ কৰি গাৰ্গৰ পৰিয়াললৈ সমবেদনা জ্ঞাপন কৰে। সংগীত শিল্পী [[এ. আৰ. ৰহমান]], প্ৰবীণ গায়ক [[হৰিহৰণ (গায়ক)|হৰিহৰণ]], সুৰকাৰ [[জিৎ গাংগুলী]], [[বাদশ্বাহ]], গায়ক [[আলিছা চিনাই]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], [[শান|চান]], অমল মালিক, [[দেৱজিৎ সাহা]], [[কল্পনা পাটোৱাৰী]], [[শিল্পা ৰাও]], [[সুনিধি চৌহান]], [[নেহা ভাছিন]], [[ৰাগেশ্বৰী লুম্বা|ৰাগেশ্বৰী লুম্বা স্বৰূপ]], [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]], [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[তৰালি শৰ্মা]], [[বিশাল মিশ্ৰা (সুৰকাৰ)|বিশাল মিশ্ৰা]], বিশাল দদলানী, আৰু অভিনেতা [[দেব (অভিনেতা)|দেৱ]] আৰু প্ৰসেনজিৎ চেটাৰ্জীয়েও ছ’চিয়েল মিডিয়াত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=P |first1=Devadasan K. |title=Zubeen Garg’s final journey: India bids tearful goodbye |url=https://gulfnews.com/entertainment/zubeen-gargs-final-journey-india-bids-tearful-goodbye-1.500277469 |access-date=23 September 2025 |work=[[Gulf News]] |date=21 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Khan |first1=Lubna |title=Hariharan Pays Tribute After ‘True Soul’ Zubeen Garg’s Death: ‘He Belonged To People’ |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/hariharan-pays-tribute-after-true-soul-zubeen-gargs-death-he-belonged-to-people-aa-9588636.html |access-date=23 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Tanisha |title=Zubeen Garg Death: Tributes From Shaan, Papon And Others - &quot;Devastated And Shocked&quot; |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-garg-death-tributes-from-pritam-armaan-malik-and-others-devastated-and-shocked-9307008 |access-date=22 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sangbadpratidin&quot;&gt;{{cite news |title='ভাইকে হাৰালাম', জুবিনেৰ মৃত্যুতে বাকৰুদ্ধ পাপন, শোকপ্ৰকাশ প্ৰীতম ও দেবেৰ |trans-title='Lost a brother': Papon speechless, tributes from Pritam and Dev after Zubeen's death |url=https://www.sangbadpratidin.in/entertainment/cinema/zubeen-garg-death-pritam-papon-dev-jeet-ganguly-are-devastated-by-news/ |work=Sangbad Pratidin |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}&lt;/ref&gt; অসমীয়া অভিনেতা [[আদিল হুছেইন]]ে অসমীয়া সংগীত আৰু চিনামাত গাৰ্গৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ কথা দোহাৰি সমগ্ৰ বাতৰিটোক “হৃদয়বিদাৰক” বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref name=&quot;sangbadpratidin&quot; /&gt;

২০২৫ চনৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰত ৰঘু ডাকাটৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি অনুষ্ঠানত গাৰ্গৰ স্মৃতিত কলকাতাৰ নেতাজী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়ামত ৩০ ছেকেণ্ডৰ মৌনতা অৱলম্বন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Raghu Dakat trailer launch, Dev's 20 years in Tollywood: Event pays tribute to Zubeen Garg with silence |url=https://bengali.abplive.com/entertainment/himanta-biswa-sarma-shared-raghu-dakat-trailer-launch-video-as-they-paid-tribute-to-zubeen-garg-entertainment-news-bollywood-1153347 |work=ABP Ananda |date=21 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনত গুৱাহাটীৰ [[বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত এক সংগীতানুষ্ঠানত গাৰ্গে প্ৰকাশ কৰিছিল যে &quot;[[মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত]]&quot; গীতটো তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত বজাব লাগে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত এই গীতটো কেৱল তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াতে নহয়—সমগ্ৰ অসমতে, ঘৰে-দোকানে আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত ব্যাপকভাৱে পৰিৱেশন কৰা শ্ৰদ্ধাঞ্জলিৰ সামূহিক গীত হিচাপে পৰিণত হয়।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Das |first=Yudhajit Shankar |date=22 September 2025 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/zubeen-garg-funeral-song-mayabini-ratir-bukut-song-anthem-procession-guwahati-fans-grief-2791423-2025-09-22 |title=Zubeen Garg funeral: The phenomenon called Zubeen Garg and how Mayabini became an anthem |magazine=India Today |accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

===লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ===
ছিংগাপুৰৰপৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ গুৱাহাটী আহি পোৱাৰ পাছতেই লক্ষাধিক লোক তেওঁৰ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া বাহনৰ কাষত থিয় দিয়ে। একাধিক বাতৰিৰ মতে, লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ড্‌ছে সমবেত হোৱা লোকৰ সংখ্যাক পৃথিৱীৰ ভিতৰতে চতুৰ্থ সৰ্বাধিক হিচাপে অভিহিত কৰে। [[মাইকেল জেকচন]], পোপ ফ্ৰাঞ্চিছ আৰু দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ পাছতে এই সমাৱেশক চতুৰ্থ বৃহত্তম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;HT&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-gargs-funeral-in-guwahati-listed-as-fourth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-101758541214756.html | title=Zubeen Garg fans queue up in thousands for last glimpse of their idol | publisher=Hindustan Times | date=Updated on: Sept 23, 2025 08:06 am IST | accessdate=24 September 2025 | author=HT NEWS DESK}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/zubeen-garg-s-funeral-becomes-forth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-article-13565844.html | title=Zubeen Garg’s funeral becomes fourth biggest gathering, enters Limca Book of Records | publisher=Money Control | date=September 22, 2025 15:00 IST | accessdate=24 September 2025 | author=MONEY CONTROL}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;News Arena&quot;&gt;{{cite web | url=https://newsarenaindia.com/nation/zubeen-s-funeral-ranked-4th-largest-global-gathering/57172 | title=Zubeen’s funeral ranked 4th largest global gathering | publisher=News Arena India | date=September 22, 2025, 02:49 PM | accessdate=24 September 2025}}&lt;/ref&gt;
===তদন্ত===
ছিংগাপুৰ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা মৃত্যুৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ কাৰণ ডুব যোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg's cause of death revealed: Death certificate states singer died due to drowning |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gargs-cause-of-death-revealed-death-certificate-states-singer-died-due-to-drowning/articleshow/124030064.cms |work=The Times of India |date=20 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; গাৰ্গৰ মেনেজাৰ আৰু ফেষ্টিভেল আয়োজকৰ বিৰুদ্ধে গাফিলতি আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অভাৱৰ অভিযোগত কেইবাখনো এজাহাৰ দাখিল কৰা হৈছিল, য'ত গাৰ্গে লাইফ জেকেট পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg death: Assam Police file FIR against event organiser, controversy angle to be probed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-garg-death-assam-police-file-fir-against-event-organiser-controversy-angle-to-be-probed-101758350955318.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=No life jacket? Controversy angle under scanner in Zubeen Garg death probe so far |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-life-jacket-controversy-angle-under-scanner-zubeen-garg-death-probe-so-far-101758362390294.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ মেনেজাৰৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বাবে আবেদন জনায়।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Withdraw FIRs against Siddhartha, says Garima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/withdraw-firs-against-siddhartha-says-garima/articleshow/124019732.cms |work=The Times of India |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মেইলযোগে চিআইডিৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। এই এজাহাৰত তেওঁ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা, [[শ্যামকানু মহন্ত|শ্যামকানু মহন্তকে]] সাঙুৰি ছিংগাপুৰত জুবিন গাৰ্গৰ কাষত উপস্থিত থকাসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তঁৰে। &lt;ref name=&quot;Garima&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.patrika.com/en/national-news/wife-of-zubeen-garg-garima-garg-saikia-files-fir-against-all-accused-in-suspected-death-case-in-singapore-19981524 | title=Wife of Zubeen Garg, Garima Saikia Garg, files FIR against all accused in suspected death case in Singapore | date=Sep 28, 2025 | agency=Patrika | accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Garima1&quot;&gt;{{cite news | url=https://thelogicalindian.com/zubeen-gargs-wife-files-cid-complaint-names-manager-organiser-in-probe-demand-over-singers-death/ | title=Zubeen Garg’s Wife Files CID Complaint, Names Manager, Organiser in Probe Demand Over Singer’s Death | date=Sep 29, 2025 | agency=The logical Indian| accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Garima2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/garima-saikia-garg-fir-cid-10508796 | title=কাৰ কাৰ বিৰুদ্ধে এজাহাৰ দাখিল কৰিলে গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে?| date=Sep 27, 2025 | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন| accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt;

জনসাধাৰণৰ দাবীৰ পাছত অসম চৰকাৰে গাৰ্গৰ পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সন্মতি সাপেক্ষে [[গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়|গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়]]ত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kalita |first=Kangkan |title=Second post-mortem on Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM Himanta Biswa Sarma |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22|work=[[India Today]] |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগত তেওঁৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন হয়।&lt;ref name=&quot;autopsy2&quot;&gt;{{cite web |last= |first= |title=Zubeen Garg’s Second Post-Mortem Completed in Guwahati Ahead of Final Rites |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-second-post-mortem-completed-in-guwahati-ahead-of-final-rites-9326201 |website=NDTV |publisher=NDTV |date=2025-09-23 |access-date=2025-10-12}}&lt;/ref&gt;

জনতাৰ দাবী আৰু অসমীয়া শিল্পীৰ হেঁচাত তদন্তৰ বাবে এটা বিশেষ তদন্তকাৰী দল (SIT) গঠন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Purkayastha |first1=Biswa Kalyan |title=Assam: SIT formed to probe Zubeen Garg's death; Congress demands CBI inquiry |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-sit-formed-to-probe-zubeen-garg-s-death-congress-demands-cbi-inquiry-101758724645343.html |access-date=25 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karmakar |first1=Sumir |title=Assam Police form SIT to probe Zubeen Garg's death following suspicion of foul play |url=https://www.deccanherald.com/india/assam/assam-police-form-sit-to-probe-zubeen-gargs-death-following-suspicion-of-foul-play-3741754 |access-date=25 September 2025 |work=[[Deccan Herald]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Son |first1=Mallika |title=Assam CM Himanta Sarma Orders SIT Probe Into Singer Zubeen Garg's Death |url=https://www.news18.com/india/assam-cm-himanta-sarma-orders-sit-probe-into-singer-zubeen-gargs-death-ws-l-9594331.html |access-date=25 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; এছ আই টি-ৰ নেতৃত্বত আছিল চিআইডি-ৰ বিশেষ ডিজিপি, আইপিএছ এম পি গুপ্তা আৰু আন ৯জন আৰক্ষী বিষয়া।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Varma |first1=Ananya |title=Assam Police Form 10-Member SIT To Probe 'Suspicious' Demise Of Zubeen Garg |url=https://www.timesnownews.com/india/assam-police-form-10-member-sit-to-probe-suspicious-demise-of-zubeen-garg-article-152888057 |access-date=25 September 2025 |work=[[Times Now]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Following CM's order Assam DGP forms10-member SIT to probe into Zubeen Garg's death- The Week |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/09/24/cal55-as-zubeen-ld-sit.html |access-date=25 September 2025 |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |date=24 September 2025}}&lt;/ref&gt;

এছআইটি-ৰ সহায়ৰ পাছত চিআইডি-এ গাৰ্গৰ সন্দেহজনক মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ ধাৰা ৬১(২), ১০৫, আৰু ১০৬(১)ৰ অধীনত এটা গোচৰ (২০২৫ চনৰ ১৮ নং গোচৰ) পঞ্জীয়ন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=SIT, CID raids organiser's home amid probe into singer Zubeen Garg's demise |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sit-cid-raids-organiser-shyamkanu-mahantas-home-amid-probe-into-singer-zubeen-gargs-demise-101758894850541.html |access-date=26 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |agency=[[Asian News International|ANI]] |date=26 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; ফেষ্টিভেলৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু গাৰ্গৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বাসগৃহত অভিযান চলোৱা হয় আৰু এই সময়ত ইলেক্ট্ৰনিক ৰেকৰ্ড আৰু নথি-পত্ৰ জব্দ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maheshwari |first1=Khushi |title=Zubeen Garg Death: SIT Team Raids Houses Of Festival Organiser, His Manager |url=https://www.ndtvprofit.com/nation/zubeen-garg-death-sit-team-raids-houses-of-festival-organiser-his-manager |access-date=26 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=25 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam: SIT raids homes of singer Zubeen Garg’s manager, event organiser |url=https://scroll.in/latest/1087010/assam-sit-raids-homes-of-singer-zubeen-gargs-manager-event-organiser |access-date=26 September 2025 |work=[[Scroll.in]] |date=26 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; ছিংগাপুৰত ডাইভিঙৰ সময়ত গাৰ্গৰ লগত যোৱা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীকো এছআইটি-এ জেৰা কৰি আটক কৰি ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Musician Shekharjyoti Goswami Arrested in Zubeen Garg Death Probe |url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/breaking-shekharjyoti-goswami-arrested-by-sit-in-zubeen-garg-death-case |work=The Sentinel Assam |date=25 September 2025 |access-date=26 September 2025}}&lt;/ref&gt; অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই মন্তব্য কৰিছিল যে যদি এছআইটি-এ নিৰ্ণায়ক ফলাফল নিদিয়ে তেন্তে গোচৰটো কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাক (চিবিআই)ক গতাই দিয়া হ’ব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=SIT questions musician in Zubeen Garg death case; CM warns probe may go to CBI if no results |url=https://m.economictimes.com/news/india/sit-questions-musician-in-zubeen-garg-death-case-cm-himanta-biswa-sarma-warns-probe-may-go-to-cbi-if-no-results/articleshow/124118501.cms |work=The Economic Times |date=23 September 2025 |access-date=26 September 2025}}&lt;/ref&gt; জনতাৰ ক্ষোভৰ সাক্ষী হৈ সদৌ অসম অধিবক্তা সন্থাই তেওঁলোকৰ সদস্যসকলক গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ গোচৰত অভিযুক্ত ব্যক্তিসকলক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰিবলৈ আহ্বান জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Lawyers urged not to represent accused in Zubeen Garg death case |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/lawyers-urged-not-to-represent-accused-in-zubeen-garg-death-case/article70098339.ece |access-date=27 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=26 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg’s death: Assam lawyers’ association urged not to represent accused; CID issues notices to witnesses |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/26/zubeen-gargs-death-assam-lawyers-association-urged-not-to-represent-accused-cid-issues-notices-to-witnesses |access-date=27 September 2025 |work=[[The New Indian Express]] |date=26 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ তদন্তৰ ফলত ২০২৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইভেণ্টৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু মেনেজাৰ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;PratidinTime2025&quot;&gt;{{cite web | title=BREAKING: Shyamkanu Mahanta, Siddharth Sharma Arrested, Brought To Guwahati | website=Pratidin Time | date=1 October 2025 | url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/breaking-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-arrested-brought-to-guwahati-10518028 | access-date=1 October 2025}}&lt;/ref&gt; ২ অক্টোবৰ তাৰিখে শ্যামকানু মহন্ত, সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বিৰুদ্ধে চিআইডি-এ ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ অধীনত ১০৩ ধাৰা আৰোপ কৰে। এইটো ধাৰা পৰিকল্পিত হত্যাৰ লগত জড়িত।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Murder charges added against Shyamkanu Mahanta &amp; Siddharth sharma in Zubeen Garg Death Case |url=https://www.guwahatiplus.com/assam/murder-charges-added-against-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-in-zubeen-garg-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Guwahati Plus |date=2 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Section 103 of BNS slapped on accused in Zubeen’s death case|url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/assam-section-103-of-bns-slapped-on-accused-in-zubeens-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Sentinal |date=2 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

২ অক্টোবৰতে ছিংগাপুৰৰ ঘটনাস্থলীত উপস্থিত থকা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামী আৰু কণ্ঠশিল্পী অমৃতপ্ৰভা মহন্তক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বিশেষ তদন্তকাৰী দলৰ সূত্ৰৰ মতে, শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীক ইতিমধ্যে ভাইৰেল হৈ পৰা ভিডিঅ’টোত গাৰ্গৰ অতি ওচৰত সাঁতুৰি থকা দেখা গৈছিল আৰু অমৃতপ্ৰভা মহন্তই সমগ্ৰ কাণ্ডটো নিজৰ চেলফোনত ৰেকৰ্ড কৰিছিল। দুয়োকে বিগত ৬ দিন ধৰি জেৰা কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;NDTV&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.ndtv.com/india-news/shekhar-jyoti-goswami-amritprava-mahanta-bandmate-co-singer-arrested-in-zubeen-garg-death-case-total-now-4-sources-9386048 | title=Bandmate, Co-Singer Arrested In Zubeen Garg Death Case, Total Now 4: Sources | work=NDTV | date=Oct 03, 2025 06:52 am IST | agency=NDTV | accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Northeast&quot;&gt;{{cite news | url=https://northeasttoday.in/northeast/assam/zubeen-garg-death-case-cid-arrests-musicians-shekhar-goswami-and-amritprava-mahanta/ | title=Zubeen Garg Death Case: CID Arrests Musicians Shekhar Goswami And Amritprava Mahanta | work=Northeast | date=3rd October 2025 | agency=North East Today | accessdate=3 October 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==উত্তৰাধিকাৰ==
জুবিন গাৰ্গক উদ্‌যাপন কৰিবলৈ ২০২২ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত [[ডিগবৈ|ডিগবৈত]] নাজিৰাটিং তামোলী পৰ্যটন মহোৎসৱৰ সময়ত গায়কজনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা ২০ ফুট উচ্চতাৰ এটা মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 January 2023 |title=Zubeen Garg's Statue Unveiled in Digboi |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/zubeen-gargs-statue-unveiled-in-digboi-631273 |access-date=8 January 2023 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}&lt;/ref&gt; টেঙাপানীৰ গাঁওবাসীয়ে ন দিহিং নদীৰ সিপাৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু জুবিন গাৰ্গৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন বাঁহৰ দলং টেঙাপানী-থেপাবাৰীত গায়কজনে ২০২০ চনৰ ২৯ ফেব্ৰুৱাৰীত উদ্বোধন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2020 |title='Zubeen Garg Bridge' in Kakopathar to be inaugurated by the star himself on 29 Feb |url=https://newslivetv.com/zubeen-garg-bridge-in-kakopathar-to-be-inaugurated-by-the-star-himself-on-29-feb/ |access-date=8 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ojha |first1=Manoj Kumar |date=29 May 2020 |title=Zubeen Garg to open namesake bridge in Assam |url=https://www.telegraphindia.com/states/zubeen-garg-to-open-namesake-bridge-in-assam/cid/1749568 |work=The Telegraph |access-date=27 April 2024}}&lt;/ref&gt;
তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল কপিল বৰঠাকুৰ।কপিল বৰঠাকুৰে পুত্ৰ জুবিন গাৰ্গৰ আত্মজীৱনী লিখি উলিয়ায়।

===সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব===
জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজি সংৰক্ষণৰ বাবে অনুৰাগী আৰু সংৰক্ষণকাৰীয়ে একাধিক প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। গুৱাহাটীৰ হাতীগাঁৱৰ বিশাল কলিতাই তেওঁৰ অনুৰাগী আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি ''চান্দনী ৰাত'' এলবামৰ স্বাক্ষৰিত কপিকে ধৰি গাৰ্গৰ ৰেকৰ্ডিঙৰ ৩৩ হাজাৰৰো অধিক কেছেট আৰু চিডি সংকলন কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ভৌতিক সংগ্ৰহৰ উপৰি তেওঁৰ সংগীতৰ অৱদানসমূহ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ আৰু সুলভ কৰিবলৈ প্ৰায় ৩৫,০০০ গীত থকা এটা ডিজিটেল আৰ্কাইভ সৃষ্টি কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=35,000-song archive vows to keep Zubeen's voice alive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/35000-songs-archive-vows-to-keep-zubeens-voice-alive/articleshow/124019744.cms|work=The Times of India |access-date=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

==জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত বিভিন্নজন==
অসমৰ বিশিষ্ট লেখক-সাহিত্যিক ড॰ [[নগেন শইকীয়া|নগেন শইকীয়া]]ই&lt;ref name=&quot;নি১&quot;&gt;{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/20092025/index.php | title=আজিৰ দিনটো শোক দিৱ হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে | date=২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=23 September 2025 | author=[[নগেন শইকীয়া|শইকীয়া, নগেন]] | location=গুৱাহাটী | pages=১,১৩ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; জুবিন গাৰ্গ সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰে—
&lt;blockquote&gt;মই দেখিছোঁ জুবিনৰ কণ্ঠত এনে এক সুৰৰ যাদু আছে, যি মানুহক, শ্ৰোতাক সহজেই আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে &lt;/blockquote&gt;

অসমৰ কবি-সাহিত্যিক-গীতিকাৰ [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]ই জুবিন গাৰ্গৰ জনপ্ৰিয়তা সম্পৰ্কে কৈছে&lt;ref&gt;{{cite book | title=জুবিন গাৰ্গ জীৱনৰপৰা গানলৈ | publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ | author=ভট্টাচাৰ্য, হীৰেন, অনুলেখন : মণ্টু শইকীয়া | authorlink=জুবিন অসমীয়া সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত এক জোকাৰণি | year=জানুৱাৰী, ২০০৯ | location=গুৱাহাটী | pages=১,২}}&lt;/ref&gt;—

&lt;blockquote&gt;জুবিন সঁচাই আচৰিত। ইমান কম বয়সতে, ইমান সোনকালে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা দেখি আচৰিত হওঁ। জুবিন কোনো ৰেডিঅ’ৰ শিল্পী নহয়। দূৰদৰ্শনৰ শিল্পী নহয় বা তেনেধৰণৰ কোনো বেকগ্ৰাউণ্ডো নাই। জুবিনে যোগ্যতাৰ ভিত্তিত জনপ্ৰিয়তা পাইছে নিঃসন্দেহে। &lt;/blockquote&gt;

[[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী অসমৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক [[উৎপল দত্ত (লেখক)|উৎপল দত্ত]]ই কৈছে—&lt;blockquote&gt;
দৰ্শক আৰু সাধাৰণ মানুহক আকৰ্ষণ কৰিব পৰা যি ক্ষমতা, গীতৰ বজাৰত গীত বিক্ৰীৰ যি নিশ্চয়তা প্ৰদান, তেওঁৰ সৃষ্টিৰ পোহৰৰ প্ৰতিফলনত জিলিকি উঠাৰ যি হেঁপাহ, সেইবোৰেই তেওঁৰ নক্ষত্ৰ-স্থান স্থিৰ কৰি ৰাখিছে। সমগ্ৰ অসমৰ বিশালসংখ্যক গুণমুগ্ধৰ স্বাৰ্থহীন ভালপোৱাৰ অধিকাৰী হৈছিল জুবিন।&lt;ref name=&quot;নি&quot;&gt;{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/22092025/page7.php | title=অসমৰ বিনোদন জগতৰ অতুলনীয় নক্ষত্ৰ-জুবিন গাৰ্গ | date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=22 September 2025 | author=দত্ত, উৎপল | location=গুৱাহাটী | pages=৭ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত [[ভূপেন হাজৰিকা|ভূপেন হাজৰিকাৰ]] মন্তব্য: &lt;blockquote&gt;জুবিন বৰ 'টেলেণ্টেড' ল'ৰা। মই ভাবোঁ সি খুব অধ্যয়ন কৰে। জুবিনে নিজক আৰু শ্ৰোতাক ভালদৰে জানে, সেই কাৰণে ইমান জনপ্ৰিয়তা আৰু তেওঁ সৃষ্টিৰ প্ৰতি শ্ৰোতাৰ ইমান আগ্ৰহ।&lt;/blockquote&gt;

==জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰিয়==
*প্ৰিয় ব্যক্তিত্ব: কলাগুৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] 
*চে গুৱেভাৰা
*প্ৰিয় ব্যক্তি: অভিনেতা [[চাৰ্লি চেপলিন]] 
*প্ৰিয় গ্ৰন্থ: 'My Autobiography' (Charlie Chaplin) 
*প্ৰিয় অভিনেতা: মাৰ্লন ব্ৰেণ্ডো 
*প্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ: 'Citizen Kane' আৰু 'The Bicycle Thief 
*ৰ'ল মডেল: ন্যাপোলিঅ' বোনাপাৰ্ট

==আৰু চাওক==
* [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]
* [[জুবিন|জুবিন শব্দৰ অৰ্থ]]
* [[হাচটেগ জাষ্টিচ ফ'ৰ জুবিন গাৰ্গ]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist|2}}

==গ্ৰন্থসূচী==
* '''পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন''', কপিল ঠাকুৰ, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০১১ 
* '''জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ''', মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০০৯

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [https://geetsankalan.com/singers/zubeen-garg গীত সংকলন ৱেবচাইটত জুবিন গাৰ্গৰ গীত]
{{Commons category|Zubeen Garg|জুবিন গাৰ্গ}}
{{Wikiquote}}
* {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}}
* {{Twitter|zubeengarg1}}
* {{Instagram|zubeen.garg}}
* {{IMDb name|0958276}}
* [https://zubeenda.online/ জুবিনদা.অনলাইন]
* [https://zubeengarg.com/ জুবিনগাৰ্গ.কম]
* [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684/mode/1up জুবিনৰ গাৰ্গ — জীৱনৰ পৰা গানলৈ, মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ]

{{জুবিন গাৰ্গ}}
{{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}}
{{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ|*]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]]
[[শ্ৰেণী:সমাজহিতৈষী]]
[[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]]
[[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:কবি]]
[[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]]
[[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সুৰকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]]
[[শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]]
[[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>pkmq5n8h6qq9kpcydo4invbt69og8i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কামাখ্যা মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3382</id>
    <revision>
      <id>636019</id>
      <parentid>547901</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18903" sha1="7z3zf5ygqbkkkfgt8rs9ibe40oxfj5b" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
{{Infobox Mandir
|name = কামাখ্যা মন্দিৰ
|image = Kamakhya Temple.jpg
|image_size = 250
|image_alt =
|caption = কামাখ্যা মন্দিৰ, গুৱাহাটী
|pushpin_map = India Assam
| latd = 26.16
| longd = 91.78
|map_caption = অসম মানচিত্ৰত কামাখ্যা মন্দিৰৰ অৱস্থান
|map_size = 250
|other_names = মা কামাখ্যা
|assamese = কামাখ্যা মন্দিৰ
|sanskrit_translit = 
|country = ভাৰত
|state/province = [[অসম]]
|district = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]]
|locale = কামাখ্যা
|primary_deity = শক্তি
|important_festivals = [[অম্বুবাচী মেলা|অম্বুবাচী]], দুৰ্গাপূজা
|architecture = [[নীলাচল স্থাপত্যশৈলী]]
|number_of_temples =
|number_of_monuments =
|inscriptions =
|date_built = ১৫৬৫
|creator = প্ৰবাদ অনুসৰি নৰকাসুৰ, ইতিহাস অনুসৰি কোচ ৰজা বিশ্বসিংহ আৰু শেহতীয়াকৈ কোঁচ ৰজা নৰনাৰায়ণ আৰু চিলাৰায়ে পুনৰনিৰ্মাণ কৰিছিল। 
|temple_board =
|website = [http://www.kamakhyatemple.org/ www.kamakhyatemple.org]
}}

'''কামাখ্যা মন্দিৰ''' ({{lang-en|Kamakhya Temple}}) হৈছে [[অসম]]ৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ এক প্ৰাচীন মন্দিৰ। গোটেই ভাৰততে ব্যাপ্ত হৈ থকা মুঠ ৫১খন দেৱীপীঠৰ মাজৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পীঠ এই কামাখ্যা মন্দিৰ।&lt;ref name=&quot;thesundayindian.com&quot; /&gt; [[নীলাচল পাহাৰ]]ত অৱস্থিত [[কামাখ্যা]] দেৱীৰ এই মন্দিৰকেই অসমৰ সবাতোকৈ প্ৰসিদ্ধ আৰু প্ৰভাৱশালী [[মন্দিৰ]] বুলি ভবা হয়। অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰাই অসমৰ ইতিহাসৰ ৰাজনৈতিক আৰু ধাৰ্মিক দুয়ো দিশতে শক্তি উপাসনাৰ কেন্দ্ৰস্থল কামাখ্যাই অতিশয় গুৰুত্বপুৰ্ণ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰি আহিছে। কামাখ্যা মন্দিৰৰ নিৰ্মাণকৰ্তা হিচাপে প্ৰবাদ অনুসৰি নৰকাসুৰ আৰু ইতিহাস অনুসৰি কোচ নৃপতি মহাৰাজ বিশ্বসিংহ, তেওঁৰ পুত্ৰ [[নৰনাৰায়ণ]] আৰু [[চিলাৰায়]]ৰ কথা জনা যায়। মন্দিৰৰ শেষৰ অংশ ( নৃত্য-মণ্ডপ) আহোম স্বৰ্গদেউ  [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ৰ দিনত সংযোজন কৰা হয়। ইয়াত আহোম ড্ৰেগন [[ঙি ঙাও খাম]]ৰ ভাস্কৰ্যও দেখা যায়।&lt;ref&gt;Sarma 2017, pp: 17 NGI NGAO KHAM- A Mythical Figure of Tai Ahom People of Assam ,Dr. Rabindranath Sarma, Journal of Research in Humanities and Social Science, Vol.5 ~ Issue 5 (2017) pp: 14-18 ISSN(Online) : 2321-9467&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস আৰু প্ৰবাদ==
[[চিত্ৰ:Rock-cut figures of the Kamakhya Temple, 2025.jpg|200px|left|thumb|কামাখ্যা মন্দিৰ]]
[[File:The Kamakhya Temple, Guwahati, Assam.jpg|thumb|কামাখ্যা মন্দিৰ]]
;কামাখ্যা মন্দিৰ নিৰ্মাণ সন্দৰ্ভত ইতিহাসঃ* 
কোচ মহাৰাজ বিশ্বসিংহই গুৱাহাটীৰ সমীপৰ নীলাচলত অৱস্থিত কামাখ্যাপীঠৰ উদ্ধাৰ সাধন কৰি তাতে কামাখ্যা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। কোৱা হয় সেই পীঠৰ মন্দিৰ সৰ্ব্ব প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰিছিল নৰকাসুৰে। পিছলৈ এই পীঠ মাটিৰ তলত বিলুপ্তপ্ৰায় অৱস্থাত পতিত হৈ আছিল। সেই পৰ্বতৰ অধিবাসী সকলে সেই মাটিৰ স্তূপকেই দেৱস্থান বুলি মানি লৈ পূজা কৰিছিল। এবাৰ বিশ্বসিংহ আৰু শিষ্যসিংহই নৈশ অভিযান কালত সৈন্য সকলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে আৰু পথ হেৰুৱাই বিভিন্ন স্থানত ঘূৰি পকি অৱশেষত নীলাচল পাহাৰত উপস্থিত হয়গৈ। তেওঁলোকে তাতে মাটিৰ এক স্তূপৰ কাষত গছৰ শিপাত বহি থকা এগৰাকী বৃদ্ধাৰ পৰা জানিব পাৰিলে যে সেই স্তূপটো পুৰণি অধিবাসীসকলৰ দেৱস্থান। ৰজাই সেই পীঠস্থানতে তেওঁৰ সৈন্য বাহিনীৰ সৈতে মিলনৰ অৰ্থে পূজা অৰ্চনা আগবঢ়ায় আৰু তেওঁৰ মনোবাঞ্চা পূৰণ হয়। সেই কাৰ্যৰ পাছত ৰজাই সেই স্থানৰ মহত্ত্ব দেখি বিষ্মিত হয় আৰু তেওঁ তাতেই স্বৰ্ণ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰি দিম বুলি সংকল্পবদ্ধ হয়। পিছত সেই স্থানৰ খননত তাত এক প্ৰাচীন মন্দিৰৰ অৱশেষ আবিস্কৃত হয়। ৰজাই সেই ভগ্নাৱশেষৰ ওপৰতে ইটাৰে এক নতুন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰি দিছিল আৰু প্ৰতিটো ইটাত এক ৰতি সোণ প্ৰদান কৰিছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে। 
পিছত আকৌ ১৫৫৩ চনত মুছলমান সেনাপতি কালাপাহাৰে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰি কামাখ্যা মন্দিৰ ধ্বংস কৰে। তাৰ পিছতে এই মন্দিৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে বিশ্বসিংহৰ পুত্ৰ কোচ নৃপতি মহাৰাজ নৰনাৰায়ণ আৰু তেওঁৰ ভাতৃ চিলাৰায়ে। 

কামাখ্যা মন্দিৰৰ উৎপত্তি সংক্ৰান্তত [[কালিকা পুৰাণ]]ত এটা আখ্যান আছে। আখ্যানটো এনে ধৰণৰ;

দক্ষৰ জীয়ৰী সতীয়ে পিতৃৰ অমতত মহাদেৱৰ সৈতে বিবাহ হৈছিল। সা-সম্পত্তি নাইকিয়া টোকোনা বুলি মহাদেৱক দক্ষই চকু পাৰি দেখিব নোৱাৰিছিল। এবাৰ দক্ষই এটা যজ্ঞৰ আয়োজন কৰিলে। কিন্তু তালৈ জোৱায়েকক নিমন্ত্ৰণ নকৰিলে। তথাপিও সতীয়ে বিনা নিমন্ত্ৰণে পিতৃৰ যজ্ঞস্থলীত উপস্থিত হ'লগৈ। জীয়েকক দেখি দক্ষৰ খঙে চুলিৰ আগ পালে আৰু মহাদেৱক ভৰ্ৎসনা কৰিবলৈ ধৰিলে। স্বামীৰ বদনাম সহিব নোৱাৰি সতীয়ে যজ্ঞস্থলীতে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে। প্ৰিয়াৰ বিয়োগত মহাদেৱ শোকত বলিয়া হ'ল আৰু সতীৰ মৃতদেহ কান্ধত তুলি লৈ বিশ্ব ভ্ৰমি ফুৰিবলৈ ধৰিলে।&lt;ref name=&quot;thesundayindian.com&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%AE/25/1269/ | title=কামাখ্যা ধাম | publisher=Planman Media Pvt. Ltd. | work=thesundayindian.com | date=মাৰ্চ 4, 2012 | accessdate=January 20, 2013 | archivedate=August 8, 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808080551/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%AE/25/1269/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এনেদৰে ঘূৰি ফুৰোঁতে লাহে-লাহে মৃতদেহটো গেলি শৰীৰৰ অংশবোৰ ঠায়ে ঠায়ে পৰি গ'ল। সতীৰ দেহৰ বিভিন্ন অংগ বিভিন্ন ঠাইত পৰাত সেই সেই ঠাইত একোখন দেৱীপীঠৰ সূচনা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;thesundayindian.com&quot; /&gt; য'তেই এনে অংশ পৰিল, তাতেই একোখন তীৰ্থস্থান গঢ়ি উঠিল। [[নীলাচল পাহাৰ]]ত সতীৰ যোনিভাগ পৰিল আৰু তাত কামাখ্যা দেৱীৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা হ'ল।&lt;ref name=&quot;thesundayindian.com&quot; /&gt; 

প্ৰাগজ্যোতিষাধিপতি কিৰাট বংশীয় [[নৰকাসুৰ]] আছিল কামাখ্যা দেৱীৰ পৰম ভক্ত। তেৱেঁই [[নীলাচল পাহাৰ]]ত প্ৰথম এই মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। প্ৰবাদ আছে যে এবাৰ নৰকাসুৰে কামাখ্যা দেৱীৰ দৰ্শন পালে। দেৱীৰ স্বৰ্গীয় সৌন্দৰ্যই প্ৰাগজ্যোতিষাধিপতিৰ মতিভ্ৰম ঘটালে। তেওঁ দেৱীক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢালে। দেৱীয়ে ক’লে যে দেৱী আৰু নৰমনিচৰ মাজত বৈবাহিক সম্পৰ্ক অসম্ভৱ কথা। কিন্তু নৰকে যেন তেন প্ৰকাৰে বিয়া কৰাবলৈ জেদ কৰাত কামাখ্যা দেৱীয়ে তেওঁৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ বুদ্ধি এটা সাজিলে। দেৱীয়ে ক'লে যে নৰকে যদি মন্দিৰ দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ সুবিধাৰ্থে নীলাচল পাহাৰৰ নামনিৰ পৰা মন্দিৰলৈ একে নিশাৰ ভিতৰতে এটা শিলৰ খটখটি সাজি দিয়ে, তেন্তে তেওঁ নৰকৰ সৈতে বিয়াত বহিবলৈ ৰাজি আছে। দেৱীয়ে ভাবিছিল, নৰকে এই কাম কৰিব নোৱাৰিব। কিন্তু দেৱীৰ ধাৰণাক ভুল প্ৰমাণিত কৰি নিশা শেষ হোৱাৰ আগেয়ে খটখটি নিৰ্মাণৰ কাম শেষ হোৱাৰ উপক্ৰম হ'ল। দেৱীয়ে দেখিলে কথা বিষম; সেয়েহে তেওঁ চক্ৰান্তৰ আশ্ৰয় ল'বলৈ বাধ্য হ'ল। তেওঁ কুকুৰাক আদেশ দিলে, ডাক দিবলৈ। নিশা শেষ নোহোৱাকৈ কুকুৰাই ডাক দিলে। দেৱীয়ে নৰকক ক'লে যে কুকুৰাই ডাক দিলে, ৰাতি পুৱাল। নৰকে চৰ্ত পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে। প্ৰচণ্ড ক্ৰোধত নৰকে খেদি খেদি গৈ বৰ্তমানৰ কুকুৰাকটা নামৰ ঠাই টুকুৰাত মায়াৱী কুকুৰাটো দুচেওকৈ কাটিলে। নৰকে নিৰ্মাণ কৰা বুলি প্ৰবাদ থকা [[মেখেলা উজোৱা]] নামৰ শিলৰ খটখটিটো আজিও দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই ঘটনাৰ পাছত দেৱকুলৰ সৈতে নৰকৰ সংঘাত আৰম্ভ হ'ল। নৰকৰ অত্যাচাৰ ইমানে বাঢ়িল যে অৱশেষত কৃষ্ণই কিৰাটৰাজক বধ কৰি তেওঁৰ পুত্ৰ ভগদত্তক প্ৰাগজ্যোতিষৰ সিংহাসন অৰ্পণ কৰিলে।

==মন্দিৰৰ স্থাপত্য==
{{empty section}}

==কামাখ্যা ধামৰ অম্বুবাচী মেলা==
অম্বুবাচীৰ প্ৰবৃত্তিৰ লগে লগে কামাখ্যা ধামৰ দুৱাৰ বন্ধ ৰখা হয়। ফলস্বৰূপে সেইকেইদিন দেৱী দৰ্শন নিষিদ্ধ। চতুৰ্থ দিনত মন্দিৰ খোলাৰ লগে লগে দেৱীৰ স্নান,পূজা,প্ৰভৃতি সমাপন হোৱাৰ পৰাহে দৰ্শকে দেৱীক দৰ্শন কৰিব পাৰে। পূব ভাৰতৰ দৰে অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰে কামাখ্যা ধামৰো ব্ৰাহ্মণ বিধৱাসকলে অম্বুবাচী প্ৰবৃত্তিৰ পৰা নিবৃত্তিৰ পিছতো দেৱীৰ ভোগ শেষ নোহোৱা পৰলৈকে ফলাহাৰ গ্ৰহণ কৰি থাকে। চুৱাৰ কেইদিন সৰ্প ভয় নিবাৰণৰ বাবে দুগ্ধপান কৰে। ইঘৰে-সিঘৰলৈ ফল-মূল আগবঢ়ায়, প্ৰবৃত্তিৰ আগতে কলহত পানী জমা কৰি কলপাতৰ ওপৰত তুলি থয়। ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা (আজিকালি বিদেশৰ পৰাও আহে)লাখ লাখ ভক্তই তিনিওদিন কামাখ্যা মন্দিৰৰ চৌপাশে থাকি নাম-কীৰ্তন কৰে। মন্দিৰৰ বাহিৰতে ধূপ-দীপ জ্বলাই দেৱীক প্ৰণাম জনায়। অম্বুবাচীৰ নিবৃত্তিৰ দিনা পাণ্ডাসকলে ভক্তসকললৈ আগবঢ়ায় ৰক্তবস্ত্ৰ। দেৱীপীঠৰ পৰা অনা এই ৰক্তবস্ত্ৰ শৰীৰত ধাৰণ কৰিলে অভীষ্ট সিদ্ধি হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰবল। সেইবাবে পুৰুষে সেই ৰক্তবস্ত্ৰ সোঁহাতত বা ডিঙিত আৰু মহিলাসকলে বাওঁহাত বা ডিঙিত ধাৰণ কৰে। এই কাপোৰ লগত ৰাখি আন ঠাইত জপ কৰিলেও মনৰ কামনা পূৰণ হোৱাৰ কথা কুব্জিকা তন্ত্ৰৰ সপ্তম পটলত বৰ্ণিত হৈছে। এই ৰক্তবস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি শ্মশান অথবা মৃতকৰ ঘৰলৈ যোৱাটো নিষিদ্ধ। কামাখ্যা ধামৰ অম্বুবাচী মেলাই আন্তৰ্জাতিক আৰু জাতীয় সম্প্ৰীতি ৰক্ষা কৰাত ভালেখিনি অৰিহণা যোগাইছে। 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commonscat|Kamakhya Temple|কামাখ্যা মন্দিৰ}}
*[http://www.kamakhyatemple.org/ কামাখ্যা মন্দিৰৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228035623/http://www.kamakhyatemple.org/ |date=2011-12-28 }}
* [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%AE/25/1269/ প্ৰকাশিত কামাখ্যা ধামৰ বিষয়ে লিখা প্ৰবন্ধ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808080551/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%AE/25/1269/ |date=2022-08-08 }}, [[দ্য চান্‌ডে ইণ্ডিয়ান]]ত
*[https://assamintro.com/kamakhya-temple-in-assamese/ কামাখ্যা মন্দিৰৰ ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211106113337/https://assamintro.com/kamakhya-temple-in-assamese/ |date=2021-11-06 }}

{{Hindu Temples in Assam}}

[[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:পোখালি (অসম)]]</text>
      <sha1>7z3zf5ygqbkkkfgt8rs9ibe40oxfj5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দৌল গোবিন্দ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5419</id>
    <revision>
      <id>636031</id>
      <parentid>381405</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7511" sha1="bjwlbjg25ad6ifh2ia4gj1ipeumqkii" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name =
|image = &lt;!-- deprecated --&gt;
|image_size = frameless&lt;!-- deprecated --&gt;
|alt = &lt;!-- deprecated --&gt;
|caption = 
|pushpin_map =
|latd = | latm = | lats = | latNS = N
|longd= | longm= | longs =| longEW = E
|coordinates_region = &lt;!-- See [[ISO 3166-1 alpha-2]]: IN for India, ... --&gt;
|coordinates_display = title
|coordinates_footnotes= 
|map_caption = 
|map_size = 250
|other_names =
|devanagari =
|sanskrit_translit =
|tamil =
|marathi =
|bengali =
|chinese =
|pinyin =
|malay =
|script_name = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
|script = &lt;!--Enter the template name in the local script used --&gt;
|country = 
|state/province = 
|district = 
|locale = 
|elevation_m =
|elevation_footnotes = 
|primary_deity = 
|important_festivals =
|architectural_styles = &lt;!-- deprecated --&gt;
|number_of_temples =
|number_of_monuments =
|inscriptions =
|date_established =&lt;!--Refers to establishment of the original temple--&gt;
|date_built =&lt;!--Refers to building of the current temple structure/building --&gt;
|creator = 
|temple_board =
|website = &lt;!-- deprecated --&gt;
}}
[[File:DOUL_GOVINDA_TEMPLE1.jpg|thumb|শ্ৰীশ্ৰী দৌল গোবিন্দ মন্দিৰৰ সন্মুখভাগ, ছবি- সপ্তশ্ৰী চৌধুৰী]]
[[অসম]]ৰ উত্তৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ চন্দ্ৰভাৰতী পাহাৰত '''শ্ৰীশ্ৰী দৌল গোবিন্দ''' মন্দিৰ অৱস্থিত। প্ৰধানতঃ এই [[মন্দিৰ]]ত ভগৱান [[শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ আৰাধনা কৰা হয়। প্ৰত্যেক বছৰৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত স্থানীয় লোকসকলে এই মন্দিৰত [[ফাকুৱা]] উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰে।

==ইতিহাস==
[[File:Doul Govinda Temple2.jpg|thumb|শ্ৰীশ্ৰী দৌল গোবিন্দ মন্দিৰৰ ভিতৰভাগ]]
এই মন্দিৰৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে প্ৰচলিত কাহিনী শুনা যায়। ইংৰাজৰ দিনত শাসন পৰিচালনাৰ বাবে স্থানীয় কিছুমান অভিজাতসম্প্ৰদায়ৰ হাতত শাসনৰ কিছু দায়িত্ব অৰ্পিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে [[নলবাৰী]] অঞ্চলত সদৰামীনৰ দায়িত্ব দিছিল গৰ্গৰাম বৰুৱাৰ ওপৰত। গৰ্গৰাম বৰুৱা আছিল পণ্ডিত [[আনন্দৰাম বৰুৱা]]ৰ পিতৃ। গৰ্গৰাম বৰুৱা সদৰামীনৰ দায়িত্বত থকাৰ সময়ত এটা আচৰিত ঘটনা ঘটিছিল। বৰ্তমানৰ [[ৰঙিয়া]] নগৰৰ সীমাত অৱস্থিত জেকেৰীয়া নামৰ এখন গাঁৱৰ কাষতে সন্ধ্যাঝাৰ নামৰ এখন অটব্য অৰণ্য আছিল। সেই জেকেৰীয়া গাঁৱৰে এজন ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত এজনী কপিলী বৰণৰ গাই আছিল। গাইজনীয়ে হেনো নিতৌ শেষ নিশা ডিঙিৰ বান্ধ খুলি সন্ধ্যাঝাৰ অৰণ্যলৈ গৈ এজোপা বিৰিণা গছৰ ওপৰত ওহাৰ পাতি গাখীৰ ঢালি পুনৰ গোহালিলৈ ঘূৰি আহিছিল। সদৰামীন বৰুৱাই এই কথা গম পাই সেই ৰহস্য উদ্‌ঘাটন কৰাৰ বাবে বিৰিণা গছজোপা থকা ঠাইখিনি খন্দোৱালে আৰু তাতে এটা শ্ৰীকৃষ্ণৰ বিগ্ৰহ উদ্ধাৰ হ'ল। সেই মূৰ্তি সভক্তিৰে ৰাইজে শোভাযাত্ৰা কৰি আনি চন্দ্ৰভাৰতী পাহাৰত স্থাপন কৰে। তাতে আগৰে পৰা শ্ৰীশ্ৰীঘনশ্যাম ৰায়ৰো বিগ্ৰহ আছিল। তেতিয়াৰে পৰা সেই বিগ্ৰহৰ লগতে নতুন বিগ্ৰহৰো পূজা-সেৱা চলিবলৈ ধৰিলে। ক্ৰমে দৌল আৰু [[ফাকুৱা]] উৎসৱৰ দিন পালেহি। লগে লগে পূজাৰীৰ চিন্তা হ'ল কোনজন বিগ্ৰহক দৌলত তুলিব। অৱশেষত পূজাৰীয়ে বিগ্ৰহৰ আগত প্ৰণিপাত কৰি জনালে যে যিজন বিগ্ৰহক দৌলত থাপিব সেইজনে যেন চাৰি আঙুলি আগবাঢ়ি প্ৰমাণ দেখুৱায়। পাছদিনা পূজাৰীয়ে দেখিলে যে নতুনকৈ অনা বিগ্ৰহজনা চাৰি আঙুল আগবাঢ়ি আছে। এনে ঘটনাত পূজাৰী আচৰিত হ'ল। ইয়াৰ পিছতে যথাৰীতি নতুন বিগ্ৰহকে দৌলত স্থাপন কৰা হ'ল আৰু তেতিয়াৰে পৰা এইজনা বিগ্ৰহ দৌল গোবিন্দ নামেৰে জনাজাত হৈ পৰে। 

==মন্দিৰৰ কাৰ্যসূচী==
ফাগুন-চ'ত মাহত কেইবাদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে ইয়াত দৌল উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি দৈনিক অগণন ভক্তই আগবঢ়োৱা পূজা আৰু সেইসকলৰ মাজত ভোগৰ প্ৰসাদ বিতৰণ দৌল গোবিন্দ মন্দিৰৰ লক্ষণীয় বৈশিষ্ট্য। 

==পৰিবহণ==
এই মন্দিৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত বাবে ইয়ালৈ যাবলৈ চৰকাৰী-বেচৰকাৰী বিভিন্ন নাওৰ ব্যৱস্থা আছে। একেদৰে [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা [[শৰাইঘাট দলং]] পাৰহৈ ৰাস্তাৰেও এই মন্দিৰলৈ যাব পাৰি&lt;ref&gt;বিশ্ব ঐতিহ্য, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা&lt;/ref&gt;। 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* http://www.mapsofindia.com/assam/tourism/doul-govinda-temple.html
* http://humtydumty.in/content/doul-govinda-mandir-north-guwahati {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014084930/http://www.humtydumty.in/content/doul-govinda-mandir-north-guwahati |date=2017-10-14 }}

{{Hindu Temples in Assam}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>bjwlbjg25ad6ifh2ia4gj1ipeumqkii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মহাভৈৰৱ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6440</id>
    <revision>
      <id>636016</id>
      <parentid>382508</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6237" sha1="r8je1hcycy41l7uq1027zlffbcc727a" xml:space="preserve">{{Assam stub}}
{{Infobox Mandir
|name                 = মহাভৈৰৱ মন্দিৰ
|image                = Mahabhairab temple, Tezpur.jpg
|image_size           = 250
|image_alt            =
|caption              = মহাভৈৰৱ মন্দিৰ, [[তেজপুৰ]]
|pushpin_map          = India Assam
| latd                = 26.63
| longd               =  92.79
|map_caption          = অসমত স্থান
|map_size             = 250
|other_names          = 
|assamese             = মহাভৈৰৱ মন্দিৰ
|sanskrit_translit    = 
|country              = [[ভাৰত]]
|state/province       = [[অসম]]
|district             = [[শোণিতপুৰ]]
|locale               = [[তেজপুৰ]]
|primary_deity        = [[শিৱ]] 
|important_festivals  = [[শিৱপূজা]]
|architecture         = [[অসমীয়া]]
|number_of_temples    =
|number_of_monuments  =
|inscriptions         =
|date_built           = 
|creator              = 
|Website              = http://www.mahabhairab.org/
}}

[[Image:মহাভৈৰৱ মন্দিৰৰ শিৱলিংগ.jpg|thumb|right|500px|মহাভৈৰৱ মন্দিৰৰ শিৱলিংগ]]

[[তেজপুৰ]] চহৰৰ উত্তৰ দিশত এটা সৰু টিলাৰ ওপৰত মহাভৈৰৱ মন্দিৰ অৱস্থিত। এই [[মন্দিৰ]]ত [[হিন্দু]]সকলৰ আৰাধ্য দেৱতা [[শিৱ]]ক নিতৌ পূজা অৰ্চনা কৰা হয়। কথিত আছে যে দ্বাপৰ যুগত শিৱভক্ত বাণাসুৰে এই মন্দিৰ নিৰ্মান কৰিছিল। মন্দিৰৰ ভূমিৰ পৰিমাণ ১৫৯ কঠা ৩ লেচা। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে সিঁচৰিত ভগ্ন শিলাখণ্ডসমূহৰ পৰা এইটো অনুধাৱন কৰিব পাৰি যে মূল মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি আন সৰু সৰু মন্দিৰ নিৰ্মান কৰা হৈছিল। কথিত আছে যে বাণৰজাৰ জীয়ৰী ঊষাই ইয়াতেই সদায় পূজা অৰ্চনা কৰিছিল। মূল মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে। এই লিংগটো ৰ উচ্চতা প্ৰায় ৩.২ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৩ মিটাৰ।  মহাভৈৰৱ মন্দিৰৰ এই শিৱলিংগ [[এছিয়া মহাদেশ]]ৰ বৃহত শিৱলিংগ সমূহৰ ভিতৰত লেখত ল’বলগীয়া।


==বৰ্ণনা==
পৌৰাণিক আখ্যান অনুসৰি বাণ ৰজাই ইষ্ট দেৱতা শিৱৰ পূজা-অৰ্চনাৰ বাবে মহাভৈৰৱ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।

পৰুৱা-মহাভৈৰৱ পথৰ দাঁতিত সৰু টিলা এটিৰ ওপৰত মহাভৈৰৱ মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে উত্তৰে ২৬°অক্ষাংশ আৰু পূৱে ৯২° দ্ৰাঘিমাংশ।

আদিতে এই মন্দিৰ ভাগ শৈল নিৰ্মিত আছিল পিছত আহোম ৰাজত্ব কালত পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰচণ্ড ধুমুহাৰ ফলত মন্দিৰৰ তোৰণ ভাগ ভাগি চুৰ-মাৰ হোৱাত তোৰণৰ লগতে মন্দিৰৰ বহু অংশ দ্বিতীয় বাৰলৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। 

ইতিহাস মতে তুংখুঙীয়া বংশৰ দ্বাৰা দান দিয়া দেৱোত্তৰ ভূমিত এই মন্দিৰৰ নিৰ্মান কৰোৱা হয়। মন্দিৰৰ পৰিচালনাৰ বাবে তেওঁলোকে ইয়াত পূজাৰী আদিওঁ নিয়োগ কৰিছিল, বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ হস্তক্ষেপত এখন পৰিচালনা সমিতিৰ দ্বাৰা মন্দিৰৰ কাম-কাজ পৰিচালিত হৈ আছে।

কথিত আছে যে এই মন্দিৰত বাণ ৰজাৰ কন্যা ঊষাই দৈনিক পূজা অৰ্চনা কৰিছিল। মন্দিৰৰ মূল নিঙ্গ ভাগৰ দৈঘ্য ৩.৩০ মিটাৰ আৰু ব্যাস ২.৩০ মিটাৰ। মন্দিৰৰত দৈনিক পূজা-অৰ্চনাৰ লগতে বিবাহ, অন্ন-প্ৰসন্ন আদিওঁ সম্পন্ন হয়। প্ৰতি বছৰে মহাশিৱৰাত্ৰী ধুম-ধামৰে অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ভক্ত প্ৰাণ ৰাইজে মন্দিৰত, ছাগলী,গৰু, পাৰ আদি দান দি মুকলি কৰি দিয়ে।
==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://www.mahabhairab.org/ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204020041/http://www.mahabhairab.org/ |date=2020-02-04 }}


{{অসমৰ হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ}}

[[শ্ৰেণী:তেজপুৰ‎]]
[[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী‎]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>r8je1hcycy41l7uq1027zlffbcc727a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6509</id>
    <revision>
      <id>636033</id>
      <parentid>174479</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:মন্দিৰ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205" sha1="l32cllf6isw4anxm9trpliwg8vy0rb0" xml:space="preserve">[[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]]
[[শ্ৰেণী:ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]
[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>l32cllf6isw4anxm9trpliwg8vy0rb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ভৈৰৱী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6672</id>
    <revision>
      <id>636013</id>
      <parentid>509412</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9378" sha1="7q32de5bbwplmwq5n6tg7vna3q2mqym" xml:space="preserve">{{Assam stub}}
{{Infobox Mandir
|name                 = ভৈৰৱী মন্দিৰ
|image                = ভৈৰৱী মন্দিৰ.jpg
|image_size           = 250
|image_alt            =
|caption              = ভৈৰৱী মন্দিৰৰ বাটচ'ৰা
|pushpin_map          = 
| latd                = 
| longd               = 
|map_caption          = অসমত স্থান
|map_size             = 250
|other_names          = মাইথান
|assamese             = ভৈৰৱী মন্দিৰ
|sanskrit_translit    = 
|country              = [[ভাৰত]]
|state/province       = [[অসম]]
|district             = [[শোণিতপুৰ]]
|locale               = [[কলিবাৰী]], [[তেজপুৰ]]
|primary_deity        = [[ভৈৰৱী]] 
|important_festivals  = [[দুৰ্গা পূজা]]
|architecture         = [[অসমীয়া]]
|number_of_temples    =
|number_of_monuments  =
|inscriptions         =
|date_built           = 
|creator              = অজ্ঞাত
}}
'''ভৈৰৱী মন্দিৰ''' [[তেজপুৰ]] নগৰৰ নতুন [[কলিবাৰী]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নৈৰ নিচেই কাষত এটা টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। [[বামুণী পাহাৰ]]ৰ কিছু পূবে থকা এই [[মন্দিৰ]] স্থানীয়ভাৱে ''&quot;মাইথান&quot;'' বুলি জনাজাত। মন্দিৰৰ সৰ্বমুঠ মাটিৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৬ বিঘা। এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ সম্পৰ্কে একো প্ৰামাণিক তথ্য নথকা হেতুকে কেতিয়া আৰু কোনে এই মন্দিৰ সাজি উলিয়াইছিল এয়া এতিয়াও অজ্ঞাত। এই মন্দিৰত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]সকলৰ আৰাধ্য [[ভৈৰৱী|ভৈৰৱী দেৱী]]ক নিতৌ পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। লোকশ্ৰুতি অনুসৰি দ্বাপৰ যুগত [[বাণ ৰজা]]ৰ জীয়ৰী ঊষাই ইয়াতেই দেৱী আৰাধনা কৰিছিল&lt;ref name=&quot;Mitra2011&quot;&gt;{{cite book|author=Swati Mitra|title=Assam Travel Guide|url=http://books.google.com/books?id=lNggfFifHL8C&amp;pg=PA81|accessdate=18 February 2013|year=2011|publisher=Goodearth Publications|isbn=978-93-80262-04-8|pages=81–}}&lt;/ref&gt;। এই মন্দিৰত বলিবিধান প্ৰথা আজিও চলি আছে। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে অসংখ্য পুৰণিকালৰ ভগ্ন শিলাখণ্ড সিচঁৰিত হৈ পৰি আছে। ভৈৰৱীৰপৰা বামুণী পাহাৰলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰে পাৰে এলানি টিলা আছে।&lt;ref name=&quot;পৱিত্ৰ&quot;&gt;{{cite book | title=পৱিত্ৰ অসম | publisher=অসম সাহিত্য সভা | author=সম্পাদক-ড: মহেশ্বৰ নেওগ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=২০০৪ | location=গুৱাহাটী | pages=১৭৬}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==
[[ভৈৰৱী]] দেৱীক ইয়াত পূজা কৰা হয়, কিয়নো তেওঁ [[দুৰ্গা]] দেৱীৰ [[দশ মহাবিদ্যা|মহাবিদ্যাৰ]] অন্যতম। মন্দিৰটোৰ পৃষ্ঠভূমিত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ]] ওপৰত [[কলীয়াভোমোৰা সেতু]]ৰ দিশে দৃশ্য দেখা যায়। এই স্থানটো স্থানীয়ভাৱে ''ভৈৰৱী দেৱালয়'' নামেও পৰিচিত। কিমানিপা কিম্বদন্তী অনুসৰি, শক্তিশালী অসুৰ ৰাজা [[বাণাসুৰ]]ৰ জীয়াৰী উষাই নিয়মিতভাৱে ইয়ালৈ আহি দেৱীৰ পূজা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sonitpur - HISTORY|url=http://www.gloriousindia.com/places/as/sonitpur.html|website=Glorious India|publisher=Varadhi|access-date=1 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mitra2011&quot;&gt;{{cite book|author=Swati Mitra|title=Assam Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=lNggfFifHL8C&amp;pg=PA81|year=2011|publisher=Goodearth Publications|isbn=978-93-80262-04-8|page=81}}&lt;/ref&gt; এই স্থানৰ পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰত্বত বামুণি পাহাৰ অৱস্থিত, য'ত বহু শতিকা পুৰণা ৰাজপ্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। এই প্ৰাসাদত ব্যৱহাৰ কৰা পাথৰ শিল্পকৃতি নবম শতিকা কালৰ বুলি ধৰা হয়। অনুৰূপভাৱে, প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণা ভৈৰৱী মন্দিৰটো এক ভূমিকম্পৰ ফলত অলপ বেঁকা হৈ পৰিছে আৰু ওচৰৰ এটা দালানৰ পশ্চিম আৰু দক্ষিণ প্ৰান্তৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মহলৰ খুঁটাত ফাট ধৰি ছাঁতৰ অংশ খহি পৰিছে। এই ক্ষতিসাধনৰ পিছত ধৰ্মীয় আচাৰ–অনুষ্ঠান তথা দৈনিক পূজা-ক্ৰিয়াকলাপ বন্ধ হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Prakash Adhikari|first1=Nuwakot|title=Nuwakot palace ravaged|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2015-05-10/nuwakot-palace-ravaged.html|website=kathmandupost.ekantipur|publisher=Kantipur Digital Corp.|access-date=15 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== ভূগোল ==
ভৈৰৱী মন্দিৰটো [[ভৰলী নদী]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=বিশ্বনু ৰাভা|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451480|title=বিষ্ণু ৰাভা ৰচনাৱলী ভাগ ১|date=1982}}&lt;/ref&gt;

== ব্যৱস্থাপনা ==
মন্দিৰখনৰ ব্যৱস্থাপনা চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা জিলাৰ উপায়ুক্তৰ কাৰ্যালয়ৰ দ্বাৰা চলোৱা হয় আৰু মন্দিৰখন তেজপুৰৰ বৰঠাকুৰ পৰিয়ালৰ (শ্ৰী দিলীপ বৰঠাকুৰ, শ্ৰী বাৰেণ্য ৰঞ্জন বৰঠাকুৰ, আৰু শ্ৰী আদিত্য প্ৰকাশ বৰঠাকুৰ) অধীনত। ইয়াত এতিয়াও নিয়মিতভাৱে ছাগলী, হাঁহ, পৰাই আদি বলি দিয়া হয়। দুৰ্গা পূজা ইয়াত অতি ঐশ্বৰ্য্যৰে উদযাপন কৰা হয়।

মন্দিৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ এখন দীঘল সিঁড়িৰে উঠিব লগা হয় যি মূল পথৰ পৰা মন্দিৰলৈ যায়। ইয়াত ঘিঅৰ দীপ, মিঠাই, ফল-মূল আদি ক্ৰয়ৰ সুবিধা আছে যি পূজাৰ সময়ত দেৱীত অৰ্পণ কৰা হয় আশীৰ্বাদৰ বাবে। এই স্থানটো এক অপূৰ্ব প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰ স্থান আৰু দেৱীত উপনীত হোৱাৰ এক পথ। ভৈৰৱী মন্দিৰ এটা সিদ্ধপীঠ হিচাপে জনাজাত, য'ত ভক্তসকলে মনৰ কামনা প্ৰকাশ কৰি দেৱীৰ আশীৰ্বাদ লাভ কৰে।&lt;ref&gt;Kundalini Aghora II by Robert E. Svoboda Chapter, Eight Immortals, Page 212&lt;/ref&gt;

== আৰু চাওক ==
* [[মহাভৈৰৱ মন্দিৰ]]
* [[তেজপুৰ]]
* [[অগ্নিগড়]]

== আলোকচিত্ৰৰ ভঁৰাল ==
[[চিত্ৰ:Bhairabi Temple.jpg|450px|center|thumb|ভৈৰৱী মন্দিৰ]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

{{Hindu Temples in Assam}}

[[শ্ৰেণী:তেজপুৰ‎]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী‎]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>7q32de5bbwplmwq5n6tg7vna3q2mqym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ডিব্ৰুগড়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6866</id>
    <revision>
      <id>636155</id>
      <parentid>635738</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>mos:foreign, kindly don't remove native name and historical details. For district related edits kindly refer to [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]</comment>
      <origin>636155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107500" sha1="95lwo3rz5jnovgada6kwyyoxe702wwu" xml:space="preserve">{{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}}
{{Infobox settlement
| name               = ডিব্ৰুগড়
| nickname           = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী&lt;br&gt;ভাৰতৰ চাহ নগৰী&lt;br&gt;উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ
| native_name_lang   = aho
| other_name         = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}&lt;/ref&gt;
| settlement_type    = মহানগৰ
| image_skyline      = {{photomontage
| photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg
| photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&amp;_Hospital,_Dibrugarh.jpg
| photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg
| photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg
| photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg
| photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg
| space = 1
| size = 280
| colour = black
| colour_border = black
}}
| image_caption      = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]]
| pushpin_map        = India Assam#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান
| coordinates        = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = দেশ
| subdivision_name   = {{flagu|India}}
| subdivision_type1  = ৰাজ্য
| subdivision_name1  = [[অসম]]
| subdivision_type2  = সংমণ্ডল
| subdivision_name2  = [[উজনি অসম]]
| subdivision_type3  = জিলা
| subdivision_name3  = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]
| subdivision_type4  = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা
| subdivision_name4  = ২২
| established_title  = স্থাপিত
| established_date   = ১৮৭৩
| founder            = 
| named_for          = [[ডিব্ৰু নদী]]
| governing_body     = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]]
| leader_title1      = বিধায়ক
| leader_name1       = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]]
| leader_title2      = জিলা আয়ুক্ত
| leader_name2       = বিক্ৰম কৈৰী,  আইএএছ
| leader_title3      = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক
| leader_name3       = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ
| leader_title4      = মেয়ৰ
| leader_name4       = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]]
| government_type    = পৌৰনিগম
| unit_pref          = Metric
| area_total_km2     = 71.83
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 108
| population_total   = {{formatnum:154296}}
| population_as_of   = ২০১১
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = Dibrugarhian
| timezone1          = [[ভাৰতীয় মান সময়]]
| utc_offset1        = +৫:৩০
| postal_code_type   = [[পিনক'ড]]
| postal_code        = ৭৮৬০০১-৫
| area_code_type     = দূৰভাষ কোড
| area_code          = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX
| registration_plate = AS-06
| iso_code           = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]]
| blank1_name_sec1   = [[Human sex ratio|Sex Ratio]]
| blank1_info_sec1   = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]]
| blank2_name_sec1   = 
| blank2_info_sec1   = 
| blank3_name_sec1   = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank3_info_sec1   = [[Humid subtropical climate|Cwa]]
| blank1_name_sec2   = {{nowrap|[[Official Language]]}}
| blank1_info_sec2   = [[Assamese language|Assamese]]
| blank2_name_sec2   = [[Literacy in India|Literacy Rate]]
| blank2_info_sec2   = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}}
| blank3_name_sec2   = [[Lok Sabha]] Constituency
| blank3_info_sec2   = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]]
| blank4_name_sec2   = [[Vidhan Sabha]] Constituency
| blank4_info_sec2   = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]]
| blank5_name_sec2   = [[Human Development Index|HDI]]
| blank5_info_sec2   = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}}
| official_name      = 
| native_name        = 
}}
'''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}&lt;ref&gt;{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}&lt;/ref&gt;), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ  মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়।

[[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]]

== নামৰ উৎপত্তি==
ডিব্ৰুগড়ৰ নাম &quot;ডিবৰুমুখ&quot;ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।&lt;ref name=&quot;Dibrugarh&quot;&gt;{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}&lt;/ref&gt; &quot;ডিব্ৰু&quot; নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। &quot;ডিব্ৰু&quot; আৰু &quot;ডিবাৰু&quot; দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Endle
 |first=Sidney
 |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl
 |year=1911
 |publisher=Macmillan and Co.
 |location=London
 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4]
 |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &amp;c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &amp;c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
| last = Endle 
| first = Sidney 
| author-link =  
| title = The Kacharis 
| publisher = Macmillan and Co. 
| date = 1911 
| location = London 
| url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm 
| pages = xv–xvi 
| quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race.
}}&lt;/ref&gt; এই ভাষা সমূহত &quot;ডি-&quot; অৰ্থ &quot;পানী&quot;।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramirez
 |first=Philippe
 |year=2014
 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India
 |publisher=Spectrum Publications
 |page=4
 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.
}}&lt;/ref&gt;{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে &quot;ড্জি&quot;(ʤɪ)&lt;ref name=&quot;water&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Longmailai
 |first1=Monali
 |last2=Saikia
 |first2=Jonali
 |year=2019
 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa
 |journal=Nepalese Linguistics
 |volume=34
 |pages=26–35
 |page=27
 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162
 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ.
}}&lt;/ref&gt; ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Gurdon
 |first=P. R. T.
 |author-link=
 |year=1904
 |title=The Morāns
 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |volume=73
 |issue=1
 |pages=36–48
 |page=36
 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water.
}}&lt;/ref&gt; আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত &quot;ডি&quot; (dɪ) &lt;ref name=&quot;water&quot;/&gt;ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}}

==ইতিহাস==

ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}&lt;/ref&gt; ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31&lt;/ref&gt;। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;&quot;Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community.&quot; {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}&lt;/ref&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&amp;dq=bihiya+ahom&amp;pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}&lt;/ref&gt;}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}&lt;/ref&gt;

[[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন  প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ   হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক  এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==জলবায়ু আৰু ভূগোল==
ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে  মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। 
শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে।

ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে।

ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। 

বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়।

গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়।

হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে।  

শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে।

===ভূগোল===
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।  মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত।

{{Weather box
| location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান)
| metric first = Yes
| single line = Yes
| width = auto
| Jan record high C = 29.5
| Feb record high C = 33.2
| Mar record high C = 34.5
| Apr record high C = 36.0
| May record high C = 38.8
| Jun record high C = 38.2
| Jul record high C = 39.8
| Aug record high C = 39.8
| Sep record high C = 39.5
| Oct record high C = 37.2
| Nov record high C = 33.8
| Dec record high C = 30.6
|year record high C = 39.8
| Jan high C = 23.5
| Feb high C = 25.0
| Mar high C = 26.7
| Apr high C = 28.0
| May high C = 29.8
| Jun high C = 31.2
| Jul high C = 31.4
| Aug high C = 32.0
| Sep high C = 31.4
| Oct high C = 30.6
| Nov high C = 28.1
| Dec high C = 25.1
| year high C = 28.5
| Jan mean C = 16.8
| Feb mean C = 18.9
| Mar mean C = 21.6
| Apr mean C = 23.5
| May mean C = 25.8
| Jun mean C = 27.7
| Jul mean C = 28.2
| Aug mean C = 28.5
| Sep mean C = 27.6
| Oct mean C = 25.8
| Nov mean C = 21.8
| Dec mean C = 18.1
|year mean C = 
| Jan low C = 10.1
| Feb low C = 13.0
| Mar low C = 16.4
| Apr low C = 19.2
| May low C = 22.0
| Jun low C = 24.3
| Jul low C = 24.9
| Aug low C = 25.2
| Sep low C = 24.1
| Oct low C = 21.0
| Nov low C = 15.7
| Dec low C = 11.2
| year low C = 18.8
| Jan record low C = 1.0
| Feb record low C = 4.8
| Mar record low C = 8.1
| Apr record low C = 10.8
| May record low C = 14.1
| Jun record low C = 16.5
| Jul record low C = 19.9
| Aug record low C = 19.5
| Sep record low C = 18.4
| Oct record low C = 13.3
| Nov record low C = 6.5
| Dec record low C = 2.7
|year record low C = 1.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 26.6
| Feb rain mm = 57.8
| Mar rain mm = 118.2
| Apr rain mm = 219.3
| May rain mm = 326.0
| Jun rain mm = 419.4
| Jul rain mm = 485.0
| Aug rain mm = 394.3
| Sep rain mm = 317.2
| Oct rain mm = 125.2
| Nov rain mm = 19.4
| Dec rain mm = 9.9
|year rain mm = 2518.3
| Jan rain days = 2.9
| Feb rain days = 5.3
| Mar rain days = 8.9
| Apr rain days = 12.7
| May rain days = 14.7
| Jun rain days = 18.8
| Jul rain days = 20.6
| Aug rain days = 16.1
| Sep rain days = 13.5
| Oct rain days = 6.8
| Nov rain days = 2.0
| Dec rain days = 0.9
|year rain days = 123.2
|time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]]
| Jan humidity = 72
| Feb humidity = 67
| Mar humidity = 66
| Apr humidity = 71
| May humidity = 74
| Jun humidity = 78
| Jul humidity = 79
| Aug humidity = 79
| Sep humidity = 81
| Oct humidity = 80
| Nov humidity = 78
| Dec humidity = 76
|year humidity = 75
|source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ&lt;ref name=IMDnormals&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archivedate = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 249–250
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDextremes&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archivedate = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature &amp; Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M24
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDcityweather&gt;
{{cite web
| url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm
| title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000
| publisher = India Meteorological Department
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)&lt;ref name=TCC&gt;
{{cite web
| url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314
| title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m)
| publisher = Japan Meteorological Agency
| date = August 2012}}&lt;/ref&gt;}}

==পৰিচালনা==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, 
কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, 
নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত।

==জনগাঁথনি==
{{bar box
|title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ধৰ্ম
|right1=শতাংশ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}}
{{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}}
{{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}}
{{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}}
{{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}}
|caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(&lt;0.1%)&lt;/small&gt;
}}
২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}&lt;/ref&gt;  ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। 

ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক।

ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০।  ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Pie chart
|thumb = left
|caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot; /&gt;
|label1 = [[অসমীয়া ভাষা]]
|value1 = 41.62
|color1 = brown
|label3 = [[হিন্দী ভাষা]]
|value3 = 21.39
|color3 = yellow
|label2 = [[বাংলা ভাষা]]
|value2 = 23.51
|color2 = orange
|label4 = [[নেপালী ভাষা]]
|value4 = 1.04
|color4 = pink
|label5 = অন্যান্য
|value5 = 12.44
|color5 = grey
}}
মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot;&gt;[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in&lt;/ref&gt;

==অৰ্থনীতি==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা &quot;আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী&quot;য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে|
ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।&lt;ref name=&quot;closed down&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;nfr history&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DS Rail&quot;&gt;{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html&lt;/ref&gt; ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত।
===উদ্যোগসমূহ===
ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান।
====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড====
{{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}}
অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড  [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে।
====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড====
{{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}}
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন।
====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড====
{{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}}
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;bvfcl&quot;/&gt; পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।&lt;ref name=&quot;bvfcl&quot;&gt;{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/
 |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}&lt;/ref&gt;

====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড====
{{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}}
অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।&lt;ref name=&quot;AGCL&quot;&gt;{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&amp;text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&amp;text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।&lt;ref name=&quot;IC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd
 |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd
 |website=industries.assam.gov.in
 |date=
 |access-date=৯ জুন ২০২৪
 |archivedate=2024-06-09
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
====ডিএনপি লিমিটেড====
{{main|ডিএনপি লিমিটেড}}
ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।&lt;ref name=&quot;DNPL&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile
 |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}&lt;/ref&gt; [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc
 |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL)
 |website=industries.assam.gov.in
 |date=
 |access-date=১৬ জুন ২০২৪
 |archivedate=2024-06-16
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt; দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে।

====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড====
{{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}}
অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}&lt;/ref&gt; এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&amp;q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&amp;pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}&lt;/ref&gt;

====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ====
{{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}
কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে।

====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ====
{{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}
নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;thermal&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://apgcl.org/thermal.php
 |title=Thermal
 |website=www.apgcl.org
 |date=
 |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪
 |archivedate=2024-07-14
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;

===চাহ উদ্যোগ===
[[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]]
ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে।

ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

===পৰ্যটন===
ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ  হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল:
* [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]]
* [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]]
* [[জালান মন্দিৰ]]
* মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ
* সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান
* জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয়
* চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল
তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান,  দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত।

==পৰিবহন==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে।
===বিমানপথ===
[[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]
ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ।  বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.&lt;/ref&gt; এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.&lt;/ref&gt; বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে।

===ৰে'লপথ===
[[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]]
সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]]  নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.&lt;/ref&gt; মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত  এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত  নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===জলপথ===

[[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]]
ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) &amp; ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

====স্থলপথ====
ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত।

==শিক্ষা আৰু গৱেষণা==
[[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]]
[[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]]
[[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]]
ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন &quot;অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান&quot; আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই &quot;বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা  বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়।  ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল:
===বিদ্যালয়সমূহ===
* [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]]
*  ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয়
* ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ
* কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়
* দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড়
* বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়
* সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়
* ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল
* বেংগলী বয়জ স্কুল
* মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয়
* অগ্ৰসেন একাডেমী
* শিশু ভাৰতী বিদ্যালয়
* গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয়
===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ===
* [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]]
* ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স
* [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]]
*  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়
===মহাবিদ্যালয়সমূহ===
* [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]]
* [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]]
* [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]]
* [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]]
* নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয়
===আইন মহাবিদ্যালয়===
* ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয়
* এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয়
* ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয়
===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়===
* চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয়
* পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান
===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান===
* [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]
* [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]]
* [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]
===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান===
* [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]]

==গণমাধ্যম==
আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।&lt;ref name=&quot;allindiaradio.gov.in&quot;&gt;{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}&lt;/ref&gt; এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest &amp; Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts &amp; more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে।

ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ   ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত।
[[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]
অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।  ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt; ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে
ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে।

===বাতৰি-কাকতসমূহ===
ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়।

==ৰাজনীতি==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf
 |title=List of Parliamentary &amp; Assembly Constituencies
 |access-date=6 October 2008
|work=Assam
 |publisher=Election Commission of India
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf
 |archive-date=4 May 2006
}}&lt;/ref&gt; বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত।

==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি==
* [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা
* [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ
* [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল
* [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]]
* [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]]
* [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]],  [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী
* [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]]
* [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী
* [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা
* [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি
* [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}

==টোকা==
{{notelist}}

==গ্ৰন্থ সূচি==
{{refbegin}}
* {{citation
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |place=Guwahati
 |publisher=EBH Publishers
 |year=2016
 |isbn=978-93-83252-70-1
}}

== বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}}
* [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }}
* [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট]

{{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]]
[[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]]</text>
      <sha1>95lwo3rz5jnovgada6kwyyoxe702wwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>তেত্ৰিশ কৌটি দেৱ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7492</id>
    <revision>
      <id>636025</id>
      <parentid>381274</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12101" sha1="fukmp47usid5a91x2haf62rvbwboumh" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name                 = তেত্ৰিশ কৌটি দেৱ মন্দিৰ
|image                = 
|image_size           = 
|image_alt            =
|caption              = 
|pushpin_map          = 
| latd               = 
| longd              = 
|map_caption          = 
|map_size             = 
|other_names          = 
|assamese              = 
|sanskrit_translit    = 
|country              = ভাৰত
|state/province       = [[অসম]]
|district             = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]]
|locale               = ওদালবাক্ৰা, [[গুৱাহাটী]]
|primary_deity        = [[তেত্ৰিশ কৌটি দেৱতা]]
|important_festivals  = 
|architecture         = 
|number_of_temples    =
|number_of_monuments  =
|inscriptions         =
|date_built           = ১৯৭৩ চন
|creator              =   
}}

'''শ্ৰী শ্ৰী তেত্ৰিশ কৌটি দেৱ মন্দিৰ''' [[অসম|অসমৰ]] [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]]ৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰীত অৱস্থিত। ১৯৭৩ চনত এই [[মন্দিৰ]] স্থাপিত হয়। বহুবছৰ ধৰি এই মন্দিৰটোৱে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ ভক্তসমাজৰ মাজত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰি আহিছে।

==উৎপত্তিৰ ইতিহাস==
উৎপত্তিৰ কাহিনী ওদালবাক্ৰা গাঁৱৰ পৰা আৰম্ভ হয়। এই ওদালবাক্ৰা গাঁও [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটিৰ]] [[কাহিলীপাৰা]] অঞ্চলত অৱস্থিত। গাঁৱৰ বাসিন্দাবোৰ মূলত: [[ৰাভা]]-[[কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ। ১৯৬৪ চনত এই গাঁওখন ডাঠ হাবি আৰু ডাঙৰ ওখ শিলেৰে ভৰা আছিল। সেই সময়ত ৰেংথং ৰাভা আৰু সূৰ্য ৰাভা নামৰ দুজন লোকে এদিন চিকাৰৰ উদ্দেশ্যে সেই শিলবোৰৰ ওপৰত ([[নৰকাসুৰ পাহাৰ]] এলেকা) বিচৰণ কৰি আছিল। তেনে সময়তে হাবিৰ ক’ৰবাৰ পৰা বিশাল বাদুলি এটা তেওঁলোকৰ সন্মুখেৰে উৰি আহি সেই ওখ শিলবোৰৰ ফাঁকত সোমাই গ’ল। তেওঁলোকে বাদুলিটোক ধৰাৰ উদ্দেশ্যে তাক অনুসৰণ কৰি এটা অন্ধকাৰ শিলৰ গুহাৰ মাজত সোমাই গ’ল। তেতিয়া সেই গুহাৰ মাজেৰে গৈ থাকোতে তেওঁলোকে কিবা বস্তু আন্ধাৰত জিলিকি থকা দেখা পালে। তেতিয়া তেওঁলোকে সেই বস্তুটো বাহিৰলৈ আনি ধুই-পখালি চাই যে সেইটো এটা শংখ। এইদৰে তেওঁলোকে আকৌ পিছদিনাখন সেই একেটা গুহাৰ পৰা আৱিস্কাৰ কৰিলে ২৩ টা মূৰ্তি। এনেদৰে আন এদিনাখন আকৌ ১০ টা মূৰ্তি আৰু টিলিঙা কিছুমান ওলাল এই মূৰ্তিবোৰ ঘাইকৈ ব্ৰঞ্জেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন হিন্দু দেৱ-দেৱতাৰ মূৰ্তি আছিল। সেই মূৰ্তিবোৰকে লৈ সেই ঠাইতে এই মন্দিৰৰ স্থাপন হৈছিল। [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মৰ]] মতে হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মুঠ সংখ্যা হ’ল ৩৩ কোটি। সেই উদ্ধাৰ হোৱা মূৰ্তিসমূহৰ মুঠ সংখ্যা আছিল ৩৩ টা। গতিকে এই ৩৩ টা মূৰ্তিয়ে ৩৩ কোটি ভগৱানৰ অস্তিত্ব বহন কৰিছে বুলি বিশ্বাস কৰি মন্দিৰৰ নাম &quot;শ্ৰী শ্ৰী তেত্ৰিশ কৌটি দেৱ মন্দিৰ&quot; হিচাপে নামাকৰণ কৰা হয়। বৰ্তমান এই মন্দিৰৰ লগতে চতুৰ্থ [[অসম আৰক্ষী বাহিনী]]ৰ চকী আছে। ইয়াৰে বেটেলিয়ান সকলেই ১৯৭৩ চনত এই মন্দিৰ স্থাপন কৰি দিছিল।&lt;ref name=&quot;tsi&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%EF%BF%BD%EF%BF%BD%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%EF%BF%BD%C2%A7-%E0%A6%A4%E0%A7%87%EF%BF%BD%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B6-%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A7%97%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A7%B1-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AF/13/696/ | title=দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান | accessdate=২৫ ডিচেম্বৰ, ২০১১ | author=ৰূপৰাজ শৰ্মা }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==উদ্ধাৰ হোৱা বস্তুসমূহ==
উদ্ধাৰিত বস্তুবোৰৰ মুঠতে ৩৩ টা মূৰ্তি আৰু কিছুমান অন্য বস্তু আছিল। ইয়াৰে বৰ্তমান কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত আৰু বাকীখিনি এই মন্দিৰত আছে। এইবোৰ হ’ল- চাৰিটা [[বিষ্ণু]]ৰ মূৰ্তি, দুটা সূৰ্যদেৱতাৰ মূৰ্তি, এটা [[মনসাদেৱী]]ৰ মূৰ্তি, এটা [[গণেশ]]ৰ মূৰ্তি, এটা ইন্দ্ৰদেৱতাৰ মূৰ্তি, [[শিৱ]]ৰ মূৰ্তি, বুদ্ধদেৱৰ মূৰ্তি, ৰাধাৰ মূৰ্তি, নটৰাজৰ মূৰ্তি, কিছুমান অচিনাক্ত মূৰ্তি (টুকুৰা আকাৰত), এটা মুখালিংগ, এটা শংখ আৰু দুটা টিলিঙা। ইয়াৰে ভিতৰত বৃহত্তম মূৰ্তিটো হৈছে ইন্দ্ৰদেৱতাৰ। এই মূৰ্তিটোৰ আকাৰ ৩২ x ১৬ ছে: মি:। এই মূৰ্তিটো  গোটেই ভাৰতৰ ভিতৰতে অদ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ। মূৰ্তিবোৰ ঘাইকৈ ব্ৰঞ্জেৰে নিৰ্মিত। বৰ্তমান পুৰাতত্বৰ জগতত সেই মূৰ্তিসমূহ ‘নৰকাসুৰ পাহাৰত আৱিষ্কৃত সমল’ অথবা ইংৰাজীত “আৰ্কিঅ’লজিকেল ফাইণ্ডছ এট নৰকাসুৰ হিলছ” নামেৰে অতিকৈ প্ৰখ্যাত। অসমৰ প্ৰখ্যাত পুৰাতাত্বিক পণ্ডিতদ্বয় ড0ৰবীন্দ্ৰ নাথ চৌধুৰী আৰু ধৰ্মেশ্বৰ চুতিয়াই অসম অনুসন্ধান সমিতিৰ বুলেটিনত (২৯ সংখ্যক) লিখা &quot;এ নোট অন দ্য আৰ্কিঅ’লজিকেল ফাইণ্ডছ এট নৰকাসুৰ হিলছ&quot;  শীৰ্ষক বিস্তৃত নিবন্ধত নৰকাসুৰ পাহাৰ অঞ্চলত আৱিষ্কৃত হোৱা এই মূৰ্তিসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছে৷

==দৈনিক পূজা-অৰ্চনা==
প্ৰথম অৱস্থাত মন্দিৰৰ পূজাৰী আছিল কমল তাঁতী। ইয়াৰ পিছত বহুতো পূজাৰী সলনি হ’ল। মন্দিৰৰ বৰ্তমানৰ পূজাৰী হ’ল ত্ৰিভূৱন পোদ্দৰ। পূজাৰীয়ে মন্দিৰত থকা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিবোৰ নিতৌ গাখীৰেৰে ধোঁৱে। পুৱাৰ ভাগত হিন্দুৰ ২৩ কোটি মূৰ্তিক ২৩ খন কাঁহীত আৰু সন্ধিয়া ১০ কোটি মূৰ্তিক ১০ খন কাঁহীত প্ৰসাদ আগবঢ়োৱা হয়। কিন্তু সোমবাৰ আৰু বৃহস্পতিবাৰেহে বিশেষকৈ পূজাৰ দিন। সেয়েহে সেই দুটা দিনত অসমৰ চাৰিওফালৰ পৰা অহা ভক্তসকলে ধূপ, চাকি, নৈবেদ্য আদি লৈ পূজা কৰিব আহি ভিৰ কৰা দেখা যায়। তথাপিও দৈনিকেই ভক্তৰ সমাগম পৰিলক্ষিত হয়। তাৰোপৰি বিভিন্ন উৎসৱ, পূৰ্ণিমা, অমাৱস্যা আদিত ওদালবাক্ৰা গাওঁখনৰে বাসিন্দাসকলে কাম-কাজ চলাই নিয়াত প্ৰত্যক্ষভাবে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু আইসকলে নাম-কীৰ্তন ধৰে।&lt;ref name=&quot;tsi&quot;/&gt;

==মন্দিৰৰ পৰিচালনা আৰু বৰ্তমান পৰিস্থিতি==
ওপৰত কোৱা হৈছে যে চতুৰ্থ [[অসম আৰক্ষী]] বাহিনীয়ে মন্দিৰটো পোন-প্ৰথমে স্থাপন কৰি দিছিল; কিন্তু তথাপিও বৰ্তমান গাওঁখনৰ ৰাইজেই ইয়াৰ সমস্ত পৰিচালনা কৰে। গাওঁখনৰ যুবসংঘ আৰু মহিলা সমিতিয়ে মন্দিৰৰ বাবে বৰ্তমান ডাঙৰকৈ গণেশৰ মূৰ্তি, শিৱৰ মূৰ্তি, হনুমানৰ মূৰ্তি আদি বহুতো মূৰ্তি তৈয়াৰ কৰি আৰু লগতে কুঁৱা, অন্যান্য বস্তু আদি বান্ধি দিছে। মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাকৃতিক পৰিবেশ অতি মনোমোহা। অজস্ৰ পাৰ চৰায়ে মন্দিৰৰ পৰিবেশ শান্তিময় কৰি তুলিছে।&lt;ref name=&quot;tsi&quot;/&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;শ্ৰী যদুমণি ৰাভা, (?), (ঠিকনা?) গাওঁৰ পুৰণি বাসিন্দা&lt;/ref&gt;}}
{{Hindu Temples in Assam}}
{{হিন্দুধৰ্মৰ দেৱ দেৱী আৰু ধৰ্মগ্ৰন্থ}}
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>fukmp47usid5a91x2haf62rvbwboumh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>অসমৰ ৱেবছাইটসমূহৰ তালিকা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29713</id>
    <revision>
      <id>636123</id>
      <parentid>632840</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী */</comment>
      <origin>636123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23851" sha1="p58pg352jr63ng92806hyohe7oj44vk" xml:space="preserve">==অসম সম্পৰ্কীয়==
*ইংৰাজী ৱেবছাইট:
**'''[https://assam.gov.in/home.php অসম চৰকাৰৰ মূল ৱেবছাইট]''' 
**'''[https://assam.gov.in/home.php/districts-page.html জিলা ভিত্তিক ৱেবছাইটৰ তালিকা]'''
**'''[https://www.assam.org/ অসম সম্পৰ্কীয় বেচৰকাৰী ৱেবছাইট]''' 
**'''[https://tezpuronline.in/ তেজপুৰ অনলাইন]'''

==ধৰ্ম সম্পৰ্কীয়==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘ]]|| [https://srimantasankardevsangha.org/ srimantasankardevsangha.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|-
| [[আউনীআটী সত্ৰ]] || [https://www.auniati.org/ auniati.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|}

==পৰ্যটন সম্পৰ্কীয়==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| নেচাৰ ফৰেষ্ট || [https://www.naturesfoster.org/ naturesfoster.org] || [[ইংৰাজী]]
|-
| মাজুলী || [https://www.majuli.info/ majuli.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250428094020/https://www.majuli.info/ |date=2025-04-28 }} || [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]]
|-
| [[ৱিকি ভ্ৰমণ]] ||   [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/as/বেটুপাত wikivoyage] ||  [[অসমীয়া]]
|}

==ব্যক্তি সম্পৰ্কীয়==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://zubeenda.online/ zubeenda.online] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|-
| [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.sauravkumarchaliha.in/intro.html sauravkumarchaliha.in] || [[ইংৰাজী]]
|}

==ভাষা-সাহিত্য বিষয়ক==
===বিশ্বকোষ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট
|-
|-
| [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]|| [https://as.wikipedia.org/ as.wikipedia.org]
|-
| অসমীয়াপিডিয়া || [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/বেটুপাত assamesepedia.miraheze.org] 
|-
| [[ৱিকিউদ্ধৃতি]] ||   [https://as.m.wikiquote.org/wiki/বেটুপাত wikiquote.org] 
|}

===অনলাইন অভিধান/অনুবাদক===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| অসমীয়া সমাৰ্থক শব্দকোষ || [https://www.axombichitra.com/p/assamese-synonyms.html?m=1 axombichitra.com] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] 
|-
|আহোম ৱেব ডিক্সনেৰি 
|[https://www.ahomweb.in/ ahomweb.in]
|[[আহোম ভাষা|আহোম]] 
|-
|ওখ্ৰাং জিটিআৰ
|[https://bodookhrang.com/app/okhrangtr bodookhrang.com] 
|[[বড়ো ভাষা|বড়ো]] 
|-
| [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]]  || [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/candrakanta/ candrakanta] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] 
|-
| [[শব্দ (অভিধান)|শব্দ ডট নেট]] || [https://xobdo.org/ xobdo.org] || [[শব্দ (অভিধান)#ভাষা আৰু শব্দৰ সংখ্যা|বহুভাষিক]]
|}

===গ্ৰন্থ সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|-
| বনলতা প্ৰকাশন || [https://www.banalata.in/ banalata.in] ||   [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| বাণী মন্দিৰ || [https://banimandir.com/ banimandir.com]  ||  [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| [[ৱিকিগ্ৰন্থ]] ||   [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wb/as/বেটুপাত wikibook] || অসমীয়া 
|}

===বিনামূলীয়া ই-বুক===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট/এপচ্!! ভাষা
|-
| অসমীয়া [[ৱিকিউৎস]] ||   [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ]] ||   [https://archive.org/search?query=Assamese+ archive.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]
|-
| এচামিচ বুকচ্ এপ্||  [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.book.assamese Assamese Books App]  || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| প্ৰচেষ্টা ||  [https://prosestaa.wordpress.com/ prosestaa.wordpress.com]  || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| সাৰথি ||  [https://www.sarothiasom.in/e-books/#google_vignette sarothiasom.in]  ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|}

===সাহিত্য বিষয়ক ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| [[সাহিত্য ডট অৰ্গ]] || [https://xahitya.org/ xahitya.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|}

===অন্যান্য ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ!! ভাষা 
|-
| অনলাইন কীব'ৰ্ড || [https://www.lexilogos.com/keyboard/assamese.htm lexilogos.com] || অসমীয়া অনলাইন [[কীব'ৰ্ড]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক 
|-
| টেক্সট্ কনভাৰ্ট || [http://www.textconvert.mobie.in/ textconvert.mobie.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219222854/http://textconvert.mobie.in/ |date=2025-02-19 }} ||  লিপ্যন্তৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক
|}

==মনোৰঞ্জনমূলক== 
===অনলাইন ৰেডিঅ' চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট 
|-
| [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]] ||  [https://onlineradiofm.in/stations/all-india-radio-air-assamese onlineradiofm.in/&lt;br/&gt; AIR Assamese]
|- 
| আকাশবাণী গুৱাহাটী-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ || [https://onlineradiofm.in/stations/air-guwahati-pragjyotishpur onlineradiofm.in/&lt;br/&gt; AIR Guwahati Pragjyotishpur] 
|-
| এনিটাইম ইণ্টাৰনেট ৰেডিঅ' ||  [https://zeno.fm/radio/anytimeinternetradio/ zeno.fm/ Anytime Internet Radio]
|- 
| জুবিন  এফ.এম. ||  [https://zeno.fm/radio/zubeen/ zeno.fm/Zubeen FM]
|-  
| ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.&lt;ref&gt;[https://gupshupradio.com/ ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.]&lt;/ref&gt; ||  [https://radio.garden/listen/radio-gup-shup-94-3-fm/61Hvvmu0 radio.garden/&lt;br/&gt; Radio Gup-Shup]
|}

===অসমীয়া গানৰ ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট 
|-
| গীত সংকলন ||  [https://geetsankalan.com/ geetsankalan.com]
|}

===ইউটিউব চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! ভাষা 
|-
| [[জোনাক (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|জোনাক]] ||  [https://youtube.com/@jonackchannel?si=GTm6W51vM5Wpi40i Jonack] || অসমীয়া  
|-
| [[ৰং (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰং]] ||  [https://youtube.com/@rangtv?si=3EYm2KEmLJVNE4bQ Rang TV] || অসমীয়া 
|- 
| [[ৰেঙণি টিভি|ৰেঙণি]] ||  [https://youtube.com/@rengonitv?si=sIxckAJ1kfs1hB2- Rengoni TV] || অসমীয়া 
|- 
| স্পন্দন ||  [https://youtube.com/@spondontvassam?si=ncxCaqnGbR7SLcuE Spondon Tv] || অসমীয়া 
|- 
|}

==শিক্ষামূলক==
===বাতৰি কাকত===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা 
|-
| জিজ্ঞাস||  [https://jigyas.co.in/ Jigyas] || স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া  
|-
|}

===স্কুল-কলেজৰ পাঠ্যক্ৰম সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! মাধ্যম 
|-
| আসাম ব'ৰ্ড এক্সাম||  [https://assamboardexam.com/ Assam Board Exam] || অসমীয়া
|-
| আসাম ৱেব||  [https://assamweb.in/ AssamWeb] ||  অসমীয়া
|-
| ডেইলী আসাম||  [https://dailyassam.com/ Daily Assam] || অসমীয়া, বাংলা 
|-
| দেৱ লাইব্ৰেৰী||  [https://devlibrary.in/ Dev Library]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || অসমীয়া, ইংৰাজী, বাংলা 
|-
| লাৰ্ণিং আসাম||  [https://learningassam.com/ Learning Assam] || অসমীয়া
|}

===ইউটিউব চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা 
|-
| এজুকেশ্বন ফ'ৰ আসাম||  [https://youtube.com/@educationforassam?si=8_GSbgFlqsQNXnah Education For Assam] || চৰকাৰী চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিমূলক|| অসমীয়া  
|-
| কেকেচ্ ব্ল'গ সাপটগ্ৰাম ||  [https://youtube.com/@kksvlogsapatgram?si=wBxMsof-qPx9gqfQ KKs Vlog Sapatgram] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন || অসমীয়া  
|-
|}

==সংবাদভিত্তিক==
===বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী===
{{Details|অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ তালিকা}}
'''''বিনামূলীয়া ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণ (ই-পেপাৰ) :'''''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! প্ৰকাৰ!! পৃষ্ঠা সংখ্যা!! মূল্য (টকা)
|-
| অসম আদিত্য&lt;ref&gt;{{Cite web |title='অসম আদিত্য'ৰ পঞ্জীয়ন |url=https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |access-date=2024-03-14 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314084919/https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://epaper.asomaditya.com/ epaper.asomaditya.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০
|-
| অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://epaper.asombarta.in/ epaper.asombarta.in] || দৈনিক || ৮ || ১০.০০
|-
| [[অসমীয়া খবৰ]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://www.assamiyakhabor.com/ assamiyakhabor.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০
|-
| [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ dainikagradoot.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302062606/https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ |date=2024-03-02 }} || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০
|-
| [[দৈনিক জনমভূমি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://dainikjanambhumi.co.in dainikjanambhumi.co.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723071857/http://dainikjanambhumi.co.in/ |date=2011-07-23 }} || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০
|-
| [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/epaper/ niyomiyabarta.com/epaper] || দৈনিক || ১৬ || ৮.০০
|-
| সংবাদ প্ৰহৰী ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.sangbadprahari.com/ sangbadprahari.com] || দৈনিক || ৮ || ৫.০০
|-
| [[আমাৰ অসম]], पूर्वांचल प्रहरी,  The Meghalaya Guardian, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_North_East_Times The North East Times], || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[ইংৰাজী]]  ||  [http://glpublications.in/ glpublications.in] || দৈনিক || ১৬ &lt;br/&gt; ১২ &lt;br/&gt; ১২ &lt;br/&gt; ৮ || ৯.০০ &lt;br/&gt; ১০.০০ &lt;br/&gt; ৫.০০ &lt;br/&gt; ২.০০
|-
| সাময়িক প্ৰসঙ্গ || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.in/epaper.php samayikprasanga.in/epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531181113/https://samayikprasanga.in/epaper.php |date=2021-05-31 }} || দৈনিক || ১২ || ৮.০০
|-
| दैनिक पूर्वोदय || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://epaper.dainikpurvoday.com/ epaper.dainikpurvoday.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০
|-
| प्रातः खबर || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ||  [http://www.pratahkhabar.in/mpaper.aspx pratahkhabar.in] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০
|-
| অন্যযুগ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://www.anyayug.com/?m=1 anyayug.com] || মাহেকীয়া (অনলাইন)|| || 
|-
| শিল্পীৰ দাপোন || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://shilpirdapon.in/ shilpirdapon.in] || মাহেকীয়া || || ১৫.০০
|}

===সংবাদভিত্তিক ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! ধৰণ 
|-
| [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://www.asomiyapratidin.in/ asomiyapratidin.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[এন কে টিভি|এন.কে. টিভি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://as.nktv.in/ as.nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [https://en.m.wikipedia.org/wiki/ETV_Network ই.টি.ভি. ভাৰত - অসম] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://www.etvbharat.com/assamese/assam etvbharat.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [[গণ অধিকাৰ|গণ অধিকাৰ]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://ganaadhikar.com/ ganaadhikar.com/] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Dailyhunt ডেইলি হাণ্ট] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]  (বহুভাষিক) ||  [https://m.dailyhunt.in/news/india/assamese/news?mode=pwa&amp;launch=true dailyhunt.in/assamese] || নিউজ ৱেব
|-
| [[দৈনন্দিন বাৰ্তা]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.dainandinbartagroup.in/ dainandinbartagroup.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||   [https://dainikagradoot.in/ dainikagradoot.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240223094502/https://dainikagradoot.in/ |date=2024-02-23 }} || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| নৰ্থ-ইষ্ট নাও || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://assam.nenow.in/ assam.nenow.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]]  || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) ||  [https://assam.news18.com/amp/ assam.news18.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| নিউজ নেক্সট ৱান|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://newsnextone.com/ newsnextone.com] || নিউজ ৱেব 
|-
| [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/home/ niyomiyabarta.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[প্ৰাগ নিউজ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] ||  [https://pragnews.com/ pragnews.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindustan_Samachar হিন্দুস্থান সমাচাৰ] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) ||  [https://assamese.hindusthansamachar.in/ hindusthansamachar.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| Asom Barta || [[ইংৰাজী]] ||  [https://asombarta.in/ asombarta.in] || নিউজ ৱেব
|-
| Assam Times|| [[ইংৰাজী]] ||  [https://www.assamtimes.org/ assamtimes.org] || নিউজ ৱেব
|- 
| EastMojo || [[ইংৰাজী]] || [https://www.eastmojo.com/ eastmojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315193400/https://www.eastmojo.com/ |date=2024-03-15 }} || নিউজ ৱেব  
|-[https://en.m.wikipedia.org/wiki/DY365 DY365] || [[ইংৰাজী]] || [https://dy365.in/ dy365.in ] || টেলিভিছন চেনেল  
|-
| [[নিউজ লাইভ|NEWS LIVE]] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [http://newslivetv.com/ newslivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [[এন কে টিভি|NK TV]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://nktv.in/ nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [https://en.m.wikipedia.org/wiki/North_East_Live#p-lang North-East Live] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://northeastlivetv.com/ northeastlivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| NorthEast Now || [[ইংৰাজী]] ||  [https://m.nenow.in/amp nenow.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| North East Times || [[ইংৰাজী]] ||  [https://www.northeasttimes.in/ northeasttimes.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| [[প্ৰতিদিন টাইম|Pratidin TIME]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://www.pratidintime.com/ pratidintime.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [[দ্যা আছাম ট্ৰিবিউন|The Assam Tribune]] || [[ইংৰাজী]] || [https://assamtribune.com/ assamtribune] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The  Sentinel]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://sentinelassam.com/ sentinelassam.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| সাময়িক প্ৰসঙ্গ&lt;ref&gt;[https://samayikprasanga.online/contact/ Samayik Prasanga Contact]&lt;/ref&gt;  || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.online/ samayikprasanga.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ||  [https://hindi.sentinelassam.com/ hindi.sentinelassam.com] || নিউজ ৱেব
|-
| दैनिक पूर्वोदय&lt;ref&gt;[https://epaper.dainikpurvoday.com/contact.aspx Dainik Purvoday Contact]&lt;/ref&gt; || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://dainikpurvoday.com/ dainikpurvoday.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|}

===ইউটিউব চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! ভাষা 
|-
| এ.আই.আৰ. নিউজ (আকাশবাণী) গুৱাহাটী||  [https://youtube.com/@airnewsguwahati?si=TpQ2gPYaRHa7xrjh AIR News Guwahati] || অসমীয়া 
|-
| [[এন কে টিভি]] ||  [https://youtube.com/@nktvplus?si=lRk8NplR_2dttISV NKTV PLUS] || অসমীয়া 
|- 
| এন বি নিউজ ||  [https://youtube.com/@nbnewstv?si=MTtInk2nOXRg_OpH NB News] || অসমীয়া 
|- 
| এন ডি ২৪ ||  [https://youtube.com/@nd24assam?si=MQZ3FwRs1cu1VLdC ND24] || অসমীয়া 
|- 
| কাৰেণ্ট ট্ৰেণ্ড আসাম ||  [https://youtube.com/@currenttrendassam5783?si=Avuxl_DyWI4qlRS7 Current Trend Assam] || অসমীয়া 
|- 
| টাইম ৮ অসম||  [https://youtube.com/@time8axom150?si=bJGIoS6Je9RjDYKf Time8 Axom] || অসমীয়া 
|- 
| [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] ||  [https://youtube.com/@dy365news?si=Ates6rAJttG-QVoH/ DY365] || অসমীয়া 
|- 
| ডী ডী নিউজ অসমীয়া||  [https://youtube.com/@ddnewsassamese?si=GqYAKjy6GcikH0GG DD News Assamese] || অসমীয়া 
|-
| নৰ্থ ইষ্ট লাইভ ||  [https://youtube.com/@northeastliveyt?si=2N8HU3BmAVWr3Cqu Northeast Live] || অসমীয়া 
|- 
| [[নিউজ লাইভ]] ||  [https://youtube.com/@newslivetvofficial?si=TwNgt-P77iTtSbfn NEWS LIVE] || অসমীয়া 
|- 
| [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] ||  [https://youtube.com/@news18assamnortheastlive?si=QKgGeEW-P-cKVNlR News18 Assam/Northeast] || অসমীয়া 
|- 
| প্ৰথম খবৰ ২৪×৭||  [https://youtube.com/@prathamkhabar24x7?si=M0yDjDTcnowCZo-4 Pratham Khabar 24×7] || অসমীয়া 
|- 
| [[প্ৰতিদিন টাইম]] ||  [https://youtube.com/@prtidintime?si=Jqg2cUMzEkdCw7-Y Pratidin Time] || অসমীয়া 
|- 
| [[প্ৰাগ নিউজ]] ||  [https://youtube.com/@pragnews-assam?si=jFQrCunxk3pUaI1o Prag News] || অসমীয়া 
|- 
|}

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}} 

{{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ পত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]]
[[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]]
[[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]]
[[শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত]]
[[শ্ৰেণী:আলোচনী]]

[[en:List of Assamese periodicals#E-Magazines]]</text>
      <sha1>p58pg352jr63ng92806hyohe7oj44vk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636124</id>
      <parentid>636123</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী */</comment>
      <origin>636124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23858" sha1="98xt09w1bucpvpx1lgeatgibse1hweo" xml:space="preserve">==অসম সম্পৰ্কীয়==
*ইংৰাজী ৱেবছাইট:
**'''[https://assam.gov.in/home.php অসম চৰকাৰৰ মূল ৱেবছাইট]''' 
**'''[https://assam.gov.in/home.php/districts-page.html জিলা ভিত্তিক ৱেবছাইটৰ তালিকা]'''
**'''[https://www.assam.org/ অসম সম্পৰ্কীয় বেচৰকাৰী ৱেবছাইট]''' 
**'''[https://tezpuronline.in/ তেজপুৰ অনলাইন]'''

==ধৰ্ম সম্পৰ্কীয়==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘ]]|| [https://srimantasankardevsangha.org/ srimantasankardevsangha.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|-
| [[আউনীআটী সত্ৰ]] || [https://www.auniati.org/ auniati.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|}

==পৰ্যটন সম্পৰ্কীয়==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| নেচাৰ ফৰেষ্ট || [https://www.naturesfoster.org/ naturesfoster.org] || [[ইংৰাজী]]
|-
| মাজুলী || [https://www.majuli.info/ majuli.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250428094020/https://www.majuli.info/ |date=2025-04-28 }} || [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]]
|-
| [[ৱিকি ভ্ৰমণ]] ||   [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/as/বেটুপাত wikivoyage] ||  [[অসমীয়া]]
|}

==ব্যক্তি সম্পৰ্কীয়==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://zubeenda.online/ zubeenda.online] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|-
| [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.sauravkumarchaliha.in/intro.html sauravkumarchaliha.in] || [[ইংৰাজী]]
|}

==ভাষা-সাহিত্য বিষয়ক==
===বিশ্বকোষ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট
|-
|-
| [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]|| [https://as.wikipedia.org/ as.wikipedia.org]
|-
| অসমীয়াপিডিয়া || [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/বেটুপাত assamesepedia.miraheze.org] 
|-
| [[ৱিকিউদ্ধৃতি]] ||   [https://as.m.wikiquote.org/wiki/বেটুপাত wikiquote.org] 
|}

===অনলাইন অভিধান/অনুবাদক===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| অসমীয়া সমাৰ্থক শব্দকোষ || [https://www.axombichitra.com/p/assamese-synonyms.html?m=1 axombichitra.com] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] 
|-
|আহোম ৱেব ডিক্সনেৰি 
|[https://www.ahomweb.in/ ahomweb.in]
|[[আহোম ভাষা|আহোম]] 
|-
|ওখ্ৰাং জিটিআৰ
|[https://bodookhrang.com/app/okhrangtr bodookhrang.com] 
|[[বড়ো ভাষা|বড়ো]] 
|-
| [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]]  || [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/candrakanta/ candrakanta] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] 
|-
| [[শব্দ (অভিধান)|শব্দ ডট নেট]] || [https://xobdo.org/ xobdo.org] || [[শব্দ (অভিধান)#ভাষা আৰু শব্দৰ সংখ্যা|বহুভাষিক]]
|}

===গ্ৰন্থ সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]]
|-
| বনলতা প্ৰকাশন || [https://www.banalata.in/ banalata.in] ||   [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| বাণী মন্দিৰ || [https://banimandir.com/ banimandir.com]  ||  [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| [[ৱিকিগ্ৰন্থ]] ||   [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wb/as/বেটুপাত wikibook] || অসমীয়া 
|}

===বিনামূলীয়া ই-বুক===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট/এপচ্!! ভাষা
|-
| অসমীয়া [[ৱিকিউৎস]] ||   [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ]] ||   [https://archive.org/search?query=Assamese+ archive.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]
|-
| এচামিচ বুকচ্ এপ্||  [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.book.assamese Assamese Books App]  || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| প্ৰচেষ্টা ||  [https://prosestaa.wordpress.com/ prosestaa.wordpress.com]  || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|-
| সাৰথি ||  [https://www.sarothiasom.in/e-books/#google_vignette sarothiasom.in]  ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|}

===সাহিত্য বিষয়ক ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা
|-
| [[সাহিত্য ডট অৰ্গ]] || [https://xahitya.org/ xahitya.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
|}

===অন্যান্য ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ!! ভাষা 
|-
| অনলাইন কীব'ৰ্ড || [https://www.lexilogos.com/keyboard/assamese.htm lexilogos.com] || অসমীয়া অনলাইন [[কীব'ৰ্ড]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক 
|-
| টেক্সট্ কনভাৰ্ট || [http://www.textconvert.mobie.in/ textconvert.mobie.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219222854/http://textconvert.mobie.in/ |date=2025-02-19 }} ||  লিপ্যন্তৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক
|}

==মনোৰঞ্জনমূলক== 
===অনলাইন ৰেডিঅ' চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট 
|-
| [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]] ||  [https://onlineradiofm.in/stations/all-india-radio-air-assamese onlineradiofm.in/&lt;br/&gt; AIR Assamese]
|- 
| আকাশবাণী গুৱাহাটী-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ || [https://onlineradiofm.in/stations/air-guwahati-pragjyotishpur onlineradiofm.in/&lt;br/&gt; AIR Guwahati Pragjyotishpur] 
|-
| এনিটাইম ইণ্টাৰনেট ৰেডিঅ' ||  [https://zeno.fm/radio/anytimeinternetradio/ zeno.fm/ Anytime Internet Radio]
|- 
| জুবিন  এফ.এম. ||  [https://zeno.fm/radio/zubeen/ zeno.fm/Zubeen FM]
|-  
| ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.&lt;ref&gt;[https://gupshupradio.com/ ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.]&lt;/ref&gt; ||  [https://radio.garden/listen/radio-gup-shup-94-3-fm/61Hvvmu0 radio.garden/&lt;br/&gt; Radio Gup-Shup]
|}

===অসমীয়া গানৰ ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ৱেবছাইট 
|-
| গীত সংকলন ||  [https://geetsankalan.com/ geetsankalan.com]
|}

===ইউটিউব চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! ভাষা 
|-
| [[জোনাক (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|জোনাক]] ||  [https://youtube.com/@jonackchannel?si=GTm6W51vM5Wpi40i Jonack] || অসমীয়া  
|-
| [[ৰং (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰং]] ||  [https://youtube.com/@rangtv?si=3EYm2KEmLJVNE4bQ Rang TV] || অসমীয়া 
|- 
| [[ৰেঙণি টিভি|ৰেঙণি]] ||  [https://youtube.com/@rengonitv?si=sIxckAJ1kfs1hB2- Rengoni TV] || অসমীয়া 
|- 
| স্পন্দন ||  [https://youtube.com/@spondontvassam?si=ncxCaqnGbR7SLcuE Spondon Tv] || অসমীয়া 
|- 
|}

==শিক্ষামূলক==
===বাতৰি কাকত===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা 
|-
| জিজ্ঞাস||  [https://jigyas.co.in/ Jigyas] || স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া  
|-
|}

===স্কুল-কলেজৰ পাঠ্যক্ৰম সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! মাধ্যম 
|-
| আসাম ব'ৰ্ড এক্সাম||  [https://assamboardexam.com/ Assam Board Exam] || অসমীয়া
|-
| আসাম ৱেব||  [https://assamweb.in/ AssamWeb] ||  অসমীয়া
|-
| ডেইলী আসাম||  [https://dailyassam.com/ Daily Assam] || অসমীয়া, বাংলা 
|-
| দেৱ লাইব্ৰেৰী||  [https://devlibrary.in/ Dev Library]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || অসমীয়া, ইংৰাজী, বাংলা 
|-
| লাৰ্ণিং আসাম||  [https://learningassam.com/ Learning Assam] || অসমীয়া
|}

===ইউটিউব চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা 
|-
| এজুকেশ্বন ফ'ৰ আসাম||  [https://youtube.com/@educationforassam?si=8_GSbgFlqsQNXnah Education For Assam] || চৰকাৰী চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিমূলক|| অসমীয়া  
|-
| কেকেচ্ ব্ল'গ সাপটগ্ৰাম ||  [https://youtube.com/@kksvlogsapatgram?si=wBxMsof-qPx9gqfQ KKs Vlog Sapatgram] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন || অসমীয়া  
|-
|}

==সংবাদভিত্তিক==
===বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী===
{{Details|অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ তালিকা}}
'''''বিনামূলীয়া ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণ (ই-পেপাৰ) :'''''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! প্ৰকাৰ!! পৃষ্ঠা সংখ্যা!! মূল্য (টকা)
|-
| অসম আদিত্য&lt;ref&gt;{{Cite web |title='অসম আদিত্য'ৰ পঞ্জীয়ন |url=https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |access-date=2024-03-14 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314084919/https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://epaper.asomaditya.com/ epaper.asomaditya.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০
|-
| অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://epaper.asombarta.in/ epaper.asombarta.in] || দৈনিক || ৮ || ১০.০০
|-
| [[অসমীয়া খবৰ]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://www.assamiyakhabor.com/ assamiyakhabor.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০
|-
| [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ dainikagradoot.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302062606/https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ |date=2024-03-02 }} || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০
|-
| [[দৈনিক জনমভূমি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://dainikjanambhumi.co.in dainikjanambhumi.co.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723071857/http://dainikjanambhumi.co.in/ |date=2011-07-23 }} || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০
|-
| [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/epaper/ niyomiyabarta.com/epaper] || দৈনিক || ১৬ || ৮.০০
|-
| সংবাদ প্ৰহৰী ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.sangbadprahari.com/ sangbadprahari.com] || দৈনিক || ৮ || ৫.০০
|-
| [[আমাৰ অসম]], पूर्वांचल प्रहरी,  The Meghalaya Guardian, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_North_East_Times The North East Times], || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[ইংৰাজী]]  ||  [http://glpublications.in/ glpublications.in] || দৈনিক || ১৬ &lt;br/&gt; ১২ &lt;br/&gt; ১২ &lt;br/&gt; ৮ || ৯.০০ &lt;br/&gt; ১০.০০ &lt;br/&gt; ৫.০০ &lt;br/&gt; ২.০০
|-
| সাময়িক প্ৰসঙ্গ || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.in/epaper.php samayikprasanga.in/epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531181113/https://samayikprasanga.in/epaper.php |date=2021-05-31 }} || দৈনিক || ১২ || ৮.০০
|-
| दैनिक पूर्वोदय || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://epaper.dainikpurvoday.com/ epaper.dainikpurvoday.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০
|-
| प्रातः खबर || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ||  [http://www.pratahkhabar.in/mpaper.aspx pratahkhabar.in] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০
|-
| অন্যযুগ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://www.anyayug.com/?m=1 anyayug.com] || মাহেকীয়া (অনলাইন)|| || 
|-
| শিল্পীৰ দাপোন || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://shilpirdapon.in/ shilpirdapon.in] || মাহেকীয়া || ১৬ || ১৫.০০
|}

===সংবাদভিত্তিক ৱেবছাইট===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! ধৰণ 
|-
| [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://www.asomiyapratidin.in/ asomiyapratidin.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[এন কে টিভি|এন.কে. টিভি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://as.nktv.in/ as.nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [https://en.m.wikipedia.org/wiki/ETV_Network ই.টি.ভি. ভাৰত - অসম] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://www.etvbharat.com/assamese/assam etvbharat.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [[গণ অধিকাৰ|গণ অধিকাৰ]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://ganaadhikar.com/ ganaadhikar.com/] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Dailyhunt ডেইলি হাণ্ট] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]  (বহুভাষিক) ||  [https://m.dailyhunt.in/news/india/assamese/news?mode=pwa&amp;launch=true dailyhunt.in/assamese] || নিউজ ৱেব
|-
| [[দৈনন্দিন বাৰ্তা]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.dainandinbartagroup.in/ dainandinbartagroup.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||   [https://dainikagradoot.in/ dainikagradoot.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240223094502/https://dainikagradoot.in/ |date=2024-02-23 }} || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| নৰ্থ-ইষ্ট নাও || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://assam.nenow.in/ assam.nenow.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]]  || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) ||  [https://assam.news18.com/amp/ assam.news18.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| নিউজ নেক্সট ৱান|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [https://newsnextone.com/ newsnextone.com] || নিউজ ৱেব 
|-
| [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] ||  [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/home/ niyomiyabarta.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[প্ৰাগ নিউজ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] ||  [https://pragnews.com/ pragnews.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindustan_Samachar হিন্দুস্থান সমাচাৰ] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) ||  [https://assamese.hindusthansamachar.in/ hindusthansamachar.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| Asom Barta || [[ইংৰাজী]] ||  [https://asombarta.in/ asombarta.in] || নিউজ ৱেব
|-
| Assam Times|| [[ইংৰাজী]] ||  [https://www.assamtimes.org/ assamtimes.org] || নিউজ ৱেব
|- 
| EastMojo || [[ইংৰাজী]] || [https://www.eastmojo.com/ eastmojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315193400/https://www.eastmojo.com/ |date=2024-03-15 }} || নিউজ ৱেব  
|-[https://en.m.wikipedia.org/wiki/DY365 DY365] || [[ইংৰাজী]] || [https://dy365.in/ dy365.in ] || টেলিভিছন চেনেল  
|-
| [[নিউজ লাইভ|NEWS LIVE]] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ||  [http://newslivetv.com/ newslivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [[এন কে টিভি|NK TV]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://nktv.in/ nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [https://en.m.wikipedia.org/wiki/North_East_Live#p-lang North-East Live] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://northeastlivetv.com/ northeastlivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| NorthEast Now || [[ইংৰাজী]] ||  [https://m.nenow.in/amp nenow.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| North East Times || [[ইংৰাজী]] ||  [https://www.northeasttimes.in/ northeasttimes.in] || নিউজ ৱেব 
|-
| [[প্ৰতিদিন টাইম|Pratidin TIME]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://www.pratidintime.com/ pratidintime.com] || টেলিভিছন চেনেল 
|-
| [[দ্যা আছাম ট্ৰিবিউন|The Assam Tribune]] || [[ইংৰাজী]] || [https://assamtribune.com/ assamtribune] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The  Sentinel]] || [[ইংৰাজী]] ||  [https://sentinelassam.com/ sentinelassam.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| সাময়িক প্ৰসঙ্গ&lt;ref&gt;[https://samayikprasanga.online/contact/ Samayik Prasanga Contact]&lt;/ref&gt;  || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.online/ samayikprasanga.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|-
| [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ||  [https://hindi.sentinelassam.com/ hindi.sentinelassam.com] || নিউজ ৱেব
|-
| दैनिक पूर्वोदय&lt;ref&gt;[https://epaper.dainikpurvoday.com/contact.aspx Dainik Purvoday Contact]&lt;/ref&gt; || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://dainikpurvoday.com/ dainikpurvoday.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত 
|}

===ইউটিউব চেনেল===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! নাম!! লিংক!! ভাষা 
|-
| এ.আই.আৰ. নিউজ (আকাশবাণী) গুৱাহাটী||  [https://youtube.com/@airnewsguwahati?si=TpQ2gPYaRHa7xrjh AIR News Guwahati] || অসমীয়া 
|-
| [[এন কে টিভি]] ||  [https://youtube.com/@nktvplus?si=lRk8NplR_2dttISV NKTV PLUS] || অসমীয়া 
|- 
| এন বি নিউজ ||  [https://youtube.com/@nbnewstv?si=MTtInk2nOXRg_OpH NB News] || অসমীয়া 
|- 
| এন ডি ২৪ ||  [https://youtube.com/@nd24assam?si=MQZ3FwRs1cu1VLdC ND24] || অসমীয়া 
|- 
| কাৰেণ্ট ট্ৰেণ্ড আসাম ||  [https://youtube.com/@currenttrendassam5783?si=Avuxl_DyWI4qlRS7 Current Trend Assam] || অসমীয়া 
|- 
| টাইম ৮ অসম||  [https://youtube.com/@time8axom150?si=bJGIoS6Je9RjDYKf Time8 Axom] || অসমীয়া 
|- 
| [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] ||  [https://youtube.com/@dy365news?si=Ates6rAJttG-QVoH/ DY365] || অসমীয়া 
|- 
| ডী ডী নিউজ অসমীয়া||  [https://youtube.com/@ddnewsassamese?si=GqYAKjy6GcikH0GG DD News Assamese] || অসমীয়া 
|-
| নৰ্থ ইষ্ট লাইভ ||  [https://youtube.com/@northeastliveyt?si=2N8HU3BmAVWr3Cqu Northeast Live] || অসমীয়া 
|- 
| [[নিউজ লাইভ]] ||  [https://youtube.com/@newslivetvofficial?si=TwNgt-P77iTtSbfn NEWS LIVE] || অসমীয়া 
|- 
| [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] ||  [https://youtube.com/@news18assamnortheastlive?si=QKgGeEW-P-cKVNlR News18 Assam/Northeast] || অসমীয়া 
|- 
| প্ৰথম খবৰ ২৪×৭||  [https://youtube.com/@prathamkhabar24x7?si=M0yDjDTcnowCZo-4 Pratham Khabar 24×7] || অসমীয়া 
|- 
| [[প্ৰতিদিন টাইম]] ||  [https://youtube.com/@prtidintime?si=Jqg2cUMzEkdCw7-Y Pratidin Time] || অসমীয়া 
|- 
| [[প্ৰাগ নিউজ]] ||  [https://youtube.com/@pragnews-assam?si=jFQrCunxk3pUaI1o Prag News] || অসমীয়া 
|- 
|}

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}} 

{{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ পত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]]
[[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]]
[[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]]
[[শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত]]
[[শ্ৰেণী:আলোচনী]]

[[en:List of Assamese periodicals#E-Magazines]]</text>
      <sha1>98xt09w1bucpvpx1lgeatgibse1hweo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>হাৰমাইনি গ্ৰেইঞ্জাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30256</id>
    <revision>
      <id>636170</id>
      <parentid>635644</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72775" sha1="7yx4wbp3icce32vmn6kw9gqqtfctrbl" xml:space="preserve">{{ভাল প্ৰবন্ধ}}
{{Infobox character
| series = [[হেৰী পটাৰ]]
| name = হাৰমাইনি গ্ৰেইঞ্জাৰ
| image = Hermione_Granger_poster.jpg
| caption = ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য অ'ৰ্ডাৰ অৱ ফিনিক্স]]'' ত হাৰমাইনি গ্ৰেইঞ্জাৰৰ ৰূপত অভিনেত্ৰী [[ইমা ৱাটছ'ন]]
| first = ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'ন]]'' &lt;!-- Do not change to &quot;Sorcerer's Stone&quot;, this is the correct non-US version --&gt;
| last = ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হলোজ]]''
| creator = [[জে. কে. ৰাউলিং]]
| portrayer = [[ইমা ৱাটছ'ন]]
| voice = [[এমিলী ৰ'বিন্স'ন]] (প্ৰথম দুটা ভিদিঅ' গেম)&lt;br&gt;[[হাৰ্পাৰ মাৰ্স্বাল]] (তৃতীয় চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম ভিদিঅ' গেম)&lt;br&gt;[[ৰাছেল ষ্টাৰ্ণবাৰ্গ]] (ষষ্ঠ ভিদিঅ' গেম)&lt;br&gt;[[এলিচ কিনান]] (অন্তিম দুটা ভিদিঅ' গেম)
| lbl1 = [[Hogwarts Houses|ঘৰ]]
| data1 = [[Gryffindor|গ্ৰীফিন্দৰ]]
| fullname= হাৰমাইনি জিন গ্ৰেইঞ্জাৰ &lt;small&gt;(মধ্য নাম)&lt;/small&gt;
}}
'''হাৰমাইনি জিন গ্ৰেইঞ্জাৰ''' ({{lang-en|Hermione Jean Granger}}; {{IPAc-en|icon|h|ər|ˈ|m|aɪ|.|ə|n|i|_|ˈ|dʒ|iː|n|_|ˈ|ɡ|r|eɪ|n|dʒ|ər}}) ব্ৰিটিছ লেখিকা [[জে. কে. ৰাউলিং]] ৰচিত ''[[হেৰী পটাৰ]]'' উপন্যাস-শৃংখলাৰ এক কাল্পনিক চৰিত্ৰ। শৃংখলাৰ প্ৰথম উপন্যাস ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'ন]]'' ৰ পৰা পৰৱৰ্তী প্ৰতিখন উপন্যাসতে তেওঁৰ উপস্থিতি আছে। শৃংখলাটিত [[হেৰী পটাৰ (চৰিত্ৰ)|হেৰী পটাৰ]] আৰু [[ৰন ৱিজলি]]য়ে তেওঁক ছোৱালীৰ স্নানাগাৰত এটা বৃহৎ ট্ৰ'লৰ পৰা ৰক্ষা কৰে আৰু তেতিয়াৰে পৰা তেওঁলোক অত্যন্ত ঘনিষ্ঠ বন্ধু হৈ পৰে। তেওঁ প্ৰায়ে নিজৰ প্ৰত্যুৎপন্নমতিতা,প্ৰখৰ স্মৃতিশক্তি আৰু অভিধান প্ৰমাণ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি ভাল পায়। ৰাউলিঙে কৈছে যে, তেওঁ হাৰমাইনিৰ মাজেৰে তেওঁৰ নিজৰ সৰুকালৰ চৰিত্ৰক প্ৰকাশ কৰিছে&lt;ref name=&quot;rowling1&quot;&gt;{{Citation | last=Rowling | first=J.K. | url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8 | title=Section : Extra Stuff - Hermione Granger | publisher=jkrowling.com | accessdate=2008-09-19 | archivedate=2008-09-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916201222/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8 }}&lt;/ref&gt;। 

==চাৰিত্ৰিক বিকাশ==
হাৰমাইনি গ্ৰেইঞ্জাৰ মাগোলৰ ঘৰত জন্মলাভ কৰা হগৱাৰ্টছ বিদ্যালয়ৰ গ্ৰীফিন্দৰ হাউচৰ ছাত্ৰী। তেওঁ [[হেৰী পটাৰ]] আৰু ৰণ ৱিজলীৰ ঘনিষ্ঠতম বান্ধৱী। শৃংখলাটোৰ স্ৰষ্টা [[জে. কে. ৰাউলিং]]ৰ বক্তব্য অনুসৰি হাৰমাইনিৰ জন্ম হয় ১৯৭৯ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰত আৰু হগৱাৰ্টছত ভৰ্ত্তি হওঁতে তেওঁৰ বয়স ১২ বছৰৰ ওচৰা-ওচৰি আছিল। তেওঁ বিদ্যাশিক্ষাত মেধাৱী তথা আগৰণুৱা আৰু ৰাউলিঙৰ বৰ্ণনা অনুসৰি &quot;এক যুক্তিবাদী, স্পষ্টবাদী আৰু সৎ&quot; চৰিত্ৰ&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot;&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/2004/0804-ebf.htm J K Rowling at the Edinburgh Book Festival, Sunday, August 15, 2004.] ''Accio-quote.org'' Retrieved on 23 April 2007.&lt;/ref&gt;। ৰাউলিঙে লগতে কয় যে হাৰমাইনিৰ দন্ত চিকিৎ‍সক পিতৃ-মাতৃ নিজৰ বিষম কন্যাক লৈ বিমূঢ় যদিও একে সময়তে যথেষ্ট গৌৰৱাম্বিতও&lt;ref name=&quot;WBD2004&quot;&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/2004/0304-wbd.htm JK Rowling's World Book Day Chat, March 4, 2004] ''Accio-quote.org'' Retrieved on 23 April 2007&lt;/ref&gt;। তেওঁলোক দুয়োজনেই যাদু জগতৰ বিষয়ে ভালদৰে অৱগত আৰু তেওঁলোকে হাৰমাইনিৰ সৈতে ডায়েগন এলিতো ([[:en: Diagon Alley|Diagon Alley]]) পদাৰ্পণ কৰিছে। লেখিকাই [[লুনা লাভগুড]] ([[:en: Luna Lovegood|Luna Lovegood]]) চৰিত্ৰটোক &quot;হাৰমাইনি-বিৰোধী&quot; বৰ্ণাইছে কিয়নো চৰিত্ৰ দুটা অতিশয় বিপৰীতধৰ্মী&lt;ref name=&quot;FRY2003&quot;&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/2003/0626-alberthall-fry.htm Fry, Stephen, interviewer: J.K. Rowling at the Royal Albert Hall, 26 June 2003] ''accio-quote.org'', retrieved August 14, 2007&lt;/ref&gt;। হগৱাৰ্টছত হাৰমাইনিৰ প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বী হৈছে পেন্সি পাৰ্কিনছন নামৰ দুৰ্বল লোকৰ মনত ভয় জন্মাই ভাল পোৱা এক চৰিত্ৰ যি ৰাউলিঙে বিদ্যালয়ত পঢ়ি থাকোঁতেই সন্মুখীন হোৱা এজনী ছোৱালীৰ ওপৰত আধাৰিত&lt;ref&gt;[http://www.accio-quote.org/ Jo loathes Pansy Parkinson who represents every girl who ever teased her]&lt;/ref&gt;। 

ৰাউলিঙে দাবী কৰে যে হাৰমাইনিৰ চৰিত্ৰটো লেখিকাৰ নিজৰ জীৱনৰদ্বাৰাই বহু পৰিমাণে প্ৰভাৱিত। তেওঁ কয়, &quot;মই হাৰমায়নিক মোৰ দৰে অংকন কৰিবলৈ ওলোৱা নাছিলো কিন্তু তাই...তাই ছোৱালীকালত মই যেনে আছিলোঁ তাৰ এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ&quot;&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot;/&gt;। ৰাউলিঙে আনে তেওঁক &quot;সৰ্বজান্তা কণমাণিজনী&quot; বুলি কোৱাৰ কথা সোঁৱৰে&lt;ref name=&quot;rowlinghermione&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8|title=J. K. Rowling Official Site – Section Extra Stuff – Hermione Granger|accessdate=2007-08-14|archivedate=2008-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916201222/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;। ইয়াৰোপৰি লেখিকাগৰাকীয়ে কয় যে তেওঁৰ দৰেই হাৰমাইনিৰ অধ্যয়নশীলতাৰ মাজতো &quot;এক সুৰক্ষাবিহীন যেন ভাৱ আৰু বিফলতাৰ ভয় সোমাই আছে&quot;&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot;/&gt;। পঞ্চমখন গ্ৰন্থত এই কথা প্ৰকাশ পায় যে বাছনি টুপীটোৱে হাৰমাইনিক ৰাৱেনক্ল হাউচৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰিবলৈহে বিবেচনা কৰিছিল। শেষত, ৰাউলিঙৰ মতে, অভিধান প্ৰমাণ জ্ঞানৰ কাৰণে, এক বৰ্ণনাকাৰী চৰিত্ৰৰ বাবে এলবাছ ডাম্বলডোৰৰ পিচতে হাৰমাইনিয়েই উপযুক্ত&lt;ref name=&quot;kloves&quot;&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/2003/0302-newsround-mzimba.htm Chamber of Secrets DVD: Interview with Steve Kloves and J.K. Rowling, February 2003] ''accio-quote.org.''&lt;/ref&gt;। হেৰী পটাৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ তেওঁক সদায়েই এক কাহিনী কওঁতা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। ৰাউলিঙে এয়াও দাবী কৰে যে তেওঁৰ প্ৰথম নাৰীবাদী চেতনা হাৰমাইনিয়েই ধাৰণ কৰে, &quot;যি উজ্জ্বলতম চৰিত্ৰ&quot; আৰু এক &quot;অতিশয় শক্তিশালী নাৰী চৰিত্ৰ। &quot;&lt;ref name=&quot;O&quot;&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/2001/0101-oprah.html J.K. Rowling's Books That Made a Difference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527064802/http://www.accio-quote.org/articles/2001/0101-oprah.html |date=2018-05-27 }} ''O, The Oprah Magazine'' January 2001&lt;/ref&gt;

হাৰমাইনিৰ নামটো [[উইলিয়াম ছেক্সপিয়েৰ]]ৰ [[দ্য ৱিণ্টাৰছ টেল]]ৰ ([[:en: The Winter's Tale|The Winter's Tale]]) পৰা লোৱা হৈছে&lt;ref name=&quot;TNPC1999&quot;&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/1999/1099-pressclubtransc.htm Transcript of National Press Club author's luncheon, NPR Radio, October 20, 1999] ''Accio-quote.org'' Retrieved on 23 April 2007&lt;/ref&gt;। ৰাউলিঙে দাবী কৰে যে নামটো তেওঁ অসাধাৰণ হোৱাটো বিচাৰিছিল, কিয়নো যদিহে অতি কমসংখ্যক ছোৱালীৰ নাম হাৰমাইনি হয়, তেন্তে অতি কমসংখ্যক ছোৱালীহে নামটোৰ বাবে ইতিকিংৰ বলি হ'ব লগাত পৰিব আৰু এনে বোধ হয় যে &quot;নিজকে বুধিয়ক বুলি প্ৰমাণ কৰিব বিচৰা এহাল বৃত্তিগত দন্তচিকিৎ‍সকে...তাইক আনে সহজে উচ্চাৰণ কৰিব নোৱাৰা এটা অসাধাৰণ নাম ৰাখে। &quot; হাৰমাইনিৰ পূৰ্বকল্পিত শেষনাম আছিল 'পাকল', কিন্তু ৰাউলিঙে অনুভৱ কৰে যে সেই নামটোৱে &quot;তেওঁক মুঠেই শোভা পোৱা নাছিল&quot;, আৰু সেয়ে গ্ৰন্থসমূহত কম জটিল 'গ্ৰেইঞ্জাৰ' নামটো ৰখা হয়&lt;ref name=&quot;rowling1&quot;/&gt;। 

২০০৪ চনত ৰাউলিঙে এই কথা নিশ্চিত কৰে যে হাৰমাইনি পিতৃ-মাতৃৰ একমাত্ৰ সন্তান&lt;ref&gt;{{Citation |last= |first= |title=J K Rowling at the Edinburgh Book Festival |url=http://www.accio-quote.org/articles/2004/0804-ebf.htm |accessdate=2007-09-05}}&lt;/ref&gt;। 

==ভূমিকা==
===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'ন===
হাৰমাইনিৰ প্ৰথম আৱিৰ্ভাৱ হয় [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দা ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'ন]]''ত য'ত তেওঁ ভৱিষ্যতৰ বন্ধু হেৰী আৰু ৰণক [[হগৱাৰ্টছ এক্সপ্ৰেছ]]ত লগ পায়। প্ৰথমাৱস্থাত হাৰমাইনিয়ে অনবৰতে নিজৰ জ্ঞানৰ কথা জহাই ফুৰি সকলোকে বিৰিক্ত কৰে বাবে হেৰী আৰু ৰণ তাইৰ পৰা আঁতৰি আছিল,বিশেষকৈ তেতিয়াৰ পৰা যেতিয়া তাই ৰণৰ লেভিটেচন([[:en:Levitation|Levitation]]) যাদুৰ মন্ত্ৰৰ উচ্চাৰণ সঠিক নহয় বুলি কৈছিল।&lt;ref&gt;Rowling (1997)&lt;/ref&gt;কিন্তু এবাৰ দুয়োৱে হাৰমাইনিক বৃহদাকায় ট্ৰ'ল (এক প্ৰকাৰৰ দৈত্য)ৰ পৰা ৰক্ষা কৰে আৰু তাই ইমানেই কৃতজ্ঞ হয় যে সিহঁত দুয়োকে শাস্তিৰ পৰা বচাবলৈ তাই নিজে মিছা মাতে আৰু তেতিয়াৰে পৰা তিনিও অভিন্ন বন্ধু হৈ পৰে।&lt;ref&gt;Rowling (1997) p. 180&lt;/ref&gt;হাৰমাইনিৰ যুক্তিপূৰ্ণ চিন্তাৰ দ্বাৰা তিনিও ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'ন উদ্ধাৰ কৰিবলৈ যাঁওতে এটা বৃহৎ‍ সাথঁৰ সমাধান কৰে আৰু 'ব্লুবেল জুই' (bluebell flame)ৰ সহায়ত এজোপা 'ডেভিলছ স্নেয়াৰ'কো পৰাস্ত কৰে যিটো মন্ত্ৰ তাই আগতে প্ৰফেছৰ স্নেইপৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Rowling (1997) p. 278&lt;/ref&gt;
ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'ন থকা কোঠাটোত সোমোৱাটো হাৰমাইনিৰে বুদ্ধি আছিল। প্ৰফেছৰ [[চেভেৰাছ স্নেইপ]]ৰ প্ৰতি থকা হেৰীৰ সন্দেহক তাই সমৰ্থন জনাইছিল আৰু নিজেও এই সন্দেহ পুহি ৰাখিছিল। তাই পুথিভঁৰালত বহুখিনি অধ্যয়ন কৰিছিল যিয়ে তাইক 'ডেভিলছ স্নেয়াৰ' জোপাক পৰাস্ত কৰাত সহায় কৰিছিল আৰু ৰসায়ন সম্বন্ধীয় সাঁথৰটো সমাধা কৰাঁতেও বহুখিনি সহায় কৰিছিল। ৰাউলিঙে নিজৰ ৱেবচাইটত কৈছে যে তেওঁৰ সম্পাদকে তেওঁক ট্ৰ'ল সম্বন্ধীয় দৃশ্যটি গুচাবলৈ অনুৰোধ কৰাত তেওঁ এই বুলি কৈ নাকচ কৰিছিল যে&quot;ফিল'ছফাৰ্চ ষ্ট'নৰ প্ৰথমভাগত হাৰমাইনি ইমানেই বিৰক্তিকৰ যে মই সঁচাকৈয়ে ভাবিছিলো যে হেৰী আৰু ৰণৰ লগত তাইক লগ লগাবলৈ দৰাচলতেই কিবা ডাঙৰ এটাৰ দৰকাৰ&quot;&lt;!--(&quot;Hermione is so very annoying in early part of Philosopher's Stone that I really felt it neededsomething (literally) huge to bringher together with Harry and Ron.&quot;)--&gt;&lt;ref&gt;http://­www.jkrowling.com/­textonly/en/­extrastuff_view.cfm?i­d=8{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;। 

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ছেম্বাৰ অৱ ছিক্ৰেটছ===
হাৰমাইনিয়ে (লগতে মিচেছ ৱিজলি আৰু হগৱাৰ্টছৰ কিছুমান ছাত্ৰীয়ে) ক'লা যাদুৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষা বিষয়ৰ শিক্ষক [[গিল্ডেৰয় লকহাৰ্ট]]ক খুব ভাল পাই যিয়ে বিষয়টোৰ সকলো প্ৰয়োজনীয় কিতাপ নিজেই লিখে&lt;ref&gt;Rowling (1998) p. 59&lt;/ref&gt;। এবাৰ [[কুইড্ডিছ]] অনুশীলনৰ সময়ত এবাৰ গ্ৰীফিন্দৰ আৰু শ্লিদেৰিণ ছাত্ৰসকল মুখামুখি হঁওতে [[ড্ৰেকো মেলফয়|ড্ৰেকো মেলফয়ে]] হাৰমাইনিক 'লেতেৰা তেজ'([[:en:Mudblood|Mudblood]]) বুলি গালি পাৰে যিটো মাগলৰ ঘৰত জন্ম লোৱা যাদুকৰ সকলৰ কাৰণে এক অপমানজনক গালি। হগৱাৰ্টছৰ ৰহস্যময় গোপন কোঠা খোলা শ্লিদেৰিণৰ বংশধৰণো কোনজন তাক জানিবলৈ তিনিও মেলফয়ৰ সংগীকেইজনমানৰ ছদ্মবেশ ধাৰণ কৰিবলৈ থিৰ কৰে আৰু ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পলীজুইচ ৰসায়নটো হাৰমাইনিয়ে তৈয়াৰ কৰে। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ তাই নিজৰ ছদ্মবেশৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা চুলিডাল মানুহৰ পৰিৱৰ্তে মেকুৰীৰ হে আছিল। যিহেতু তাই মেকুৰীৰ বেশত মানুহৰ আগত ওলাব নোৱাৰে,তাই এই অভিযানত অংশ গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰিলে। বহুদিন চিকিৎ‍সাৰ পিছতহে তাই নিজৰ ৰূপত আহে। হাৰমাইনিয়ে অধ্যয়ন কৰি বাচিলিস্কৰ ৰহস্য গম পাই পিছে তাৰ বিষদৃষ্টি পৰাত হাৰমাইনিও জড়ভৰত ([[:en:Patrify|Patrifiy]]) হৈ পৰে। হাৰমাইনিৰ সংকেতৰ ভিত্তিতেই হেৰী আৰু ৰণে গোপন কোঠাৰ ৰহস্য ভেদ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। বাচিলিস্ক নিধনৰ পিছত হাৰমাইনি সূস্থ হৈ পৰে যদিও সেই বছৰ বছৰেকীয়া পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত নহয় বুলি জানি দুঃখিত হৈ পৰে। 

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান===
হাৰমাইনিয়ে ক্ৰুকশ্বেংকছ ([[:en: Crookshanks|Crookshanks]]) নামৰ মেকুৰী এটা কিনে যিয়ে সুযোগ পালেই ৰণৰ পোহনীয়া এন্দুৰ স্কেবাৰ্জ([[:en:Scabbers|Scabbers]])ক খেদি ফুৰে&lt;ref&gt;Rowling (1999) p. 78&lt;/ref&gt;। শ্ৰেণীসমূহ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই প্ৰফেছৰ মেকগোনাগলে হাৰমাইনিক এটা সময়-পৰিৱৰ্তক ([[:en:Time-Turner|Time-Turner]]) দিয়ে যিয়ে তাইক আগৰ সময়লৈ উভতি গৈ অতিব্যস্ত শ্ৰেণী-সূচীখনৰ শ্ৰেণীসমূহত উপস্থিত থকাত সহায় কৰে যদিও শেষ অধ্যায়লৈ এয়া গম পোৱা নাযায়। পিছলৈ হেৰী হাৰমাইনিৰ ওপৰত খঙত অগ্নিশৰ্মা হৈ পৰে কাৰণ তাই মেকগোনাগলক হেৰীয়ে নতুনকৈ লাভ কৰা ফায়াৰবোল্ট ঝাড়ু পাতত ক'লা যাদু লুকাই থকা বুলি পৰীক্ষা কৰি চাবলৈ কৈ দিয়ে। ইপিনে ৰণেও তাইৰ ওপৰত খং উজাৰে কাৰণ সি ভাবে যে স্কেবাৰ্জ নিৰূদ্দেশ হোৱাৰ আঁৰত ক্ৰুকশ্বেংকছৰ হাত আছে য'ত হাৰমাইনি নিজৰ স্থিতিত অটল থাকে যে ক্ৰুকশ্বেংকছ নিৰ্দোষী। 
এবাৰ [[ৰিমাছ লুপিন]]ৰ অনুপস্থিতিত প্ৰফেছৰ স্নেইপে গুপ্ত কলাৰ বিৰূদ্ধে প্ৰতিৰক্ষাৰ পাঠদান কৰে আৰু গ্ৰীফিন্দৰ গৃহৰ পৰা নম্বৰ কাটে কাৰণ হাৰমাইনিয়ে তাইক নৌসুধোতেই কুকুৰনেচীয়া-মানুহ ([[:en:werewolf|werewolf]])ৰ বিষয়ে কৰা এটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়ে। এই বিষয়ে অধিক অধ্যয়ন কৰি তাই গম পাই যে প্ৰফেছৰ লুপিনো এজন কুকুৰনেচীয়া মানুহ। ইপিনে ক্ৰুকশ্বেংকছে স্কেবাৰ্জৰ ৰহস্য ভেদ কৰিবলৈ সমৰ্থ হয় যে সি প্ৰকৃততে পিটাৰ পেটিগ্ৰিউহে যিয়ে জেমছ আৰু লিলি পটাৰৰ লুকাই থকা স্থানটো ভলডেমৰ্টক কৈ দিয়ে আৰু ছিৰিয়াছ ব্লেকক সকলোৰে চকুত অপৰাধী সজাই দিয়ে&lt;ref name=autogenerated2&gt;Rowling (1999) p. 314-435&lt;/ref&gt;। শেষত হেৰী আৰু হাৰমাইনিয়ে সময় পৰিৱৰ্তকটোৰ সহায়ত ছিৰিয়াছ আৰু বাকবিক([[:en:Buckbeak|Buckbeak]]) নামৰ গৰুড় অশ্বটোক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;। 

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গবলেট অৱ ফায়াৰ===
ঘৰুৱা ভূত বা হাউচ এল্ফবোৰৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰ দেখি হাৰমাইনি দুঃখিত হয় আৰু সিহঁতৰ কল্যাণৰ বাবে S.P.E.W. বা Society for the Promotion of Elfish Welfare গঠন কৰে। ত্ৰিকোণীয় যাদুকৰী প্ৰতিযোগিতাৰ য়ুল বলত তেওঁ বুলগেৰিয়ান কুইড্ডিচ খেলুৱৈ ভিক্টৰ ক্ৰামৰ লগত নৃত্য কৰে।&lt;ref&gt;Rowling (2000) pp. 413-414&lt;/ref&gt;ৰণে তাইক শত্ৰুৰ লগত মিত্ৰতা কৰা বুলি কোৱা বাবে দুয়োৰে কাজিয়া লাগে। গোটেই প্ৰতিযোগিতাৰ শৃংখলাটিত হেৰীৰ বিভিন্ন কাৰ্য্যসমূহত হাৰমাইনিয়ে পাৰ্যমানে সহায় কৰে। শেষৰ ফালে তেওঁ ৰিতা স্কিটাৰ নামৰ এজনী সাংবাদিকক ধৰা পেলাই যি এজনী অপঞ্জীয়নভুক্ত [[এনিমেগাছ]]([[:en:Animagus|Animagus]]) আছিল যিয়ে হাৰমাইনি আৰু [[হেগৰিড]]ৰ বিৰূদ্ধে নানান মিছা বাতৰি প্ৰকাশ কৰি আহিছিল&lt;ref&gt;Rowling (2000) p. 727&lt;/ref&gt;। 

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য অ'ৰ্ডাৰ অৱ ফিনিক্স===
হাৰমাইনি ৰণৰ সৈতে গ্ৰীফিন্দৰ শ্ৰেণীপ্ৰমুখ নিৰ্বাচিত হয় আৰু লুনা লাভগুডৰ সৈতে তেওঁৰ বন্ধুত্ব গঢ় লৈ উঠে। পিছে হাৰমাইনিয়ে লুনাৰ দেউতাকৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত [[দ্য কুইব্লাৰ]] ([[:en: The Quibbler|The Quibbler]]) আলোচনীৰ উপহাস কৰাত [&quot;দ্য কুইব্লাৰখন অৰ্থহীন, সেয়া সকলোৱে জানে&quot;] তেওঁলোকৰ বন্ধুত্বৰ এক কঠিন আৰম্ভণি হয়। [[ডেইলী প্ৰ'ফেট]] ([[:en: Daily Prophet|Daily Prophet]]) নামৰ কাকতখনে হেৰীয়ে ভলডেম'ৰ্টৰ প্ৰত্যাৱৰ্ত্তনক লৈ মিছা কাহিনীৰ সৃষ্টি কৰা বুলি প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত বিশ্বাস কৰাৰ বাবে গ্ৰীফিন্দৰ সহপাঠী [[লেভেণ্ডাৰ ব্ৰাউন]]কো ([[:en: Lavender Brown|Lavender Brown]]) সমালোচনা কৰে। ৰণ আৰু হাৰমাইনিয়ে দুয়োৰে মাজত গঢ় লৈ উঠা প্ৰেমজনিত ভাৱনাৰ বাবে সৰু সৰু কথাতেই তৰ্ক কৰিবলৈ লয়, কিন্তু একে সময়তে হেৰীৰ প্ৰতি আনুগত্য অক্ষুণ্ণ ৰাখে। পিছত, লুনাৰ সহযোগত হাৰমাইনিয়ে [[ৰীতা স্কিটাৰ]]ক চতুৰালিৰে ভয় দেখুৱাই কুইব্লাৰৰ বাবে হেৰীৰ এটা সাক্ষাৎকাৰ ল'বলৈ সন্মত কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভলডেম'ৰ্টৰ প্ৰত্যাৱৰ্ত্তনৰ প্ৰকৃত ঘটনা ততালিকে সৰ্বত্ৰ বিয়পি পৰে আৰু হগৱাৰ্টছত কুইব্লাৰ নিষিদ্ধ কৰা কাৰ্যই ফল নধৰে। যাদু মন্ত্ৰালয় মন্ত্ৰণা অনুসৰি যেতিয়া বিদ্যাৰ্থীসকলক প্ৰায়োগিক অনুশীলন অবিহনেই এখন পাঠ্যপুথিৰ পৰা কেৱলমাত্ৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক যাদুৰ মূল নীতিসমূহৰ শিক্ষা দিবলৈ থিৰাং কৰা হয় তেতিয়াই হাৰমায়নিয়ে হেৰীৰ হতুৱাই বিদ্যাৰ্থীৰ এটা সৰু গোটক প্ৰতিৰক্ষাত্মক যাদুৰ পাঠ দিয়াৰ ধাৰণা পোষণ কৰে আৰু ইয়াতেই কাহিনীয়ে নতুন গতি লাভ কৰে। তেওঁ বিপুল সঁহাৰিও লাভ কৰে আৰু সেই গোটটোৱে 'ডাম্বলডোৰৰ বাহিনী' গঠন কৰে। হাৰমাইনিয়ে মন্ত্ৰালয়ৰ ৰহস্য বিভাগত হোৱা যুদ্ধতো ভাগ লয় আৰু [[এণ্টনিয়' ডল'হভ]]ৰ যাদুৰ দ্বাৰা গুৰতৰভাৱে আহত হয়&lt;ref&gt;Rowling (2003) pgg. 792, 856&lt;!--American page numbers--&gt;&lt;/ref&gt;। 

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স===
ৰসায়নৰ নতুন শিক্ষক হোৰাচ স্লাগহৰ্ণে হাৰমাইনিক 'স্লাগ ক্লাব' ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাই আৰু তাই [[কুইড্ডিছ]] অনুশীলনৰ সময়ত কৰমেক মেকলাগেন ওপৰত এটা মন্ত্ৰ মাতি দিয়াত সি এটা বল ধৰিবলৈ অসমৰ্থ হয় আৰু কুইড্ডিছ দলত ৰণৰ স্থান সুনিশ্চিত হয়। ইপিনে ৰণৰ প্ৰতি হাৰমাইনিৰ মনত অনুভূতিৰ উদ্ৰেক হয় আৰু তাই ৰণকো স্লাগহৰ্ণৰ খ্ৰীছমাৰ্চ পাৰ্টীলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। কিন্তু হাৰমাইনিয়ে আগতে ক্ৰামক চুমা খোৱা বুলি ভাবি ৰণ লেভেণ্ডাৰৰ লগত ব্যস্ত থাকে। তাকে দেখি হাৰমাইনিয়েও মেকলাগেনক পাৰ্টীলৈ মাতে যদিও পাৰ্টীৰ মাজতে তাৰ সংগ এৰি দিয়ে&lt;ref&gt;Rowling (2005) pp. 317-318&lt;/ref&gt;। ইপিনে ৰণ-হাৰমাইনিৰ আকৌ কাজিয়া লাগে আৰু সি লেভেণ্ডাৰক চুমা খোৱা দেখি তাই তাৰ ওপৰত চৰাইৰ দ্বাৰা আক্ৰমণ কৰে বাবে ৰণ দুঃখিত হয়। দুয়োৰে মাজৰ কাজিয়া তেতিয়াহে ভাঙে যেতিয়া এবাৰ বিষাক্ত মৌ-মদ খাই ৰণ মৃত্যুমুখৰ পৰা কথমপি ৰক্ষা পৰে। ডাম্বলড'ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত দুয়ো সকলো পৰিস্থিতিতে একেলগ হৈ থকাৰ সিদ্ধান্ত কৰে&lt;ref&gt;Rowling (2005) pg. 651&lt;/ref&gt;। আকৌ এবাৰ এটা বিশেষ ৰসায়নৰ নিৰ্মাণত হেৰীয়ে তাৰ কিতাপখনত আগতে কোনোবাই লিখি থোৱা নিৰ্দেশনা অনুসৰি কাম কৰাত হাৰমাইনিতকৈও ভাল ফলাফল দেখুৱাই আৰু ইয়াত হাৰমাইনি ক্ষুদ্ধ হয়। তিনিওৰে ভিতৰত হাৰমাইনিয়েই একমাত্ৰ যিয়ে আবিৰ্ভাব পৰীক্ষাত([[:en:Apparition|Apparition]] test) উত্তীৰ্ণ হয়। 

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হলোজ===
সপ্তম আৰু অন্তিম গ্ৰন্থখনত হাৰমাইনি ভলডেম'ৰ্টৰ বাকী থকা [[হ’ৰক্ৰাক্স]]সমূহৰ ধ্বংস অভিযানৰ হেৰীৰ সহযাত্ৰী হয়। এই অভিযানলৈ যোৱাৰ আগতে সুৰক্ষাজনিত কাৰণত হাৰমাইনিয়ে যাদুৰে নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ স্মৃতিৰ সালসলনি ঘটায় যাৰ ফলত তেওঁলোকে নিজৰ আচল পৰিচয় পাহৰি নিজকে ক্ৰমে ৱেণ্ডেল আৰু মণিকা ৱিলকিনছ জ্ঞান কৰে আৰু অষ্ট্ৰেলিয়ালৈ উঠি যোৱাটো তেওঁলোকৰ জীৱনৰ উচ্চাকাংক্ষা বুলি ভাবিবৰৈ লয়। হাৰমাইনিয়ে প্ৰয়াত ডাম্বলডোৰৰ ব্যক্তিগত পুস্তিকা [[দ্য টেলছ অফ বিডল দ্য বাৰ্ড]] উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে লাভ কৰে যি মৃত্যুৰ উপহাৰসমূহৰ কিছু ৰহস্য উন্মোচন কৰিবলৈ তাইক সহায় কৰে। তাই নিজৰ লগতে হেৰী আৰু ৰণৰ প্ৰস্থানৰ কাৰণে জা-যোগাৰ কৰে আৰু এক অনিৰ্ণেয় প্ৰসাৰণ যাদুৰে ([[:en: Undetectable Extension Charm|Undetectable Extension Charm]]) যাৱতীয় সকলো সামগ্ৰী সৰু বেগ এটাতে সুমুৱাই লয়। গডৰিকছ হ'ল'ত হাৰমাইনিৰ যাদুৱে হেৰীৰ যাদুদণ্ডদাল দুৰ্ঘটনাক্ৰমে দুডোখৰ কৰি পেলায় যদিও ভলডেম'ৰ্টৰ সাপ [[নাগিনী]]ৰ পৰা নিজৰ লগতে হেৰীৰো জীৱন ৰক্ষা কৰে। যেতিয়া মন্ত্ৰালয়ৰ নিৰ্দেশত মাগোলৰ ঘৰত জন্মলাভ কৰা যাদুকৰক ধৰি মন্ত্ৰালয়ক গটাই ফুৰা চৰহঁতৰ হাতত তিনিও ধৰা পৰে তেতিয়া হাৰমাইনিয়ে হেৰীক বচাবলৈ এক মৌ-বিন্ধা যাদুৰ সহায়ত সাময়িকভাৱে তাক ছদ্মৱেশত সজায়। তাই নিজেও নিজকে অৰ্ধতেজৰ পেনিল'প ক্লিয়েৰৱাটাৰ বুলি পৰিচয় দি সাৰি যোৱাৰ চেষ্টা কৰে যদিও পিচত চিনাক্ত হয়। তিনিওটাকে [[মেলফয় ভৱন]]লৈ লৈ যোৱা হয় য'ত বেলাট্ৰিস্ক লেষ্ট্ৰেঞ্জে পীড়িতক অভিশাপৰদ্বাৰা তাইৰ ওপৰত নিৰ্যাতন চলাই গডৰিক গ্ৰীফিন্দৰৰ তৰোৱালখন (যিখন [[গ্ৰীংগট]] ধনগুলৈ বেংকৰ [[বেলাট্ৰিস্ক লেষ্ট্ৰেঞ্জ]]ৰ ভ'ল্টত নিৰাপদে আছে বুলি ভবা হৈছিল) সিহঁতে কেনেকৈ পালে সেই বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰে। পিছে হাৰমাইনিয়ে উপস্থিত বুদ্ধিৰে তৰোৱালখন নকল বুলি মিছা মাতে। তেতিয়ালৈ হেৰী আৰু ৰণ সিহঁতক বন্দী কৰি ৰখা কোঠালিৰ পৰা ওলাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাকে দেখি বেলাট্ৰিস্কে হাৰমায়নিৰ ডিঙি কাটি দিয়াৰ ভাবুকি দিয়ে। তেনেতে ঘৰৱা ভূত [[ডবি]] আহি আটাইকেইজন কয়দীক মেলফয় ভৱনৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি পলুৱাই নিয়ে। 

পাছত হাৰমাইনিয়ে পলিজুচ ৰসায়নৰ সহায়ত বেলাট্ৰিস্কৰ ৰূপ লয় আৰু তিনিও গ্ৰীংগটৰ পৰা হাফল্পাফৰ পিয়লা চুৰ কৰে। তাই হেৰী আৰু ৰণৰ সৈতে হগৱাৰ্টছৰ যুদ্ধত ডাম্বলডোৰ বাহিনীৰ লগ লাগে আৰু যুদ্ধকালতেই বাচিলিস্কৰ বিহদাঁতেৰে ৰহস্যময় কোঠাত হাফল্পাফৰ পিয়লাৰূপী হ'ৰক্ৰাক্স এটা বিনষ্ট কৰে। যুঁজখনৰ মাজতেই ৰণ আৰু হাৰমাইনিয়ে তেওঁলোকৰ প্ৰথমটো চুম্বন বিনিময় কৰে&lt;ref&gt;Rowling (2007) p. 625&lt;/ref&gt;। যুদ্ধত বৃহৎ হলঘৰটোত হাৰমাইনিয়ে [[জিনী ৱিজলি]] আৰু [[লুনা লাভগুড]]ৰ লগ লাগি বেলাট্ৰিস্কৰ সৈতে যুঁজ কৰে। অৱশ্যে বেলাট্ৰিস্কক পৰাস্ত কৰিবলৈ অসমৰ্থ হোৱা তিনিওৱে [[মলি ৱিজলি]]ৰ নিৰ্দেশত আঁতৰি যায়&lt;ref&gt;Rowling (2007) pp. 735-736&lt;/ref&gt;। 

====উপসংহাৰ====
ভলডেম'ৰ্টৰ মৃত্যুৰ ১৯ বছৰ পিছত হাৰমাইনি আৰু [[ৰণ ৱিজলি]]ক বিবাহিত ৰূপত দেখা যায়। তেওঁলোকৰ ৰ'জ আৰু হিউগ' নামৰ দুই সন্তান আছে&lt;ref&gt;Rowling (2007) p. 755&lt;/ref&gt;। হাৰমাইনিয়ে যাদুকৰী প্ৰাণীসমূহৰ সুব্যৱস্থা আৰু তত্তাৱধান বিভাগত কৰ্মজীৱনৰ শুভাৰম্ভ কৰে য'ত তেওঁ ঘৰুৱা ভূত অৰ্থাৎ হাউচ এল্ফবোৰৰ জীৱন ধাৰণৰ মান উন্নীতকৰণৰ হকে কাম কৰে আৰু পিছলৈ যাদু আইন কাৰ্যকৰী বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে য'ত তেওঁ পূৰ্বৰ স্বেচ্ছাচাৰী নিকা তেজৰ আইনসমূহৰ বাতিলকৰণ নিশ্চিত কৰে&lt;ref name=&quot;AFTERALL&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.bloomsbury.com/harrypotter/default.aspx?sec=3|date=2007-07-31|accessdate=2007-08-14|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|title=Online Chat Transcript}}&lt;/ref&gt;। ইণ্টাৰনেটযোগে হোৱা এক বাৰ্ত্তালাপত ৰাউলিঙে জানিবলৈ দিয়ে যে হাৰমাইনিয়ে নিজ পিতৃ-মাতৃক অষ্ট্ৰেলিয়াত বিচাৰি উলিয়ায় আৰু তেওঁলোকৰ স্মৃতিৰ সংশোধন কৰি পূৰ্বৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনে&lt;ref&gt;[http://www.the-leaky-cauldron.org/2007/7/30/j-k-rowling-web-chat-transcript Maggie Keir: Was Hermione able to find her parents and undo the memory damage &lt;br /&gt;J.K. Rowling: Yes, she brought them home straight away.]&lt;/ref&gt;। 

==চলচ্চিত্ৰ ৰূপায়ণ==
আটাইকেইখন হেৰী পটাৰ চলচ্চিত্ৰত হাৰমাইনিৰ চৰিত্ৰটি [[iমা ৱাটছ'ন|ইমা ৱাটছ'নে]] ৰূপায়ণ কৰিছে। স্কুলৰ নাটসমূহত তেওঁৰ অভিনয় দেখি মুগ্ধ হৈ তেওঁৰ অ'ক্সফ'ৰ্ড থিয়েটাৰৰ শিক্ষকে তেওঁৰ নামটো ফিল'ছ'ফাৰ্চ ষ্টোনৰ অভিনেতা নিৰ্বাচনকাৰীৰ ওচৰলৈ পঠিয়াই দিয়ে&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.emmawatsonofficial.com/#emma |access-date=2012-10-16 |archivedate=2007-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070802050811/http://www.emmawatsonofficial.com/#emma |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;। যদিও ৱাটছনে একাগ্ৰতাৰেই অডিশ্যন দিছিল,&quot;তাই কেতিয়াও ভবা নাছিল যে তাই সুযোগটো পাব&lt;ref&gt;When Danny met Harry&quot;.TheTimes (UK). 3 November 2001&lt;/ref&gt;। &quot; তেওঁৰ আত্মবিশ্বাস দেখি প্ৰযোজক সকল সন্তুষ্ট হয় আৰু চৰিত্ৰটিৰ বাবে তেঁৱেই নিৰ্বাচিত হয়&lt;ref&gt;Kulkani, Dhananjay (23 June2004).&quot;Emma Watson, NewTeenage Sensation!!&quot; . Buzzle. Retrieved 3 August 2007&lt;http://www.buzzle.com/editorials/6-22-2004-55758.asp&gt;&lt;/ref&gt;। প্ৰথম স্ক্ৰীণটেষ্ট দেখিয়েই ৰাউলিঙে ৱাটছ'নক পছন্দ কৰে&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;। যেতিয়া ৰাউলিঙক সোধা হৈছিল যে তেওঁ অভিনেতা সকলে চৰিত্ৰসমূহৰ দাবী পূৰণ কৰিব পাৰিছে বুলি তেওঁ ভাবেনে,তেওঁ কয় &quot;হয়,মই ভাবিছিলোঁ। বিশেষকৈ যেতিয়া প্ৰথম কথা পাতোঁ এমা ৱাটছন সম্পূৰ্ণ হাৰমাইনিৰ দৰে আছিল। প্ৰথম ফোনকলটোৰ পৰাই মই গম পাইছিলোঁ যে তাইৰ নিৰ্বাচন সম্পূৰ্ণ সঠিক আছিল&quot;&lt;!--(&quot;Yes, Idid. Emma Watson in particular was very, very like Hermione when I first spoke to her, I knewshe was perfect from that first phone call.&quot;)--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2004/0304-wbd.htm |title=2004: Accio Quote! , the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web |publisher=Accio-quote.org |date=2004-03-04 |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। &quot;
প্ৰথম ছবিখনৰ কাৰণে ৱাটছনে যথেষ্ট সঁহাৰি পায়। আই.জি.এনে.([[:en:IGN|IGN]]) আনকি কয় &quot;আত্মপ্ৰকাশৰে পৰা শেষ দৃশ্যটোলৈ হাৰমাইনিৰ চৰিত্ৰত ৱাটছনৰ অভিনয় মই ভবাতকৈ বহুত বেছি সুন্দৰ। তেওঁ দৰ্শকৰ মন-প্ৰাণ হৰে&lt;!--(&quot;from Hermione Granger's perfect introduction to her final scene,Watson is better than I could have possibly imagined. She steals thes show.&quot;)--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/316/316273p1.html |title=Brian Linder's Review of Harry Potter and the Sorcerer's Stone - IGN |publisher=Uk.movies.ign.com |date=2001-11-17 |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। &quot; আই.জি.এন.এ এয়াও কয় যে &quot;হাৰমাইনিৰ নিখুঁত চিত্ৰৰূপে ইতিমধ্যেই অনুৰাগীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা পাইছে&lt;!--(&quot;astute portrayal of Hermionehas already become a favoriteamong fans.&quot;)--&gt;&lt;ref&gt;Steve Head and Brian Linder (16November 2001).&quot;Harry Potter and the Sorcerer's Stone Video Interviews&quot;. Retrieved 16 October 2010.^&lt;/ref&gt;। &quot; হাফ ব্লাড প্ৰিন্সৰ প্ৰযোজনাৰ আগত তেওঁ উভতি নহাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/735/735556p1.html |title=Hermione Gets Cold Feet - IGN |publisher=Uk.movies.ign.com |date=2006-09-26 |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। কিন্তু অৱশেষত 'ধনাত্মকবোৰ ঋণাত্মকবোৰক প্ৰতিহত কৰে' আৰু তেওঁ নিৰ্ণয় কৰে যে আন কাকোৱেই তেওঁ হাৰমাইনিৰ ভূমিকাত চাব নোৱাৰে&lt;ref&gt;Listfield, Emily (8 July 2007)&lt;http://www.parade.com/articles/editions/2007/edition_07-08-2007/AEmma_Watson&gt;&lt;/ref&gt;। ৱাটছনৰ মতে হাৰমাইনিয়ে &quot;সৌন্দৰ্য্য নহয় মগজ হে শীতল কৰে&quot; আৰু তাই &quot;কিছু অসামাজিক&quot; হ'লেও &quot;তাই লাজকুৰীয়া নহয়&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kip Carter |url=http://www.hp-lexicon.org/wizards/granger.html#film |title=HPL: Hermione Jean Granger and the Granger family |publisher=Hp-lexicon.org |date= |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। &quot; চেম্বাৰ অৱ ছিক্ৰেটছৰ কাম চলি থাকোঁতে ৱাটছনে ভাবে যে তেওঁ সম্পূৰ্ণ হাৰমাইনিৰ দৰে আছিল কিন্তু তেওঁ কয় &quot;মই যেতিয়া ডাঙৰ হৈ আহিলোঁ মই বুজিলো যে এজনী ছোৱালীৰ বাবে তাই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আদৰ্শ।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emmawatson.com/en/Screen/Harry-Potter/Chamber-of-Secrets/ |title=Chambers Of Secrets &amp;#124; British Actress |publisher=Emmawatson.com |date= |accessdate=2013-02-24 |archivedate=2010-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101105023839/http://www.emmawatson.com/en/Screen/Harry-Potter/Chamber-of-Secrets/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;২০০৭ ত অৰ্ডাৰ অৱ ফিনিক্স মুকলি হোৱাৰ আগত তেওঁ কয় &quot;ইয়াত চাৰিওফালে কিমান মুৰ্খ ছোৱালী আছে। কিন্তু হাৰমাইনিয়ে বুধিয়ক হ'বলৈ ভয় নকৰে। মই ভাবো কেতিয়াবা কিছুমান সপ্ৰতিভ ছোৱালীয়ে নিজকে তললৈ নমাই আৰু সেইটো বেয়া কথা। যেতিয়া মই ন-দহ বছৰীয়া আছিলো তেতিয়া মোক কিমাকাৰৰ দৰে সজালে মোৰ দুখ লাগিছিল কিন্তু এতিয়া মই সেয়া ভাল পাওঁ। ধুনীয়া হৈ থাকিবলৈ বহুত হেঁচাৰ সন্মুখীন হ'ব লাগে পিছে হাৰমাইনিয়ে বাহ্যিক ৰূপক গুৰুত্ব নিদিয়ে। তাই এজনী ল'ৰাসুলভ ছোৱালী&lt;!--(There are too many stupid girls in the media. Hermione's not scared to be clever. I think sometimes really smart girls dumb themselves down a bit, and that's bad. When I was nine or ten, I would get really upset when they tried to make me look geeky, butnow I absolutely love it. I find it's so much pressure to be beautiful.Hermione doesn't care what shelooks like. She's a complete tomboy.&quot;)--&gt;&lt;ref&gt;http://www.parade.com/articles/editions/2007/edition_07-08-2007/AEmma_Watson&lt;/ref&gt;। &quot; চিত্ৰনাট্য লিখক ষ্টিভ ক্ল'ভছে ২০০৩ ত হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত এয়া প্ৰকাশ কৰে যে হাৰমাইনি তেওঁৰ প্ৰিয় চৰিত্ৰ আছিল। &quot;তাইৰ কঠিনতা তথা মেধাশক্তি আৰু আনৰ ওপৰত যে তাই কিমান প্ৰভাৱ পেলাই সেইবিষয়ে অজ্ঞতাই মোক মোহিত কৰে আৰু মই লিখিবলৈ বাধ্য হঁও&quot;&lt;!--(&quot;There's something about her fierce intellect coupled with a complete lack of understanding of how she affects people sometimes that I just find charming and irresistible to write.&quot;)--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2003/0302-newsround-mzimba.htm |title=Chamber of Secrets DVD interview with Steve Kloves and J.K. Rowling, February 2003 (Accio Quote! , the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web) |publisher=Accio-quote.org |date= |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। 

==চৰিত্ৰায়ণ==
===বাহ্যিক অৱতাৰ===
হেৰী পটাৰ কিতাপ সমূহত হাৰমাইনিৰ জোপোহা চুলি আৰু বাদামী চকু থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গবলেট অৱ ফায়াৰত হাৰমাইনিৰ আগৰে পৰা ডাঙৰ আগদাঁত দুটা মেলফয়ৰ যাদু লাগি আৰু ডাঙৰ হৈ পৰে। পিছত মেদাম পমফ্ৰেই হাৰমাইনিৰ অনুৰোধ ক্ৰমে দাঁতদুটা সৰু কৰি দিয়ে। হাৰমাইনিয়ে ভাবে যে ইয়ে তাইৰ মাক-দেউতাকক দুখী কৰিলে হয়। 

===ব্যক্তিত্ব===
হাৰমাইনিৰ চৰিত্ৰৰ দুই প্ৰধান দিশ হ'ল তাইৰ বিশাল জ্ঞান আৰু তীক্ষ্ণ বুদ্ধিমত্তা। তাই শান্ত,কিতাপ- প্ৰেমী আৰু যুক্তিতৰ্কত খুব ভাল। তাই প্ৰায়েই নিজৰ আধিপত্য দেখুৱাই যদিও তাই বৰ কৰ্মোদ্যমী আৰু বন্ধুৰ প্ৰতি দ্বায়িত্বশীল-এজনী বিশ্বাসযোগ্য বান্ধৱী। ৰাউলিঙে কৈছে যে হাৰমাইনি এনে এজনী ছোৱালী যিয়ে &quot;কেতিয়াও কৰ্তব্যৰ পথৰ পৰা আঁতৰি নাযায় আৰু যিটো কৰিবলগীয়া তাত লক্ষ্যস্থিৰ কৰি ৰাখে&lt;ref&gt;{{cite web|author=Posted by: sue |url=http://www.the-leaky-cauldron.org/2007/11/19/new-interview-with-j-k-rowling-for-release-of-dutch-edition-of-deathly-hallows |title=New Interview with J.K. Rowling for Release of Dutch Edition of &quot;Deathly Hallows&quot; |publisher=The Leaky Cauldron |date= |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। &quot; প্ৰচূৰ জ্ঞান আৰু আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা স্বভাৱ থকাৰ সত্ত্বেও ৰাউলিঙে কয় যে তাইৰ চৰিত্ৰৰ বহুতো দুৰ্বল দিশ আছে,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.time.com/time/pacific/magazine/20001030/potter.html |access-date=2021-07-27 |archivedate=2000-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001109051300/http://www.time.com/time/pacific/magazine/20001030/potter.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;আছে এক নিৰাপত্তাহীনতা ভাৱ। তাই &quot;অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে বিদ্যালয়ৰ সকলো দিশতে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ হ'ব খোজে যিটোৱে তাইৰ নিজৰ মনত মিছা আত্মবিশ্বাস জগোৱাৰ উপৰিও আনকো বিৰক্ত কৰে&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/1201-bbc-hpandme.htm |title=2001: Accio Quote! , the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web |publisher=Accio-quote.org |date= |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান]]ৰ শেষৰ ফালৰ পৰীক্ষাত এবাৰ যেতিয়া এটা [[ব'গাৰ্ট]]এ([[:en:Boggart|Boggart]]) প্ৰফেছৰ মেকগোনাগলৰ ৰূপ লৈ তাইক কয় যে তাই সকলো বিষয়তে ফেইল কৰিছে,তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভয় হ'ল ব্যৰ্থতা। 

হাৰমাইনিৰ ব্যক্তিত্বৰ আন এক উল্লেখযোগ্য দিশ হ'ল আনক সহায় কৰাটো,বিশেষকৈ প্ৰতিৰক্ষাবিহীনসকলক যেনে [[নেভেইল লংবটম]],প্ৰথম বৰ্ষীয়ানসকল,ঘৰুৱা-ভূতবোৰ,অন্যান্য মাগলৰ ঘৰত জন্ম লভাসকল,হেগৰিডৰ দৰে অৰ্ধদৈত্য বা লুপিনৰ দৰে কুকুৰনেচীয়া-মানুহক। শেষ কিতাপখন প্ৰকাশৰ পিছত ৰাউলিঙে প্ৰকাশ কৰে যে যাদু মন্ত্ৰালয়ত হাৰমাইনিৰ কাম আছিল নিৰ্বলী(ঘৰুৱা-ভূত বা মাগলৰ ঘৰত জন্মাবোৰ)ৰ অধিকাৰৰ হকে যুঁজ দিয়াটো। হাৰমাইনিয়ে তাইৰ বন্ধুসকলৰ সুৰক্ষাৰ কথা ইমান চিন্তা কৰিছিল আৰু তেওঁলোকক ইমান গুৰুত্ব দিছিল যে ৰাউলিঙৰ মতে যদি তাই [[হেঁপাহ জিলিকা আইনা]]ত ([[:en:Mirror of Erised|Mirror of Erised]]) নিজকে চালেহেতেন,হেৰী,ৰণ আৰু নিজকে অক্ষত অৱস্থাত আৰু ভ'লডেম'টক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত দেখিলেহেতেন&lt;ref name=&quot;accio-quote2006&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.accio-quote.org/articles/2006/0801-radiocityreading1.html |title=2006: Accio Quote! , the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web |publisher=Accio-quote.org |date=2006-08-01 |accessdate=2013-02-24 |archivedate=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128123347/http://www.accio-quote.org/articles/2006/0801-radiocityreading1.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;। তাই প্ৰায়ে মেলফয়ৰ দৰে দুষ্ট ল'ৰাবোৰে কি কয় তাত মন নিদিছিল আৰু হেৰী আৰু ৰণকো মেলফয়ক হেয় প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ কৰা চিন্তা ভাৱনাবোৰক বাদ দিবলৈ কৈছিল। তাই এই কথাটি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তাইৰ জন্ম মাগলৰ ঘৰত হৈছিল আৰু ডেডলী হেলোজত কয় যে তাই ''এজনী লেতেৰা তেজৰ ছোৱালী আৰু ইয়াক লৈ তাই গৌৰৱান্বিত''&lt;ref name=&quot;accio-quote2006&quot;/&gt;। 

===যাদুকৰী ক্ষমতা আৰু দক্ষতা===
সমগ্ৰ শৃংখলাটোতে হাৰমাইনিক এগৰাকী অসাধাৰণভাৱে প্ৰখৰ তৰুণী যাদুকৰী হিচাপে চিত্ৰায়িত কৰা হৈছে। ৰাউলিঙে কয় যে হাৰমাইনি এগৰাকী &quot;প্ৰতিভাশালীৰ সীমনা&quot;&lt;ref&gt;J. K. Rowling interview. The Connection (WBUR Radio), transcrip on Accio Quote! . 12 October 1999&lt;/ref&gt;। তেওঁ এঘাৰটা অ'. ডব্লিউ. এল. (O. W. L. বা Ordinary Wizarding Level) আৰু দহটা চমৎকাৰ (Outstanding) লাভ কৰিছিল। তেওঁ হেৰীৰ বৰ্ষটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিদ্যাৰ্থী আছিল আৰু শ্ৰেণীত শিকোৱা প্ৰতিটো যাদু ওপৰ শ্ৰেণীৰ হ'লেও সকলোতকৈ আগেয়ে ততালিকে আয়ত্ত কৰিছিল। প্ৰমাণস্বৰূপে তেওঁৰ ভুৱা গেলিয়ন মুদ্ৰাৰ ([[:en: fake Galleon coins|fake Galleon coins]]) ওপৰত এক প্ৰটিন যাদু ([[:en: Protean Charm|Protean Charm]]) কৰিবলৈও সক্ষম যি প্ৰকৃততে এন. ই. ডব্লিউ. টি. ([[:en: N.E.W.T.|N.E.W.T.]]) পৰ্যায়ৰ যাদুহে।&lt;ref&gt;Rowling (2003) p. 398&lt;/ref&gt; হাৰমাইনি অনুচ্চাৰিত যাদু প্ৰয়োগতো সক্ষম&lt;ref&gt;Rowling, J. K. (2005). Harry Potter and the Half-Blood Prince. Bloomsbury. ISBN 0747581088&lt;/ref&gt;। হাৰমাইনি এগৰাকী অসাধাৰণ দ্বন্দ্ব্বযোদ্ধাও যি মন্ত্ৰালয়ৰ ৰহস্য বিভাগ, [[জেন'ফিলিয়াছ লাভগুড]]ৰ বাসগৃহ আৰু হগৱাৰ্টছ যুদ্ধত দেখুওৱা মতে [[ডেথ্ ইটাৰ]]বোৰৰো মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম। অৱশ্যে ৰাউলিঙৰ বক্তব্য অনুসাৰে প্ৰথম তিনিখন গ্ৰন্থত হাৰমাইনিয়ে হেৰীক যাদু-যুদ্ধ এখনত পৰাস্ত কৰিলেহেঁতেন, কিন্তু চতুৰ্থ গ্ৰন্থখনত হেৰী গুপ্ত কলাৰ বিপক্ষে প্ৰতিৰক্ষা বিষয়ক ইমানেই পাকৈত হৈ উঠে যে তেওঁ হাৰমাইনিকহে পৰাজিত কৰিলেহেঁতেন&lt;ref&gt;World Exclusive Interview with J K Rowling. South West News Service, transcript on Accio Quote! . 8 July 2000&lt;/ref&gt;। আনুষ্ঠানিক শিক্ষা গ্ৰহণেৰে আয়ত্ত কৰিব নোৱাৰা বিষয়সমূহত হাৰমায়নি কেঁচা। উদাহৰণস্বৰূপে ঝাড়ুৰ সহায়ত উৰিবপৰা গুণ প্ৰথম বৰ্ষতে হেৰীৰ দৰে হাৰমায়নিৰ ফুটি উঠা নাছিল। ইয়াৰোপৰি ভৱিষ্যৎ কথন বিষয়ৰ প্ৰতি তেওঁ কোনো আসক্তি দেখুওৱা নাছিল আৰু তৃতীয় বৰ্ষতে বিষয়টো এৰি দিছিল। [[যাদু দবা]]তো তেওঁ কেঁচা আছিল কিয়নো এয়াই একমাত্ৰ বস্তু য'ত তেওঁ পৰাজিত হৈছিল। 

হাৰমাইনিৰ প্ৰাণৰক্ষক ([[:en: Patronus|Patronus]]) হৈছে এটা [[উদ]] যি ৰাউলিঙৰ প্ৰিয় জন্তু&lt;ref&gt;America Online chat transcript. AOL.com on Accio Quote! . 19 October 2000&lt;/ref&gt;। তেওঁৰ যাদুদণ্ড আঙুৰ গছৰ কাঠ আৰু অভ্যন্তৰভাগ [[ড্ৰেগন]]ৰ কলিজাৰে নিৰ্মিত। চেল্ট্ৰিক কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি হাৰমাইনিৰ কাল্পনিক জন্মমাহ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা আঙুৰ কাঠ সংযুক্ত কৰা হৈছে&lt;ref&gt;Section : Extra Suff WANDS. J. K. Rowling's Official Site&lt;/ref&gt;। 

==সঁহাৰি==
দ্য আইভৰী টাৱাৰ এণ্ড হেৰী পটাৰ নামৰ হেৰী পটাৰ শৃংখলাৰ প্ৰথম আলোচনামূলক গ্ৰন্থখনিৰ (এলিজা টি ড্ৰেছাঙৰ দ্বাৰা সম্পাদিত) 'হাৰমাইনি গ্ৰেইঞ্জাৰ এণ্ড দা হেৰিটেজ অৱ জেণ্ডাৰ' নামৰ অধ্যায়টিত গোটেই শৃংখলাটিত আৰু নাৰী সম্বন্ধীয় তৰ্কত হাৰমাইনিৰ ভূমিকাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে&lt;ref name=&quot;google1&quot;&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=iO5pApw2JycC&amp;pg=PA211&amp;dq=Dresang%22+%22Hermione+Granger+and+the+Heritage+of+Gender%22#v=onepage&amp;q=Dresang%22%20%22Hermione%20Granger%20and%20the%20Heritage%20of%20Gender%22&amp;f=false |title=The Ivory Tower And Harry Potter: Perspectives On A Literary Phenomenon - Google Boeken |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। ইয়াৰে প্ৰথম অধ্যায়টিত হাৰমাইনিৰ নাম,কাল্পনিক জগতত সেই নামৰ অন্যান্য লোক আৰু নামৰ জৰিয়তে হাৰমাইনিয়ে তেওঁলোকৰ পৰা লাভ কৰা গুণৰ বিষয়ে আলোচধা কৰা হৈছে। ৰাউলিঙৰ চৰিত্ৰৰ লগত হাৰমাইনিৰ সমান্তৰালতা আৰু ৰাউলিঙৰ প্ৰভাৱ থকা হেতুকে যে হাৰমাইনিৰ চৰিত্ৰটো সবল হোৱাটো অৱশ্যম্ভাৱী তাৰ ওপৰত ড্ৰেচাঙে গুৰুত্ব দিছে। অধ্যায়টিত এয়াও কোৱা হৈছে যে [[মাগোল]]ৰ ঘৰত জন্ম লাভ কৰিলেও হাৰমাইনিৰ যাদুকৰী ক্ষমতা জন্মগত। পঢ়াৰ প্ৰতি থকা তাইৰ ধাউতিয়ে হাৰমাইনিক &quot;জ্ঞানে যে শক্তি আনে তাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ'' হিচাপে গঢ় দিয়াৰ উপৰিও কাহিনীভাগক গতি প্ৰদান কৰে যিহেতু তাইৰ জ্ঞানেই শেষত সকলোকে ৰক্ষা কৰে। ড্ৰেচাঙে কৈছে &quot;হেৰী আৰু ৰণৰ ওপৰত হাৰমাইনি যিমান নিৰ্ভৰশীল,তাতকৈ হেৰী আৰু ৰণ তাইৰ ওপৰত বেছি নিৰ্ভৰশীল।&quot; হ'লেও তেওঁ এয়াও কৈছে যে হাৰমাইনিৰ &quot;আঁকোৰগোজ মনোভাৱ আৰু কান্দোনবোৰ তাইৰ চাৰিত্ৰিক বিকাশ সাপেক্ষে অবিশ্বাসযোগ্য আৰু কিতাপখনত তাইৰ মুখ্য ভূমিকা সাপেক্ষে সেয়া অগ্ৰহণযোগ্য&quot;&lt;ref name=&quot;google1&quot;/&gt;। 

ইউ.জি.ও. নেটৱৰ্কছে([[:en:UGO Networks|UGO Networks]]) হাৰমাইনিক তেওঁলোকৰ সৰ্বকালৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ নায়কসকলৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি অভিহিত কৰি কৈছে যে &quot;আমি প্ৰায় সকলোৱে সৰুতে স্কুলত থাকোঁতে হাৰমাইনিৰ দৰে এজন সহপাঠী লগ পোৱা মনত পৰে যাক প্ৰথমতে পছন্দ নহয় কিন্তু তেওঁক জনাৰ পিছত বুজি পোৱা যায় যে তেওঁৰ বন্ধুত্ব ভালেই লাগিব&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |author=By UGO Team January 21, 2010 Follow&amp;nbsp; &amp;nbsp; |url=http://www.ugo.com/games/best-heroes-of-all-time?page=5 |title=Best Heroes of All Time |publisher=UGO.com |date=2010-01-21 |accessdate=2013-02-24 |archivedate=2012-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825220429/http://www.ugo.com/games/best-heroes-of-all-time?page=5 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;। হাৰমাইনিৰ চাৰিত্ৰিক বিকাশক প্ৰশংসা কৰি আই.জি.এন.([[:en:IGN|IGN]])এ হাৰমাইনিক তেওঁলোকৰ চৰিত্ৰ তালিকাৰ দ্বিতীয় স্থানত ৰাখিছে&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://uk.movies.ign.com/articles/100/1002569p5.html |title=Top 25 Harry Potter Characters - IGN |publisher=Uk.movies.ign.com |date=2011-07-12 |accessdate=2013-02-24 |archivedate=2012-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326065019/http://uk.movies.ign.com/articles/100/1002569p5.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;। হ'লেও হেৰী পটাৰ এণ্ড ডেডলী হেলোজৰ এক বিশ্লেষণত ৰ'লেণ্ড মেনথ্ৰপে কয় &quot;৭খন কিতাপ লিখা হৈ গ'ল যদিও আমি খুব অনুভূতিপ্ৰৱণ হাৰমাইনিকহে চিনি পাওঁ-যি,এটা চৰিত্ৰ নহয় এক প্ৰতিমূৰ্ত্তিহে&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Rowland Manthorpe |url=http://www.guardian.co.uk/books/2007/jul/29/booksforchildrenandteenagers.harrypotter |title=A farewell to charms &amp;#124; Books &amp;#124; The Observer |publisher=Guardian |date=2007-07-29 |accessdate=2013-02-24}}&lt;/ref&gt;। 

==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত==
হাৰমাইনিক বিভিন্ন স্কেটছ আৰু এনিমেটেড শৃংখলাত ব্যংগ ৰূপত পৰিবেশিত কৰি অহা হৈছে। চেটাৰডে নাইট লাইভত ([[:en: Saturday Night Live|Saturday Night Live]]) লিণ্ডছে ল'হানে হাৰমাইনিৰ ভূমিকা পালন কৰিছে&lt;ref name=&quot;SNL&quot;&gt;{{cite news|last=|first=|title=Saturday Night Live Transcripts|url=http://snltranscripts.jt.org/03/03rpotter.phtml|access date=2012-10-20|newspaper=Saturday Night Live|date=}}&lt;/ref&gt;। এলিষ্টাৰ মেকগ'ৱেনে তেওঁৰ দৰ্শনী বিগ ইম্প্ৰেছনত &quot;লুইছ পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'চফাৰ্ছ স্ক'ন&quot; শীৰ্ষক এক স্কেটছ অংকন কৰে। ই নিগেলা ল'ছনক হাৰমায়নি হিচাপে প্ৰতিবিম্বিত কৰিছে&lt;ref&gt;BBC One press release. 2001&lt;/ref&gt;। ২০০৩ চনত [[কমিক ৰিলিফ]] নামৰ দাতব্য গোটে হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ছিক্ৰেট চেম্বাৰপট অফ আজাৰবাইজান নামৰ এক প্ৰতীকধৰ্মী ব্যংগ কাহিনী পৰিবেশন কৰে য'ত হেৰী পটাৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাত ৰীতা স্কিটাৰৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়িত কৰা অভিনেত্ৰী মিৰাণ্ডা ৰিকাৰ্ডচনে হাৰমাইনিৰ ভূমিকা লয়&lt;ref name=&quot;azerbaijan&quot;&gt;{{cite news|title=Harry Potter and the Secret Chamberpot of Azerbaijan|url=http://www.tv.com/m/french-and-saunders/harry-potter-and-the-secret-chamberpot-of-azerbaijan/episode/255720/summary.html|access date=2012-07-08|newspaper=tv.com}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.frechandsaunders.com/rnd03/lineup/0302192116.shtml{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;। [[অল ডেট]]তো হেৰী ব্লেডাৰ স্কেটছসমূহত হাৰমাইনিক চিত্ৰিত কৰা হৈছে য'ত চৰিত্ৰটো লিছা ফইলছৰদ্বাৰা হাৰহাইনি হিচাপে ৰূপায়িত হৈছে। উটাৰ [[ডেজাৰ্ট ষ্টাৰ থিয়েটাৰ]]ত ভগ্নীত্ৰয় ল'ৰা জে., এমি কে. আৰু আন্না এম. লিৱিছ ৰচিত 'হেৰী ৰেডাৰ : দুড হোৱেৰছ মাই ৱণ্ড' নাটত হাৰমাইনিক হাৰমাইনি ৰেঞ্জাৰ হিচাপে দেখুওৱা হৈছে&lt;ref&gt;Calender. Desert News (Salt Lake City). 5 June 2005&lt;/ref&gt;। ২০০৮ চনত আমেৰিকান হাস্যমধুৰ ছবি য়েছ মেনত হেৰী পটাৰ বিষয়ক ভোজমেলত এলিছনে (জ'ৱে ডিচকানেল) হাৰমায়নিৰ বেশভূষাৰে কাৰ্লক (জিম কেৰি) সংগ দিয়ে। 

পিয়েৰ ভেছৰ (Pierre Veys) হেৰী কভাৰ নামৰ এক ফৰাচী ব্যংগ কমিকত (পৰ্যায়ক্ৰমে [[স্পেনীছ ভাষা]] আৰু [[ইংৰাজী ভাষা]] ভাষালৈ অনূদিত) হাৰমাইনি হেৰী কভাৰৰ বান্ধৱী হৰম'ন হিচাপে অৱতীৰ্ণ হয়&lt;ref name=&quot;harrypottrez&quot;&gt;{{cite news|title=&quot;Harry Pottrez&quot;|url=httt://www.bedetheque.com/serie-12386-BD-Harry-Cover.html|newspaper=Bédéthèque|date=8 June 2007}}&lt;/ref&gt;। নীল চিছিয়েৰেগাৰ দ্য পটাৰ পাপেট পলছ শীৰ্ষত স্কেটছসমূহতো হাৰমাইনিক দেখা যায়। ষ্টাৰকিড প্ৰডাকচনৰ এ ভেৰি পটাৰ মিউজিকেল আৰু এ ভেৰি পটাৰ ছিকুৱেল মিউজিকেলত বনি গ্ৰাছেনে হাৰমাইনিৰ ভূমিকা লয়। তেওঁৰ একমাত্ৰ একক সংগীত &quot;দ্য কুলেষ্ট গাৰ্ল&quot;ত তেওঁ নিজৰ বিষয়েই গীত গায়। 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==গ্ৰন্থপঞ্জী==
*{{HP1ref}}
*{{HP2ref}}
*{{HP3ref}}
*{{HP4ref}}
*{{HP5ref}}
*{{HP6ref}}
*{{HP7ref}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{hpw|Hermione Granger}}
* [http://www.hp-lexicon.org/wizards/granger.html#Hermione Hermione's entry] at Harry Potter Lexicon.

{{harrypotter}}

[[শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:হেৰী পটাৰ]]

&lt;!-- interwiki --&gt;
[[de:Figuren der Harry-Potter-Romane#Hermine Granger]]</text>
      <sha1>7yx4wbp3icce32vmn6kw9gqqtfctrbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>লৰ্ড ভ'লডেমৰ্ট</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33243</id>
    <revision>
      <id>636146</id>
      <parentid>527996</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71986" sha1="5u5zdzjymlf0qygxejdn81txv4afpjc" xml:space="preserve">{{Infobox character
| series = [[হেৰী পটাৰ]]
| name = লৰ্ড ভ’লডেমৰ্ট
| image =lordvoldemort.jpg
| caption = লৰ্ড ভ’লডেমৰ্টৰ চৰিত্ৰত ৰাল্ফ ফিয়েনছ &lt;br&gt;''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হ’ল’জ-ভাগ-১]]''
| first = ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন]]''
| last = '' [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হ’ল’জ]]''
| creator = [[জে কে ৰাউলিং]]
|actor =ৰাল্ফ ফিয়েনছ,&lt;small&gt;[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গব্লেট অৱ ফায়াৰ(চলচ্চিত্ৰ)]] ত ভ’লডেমৰ্টৰ পুনৰ্জন্মৰ পৰা [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হ’ল’জ-ভাগ-2]]&lt;br /&gt;ফ্ৰেঙ্ক ডিলেন,&lt;small&gt;[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স(চলচ্চিত্ৰ) ]]ত পোন্ধৰ বছৰীয়া হিচাপে&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[হিৰো ফিয়েঞ্ছ-টিফিন]], &lt;small&gt;[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স(চলচ্চিত্ৰ) ]]ত এঘাৰ বছৰীয়া হিচাপে&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;ক্ৰিষ্টিয়ান ক’লছন,&lt;small&gt;[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য চেম্বাৰ অৱ ছিক্ৰেটছ(চলচ্চিত্ৰ)]]ত ষোল্ল বছৰীয়া হিচাপে&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;ইয়ান হাৰ্ট &lt;small&gt;[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন(চলচ্চিত্ৰ)]]ত কণ্ঠদান&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;ৰিচাৰ্ড ব্ৰেমাৰ, &lt;small&gt;&gt;[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন(চলচ্চিত্ৰ)]]ত মুখবিহীন হিচাপে
| lbl1 = গৃহ
| data1 = [[শ্লিদেৰিণ]]
}}
'''লৰ্ড ভ’লডেমৰ্ট''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|v|oʊ|l|d|ə|m|ɔr}})&lt;ref name=&quot;accio-quote.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1099-orangecounty-takahama.html|title=Enchanted with Potter Literature: Fans line up for hours to get their books signed|date=26 October 1999|work=The Orange County Register |location=Santa Ana, CA|accessdate=28 December 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hp-lexicon.org&quot;&gt;{{Cite web |title=HPL: Lord Voldemort: Quick facts&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.hp-lexicon.org/wizards/voldemort.html |access-date=2013-02-16 |archivedate=2007-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070724194634/http://www.hp-lexicon.org/wizards/voldemort.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; (জন্মনাম '''টম মাৰভোলো ৰিডল''') হ’ল এক কাল্পনিক চৰিত্ৰ আৰু [[জে কে ৰাউলিং|জে কে ৰাউলিঙ]]ৰ “[[হেৰী পটাৰ ]]” শৃংখলাৰ প্ৰধান বিৰোধী চৰিত্ৰ তথা দাৰ্ক লৰ্ড অৰ্থাৎ এজন কলা যাদুগৰৰ চৰিত্ৰ আছিল যি ৱিজাৰ্ডিঙ যুদ্ধৰ কাৰণ আছিল। ১৯৯৭ চনত প্ৰকাশ হোৱা ‘’[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন]]’’ত ভ’লডেমৰ্টে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তৃতীয় উপন্যাস ‘’[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান]]’’ৰ বাহিৰে বাকী সকলো কেইখন কিতাপ বা চলচ্চিত্ৰ অভিযোজনতে ভ’লডেমৰ্ট হয়তো শাৰীৰিক ভাৱে নহয়তো স্মৃতি ৰোমন্থনৰ জৰিয়তে উপস্থিত আছে। 

শৃংখলাটিত ভ’লডেমৰ্ট [[হেৰী পটাৰ]]ৰ প্ৰধান শত্ৰু কাৰণ এক ভৱিষ্যকথন অনুসৰি হেৰীৰ “অন্ধকাৰৰ ৰজাক পৰাভূত কৰিব পৰা শক্তি” আছে। প্ৰায় কোনো যাদুকৰ বা যাদুকৰীয়ে তেওঁৰ নাম ল’বলৈ সাহস নকৰে আৰু নামৰ সলনি “তুমি-জানা-কোন”,”তেওঁ-যাৰ-নাম-ল’ব-নাপায়”,”অন্ধকাৰৰ ৰজা” আদি বিশেষণেৰে সম্বোধন কৰে। যাদুবিশ্বৰ [[মাগোল]](যাদু নজনা লোক) সকলৰ অস্তিত্ব বিলোপ কৰি মাগোলজগত আৰু যাদুজগত উভয়কে নিজৰ অধীনলৈ আনি বিশুদ্ধ তেজৰ এক সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰাই ভ’লডেমৰ্টৰ প্ৰধান লক্ষ্য। মাকৰ ফালৰ পৰা তেওঁ [[হগৱাৰ্ট্ছ|হগৱাৰ্ট্ছ যাদু আৰু তন্ত্ৰ বিদ্যালয়]]ৰ চাৰিজন প্ৰতিষ্ঠাতাৰ ভিতৰত অন্যতম ছালাজাৰ শ্লিদেৰিণৰ শেষ বংশধৰ।&lt;ref&gt;{{HPref|book=2}}{{page needed|date=January 2011}}; {{HPref|book=6}}{{Page needed|date=July 2011}}&lt;/ref&gt; যাদুবিশ্বৰ [[মাগোল]] সকলক নাশ কৰি ভ’লডেমৰ্টক সৰ্বেসৰ্বা শাসনকৰ্তা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ গঠিত ডেথ্ ইটাৰ সকলৰ তেওঁ দলপতি। 

==চাৰিত্ৰিক বিকাশ==
২০১১ চনৰ এক সাক্ষাৎকাৰত ৰাউলিঙে কয় যে ভ’লডেমৰ্টক হেৰী পটাৰৰ প্ৰধান শত্ৰু হিচাপে অংকিত কৰিলেও প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁৰ জীৱন কাহিনীৰ কথা ভবা নাছিল। &quot;প্ৰধান ধাৰণাটো আছিল এনেকুৱা যে হেৰীয়ে নিজে গম পোৱা নাছিল যে সি এক যাদুকৰ [...] আৰু তাৰ পৰা মই ওভোটাকৈ সেই পৰিস্থিতিৰ কথা ভাবিবলৈ ধৰিলো যিয়ে তাক নিজৰ পৰিচয়ৰ কথা নজনাকৈ ৰাখিলে। [...] যেতিয়া সি এবছৰীয়া আছিল শতিকাৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ যাদুকৰজনে তাক হত্যা কৰিব খুজিলে। তেওঁ হেৰীৰ মাতা-পিতাক হত্যা কৰি তাকো শাপ দি মাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। [...] ইয়াৰ কাৰণ আমি জানিবলৈ পোৱাৰ আগতে নিশ্চয় হেৰীয়ে জানিব লাগিব। আৰু কোনো এক ৰহস্যময় কাৰণৰ বাবে হেৰীৰ মৃত্যু নহ’ল কিন্তু তাৰ কপালত বিজুলীৰ দৰে দাগ এটা ৰৈ গ’ল আৰু সেই শাপ ওলোটাকৈ ভ’লডেমৰ্টৰ গাত লাগিল যিয়ে তেতিয়াৰে পৰা আত্মগোপন কৰি আছে।&lt;ref name=&quot;rehm&quot;/&gt;

দ্বিতীয় কিতাপ খনত ৰাউলিঙে প্ৰকাশ কৰে যে ভ’লডেমৰ্টনিজেই অৰ্ধতেজ জাত। ২০০০ চনত ৰাউলিঙে কয় যে ভ’লডেমৰ্ট প্ৰকৃততে “এক অত্যাচাৰী তথা মানসিক ভাৱে অসূস্থ ব্যক্তি যিয়ে অন্য মানুহৰ দুখ-যন্ত্ৰণাক গুৰুত্ব নিদিয়ে”। .&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0900-ew-jensen.htm|author=Jensen, Jeff. |title='Fire' Storm |work=Entertainment Weekly |date=7 September 2000&quot;}}&lt;/ref&gt; ২০০৪ চনত ৰাউলিঙে এয়া প্ৰকাশ কৰে যে ভ’লডেমৰ্ট কোনো বাস্তৱ চৰিত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2004/0304-wbd.htm|title=JK Rowling's World Book Day Chat |date=4 March 2004}}&lt;/ref&gt; ২০০৬ চনত ৰাউলিঙে কয় যে আন ভয় নাথাকিলেও ভ’লডেমৰ্টৰ আন মানুহৰ দৰে মৃত্যু ভয় নিশ্চয় আছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2005/0705-tlc_mugglenet-anelli-2.htm|author=Anelli, Melissa and Emerson Spartz|title=The Leaky Cauldron and MuggleNet interview Joanne Kathleen Rowling: Part Two|publisher=The Leaky Cauldron|date=16 July 2005}}&lt;/ref&gt;

গোটেই শৃংখলাটোতেই ৰাউলিঙে ভ’লডেমৰ্টক ইমানেই ভয়ানক যাদুকৰ হিচাপে উপস্থাপন কৰিছে যে তেওঁৰ নাম লোৱাটোৱেই বিপদজনক বুলি ভবা হয়। উপন্যাসৰ বেছিভাগ চৰিত্ৰই ভ’লডেমৰ্টৰ নাম ডাঙৰকৈ কোৱাৰ সলনি “তুমি-জানা-কোন”,”তেওঁ-যাৰ-নাম-ল’ব-নাপায়”আদি নামেৰে তেওঁক বুজাই। ''[[হেৰী পটাৰএণ্ড দ্য ডেডলী হ’ল’জ]]''ত ভ’লডেমৰ্টৰ নামত এক যাদু কৰা হয় আৰু তেওঁৰ নাম কোৱাৰ লগে লগে ভ’লডেমৰ্টৰ সেৱক সকলে হেৰী আৰু বন্ধুসকলৰ অৱস্থান নিৰ্ণয় কৰি সিহঁতক ধৰা পেলায়। ৰাউলিঙৰ মতে ভ’লডেমৰ্টৰ নামটি এক আৱিষ্কৃত নাম।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1099-connectiontransc2.htm
|author=Lydon, Christopher|title=J.K. Rowling interview transcript|publisher=The Connection (WBUR Radio) |date=12 October 1999}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে ফিলিপ নেলৰ মতে ভ’লডেমৰ্টৰ নামটি ফৰাচী ভাষাত “মৃত্যুৰ উৰণ” বুজোৱা শব্দৰ পৰা আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |title = J.K. Rowling's Harry Potter Novels: A Reader's Guide
 |author=Nel, Philip
 |authorlink = Philip Nel | edition = illustrated
 |editor = Continuum International Publishing Group
 |year = 2001 | isbn = 0-8264-5232-9
 |page=16
 |url = http://books.google.com/?id=qQYfoV62d30C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=J.K.+Rowling%27s+Harry+Potter+novels#PPA16,M1
 |editor-link = Continuum International Publishing Group }}&lt;/ref&gt;
আৰু নিলছেন এণ্ড নিলছেনৰ মতে ফৰাচী “মৰ্ট”(“মৃত্যু”) আৰু লেটিন শব্দ “মৰ্ছ”ৰ লগত ইয়াৰ কিছু সম্পৰ্ক থকা বাবে নামটোৰ পৰা পাঠকে এক “অজীব অনুভৱ” পায়।&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Lessons in the teaching of vocabulary from September&amp;nbsp;11 and Harry Potter
|author=Alleen Pace Nilsen, Don L.F. Nilsen
|journal=Journal of Adolescent &amp; Adult Literacy
|volume=46
|issue=3
|pages=254–260
|month=November
|year=2002
|url=http://www.sfu.ca/media-lab/archive/2007/426/Resources/Readings/readings%20kidcult/HarryPotterLiteracy.pdf
|format=PDF}}&lt;/ref&gt;

==আবিৰ্ভাৱ==
&lt;!-- [[WP:WAF]] is enforced in this section. This is not a place for fanboy cruft, but only a BRIEF retelling of above publishing information in a canonical form.
--&gt;

===হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল’ছ’ফাৰ্ছ ষ্ট’ন===

হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'ছ'ফাৰ্ছ ষ্ট'নত ভ'লডেমৰ্টৰ প্ৰথম আৱিৰ্ভাৱ ঘটে। এই কাহিনীত ৰাউলিঙে ভ'লডেমৰ্টক &quot;ডাৰ্ক লৰ্ড&quot; হিচাপে পৰিচয় কৰায় যিয়ে হেৰীৰ মাতা-পিতা লিলি পটাৰ আৰু জেমছ পটাৰক হত্যা কৰে আৰু হেৰীকো তত্‍ক্ষণমৰণ শাপেৰে মাৰিবলৈ যাঁওতে হেৰীৰ মাতৃৰ প্ৰেম আৰু হেৰীৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ উত্‍সৰ্গা কৰা প্ৰৱণতাই হেৰীক এক ঢাল হিচাপে ৰক্ষা কৰে। ফলত ভ'লডেমৰ্টে নিজৰ শৰীৰ হেৰুৱাই পেলাই আৰু হেৰীৰ কপালত ৰৈ যায় বিজুলীৰ দৰে এক ৰহস্যময় দাগ। কিতাপখনত ভ'লডেমৰ্টে ফিল'ছ'ফাৰ্ছ ষ্ট'ন বা পৰশ পাথৰটি চুৰি কৰি হেৰোৱা শৰীৰটো পুনৰূদ্ধাৰৰ বিফল চেষ্টা চলাই। ইয়াৰ বাবে ভ'লডেমৰ্টে প্ৰফেছৰ কুইৰেলৰ সহায় বিচাৰে আৰু কুইৰেলৰ মূৰৰ পিছফালে আশ্ৰয় লয়। অৱশ্যে শেষত পৰশ পাথৰটি চুৰি কৰাত হেৰীয়ে ভ'লডেমৰ্টক বাধা দিবলৈ সক্ষম হয়। 

=== হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য চেম্বাৰ অৱ ছিক্ৰেটছ ===
হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য চেম্বাৰ অৱ ছিক্ৰেটছত ৰাউলিঙে জিনি ৱিজলীয়ে বিচাৰি পোৱা ডায়েৰী এটাৰ মাজত লুকাই থকা কিশোৰ ভলডেমৰ্টৰ এক সত্তা টম মাৰভ'ল' ৰিডলক চিনাকি কৰোৱাই। এই কিতাপখনত জিনিক হেৰীৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত এক লাজকুৰীয়া যুৱতী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;{{HP2}}ch17&quot;&gt;{{HPref|book=2|chapter=17}}&lt;/ref&gt; উত্‍কণ্ঠিত আৰু অকলশৰীয়া অনুভৱ কৰি জিনিয়ে ডায়েৰীটোত লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু সহানুভূতিশীল টমৰ লগত নিজৰ গভীৰতম ভয়সমূহ আলোচনা কৰিবলৈ লয়।&lt;ref name = &quot;{{HP2}}ch17&quot;/&gt; ছবিখনৰ শেষৰ ফালে যেতিয়া টম মাৰভ'ল' ৰিডলে নামৰ আখৰ কেইটা সলনি কৰি ময়েই লৰ্ড ভলডেম'ৰ্ট বুলি প্ৰকাশ কৰে তেতিয়াহে এইটো ওলাই পৰে যে টম প্ৰকৃততে ভলডেম'ৰ্টৰ এক মায়াবী ৰূপ। ৰিডলে কয় যে জিনিৰ ভয়বোৰ গ্ৰাস কৰি সি শক্তিশালী হৈ পৰিছে আৰু জিনিৰ অন্তৰাত্মা দখল কৰি লৈছে। সি জিনিক ব্যৱহাৰ কৰি গোপন কোঠাৰ দুৱাৰ খোলে যাৰ পৰা বাচিলিস্ক নামৰ দৈত্যাকৃতিৰ সাপ এডাল ওলাই হগৱাৰ্টছৰ বহুতো বিদ্যাৰ্থীক জড়ভৰত কৰি পেলায়। হেৰীয়ে শেষত বাচিলিস্ক আৰু ডায়েৰীৰ ৰিডল উভয়কে পৰাস্ত কৰে।&lt;ref name=&quot;{{HP2}}ch17&quot;/&gt; ''হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স''ত , এলবাচ ডাম্বলড'ৰে হেৰীক কয় যে সেই ডায়েৰীটো প্ৰকৃততে ভলডেম'ৰ্টৰ এটা [[হ’ৰক্ৰাক্স]](ভলডেম'ৰ্টৰ খণ্ডিত আত্মাৰ এটা অংশ ধাৰণ কৰা এক পাত্ৰ) আছিল। 

=== হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান===
তৃতীয় গ্ৰন্থ ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য প্ৰিজনাৰ অৱ আজকাবান]]''ত ভলডেম'ৰ্ট নিজে বা আন কোনো ৰূপেৰেও উপস্থিত নাথাকে। হেৰীক যেতিয়া ডিমেনটৰে আক্ৰমণ কৰে তেতিয়াহে ভলডেম'ৰ্টৰ মাত শুনা যায়। কাহিনীৰ শেষৰফালে জ্যোতিষ বিদ্যাৰ শিক্ষক ছিবিল ট্ৰেলোনীয়ে এক ভৱিষ্যদ্বাণী কৰে: ''অন্ধকাৰৰ ৰজা অকলশৰীয়া আৰু বন্ধুত্বহীন হৈ আছে, অনুগামীসকলেও তেওঁক পৰিত্যাগ কৰিছে। এই বাৰ বছৰে তেওঁৰ সেৱক বন্দী হৈ আছিল। আজি মাজৰাতিৰ আগেয়ে সেৱক মুক্ত হব আৰু তাৰ প্ৰভুক লগ পাবলৈ যাত্ৰা কৰিব। সেৱকৰ সহায়ত অন্ধকাৰৰ ৰজা আগতকৈ বহুগুণে শক্তিশালী আৰু ভয়ানক হৈ পুনৰ জাগি উঠিব। আজিয়েই...মাজৰাতিৰ আগেয়েই... সেই সেৱক...তাৰ প্ৰভুক লগ পাবলৈ... যাত্ৰা কৰিব...''&lt;ref name=&quot;{{HP3}}ch16&quot;&gt;{{HPref|book=3|chapter=16}}&lt;/ref&gt; প্ৰথমতে যদিও এই সেৱকজন [[ছিৰিয়াছ ব্লেক]] বুলি ভবা হয় পিছলৈ গম পোৱা যায় যে তাত পিটাৰ পেটিগ্ৰিউৰ কথা কোৱা হৈছে যিয়ে ভলডেম'ৰ্টৰ পতনৰপৰা ইমানদিনে ৰণৰ এন্দুৰ স্কেবাৰ্জৰ ৰূপ লৈ আছিল। 

=== হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গব্লেট অৱ ফায়াৰ===
চতুৰ্থ উপন্যাস ‘’[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গব্লেট অৱ ফায়াৰ]]’’ৰ আৰম্ভণি আৰু সামৰণিত ভ’লডেমৰ্টক দেখা যায়। শেষত এয়া প্ৰকাশ হয় যে ভ’লডেমৰ্টৰ সেৱক বাৰ্টী ক্ৰাউচ কনিষ্ঠই হগৱাৰ্ট্ছৰ শিক্ষক মেড আই মূডীৰ ৰূপ লৈ যাদুৰ ত্ৰিকোণীয় প্ৰতিযোগিতাত হেৰীক জয়ী হোৱাত সহায় কৰে। আচলতে ভ’লডেমৰ্টৰ লক্ষ্য আছিল হেৰীক ডাম্বলড’ৰৰ নজৰৰ পৰা আঁতৰাই ৰিডল পৰিয়ালক সমাধিস্থ কৰা লিটল হেংগলটন কবৰস্থানলৈ আঁতৰাই নিয়া।&lt;ref name = &quot;{{HP4}}ch32333435&quot;/&gt; তাত হেৰী বন্দী হৈ পৰে আৰু পিটাৰ পেটিগ্ৰিউৱে হেৰীৰ তেজ ব্যৱহাৰ কৰি কিছুমান যাদু কৰাৰ পিছত ভ’লডেমৰ্টে নিজৰ শৰীৰ পুনৰ লাভ কৰে আৰু পূৰ্ণ শক্তিৰে জাগি উঠে।&lt;ref name=&quot;{{HP4}}ch32&quot;&gt;{{HPref|book=4}}&lt;/ref&gt; শৃংখলাটিত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাউলিঙে ভ’লডেমৰ্টৰ শৰীৰৰ বৰ্ণনা কৰে: &quot;ওখ আৰু হাড়ে-ছালে লগা&quot;, &quot;নৰমুণ্ডতকৈও বগা,বহল ভয়ানক তেজৰঙা চকু আৰু নাকৰ পৰিৱৰ্তে সাপৰ দৰে বিন্ধা থকা” এখন মুখ”।&lt;ref name = &quot;{{HP4}}ch32333435&quot;/&gt; ৰাউলিঙে লিখিছে যে তেওঁৰat his &quot;হাতবোৰ শেঁতাপৰা মকৰাৰ দৰে; তেওঁৰ দীঘল বগা আঙুলিবোৰেৰে তেওঁ নিজৰে বুকুখন পিহি আছিল,তেওঁৰ বাহু,মুখ;মেকুৰীৰ দৰে ৰঙা চকুযুৰি ৰাতিৰ আন্ধাৰত আৰু অধিক শেঁতা হৈ জিলিকিছিল&quot;।&lt;ref name = &quot;{{HP4}}ch32333435&quot;/&gt; পেটিগ্ৰিউৰ সহায়ত ভ’লডেমৰ্টে প্ৰথমতে এক দুৰ্বল,ভ্ৰমণ আৰু যাদু প্ৰয়োগ কৰিব পৰা এক শৰীৰ সৃষ্টি কৰি লয় আৰু হেৰীক বন্দী কৰি সম্পূৰ্ণ শৰীৰ উদ্ধাৰৰ পৰিকল্পনা কৰাত ব্যস্ত হৈ পৰে। ফ্ৰেংক ব্ৰাইছ নামৰ এক মালীয়ে এই পৰিকল্পনা শুনে আৰু ভ’লডেমৰ্টে তাক মাৰি পেলাই।&lt;ref name = &quot;{{HP4}}ch1&quot;/&gt; কবৰস্থানত সম্পূৰ্ণ শক্তিসম্পন্ন শৰীৰ আহৰণ কৰাৰ পিছত ভ’লডেমৰ্টে অন্য ডেথ ইটাৰ সকলক মাতে আৰু হেৰীক এক যাদুযুদ্ধৰ প্ৰত্যাহ্বান জনায়। কিন্তু দুয়োৰে যাদুদণ্ড দুডাল একেটা ফিনিক্স পখীৰ পাখীৰে নিৰ্মিত বাবে যুদ্ধৰ সময়ত দণ্ডদুডাল সংযুক্ত হৈ পৰে আৰু হেৰীৰ মাতা-পিতাকেধৰি ভ’লডেমৰ্টৰ হত্যাৰ বলি হোৱা সকলৰ আত্মাবোৰ আহি ভ’লডেমৰ্টৰ মনোযোগ ভ্ৰষ্ট কৰে আৰু হেৰীক পিটাৰ পেটিগ্ৰিৱে হত্যা কৰা সতীৰ্থ ছেদ্ৰিক ডিগৰীৰ শৰীৰটোৰে সৈতে গুপ্তমাৰ্গেৰে পলাই সাৰিবলৈ সুবিধা কৰি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;{{HP4}}ch36&quot;&gt;{{HPref|book=4|chapter=36}}&lt;/ref&gt;
=== হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ফিনিক্স===
পুনৰ এক ষড়যন্ত্ৰৰ সৈতে পঞ্চম গ্ৰন্থ ''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ফিনিক্স]]''ৰ শেষভাগত ভ'লডেমৰ্টৰ আৱিৰ্ভাৱ হয়।&lt;ref name=&quot;{{HP5}}ch35&quot;&gt;{{HPref|book=5|chapter=35}}&lt;/ref&gt; এই কিতাপখনত হেৰীয়ে অত্যন্ত মানসিক চাপৰ মাজেৰে সময় কটাব লগীয়া হয় আৰু ৰাউলিঙৰ মতে অনুভূতিশীল হোৱা হেতুকে মানৱত্ব গুণ থকা হেৰী আৰু অমানৱীয় ভাবে কোনো আবেগ নথকা ভ'লডেমৰ্টৰ মাজত পাৰ্থক্য বিচাৰ কৰিবলৈ ই খুবেই জৰুৰী: &quot;হেৰী এক মানৱীয় গুণসমৃদ্ধ নায়ক আৰু তাৰ তথা মানৱত্বহীন ভ'লডেমৰ্টৰ মাজত পাৰ্থক্য থকাটো খুবেই জৰুৰী […] আৰু সেয়েহে হেৰীয়ে এনে এক পৰিস্থিতিত উপনীত হোৱা দৰকাৰ য'ত সি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাগি পৰিব। &quot;&lt;ref name=&quot;Fry2005 &quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2005/1205-bbc-fry.html|title=Living With Harry Potter|accessdate=15 August 2007}}&lt;/ref&gt; ইয়াত ভ'লডেমৰ্টে [[বেলাট্ৰিস্ক লেষ্ট্ৰেঞ্জ]] আদিকে ধৰি ভালেমান ডেথ ইটাৰক আজকাবানৰ পৰা মুকলি কৰি দিয়ে আৰু যাদু মন্ত্ৰালয়ৰ ৰহস্যময়ী বিভাগত হেৰী আৰু ভ'লডেমৰ্ট সম্বন্ধীয় এক ভৱিষ্যকথন চুৰি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। তেওঁ ডেথ ইটাৰৰ এটা দলক ৰহস্যময়ী বিভাগলৈ পঠিয়াই যত [[অৰ্ডাৰ অৱ ফিনিক্স (সংগঠন)|অৰ্ডাৰ অৱ ফিনিক্স]]ৰ লগত তেওঁলোকৰ যুদ্ধ লাগে। বেলাট্ৰিস্কৰ বাহিৰে বাকী সকলো ধৰা পৰে আৰু ডাম্বলড'ৰৰ লগত ভ'লডেমৰ্টৰ তয়াময়া ৰণ লাগে। ভ'লডেমৰ্টে হেৰীক নিজৰ আয়ত্তলৈ আনিব খোজে কিন্তু হেৰীৰ অন্তৰখন ভ'লডেমৰ্টে দুৰ্বলতা বুলি জ্ঞান কৰা প্ৰেমেৰ ভৰপূৰ বাবে বিফল হয়। ডাম্বলড'ৰৰ জয়ী হোৱাৰ সম্ভাৱনা দেখি ভ'লডেমৰ্টে পলাব খোজোতেই যাদু মন্ত্ৰীয়ে তেওঁক দেখা পায় আৰু ভ'লডেমৰ্ট উভতি অহা বুলি তেওঁ পতিয়ন যায়। 

=== হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স===
হাফ ব্লাড প্ৰিন্সত ভলডেম'ৰ্টক দেখা নাযায় যদিও তেওঁৰ কাম কাজ বোৰৰ উমান পোৱা যায়: তেওঁ আকৌ যুদ্ধ ঘোষণা কৰে আৰু ক্ষমতাৰ গাদী দখল কৰিবলৈ প্ৰয়াস চলাই। 
স্মৃতিপাত্ৰৰ জৰিয়তে কৰা স্মৃতি ৰোমন্থনৰ দ্বাৰা ৰাউলিঙে প্ৰকাশ কৰে যে ভলডেম'ৰ্ট প্ৰকৃততে মেৰ'প গ'ণ্ট নামৰ এক যাদুকৰণী আৰু টম ৰিডল নামৰ [[মাগোল]]ৰ পুত্ৰ যাৰ জন্মৰ আগতেই টমে মেৰ'পক ত্যাগ কৰে আৰু জন্মৰ কিছু সময় পিছত মেৰ'পৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref name = &quot;{{HP6}}ch10&quot;/&gt; এক অনাথ আশ্ৰমত বাস কৰা ৰিডলক ভলডেম'ৰ্টে হগৱাৰ্ট্ছলৈ লৈ আহে।&lt;ref name = &quot;{{HP6}}ch13&quot;/&gt; 
ৰিডল যদিও এক আদৰ্শ ছাত্ৰ আছিল,তেওঁ অসামাজিক মানৱীয়তাসম্পন্ন আছিল আৰু নিৰ্দোষী লোকক যাদুপ্ৰয়োগৰ দ্বাৰা কষ্ট দি আনন্দ পাইছিল। আৰু তেওঁক এৰি যোৱাৰ প্ৰতিশোধস্বৰূপে দেউতাক আৰু ককাক-আইতাকক হত্যা কৰে।&lt;ref name = &quot;{{HP6}}ch17&quot;/&gt; কিতাপখনত ৰিডলৰ &quot;[[মাগোল]]&quot;(যাদু নজনা মানুহ)ৰ প্ৰতি থকা ঘৃণা,[[হ'ৰক্ৰাক্স]]ৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণ, আৰু নিজ আত্মাক খণ্ডিত কৰি অমৰত্ব লাভ কৰিবলৈ থকা ইচ্ছাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref name = &quot;{{HP6}}ch23&quot;/&gt;
কিতাপৰ মূল কাহিনীত ভলডেম'ৰ্টে হগৱাৰ্ট্ছ আক্ৰমণ কৰি ডাম্বলড'ৰক হত্যা কৰাৰ এক পৰিকল্পনা কৰে। ইয়াৰ বাবে [[ড্ৰেকো মেলফয়|ড্ৰেকো মেলফয়ে]] ডেথ ইটাৰবোৰে হগৱাৰ্ট্ছৰ সুৰক্ষা বেষ্টনী ভাঙি বিদ্যালয়ৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিব পৰাকৈ এক অন্তৰ্হিত হব পৰা আলমাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch27&quot;&gt;{{HPref|book=6|chapter=27}}&lt;/ref&gt; এই আলমাৰিৰ দ্বাৰা ডেথ ইটাৰবোৰে হগৱাৰ্ট্ছত প্ৰৱেশ কৰে আৰু ডাম্বলড'ৰক ঘেৰি ধৰে। ড্ৰেকোই ডাম্বলড'ৰক হত্যা কৰিবলৈ নিজকে মান্তি কৰাব নোৱাৰাত হগৱাৰ্ট্ছৰ শিক্ষক [[চেভেৰাছ স্নেইপ|ছেভেৰাচ স্নেইপে]] [[তত্‍ক্ষণমৰণ মন্ত্ৰ]]ৰে ডাম্বলড'ৰক হত্যা কৰে।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch27&quot; /&gt;

=== হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হ’ল’জ'===
হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হ’ল’জ'ত ভ’লডেমৰ্টে সৰ্ববৃহত্ শক্তি আহৰণৰ প্ৰচেষ্টা চলায়। তেওঁ যাদু মন্ত্ৰণালয় দখল কৰি লয়&lt;ref name=&quot;DH121315&quot;&gt;{{HPref|book=7}}{{page needed|date=January 2011}}&lt;/ref&gt; আৰু [[মাগোল]]জন্মা বোৰক যাদু “চুৰি কৰা” বুলি আটক কৰায়।&lt;ref name=&quot;DH121315&quot;/&gt; [[প্ৰায়ৰি ইনকেণ্টাটেম]]ৰ প্ৰভাৱ বিনষ্ট কৰিবলৈ লুছিয়াচ মেলফয়ৰ যাদুদণ্ড ধাৰ কৰিও হেৰীক মাৰিবলৈ ব্যৰ্থ হোৱাত&lt;ref name=&quot;DH4&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=4}}&lt;/ref&gt; তেওঁ সবাতোকৈ শক্তিশালী যাদুদণ্ড মান্য দণ্ড(এল্ডাৰ ৱাণ্ড)ৰ সন্ধানত নামি পৰে। এই যাত্ৰাত তেওঁ যাদুদণ্ড নিৰ্মাতা বুঢ়া গ্ৰেগৰভিচকো হত্যাকৰে।&lt;ref name=&quot;DH14&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=14}}&lt;/ref&gt; ভ’লডেমৰ্টে যাদুকৰ গেলাৰ্ট গ্ৰিণ্ডেলৱাল্ডকো হত্যা কৰে আৰু ডাম্বলডোৰৰ সমাধিৰ পৰা মান্য দণ্ডডাল চুৰি কৰি আনে। 

পিছত হেৰীয়ে [[হ’ৰক্ৰাক্স]] বোৰ বিচাৰি বিচাৰি ধ্বংস কৰি থকা কথা গম পায় ভ’লডেমৰ্টে এক বিৰাট যুদ্ধবাহিনী লৈ হগৱাৰ্ট্ছ আক্ৰমণ কৰে।&lt;ref name=&quot;DH31&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=31}}&lt;/ref&gt; যিহেতু [[চেভেৰাছ স্নেইপ|স্নেইপে]] এল্ডাৰ ৱাণ্ডৰ আগৰ গৰাকী ডাম্বলড’ৰক হত্যাকৰিছিল সেয়েহে ভ’লডেমৰ্টে পোহনীয়া সাপ নাগিনীৰ হতুৱাই স্নেইপক হত্যা কৰে আৰু নিজকে এল্ডাৰ ৱাণ্ডৰ গৰাকী বুলি ভাবি লয়।&lt;ref name=&quot;DH32&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=32}}&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত তেওঁ এঘণ্টীয়া যুদ্ধ বিৰতি ঘোষণা কৰে আৰু হেৰীক তেওঁৰ হাতত গটাই দিবলৈ আহ্বান কৰে।&lt;ref name=&quot;DH34&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=34}}&lt;/ref&gt; যেতিয়া হেৰীয়ে নিষিদ্ধঅৰণ্যত ভ’লডেমৰ্টৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰে,ভ’লডেমৰ্টে মান্যদণ্ডৰে তাক আক্ৰমণ কৰে।&lt;ref name=&quot;DH34&quot; /&gt; কিন্তু ওলোটাই হেৰীৰ গাত সোমাই থকা ভ’লডেমৰ্টৰ আত্মাৰ এটা অংশহে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হয়। শেষত হেৰীয়ে ব্যাখ্যা কৰে যে ডাম্বলড’ৰক নীৰস্ত্ৰ কৰি ড্ৰেকো মান্যদণ্ডৰ গৰাকী হয় আৰু ড্ৰেকোক নীৰস্ত্ৰ কৰাৰ পিছত হেৰী মান্যদণ্ডৰ মালিক হৈ পৰে। ভ’লডেমৰ্টে মান্যদণ্ডৰে হেৰীক মৃত্যুশাপ দিয়ে যদিও দণ্ডডালে নিজ মালিকৰ ক্ষতি সাধন নকৰাত সেই শাপ উলটি ভ’লডেমৰ্টৰ গাত লাগে আৰু ভ’লডেমৰ্টৰ মৃত্যু হয়। যুদ্ধৰ শেষত তেওঁক আনৰ পৰা বেলেগে এটা কোঠাত অকলে সমাধিস্থ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;DH36&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=36}}&lt;/ref&gt;

==চলচ্চিত্ৰত ৰূপায়ণ==
হেৰী পটাৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ সাতখন চলচ্চিত্ৰতে ভ'লডেমৰ্টৰ উপস্থিতি ঘটে। এইকেইখন হৈছে - 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'ছফাৰ্ছ ষ্ট'ন 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য চেম্বাৰ অফ ছিক্ৰেটছ 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গব্লেট অফ ফায়াৰ 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য অৰ্ডাৰ অফ দ্য ফিনিক্স 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ-ব্লাড প্ৰিন্স 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেথ্লী হেল'জ - পাৰ্ট ১ আৰু 
#হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেথ্লী হেল'জ - পাৰ্ট ২। 
তেওঁৰ বিভিন্ন আবিৰ্ভাব আৰু বয়সত পাঁচগৰাকী অভিনেতাই তেওঁক ৰূপায়িত কৰিছে। 

''হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ফিল'ছফাৰ্ছ ষ্ট'ন''ত ভ'লডেমৰ্টক কুইৰেলৰ মূৰৰ পিছফালে এখন মুখ হিচাপে কম্পিউটাৰৰ সহায়ত প্ৰস্তুত কৰা ছবিৰে দেখুওৱা হৈছিল। একেখন ছবিতে কুইৰেলৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰা ''ইয়ান হাৰ্টে'' ইয়াৰ বাবে কণ্ঠ আৰু মুখমণ্ডলৰ সূত্ৰ দিছিল। নিষিদ্ধ অৰণ্যত ইউনিকৰ্ন এটাৰ তেজ পি খাই থাকোঁতেও ভ'লডেমৰ্টৰ আবিৰ্ভাব ঘটিছে। এই ছবিখনত এক স্মৃতিৰ দৃশ্যত জেমছ আৰু লিলি পটাৰক হত্যা কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ঘৰত উপস্থিত হওঁতে ভ'লডেমৰ্টক পুনৰ দেখুওৱা হৈছে। এই দৃশ্যটোত মুখমণ্ডল নেদেখিলেও ''ৰিচাৰ্ড ব্ৰেমাৰে'' ক'লা যাদুকৰজনক ৰূপায়িত কৰিছে।&lt;ref name=mn-cast-confusion&gt;{{cite web | url=http://www.mugglenet.com/castpages/credits.shtml | title=Credit Confusion | publisher=MuggleNet | accessdate=7 January 2007 | archivedate=29 October 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071029190049/http://www.mugglenet.com/castpages/credits.shtml | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য চেম্বাৰ অফ ছিক্ৰেটছত ১৬ বছৰীয়া টম মাৰ্ভ'ল' ৰিডলৰ (ক্ৰিষ্টিয়ান ক'লছন) ৰূপত তেওঁৰ পৰৱৰ্তী আবিৰ্ভাব ঘটিছে। 

[[File:Ralph Fiennes retouched.jpg|thumb|ৰালফ ফিয়েনছে ''গব্লেট অফ ফায়াৰ''ৰ পৰা ''ডেথ্লী হেল'জ - পাৰ্ট ২''লৈ ভ'লডেমৰ্টৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। ]]

'হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গব্লেট অফ ফায়াৰ''ৰ প্ৰথমছোৱাত ভ'লডেমৰ্টৰ তীক্ষ্ণ
আৰু দুৰ্বল মাতটোহে মাত্ৰ শুনিবলৈ পোৱা গৈছিল। হ'লেও, ছবিখনৰ শেষৰফালে
প্ৰথমবাৰৰ বাবে শৰীৰি ৰূপত তেওঁ দেখা দিছিল যাক ৰূপায়িত কৰিছিল ''ৰালফ
ফিয়েনছে''। কিতাপকেইখনৰ দৰেই ভ'লডেমৰ্টক ক'লা সাঁজ পিন্ধা, ওখ আৰু
কৃশকায়, চুলিবিহীন আৰু হালধীয়া দাঁতৰ গৰাকী হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। তেওঁৰ
যাদুদণ্ডডালত এক বগা ঠাঁচ আছে আৰু ইয়াৰ মুঠিয়াটো হাড়ৰদ্বাৰা নিৰ্মিত যেন
দেখুৱায়। তেওঁৰ আঙুলিৰ নখবোৰ দীঘল আৰু শেঁতা নীলা। কিতাপকেইখনৰ দৰে তেওঁৰ
চকুৰ মণি সাপৰ দৰে নহয় আৰু তেওঁৰ চকুকেইটা নীলা, কাৰণ পৰিচালক [[ডেভিদ
হেইমেন|ডেভিদ হেইমেনে]] অনুভৱ কৰে যে তেওঁৰ অশুভ শক্তিটো দেখা পোৱা নাযাব
আৰু দৰ্শকে ভয় নাখাব (মানুহৰ ৰূপ লোৱাৰ পিছত যেতিয়া তেওঁ চকু মেলে তেতিয়া
তেওঁৰ চকুকেইটাই পলকৰ বাবে সাপৰ দৰে এক ৰূপ লয় কিন্তু ক্ষণিকতে স্বাভাৱিক
হৈ পৰে)। কিতাপকেইখনৰ দৰেই, ভ'লডেমৰ্টৰ চলচ্চিত্ৰ ৰূপতো তেওঁৰ সাপৰ দৰে
নাকৰ ঠাইত দুটা ফুটা আছে আৰু নাকৰ মাংস চকুত পৰাকৈ পিছলৈ হেঁচ খাই আছে। 
ছেটত ৰালফ ফিয়েনছৰ নাকটো মেক-আপেৰে সামৰা হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ ইয়াক
নিৰ্মাণৰ পিছত ডিজিটেলি আঁতৰোৱা হয়। প্ৰথম আবিৰ্ভাবটোত ভ'লডেমৰ্টৰ এক
কাঁটাৰ দৰে জিভা আছিল যদিও পিছৰ ছবিসমূহত ইয়াক গুচাই পেলোৱা হয়। 

ফিয়েনছে কয় যে [[ডেনিয়েল ৰেডক্লিফ|ডেনিয়েল ৰেডক্লিফে]] ৰুপায়ন কৰা হেৰীৰ
সৈতে এটা দৃশ্য গ্ৰহণ কৰোঁতে তেওঁৰ দুসপ্তাহ লাগিছিল। হাঁহি এটাৰে
ফিয়েনছে কয়, &quot;মোৰ সন্দেহেই নাই যে শিশুহঁতে আগতে কৰা নাছিল যদি এতিয়া
মোলৈ ভয় কৰিব। &quot; প্ৰস্তুতিকালত তেওঁ [[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গব্লেট অফ
ফায়াৰ]] উপন্যাসখন পঢ়ে, কিন্তু ধেমেলীয়াকৈ স্বীকাৰ কৰি কয়, &quot;মই কেৱল নিজৰ
দৃশ্যটোত আগ্ৰহী আছিলো, আৰু হাজাৰ হাজাৰ দৃশ্যৰ মাজেৰে যাব লগা আছিল যিটো
মই কৰিছিলো, কৰ্তব্যবোধেৰে, যেতিয়ালৈকে মই মোৰ দৃশ্যটো পাইছিলোগৈ আৰু মই
এইটো বহুত, বহুত, বহুত, বহুতবাৰ পঢ়িছিলো আৰু সেয়াই মোৰ গৱেষণা আছিল। &quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.darkhorizons.com/news05/fiennes.php|first=Paul|last=Fischer|title=Ralph Fiennes for &quot;White Countess&quot; and &quot;Harry Potter and the Goblet of Fire&quot;|accessdate=7 January 2007|archivedate=21 June 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060621200905/http://www.darkhorizons.com/news05/fiennes.php|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
ফিয়েনছে লৰ্ড ভ'লডেমৰ্ট হিচাপে হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য অৰ্ডাৰ অফ দ্য ফিনিক্স
আৰু হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেথ্লী হেল'জ - পাৰ্ট ১ আৰু পাৰ্ট ২ তো অভিনয়
কৰে।&lt;ref name=oop-press-release&gt;{{cite web|url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=176487|title=Helena Bonham Carter Joins the All-Star Cast and Nicholas Hooper Signs on to Compose the Score of Warner Bros. Pictures' Harry Potter and the Order of the Phoenix|date=2 August 2006|publisher=[[Warner Bros.]]|accessdate=23 December 2006}}&lt;/ref&gt;


==চৰিত্ৰায়ণ==

===বাহ্যিক ৰেহ-ৰূপ===
চতুৰ্থ কিতাপখনত ভলডেম'ৰ্টে নিজৰ শৰীৰ পুনৰাহৰণ কৰাৰ পিছত ৰাউলিঙে তেওঁৰ শেঁতাপৰা ছাল,বগা লাওখোলাৰ দৰে মুখ, নাকৰ ঠাইত সাপৰ দৰে বিন্ধা,ৰঙা আৰু মেকুৰীমুৱা চকু,জঁকাৰ দৰে ক্ষীণ শৰীৰ,অস্বাভাৱিক দৈৰ্ঘ্য্যৰ আঙুলিৰে দীঘল দীঘল হাত থকা বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।&lt;ref name=&quot;{{HP4}}ch32333435&quot;&gt;{{HP4}}, chapters 32 to 35&lt;/ref&gt; সপ্তম গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ত কোৱাৰ দৰে তেওঁৰ চুলি আৰু ওঁঠ নাই। দ্বিতীয় আৰু ষষ্ঠ কিতাপকেইখনৰ স্মৃতি ৰোমন্থনত দেখুওৱা মতে জীৱনৰ আগভাগত টম মাৰভোলো ৰিডল শেঁতা পৰা ছাল,কলা চুলি আৰু গভীৰ চকুৰে এজন ওখ,সুদৰ্শন ডেকা আছিল।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch13&quot;&gt;{{HPref|book=7|chapter=13}}&lt;/ref&gt; ৰূপৰ জৰিয়তে তেওঁ বহুলোকক মুগ্ধ কৰিব পাৰিছিল। নিজ আত্মাক খণ্ড বিখণ্ড কৰি [[হ'ৰক্ৰাক্স]] নিৰ্মাণ কৰি দিনে দিনে অমানুহ হৈ যোৱা বাবে তেওঁৰ শৰীৰে এনেকুৱা ৰূপ লোৱা বুলি ভবা হয়।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch23&quot;&gt;{{HPref|book=6|chapter=23}}&lt;/ref&gt; ছবি সমূহত ভলডেমৰ্ট'ক ঘূৰণীয় মণি থকা নীলা চকুৱা হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। 

===ব্যক্তিত্ব===
ৰাউলিঙে ভ’লডেমৰ্টক &quot;শ শ বছৰৰ আটাইতকৈ নিৰ্দয়ী যাদুকৰ&quot; হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।&lt;ref name=&quot;rehm&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1299-wamu-rehm.htm |title=J.K. Rowling on The Diane Rehm Show |publisher=WAMU Radio Washington, D.C. |date=20 October 1999 |accessdate=15 August 2007 |archivedate=30 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070730185157/http://www.accio-quote.org/articles/1999/1299-wamu-rehm.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁ ভ’লডেমৰ্টক &quot; কোনো মানুহৰ দুখ দেখি আন মানুহৰ হৃদয়ত ওপজা বেথা অনুভৱ নকৰা এক মানসিকভাৱে অসুস্থ ব্যক্তি&quot; বুলি কয় যাৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য হ’ল মহা-শক্তিমান আৰু অমৰ হৈ পৰা। তেওঁ মানুহ বিশেষকৈ [[মাগোল]]সকলক হত্যা কৰি এক পৈশাচিক আনন্দ লাভ কৰে। তেওঁৰ কোনো বোধশক্তি নাই,কোনো অনুশোচনা নাই আৰু তেওঁ নিজৰ বাহিৰে কোনো মানুহকে মানুহবুলি গণ্য নকৰে।&lt;ref name=&quot;EW2000&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0900-ew-jensen.htm |author=Jeff Jensen |work=Entertainment Weekly |date=7 September 2000 |accessdate=20 April 2008 |title=Fire Storm}}&lt;/ref&gt;
তেওঁ কোনো মানুহৰ বন্ধুত্বৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ নকৰে আৰু প্ৰেম বা আকৰ্ষণৰ কোনো যুক্তি বিচাৰি নাপায়। তেওঁ নিজকে সৰ্বেসৰ্বা বুলি ভাৱে। ৰাউলিঙে কয় যে ভ’লডেমৰ্ট &quot;সঁচাকৈয়ে শক্তিৰ বাবে খুবেই ভোকাতুৰ&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A Good Scare |url=http://www.time.com/time/pacific/magazine/20001030/potter.html |work=[[Times (magazine)|Time]] |date=30 October 2000 |accessdate=3 November 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001109051300/http://www.time.com/time/pacific/magazine/20001030/potter.html |archivedate=9 November 2000 }}&lt;/ref&gt; আৰু যদি তেওঁ নিজকে [[হেঁপাহ জিলিকা আইনা]]ত চালেহেতেন, &quot;নিজকে অমৰ আৰু সৰ্বশক্তিমান হিচাপে দেখিলেহেতেন। সেয়াই তেওঁৰ একমাত্ৰ ইচ্ছা&quot;।&lt;ref&gt;{{cite web |title=What Jo says about...Lord Voldemort, aka Tom Marvolo Riddle |url=http://www.accio-quote.org/themes/voldemort.htm |accessdate=3 November 2008}}&lt;/ref&gt;


ইতিহাসৰ আন বহুতো ঋণাত্মক চৰিত্ৰৰ দৰে অহংকাৰেই ভ’লডেমৰ্টৰ পতন মাতি আনে। তেওঁ প্ৰায়ে মৃত্যুৰ ভয়ত ভোগে যাক তেওঁ লজ্জাজনক মানৱীয় দুৰ্বলতা বুলি অভিহিত কৰে। ৰাউলিঙৰ মতে তেওঁৰ [[হেৰী পটাৰ শৃংখলাৰ যাদুপ্ৰাণী সমূহ#ব’গাৰ্ট |ব’গাৰ্ট]]টো হ’ব নিজৰেই শৱদেহ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.accio-quote.org/articles/2005/0705-tlc_mugglenet-anelli-2.htm |title=&quot;Anelli, Melissa and Emerson Spartz. &quot;The Leaky Cauldron and MuggleNet interview Joanne Kathleen Rowling: Part Two,&quot; The Leaky Cauldron |date=16 July 2005&quot;}}&lt;/ref&gt; ৰাউলিঙে কয় যে হেৰী আৰু ভ’লডেমৰ্টৰ মাজত এয়াই পাৰ্থক্য যে হেৰীয়ে নিজকে সাধাৰণ বুলিভাৱে আৰু সেয়েহে শেষত প্ৰতিদ্বন্দ্ব্ব্বীতকৈ শক্তিশালী হিচাপে প্ৰতিপন্ন হয়।&lt;ref name=&quot;AfterBook7&quot;/&gt;

===যাদুকৰী শক্তি আৰু ক্ষমতা===
সমগ্ৰ শৃংখলাটোত [[জে. কে. ৰাউলিং|ৰাউলিঙে]] ভ'লডেমৰ্টক এক সাংঘাতিকধৰণে শক্তিশালী, বুদ্ধিমান আৰু নিৰ্দয় ক'লা যাদুকৰ হিচাপে উপস্থাপন কৰিছে। তেওঁক পৃথিৱীৰ এজন মহানতম লেজিলিমেনছ আৰু এজন সুদক্ষ অক্লুমেনছ হিচাপে জনা যায়; তেওঁৰ আনৰ মনটো পঢ়িব পাৰে নিজৰ মনটো আনে পঢ়িব নোৱাৰাকৈ সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিব পাৰে। ডাম্বলডোৰৰ বাহিৰে একমাত্ৰ তেওঁকেই নিঃশব্দে অন্তৰ্হিত হ'ব পৰা যাদুকৰ হিচাপে জনা যায়। ভ'লডেমৰ্টে কেৱলমাত্ৰ ডাম্বলডোৰকহে ভয় কৰে বুলি কোৱা হয়। 

অন্তিম গ্ৰন্থখনত ভ'লডেমৰ্টে কোনো আধাৰ নোহোৱাকৈয়ে উৰে, যি কাৰ্যই প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলক আচৰিত কৰি তোলে।&lt;ref name=&quot;DH4&quot; /&gt; পিতৃ পৰিয়ালৰ গ'ণ্টসকলৰ দৰে ভলডেম'ৰ্টো এক সৰ্পমুখীয়া যি সাপৰ সৈতে আলাপ কৰিব পাৰে। এই কৌশল তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ছালাজাৰ শ্লিদেৰিনৰপৰা প্ৰাপ্ত। গ'ণ্ট পৰিয়ালে নিজৰ মাজত সৰ্পমুখীয়া ভাষাতে কথা পাতে। এই অতি শয় অগতানুগতিক বৈশিষ্ট্য্যটো নিজ বংশৰ মাজতে বিবাহৰদ্বাৰা জীয়াই ৰাখিব পৰা যায়, যিটো ব্যৱস্থা গ'ণ্ট পৰিয়ালে নিজৰ (যাদুকৰী) তেজৰ বিশুদ্ধতা বজাই ৰাখিবলৈ গ্ৰহণ কৰিছিল। ভ'লডেমৰ্টে হেৰীক মাৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে সৰ্পমুখীয়া ক'ব পৰাৰ ক্ষমতাটো তেওঁৰ আত্মাৰ এটা সৰু অংশৰ যোগেদি হেৰীলৈ আহে। আত্মাৰ এই অংশটো ধ্বংস কৰাৰ পিছত হেৰীয়ে এই ক্ষমতা হেৰুৱায়।&lt;ref name=LeakyCauldron20070730&gt;{{cite web|url=http://the-leaky-cauldron.org/2007/7/30/j-k-rowling-web-chat-transcript|title=JK Rowling web chat transcript|date=30 July 2007}}&lt;/ref&gt;ষষ্ঠ কিতাপখনৰ এক স্মৃতিত চাকৰিৰ এক সাক্ষাৎকাৰত ভ'লডমৰ্টে ডাম্বলডোৰক কয় যে তেওঁ &quot;যাদুৰ পৰিসীমা সৰ্বকালতকৈ বিস্তাৰ কৰিছে। &quot;&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch20&quot;&gt;{{HPref|book=6|chapter=20}}&lt;/ref&gt;ডাম্বলডোৰে কয় যে যাদুৰ বিষয়ে ভ'লডেমৰ্টৰ জ্ঞান যিকোনো জীৱিত যাদুকৰতকৈ বিশাল&lt;ref name=&quot;{{HP5}}ch33435&quot;&gt;{{HPref|book=5}}{{page needed|date=January 2011}}&lt;/ref&gt;আৰু ভ'লডেমৰ্টে পূৰ্ণ শক্তি উলোটাই পালে আনকি ডাম্বলডোৰৰো আটাইতকৈ শক্তিশালী সুৰক্ষাত্মক যাদু আৰু মোহিনীবাণসমূহ যথেষ্ট নহ'ব। তেওঁ ইয়াকো কয় যে হগৱাৰ্টছে এতিয়ালৈকে পোৱা ভ'লডেমৰ্টেই কিজানি আটাইতকৈ মেধাৱী ছাত্ৰ।&lt;ref name=&quot;{{HP2}}ch17&quot;/&gt;ভ'লডেমৰ্ট সুদক্ষ তথা আচৰিতধৰণে কৌশলী যদিও আটাইতকৈ শক্তিশালী যাদু প্ৰেমৰ বিষয়ে বৰ অভাৱী আৰু অদক্ষ।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch20&quot;/&gt;শৃংখলাটোত ভ'লডেমৰ্টৰ আনক ভাল পাবলৈ আৰু বিশ্বাস কৰিবলৈ নোৱাৰাটোৱেই আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্বলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়। প্ৰথমাৱস্থাত ভ'লডেমৰ্ট শংকিত আছিল যে তেওঁৰ নিজৰ যাদু আটাইতকৈ শক্তিশালী নহ'বও পাৰে,&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch20&quot;/&gt;কিন্তু নিজৰ শক্তি ঘূৰাই পোৱাৰ পিছত তেওঁ ডেথ্ ইটাৰসকলৰ আগত স্বীকাৰ কৰে যে তেওঁ পুৰণি আৰু শক্তিশালী যাদুটোক আওকাণ কৰিছিল যাক লিলি পটাৰে হেৰীৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰিলে যি হেৰীক অনিষ্টৰ পৰা বচাই ৰাখে।&lt;ref name=&quot;{{HP4}}ch33&quot;&gt;{{HPref|book=4|chapter=33}}&lt;/ref&gt;

নিজা ৱেবছাইটত ৰাউলিঙে লিখে যে ভ'লডেমৰ্টৰ যাদুদণ্ডডাল ইউ কাঠেৰে নিৰ্মিত, যাৰ ৰস বিষাক্ত আৰু সেয়ে ই মৃত্যুৰ প্ৰতীক।&lt;ref name=&quot;WAND&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=18|title=Section: Extra Stuff WANDS|accessdate=15 August 2007|archivedate=6 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806065630/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=18|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;যাদুদণ্ডডালে হেৰীৰ যাদুদণ্ডডালৰ সৈতে এক বৈপৰীত্য সূচায়, যিডাল হ'লী কাঠেৰে নিৰ্মিত। হ'লীয়ে অশুভ শক্তি আঁতৰাই পঠিয়াই বুলি জনা যায় বাবে ৰাউলিঙে হ'লী নিৰ্বাচন কৰে।&lt;ref name=&quot;WAND&quot;/&gt;

গ্ৰন্থসমূহত ৰাউলিঙে এই কথা লিখিছে যে ভ'লডেমৰ্ট হেৰীৰ সৈতে হেৰীৰ কপালৰ কটা দাগটোৰ যোগেদি যাদুকৰীভাৱে সংযুক্ত হৈ আছে। হেৰীৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰা তেওঁৰ মৃত্যুবাণে ওলোটাই আহি তেওঁৰ গাতে পৰাত তেওঁৰ শৰীৰটো ধ্বংস হয় আৰু হেৰীৰ কপালত এটা দাগ ৰৈ যায়। গ্ৰন্থকেইখনত, আৰু কিছু কম পৰিমাণে চলচ্চিত্ৰকেইখনত, হেৰীৰ কটা দাগটোৱে ভ'লডেমৰ্টৰ উপস্থিতিৰ সূচক হিচাপে কাম কৰে; আন্ধাৰৰ ৰজা কাষত থাকিলে অথবা তেওঁৰ হত্যা কৰাৰ ইচ্ছা বা উল্লাস হ'লে ই জ্বলা-পোৰা কৰে। ৰাউলিঙৰ মতে কেঁচুৱা অৱস্থাত হেৰীক আক্ৰমণ কৰি ভ'লডেমৰ্টে হেৰীক &quot;আন কোনো যাদুকৰৰ নথকা সামগ্ৰী - কটা দাগটো আৰু ই প্ৰদান কৰা ক্ষমতা, ভ'লডেমৰ্টৰ মনটোলৈ এক যাদুকৰী খিৰিকি&quot; দিলে। 

==পৰিয়াল==

===বংশবৃক্ষ===
''টোকা: থমাছ আৰু মেৰী ৰিডল নামটো চলচ্চিত্ৰৰ পৰা লোৱা হৈছে আৰু ইয়াত পটাৰ পৰিয়ালক দেখুওৱা হোৱা নাই''
&lt;center&gt;{{Voldemortfamilytree}}&lt;/center&gt;

===ৰিডল পৰিয়াল===
'''ৰিডল পৰিয়াল'''ৰ প্ৰধান সদস্য তিনিজন হ’ল বৃদ্ধ শ্ৰী আৰু শ্ৰীমতী ৰিডল আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰ,ভ’লডেমৰ্টৰ পিতৃ টম ৰিডল। লিটল হেংগলটন বিয়পি থকা উপত্যকাটোৰ প্ৰায় আধাখিনিৰ গৰাকী আছিল ৰিডল পৰিয়াল আৰু থমাছ আছিল চহৰখনৰ আটাইতকৈ প্ৰতিপত্তিশালী মানুহ। বা-বাগিচাৰে সৈতে এক বৃহত্ গৃহত তেওঁলোকে বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ মইবৰ ভাবৰ বাবে স্থানীয়ভাৱে অপ্ৰিয় আছিল। বিশেষকৈ থমাছ আৰু মেৰীৰ একমাত্ৰ সন্তান টমে উচ্চ খাপৰ জীৱন-যাপন কৰি ভাল পাইছিল আৰু সমাজত থকা তেওঁৰ প্ৰভাৱ উপভোগ কৰিছিল। 

''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স]]''ত ৰাউলিঙে প্ৰকাশ কৰে যে [[#গ’ণ্ট পৰিয়াল |মেৰ’প গ’ণ্টে]] টমৰ ওচৰ চাপিবলৈ যাথাসাধ্যে চেষ্টা কৰিছিল। মৰ্ফিনে টমৰ প্ৰতি ভনীয়েক আকৰ্ষিত হোৱা দেখি টমক শাপগ্ৰস্ত কৰাত মাৰভোলো আৰু মৰ্ফিনে যাদুবিশ্বৰ আইন অনুসৰি আজকাবানত বন্দী হৈ থাকে। 
ডাম্বলড’ৰৰ মতে এবাৰ মেৰ’পে টমৰ ওপৰত চৰবতত মোহিনী ঔষধ মিহলাই প্ৰেমবাণ প্ৰয়োগ কৰে আৰু দুয়ো ঘৰৰ পৰা পলাই যায়। কিছুমাহ পিছত মেৰ’প গৰ্ভৱতী হয়। মেৰ’পে টম সঁচাকৈয়ে তাইৰ প্ৰেমত পৰা বুলি ঔষধ দিয়াটো বন্ধ কৰে কিন্তু টমে তাইক গৰ্ভৱতী অৱস্থাত এৰি ঘৰলৈ গুচি যায়।&lt;ref name = &quot;{{HP6}}ch10&quot;/&gt; 31 ডিচেম্বৰত টম মাৰভোলো ৰিডলে জন্ম লাভ কৰে&lt;ref name=&quot;voldbirthdatefaq&quot;&gt;{{Cite web |title=F.A.Q |url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=119 |access-date=2013-02-16 |archivedate=2012-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120214193435/http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=119 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আৰু অতি সোনকালে মেৰ’পৰ মৃত্যু হোৱাত সি এক অনাথ আশ্ৰমত ডাঙৰদীঘল হ’বলৈ লয়। 

''[[হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য গবলেট অৱ ফায়াৰ]]''ত পাঠকে গম পায় যে টম ৰিডল আৰু তেওঁৰ মাক-দেউতাকক টম মাৰভোলো ৰিডলে হত্যা কৰে। [[মাগোল]]বিশ্বত তেওঁলোকৰ মালী ফ্ৰেংক ব্ৰাইছক হত্যাকাৰী বুলি ভবা হয়&lt;ref name=&quot;{{HP4}}ch1&quot;&gt;{{HPref|book=4|chapter=1}}&lt;/ref&gt; আৰু যাদুবিশ্বত [[#গ’ণ্ট পৰিয়াল|মৰ্ফিন গ’ণ্ট]]ক হত্যাকাৰী বুলিভবা হয়&lt;ref name = &quot;{{HP6}}ch17&quot;/&gt; যাৰ আজকাবানত মৃত্যু হয়। 

===গ’ণ্ট পৰিয়াল===
'''গ’ণ্ট পৰিয়াল'''ৰ অধিকাংশ তথ্য ''হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য হাফ ব্লাড প্ৰিন্স''ত ডাম্বলড’ৰৰ স্মৃতিপাত্ৰৰ জৰিয়তে উন্মোচিত কৰা হয়। এসময়ত গ’ণ্টসকল শক্তিশালী আৰু প্ৰভাৱশালী আছিল আৰু তেওঁলোকেই [[চালাজাৰ শ্লিদেৰিণ]]ৰ শেষ বংশধৰ। .&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch10&quot;&gt;{{HPref|book=6|chapter=10}}&lt;/ref&gt;

গ’ণ্ট পৰিয়ালৰ শেষ বংশধৰ মাৰভ’ল’ গ’ণ্ট আৰু পুত্ৰক যাদু মন্ত্ৰালয়ৰ বিষয়ববীয়াক আক্ৰমণ কৰা হেতুকে আজকাবানত বন্দী কৰি থোৱা হয়। জেলৰ পৰা ওলোৱাকিছুদিন পিছতে তেওঁৰ মৃত্যু ঘটে আৰু তেওঁৰ আঙুঠিটো মৰ্ফিন গ’ণ্টে পায় যি টম ৰিডলআৰু তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃক হত্যাৰ অপৰাধত আজকাবানত বন্দী হয়,যিটো অপৰাধ আচলতে কৰিছিল তেওঁৰ ভতিজাকে।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch17&quot;&gt;{{HPref|book=6|chapter=17}}&lt;/ref&gt; মৰ্ফিনৰ মৃতুৰ লগতেই গ’ণ্ট বংশৰ সমাপ্তি ঘটে। 

মেৰ’পি গ’ণ্ট ({{IPAc-en|m|ɛ|ˈ|r|oʊ|p|iː}}) আছিল মাৰভ’ল’ৰ জী আৰু মৰ্ফিনৰ ভগ্নী। তাইক দেখি হেৰীৰ এনে লাগিছিল যে তাই “পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হোৱা ব্যক্তি”।&lt;ref name=&quot;{{HP6}}ch10&quot;/&gt; টম ৰিডলে এৰি যোৱাৰ পিছত এক অনাথ আশ্ৰমত এটী পুত্ৰ সন্তান জন্ম দি মেৰ’পি মৃত্যু মুখত পৰে। 

আৰু এনেকৈয়ে গ’ণ্ট সকল,ভ’লডেমৰ্ট, হেৰীৰ দূৰ সম্পৰ্কীয আত্মীয় কাৰণ সিহঁত পেভাৰেল ভ্ৰাতৃত্ৰয়ৰ বংশধৰ।&lt;ref&gt;{{cite news | title=TIME Person of The Year Runner-up: J.K. Rowling | work=Time Magazine | date=23 December 2007 | url=http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695569,00.html | accessdate=23 December 2007 | archivedate=9 February 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110209002022/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695569,00.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==সঁহাৰি==
বহুতো মানুহে লৰ্ড ভ'লডেমৰ্ট আৰু বিভিন্ন ৰাজনৈতিক নেতাৰ মাজত সাদৃশ্য থকা বুলি মতপোষণ কৰে। ৰাউলিঙে কয় যে ভ'লডেমৰ্ট অলপ [[এডল্ফ হিটলাৰ]]ৰ দৰে,আৰু তেওঁৰ কিতাপতো নাজীবাদৰ কিছু প্ৰভাৱ আছে।&lt;ref&gt;{{cite news | title=New Interview with J.K. Rowling for Release of Dutch Edition of &quot;Deathly Hallows&quot; | date=19 November 2007 | url =http://www.the-leaky-cauldron.org/2007/11/19/new-interview-with-j-k-rowling-for-release-of-dutch-edition-of-deathly-hallows | work=The Volkskrant | accessdate =6 March 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://popwatch.ew.com/popwatch/2007/10/rowling-outs-du.html J.K. Rowling outs Dumbledore!] {{Webarchive|url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110717151553/http://popwatch.ew.com/popwatch/2007/10/rowling-outs-du.html |date=2011-07-17 }} | PopWatch Blog |work=Entertainment Weekly&lt;/ref&gt; ৰাউলিঙে তেওঁক [[জোছেফ ষ্টেলিন]]ৰ লগতো তুলনা কৰিছে।&lt;ref&gt;[http://www.the-leaky-cauldron.org/2007/11/19/new-interview-with-j-k-rowling-for-release-of-dutch-edition-of-deathly-hallows New Interview with J.K. Rowling for Release of Dutch Edition of &quot;Deathly Hallows&quot; – The Leaky Cauldron&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; শৃংখলাৰ তৃতীয় ছবিখনৰ নিৰ্দেশক এলফন্স' কিউৰণে ভ'লডেমৰ্টক জৰ্জ ডব্লিউ বুশ্ব আৰু ছাদ্দাম হুছেইনৰ লগত তুলনা কৰি কয় কাৰণ দুয়ো &quot;...স্বাৰ্থপৰ আৰু ক্ষমতালোভী। তেওঁলোক পৰিৱেশপ্ৰেমী নহয়আৰু মানুহক প্ৰৰোচিত কৰি ভাল পায়। &quot;&lt;ref&gt;*Pierce, Nev. [http://www.bbc.co.uk/films/2003/07/28/reel_life_july_28_2003_article.shtml Reel Life], 28 July 2003 BBC
*{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/152656/page/1|author=Carla Power and Devin Gordon|title=Caution:Wizard at Work|work=Newsweek magazine|date=4 August 2003|accessdate=1 May 2009|archivedate=5 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090705023238/http://www.newsweek.com/id/152656/page/1|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ভ'লডেমৰ্টক আন বহুতো কাল্পনিক চৰিত্ৰ,যেনে ''[[দ্য লৰ্ড অৱ দ্য ৰিংছ]]''ৰ ছ'উৰণ আদিৰ লগতো তুলনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=GreenBooks. TheOneRing.net |url=http://greenbooks.theonering.net/guest/files/050102.html| title=How Much Was Rowling Inspired by Tolkien?| first=Caroline | last=Monroe| accessdate=21 May 2006}}&lt;/ref&gt;

আইজিএনে ভ'লডেমৰ্টক ''সঁচাকৈয়ে ভয়ানক'' আখ্যা দি তেওঁলোকৰ সপ্তম প্ৰিয় হেৰী পটাৰ চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref name=&quot;IGN Top&quot;&gt;{{cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/100/1002569p4.html|title=Top 25 Harry Potter Characters|author=Brian Linder, Phil Pirrello, Eric Goldman, Matt Fowler|date=14 July 2009|work=[[IGN]]|accessdate=3 April 2011|archivedate=31 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831203220/http://uk.movies.ign.com/articles/100/1002569p4.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;


==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist|2}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{হেৰী পটাৰ}}

[[শ্ৰেণী:হেৰী পটাৰ]]
[[শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ]]

[[de:Figuren der Harry-Potter-Romane#Lord Voldemort]]</text>
      <sha1>5u5zdzjymlf0qygxejdn81txv4afpjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33754</id>
    <revision>
      <id>636023</id>
      <parentid>619907</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9078" sha1="4vy8yhibdl3y3u23gskwrc6eqrpxw40" xml:space="preserve">{{Infobox World Heritage Site
| WHS         = কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ
| Image       = [[File:Sun Temple Main Structure, Konark, Orissa.jpg|270px|Konark Sun Temple]]
| State Party = [[ভাৰত]]
| Type        = সাংস্কৃতিক
| Criteria    = i, iii, vi
| ID          = 246
| locmapin    = India
| latitude    = 19.887
| longitude   = 86.095
| Region      = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]]
| Year        = [[List of World Heritage Sites by year of inscription#1984 (8th session)|১৯৮৪]]
| Session     = অষ্টম
| Link        = http://whc.unesco.org/en/list/246
| website = [http://konark.nic.in/ konark.nic.in]
}}
[[File:Konark Sun Temple Front view.jpg|270px|thumb|right|কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ]]

'''কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ'''  ({{lang-en|Sun Temple, Konârak}}) ভাৰতৰ [[উৰিষ্যা]] ৰাজ্যৰ কোণাৰ্কত অৱস্থিত ত্ৰয়োদশ শতাব্দীত নিৰ্মিত এটি [[সূৰ্য]] [[মন্দিৰ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/246|title=Sun Temple, Konârak|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}&lt;/ref&gt;। ই &quot;ব্লেক পেগ'ডা&quot; নামেও পৰিচিত।&lt;ref name=officialkonark&gt;{{cite web |url= http://konark.nic.in/intro.htm|title=Official website|publisher = Tourism Department, Government of Orissa|accessdate=3 May 2013}}&lt;/ref&gt; মন্দিৰটো [[বংগোপসাগৰ]] তীৰত ভাৰতৰ পূৱ উপকূলত [[মহানদী]] ব-দ্বীপত অৱস্থিত। পূৱ গঙ্গ ৰাজবংশৰ ৰজা প্ৰথম নৰসিংহদেৱে প্ৰায় ১২৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত পাথৰেৰে নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰে।&lt;ref name=&quot;IndianHistory&quot;&gt;{{cite book|title=Indian History|url=http://books.google.com/books?id=X4j7Nf_MU24C&amp;pg=SL2-PA3|accessdate=3 May 2013|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-132923-1|page=2}}&lt;/ref&gt; ই সূৰ্য (দেৱতা)ৰ চব্বিশ চক্ৰবিশিষ্ট ৰথৰ আকাৰত নিৰ্মিত। অত্যধিক কাৰুকাৰ্যখচিত এই প্ৰস্তৰখোদিত স্থাপত্যটোৰ বিশেষ প্ৰতীকী ব্যঞ্জনা আছে। আধুনিক কালত মন্দিৰটিৰ পুনৰ সংস্কাৰ কৰা হয়। ১৯৮৪ চনত (i), (iii) আৰু (iv) বিভাগত সাংস্কৃতিক সম্পত্তি হিচাবে এই মন্দিৰ ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/246.pdf|format=pdf|title= Sun Temple, Konârak|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}&lt;/ref&gt;।

==নামৰ উৎপত্তি==
'''কোনাৰ্ক''' নামটো দুটা সংস্কৃত শব্দৰ সমষ্টি -''কোণা'' (চুক) আৰু ''আৰ্ক'' (সূৰ্য)। এই মন্দিৰটো সূৰ্য দেৱতাৰ নামত উৎসৰ্গা কৰা হৈছে।&lt;ref name=unesco&gt;{{cite web|url=|title=Sun Temple, Konârak |url=http://whc.unesco.org/en/list/246/|publisher=UNESCO |accessdate=3 May 2013}}&lt;/ref&gt; ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে এই মন্দিৰটোক '''ব্লেক পেগ'ডা''' (Black Pagoda) বুলিছিল। আনহাতে পুৰীৰ [[জগন্নাথ মন্দিৰ]]ক '''শুভ্ৰ পেগ'ডা''' (White Pagoda) তেওঁলোকে বুলিছিল।&lt;ref name=officialkonark/&gt;&lt;ref name=&quot;bengalgz&quot;&gt;{{cite book|author=Lewis Sydney Steward O'Malley|title=Bengal District Gazetteer : Puri|url=http://books.google.com/books?id=pwD0-YV2LCYC&amp;pg=PA283|accessdate=3 May 2013|date=1 January 2007|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7268-138-8|page=283}}&lt;/ref&gt;

{{Clear}}
{{wide image|Konark Temple Panorama2.jpg|1024px|কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰৰ পেনোৰামিক দৃশ্য}}

==চিত্ৰভঁৰাল==
===পৌৰাণিক চিত্ৰ আৰু আলোকচিত্ৰ===
&lt;gallery&gt;

File:Two European officers with a dog inside Konark.jpg|Watercolour painting of two European officers with a dog exploring the interior (1812)
File:Konark North View 1820.jpg|Watercolour drawing of the north view of Konark (1820).
File:SW View Konark 1890.jpg|Photograph of a general view from the south-west (c.1890). 
File:Singhadwara.jpg|''Arunastambha'' at the ''Singhadwara'' at Jagannath Temple in Puri (1870)

&lt;/gallery&gt;

===বৰ্তমানৰ আলোকচিত্ৰ===
&lt;gallery&gt;
File:Naata Mandir.jpg|নট মন্দিৰ
File:Chariot wheel of Konark temple.JPG|One of the carved wheels
File:Konark Temple.jpg|ৰাতিৰ ভাগত কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ
File:Konark templ in orissa.JPG|সন্মুখৰ দৃশ্য
File:A Notice in Konark Sun the world heritage monument.jpg|A plaque declaring Konark to be a World Heritage Site 
File:A Notice in Konark Sun Temple.jpg|A plaque declaring Konark to be the Kainapara of the Periplus. It puts the date of construction at c. 1250.
File:Statues around Konark Temple..jpg|A weathered horse sculpture
File:Konark Sun Temple Statue of Sun God.jpg|A secondary statue of the Sun god
File:An stone art work in Sun temple Konark 1.jpg|A close-up of a wheel
File:Carvings on the sun temple.JPG|Carvings on the Sun temple
File:Konark_temple-1.jpg|A sculpture on the temple wall
File:Crocodile mouth.JPG|A sculpture of a crocodile head
File:Konarak, Orissa, British_Museum.jpg| A sculpture taken from the site at the [[British Museum]]
File:Entrance sculpture - Konark_Temple.jpg|A ''simha-gaja'' at the entrance
File:World Heritage Konark Sun Temple.JPG | Konark Sun Temple
File:Mayadevi Temple.JPG|Mayadevi Temple at Konark

&lt;/gallery&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commonscat|Sun Temple, Konârak|কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ}}
* [http://www.funonthenet.in/articles/konark-sun-temple.html Konark Sun Temple in Hi-Def]
* [http://indiatourism.ws/orissa/konark/ Konark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170529221910/http://indiatourism.ws/orissa/konark/ |date=2017-05-29 }} photographs, 2011
* [http://konark.nic.in/ Official website of Konark Sun Temple]
* [http://www.konarksuntempleindia.com/ Konark Sun Temple India Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412090055/http://www.konarksuntempleindia.com/ |date=2011-04-12 }}
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=246 Konarak Sun Temple on UNESCO World Heritage List] - includes [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/konarak/sun-temple-east/sphere-quicktime.html 360 degree panographies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122050741/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/konarak/sun-temple-east/sphere-quicktime.html |date=2008-11-22 }}
* [http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/konark-sun-temple-a-major-attraction-of-138.html Konark Sun Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708005152/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/konark-sun-temple-a-major-attraction-of-138.html |date=2009-07-08 }} - includes Video of temple &amp; dance festival
* [http://www.sacred-destinations.com/india/konark-sun-temple.htm Konark Sun Temple at Sacred Destinations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704134600/http://www.sacred-destinations.com/india/konark-sun-temple.htm |date=2008-07-04 }} - photos and information
* [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/konarak/sun-temple-south/sphere-flash.html '''360 degree virtual tour of Sun Temple Konarak''']
* [http://www.hindudevotionalblog.com/2010/01/tourist-attractions-in-konark-orissa.html Tourist Attraction Near Konark Sun Temple]
* [http://archinomy.com/case-studies/1913/sun-temple-konark Sun Temple at Konark] A Case-Study by students of School of Planning and Architecture, New Delhi
* [http://ssrn.com/abstract=2032556 Architectural Description of Konark Sun-Temple]

{{World Heritage Sites in India}}
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান‎]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ‎]]</text>
      <sha1>4vy8yhibdl3y3u23gskwrc6eqrpxw40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>অশ্বক্ৰান্ত মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36801</id>
    <revision>
      <id>636020</id>
      <parentid>271077</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="b0phaa4s1zde5hr7nh7hxz1agk27jsn" xml:space="preserve">[[চিত্ৰ:Aswaklanta Temple.jpg|thumb|অশ্বক্ৰান্ত মন্দিৰ]]
'''অশ্বক্ৰান্ত মন্দিৰ''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰত [[উত্তৰ গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত তীৰ্থস্থান। ইয়াত প্ৰায় সম আয়তনৰ দুটা [[মন্দিৰ]] আছে। এটা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত পাহাৰৰ নামনি ভাগত, আনটো পাহাৰৰ ওপৰ ভাগত অৱস্থিত। কিংবদন্তি অনুসৰি [[নৰকাসুৰ]]ক বধ কৰিবৰ অৰ্থে [[শ্ৰীকৃষ্ণ]] [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]]লৈ আহোঁতে এই ঠাইডোখৰ অশ্ব বা ঘোঁৰাৰ দ্বাৰা ক্ৰান্ত বা অতিক্ৰান্ত হোৱা বাবে এই অঞ্চলৰ নাম অশ্বক্ৰান্ত হয়। কোনো কোনোৱে এই অঞ্চলক ''অশ্বক্লান্ত'' বুলিও কয়। জনশ্ৰুতি অনুসৰি এই অঞ্চলতে খোজ পেলাই শ্ৰীকৃষ্ণই নৰকাসুৰক বধ কৰিছিল। ইয়াতেই তেওঁৰ অশ্ব ক্লান্ত হৈ পৰে আৰু ঠাইডোখৰে অশ্বক্লান্ত নাম পায়। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ টিলা এটাৰ শিল কিছুমানত ঘোঁৰাৰ খুৰাৰ দৰে চিন দেখা যায়। শ্ৰীকৃষ্ণই যʼত ভৰিৰ খোজ পেলাইছিল তাৰ নাম ''বিষ্ণুপদ''। পৌৰাণিক শাস্ত্ৰ মতে এয়ে ''অশ্বগয়া'' আৰু ইয়াতে মৃতকৰ আত্মাৰ সদ্গতিৰ অৰ্থে পিণ্ডদান কৰা হয়। আজিকালি ‘অশ্বক্লান্তʼ বা ‘অশ্বক্ৰান্তʼ দুয়োটা শব্দই সমঅৰ্থত প্ৰয়োগ হোৱা দেখা যায়।

পাহাৰৰ নামনি অংশত অৱস্থিত মন্দিৰটোৰ কাষতে অশ্বক্ৰান্ত নামৰ এটা কুণ্ডও আছিল। বৰ্তমান অৱশ্যে এই কুণ্ড ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত লীন গʼল। চʼত মাহৰ [[অশোকাষ্টমী তিথি]]ত ইয়াত স্নান কৰিবৰ বাবে বহু তীৰ্থযাত্ৰীৰ সমাগম হয়। ১৭২০ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]ই এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল বুলি জনা যায়। হিন্দুসকলৰ বাবে অশ্বক্ৰান্তৰ মাহাত্ম্য অসীম। সত্য যুগত পুষ্কৰ, ত্ৰেতাত নৈমিষাৰণ্য, দ্বাপৰত কুৰুক্ষেত্ৰ আৰু কলিত অশ্বক্ৰান্ত পৱিত্ৰ তীৰ্থ বুলি জনবিশ্বাস প্ৰচলিত। মন্দিৰটোৰ বৰ্তমান মাটিকালি প্ৰায় ৪৩ বিঘা ৪ কঠা ১৭ লেচা।&lt;ref&gt;বিশ্ব ঐতিহ্য,দ্বিতীয় প্ৰকাশ,শান্তনু কৌশিক বৰুৱা,পৃষ্ঠা নং ১০&lt;/ref&gt;

== তথ্য সংগ্ৰহ ==
{{Reflist}}

{{অসমৰ হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>b0phaa4s1zde5hr7nh7hxz1agk27jsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>নাগশংকৰ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39161</id>
    <revision>
      <id>636015</id>
      <parentid>539187</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9355" sha1="lymvtfditqnyay955bflbqs2grdc2vx" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name              =  নাগশংকৰ মন্দিৰ
|image             = Nagsankar Mandir.jpg
|alt               = 
|caption           = মন্দিৰৰ পিছফালে থকা পুখুৰীৰ কাষৰ পৰা মন্দিৰৰ দৃশ্য।
|map_type          = 
|map_caption       = 
|map_size          = 
|sanskrit_translit = 
|country           = [[ভাৰত]]
|state             = [[অসম]]
|district          = [[শোণিতপুৰ]]
|locale            = [[জামুগুৰি হাট]], [[তেজপুৰ]]
|deity             = [[শিৱ]]
|festivals         = [[মহা শিৱৰাত্রী]]
|architecture      = [[অসমীয়া সংস্কৃতি|অসমীয়া]]
|temple_quantity   = এটা
|monument_quantity = 
|inscriptions      = সংস্কৃত
|year_completed    = চতুৰ্থ শতিকা
|creator           = ৰজা নৰশংকৰ, চতুৰ্থ শতিকাৰ ৰজা 
}}
'''নাগশংকৰ মন্দিৰ''' [[অসম]]ৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এটি ঐতিহ্যমণ্ডিত শিৱ মন্দিৰ। শোণিতপুৰ জিলাৰ প্ৰধান শৈৱ পীঠস্থান সমূহৰ ভিতৰত নাগশংকৰ মন্দিৰ অন্যতম। দৈনিক যথা ৰীতি এই [[মন্দিৰ]]ত পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মন্দিৰটোৰ নামেৰে এই অঞ্চলটোৰ নামো নাগশংকৰ পৰিছে। শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ চহৰ [[তেজপুৰ]]ৰ পৰা নাগশংকৰ মন্দিৰৰ দূৰত্ব ৫৮ কিলোমিটাৰ। [[৫২ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]]ৰ পৰা দক্ষিণে এক কিলোমিটাৰ ভিতৰলৈ সোমায়েই নাগ শংকৰ মন্দিৰৰ অৱস্থান। যোগাযোগৰ সু-ব্যৱস্থাৰ হেতুকে এই মন্দিৰত বছৰত বাৰ মাহে ভক্তৰ ভিৰ পৰিলক্ষিত হয়&lt;ref&gt;http://onlinesivasagar.com/tourism/nagsankar-temple.php{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;। মন্দিৰ চৌহদত অৱস্থিত এটি প্ৰকাণ্ড জলাশয়ত থকা শতায়ু গৰকা কাছকেইটাও মন্দিৰটোৰ পৰ্যটন ব্যৱস্থাত অৰিহণা যোগাইছে। শিৱৰ সহচৰ বুলি গণ্য কৰা এই কাছকেইটাক প্ৰতিদিনে মন্দিৰৰ প্ৰসাদ আৰু ভোগ অৰ্পণ কৰা হয়। দৰ্শনাৰ্থী সকলেও কাছকেইটিক প্ৰসাদ আগবঢোৱা পৰিলক্ষিত হয়। বৰ্তমান মন্দিৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত মন্দিৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে বিশেষ উদ্যোগ হাতত লৈছে।{{Cn}} বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতিৰ [[কাছ]]সমূহৰ সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰকৃতিপ্ৰেমী স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনৰ সহযোগত এই মন্দিৰত বিশেষ আঁচনি হাতত লোৱা হৈছে। অসমৰ চাৰিওফালৰ বিভিন্ন ঠাইৰ যাত্ৰীৰ দৈনিক এই মন্দিৰ সমাগম হয়। প্ৰতি বছৰে [[শিৱৰাত্ৰি]] আৰু বহাগৰ গোঁসাই বিহুত এই মন্দিৰত ডাঙৰকৈ মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়।

==ইতিহাস আৰু কিংবদন্তী==
[[File:Nagshankar Temple, Jamuguri, Sonitpur.jpg|thumb|দেৱালয়ৰ সমুখ ভাগ]]
মন্দিৰটোৰ উৎপত্তিৰ কিংবদন্তী অনুসৰি ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৱে খণ্ডিত কৰা দেৱী সতীৰ নাভি অংশ এই মন্দিৰত পৰিছিল। এই নাভি অংশ পৰা ঠাইতে শিৱ লিংগ স্থাপন কৰি পৰৱৰ্তী সময়ত মন্দিৰ স্থাপন কৰা হয়। অন্য এক কিংবদন্তী অনুসৰি শোণিতপুৰত ৰাজত্ব কৰা [[বাণ ৰজা]]য়ে বিশ্বনাথত দ্বিতীয় কাশী স্থাপন কৰিবলৈ বিচাৰিছিল আৰু সেই হেতুকে ১০০০ শিৱলিংগ স্থাপন কৰিছিল। পিছে মহাদেৱে দ্বিতীয় কাশী পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ আহি এটা শিৱলিংগ কম দেখা পায় আৰু মনৰ বেজাৰত শুই পৰোতে এই স্থানতে মহাদেৱৰ নাভিয়ে স্পৰ্শ কৰে। পিছলৈ এই স্থানতে শিৱলিংগ স্থাপন কৰি পূজা-অৰ্চনা কৰি অহা হৈছে। অন্য এক জনশ্ৰুতি মতে পাণ্ডৱ সকলৰ পুৰোহিত ধৌম্য মুণিয়ে এই নাভিচিহ্নতে শিৱৰ আৰাধনা কৰিছিল। পাণ্ডৱসকলে অজ্ঞাতবাসৰ কালচোৱাত ধৌম্য মুণিক লগ পায় আৰু তেওঁলোকৰ পুৰোহিত হিচাপে লগত লৈ যায়। তাৰ পিছৰেপৰা বহুদিনলৈ এই স্থানত পূজা-অৰ্চনা লোপ পায়। খ্ৰীষ্টিয় চতুৰ্থ শতিকাৰ আগভাগত জিতাৰী বংশৰ ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই এই মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰে। সেই শতিকাৰে শেষভাগত নাগশংকৰ বা নগাক্ষ ৰজাই এই মন্দিৰত নিয়মিত পূজা অৰ্চনা কৰিছিল বুলি জনা যায়। ৰজা নগাক্ষ এই মন্দিৰৰ প্ৰধান পৃষ্ঠপোষক আছিল।&lt;ref&gt; পৱিত্ৰ অসম - সম্পাদক : ড॰ [[মহেশ্বৰ নেওগ]], প্ৰকাশক : ড॰ প্ৰদীপ ভূঞা, প্ৰধান সম্পাদক অসম সাহিত্য সভাৰ হৈ, প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৯৬০চন &lt;/ref&gt; এইজন ৰজাৰ পিছত পুনৰ বহুবছৰলৈ এই মন্দিৰৰ পূজা-সেৱা বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুচেনফা]]ই ১৪৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত এই মন্দিৰৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাই&lt;ref&gt;{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.holidayiq.com/Nag-Sankar-Temple-Tezpur-Sightseeing-801-10941.html |access-date=2015-04-09 |archivedate=2018-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314201710/http://www.holidayiq.com/Nag-Sankar-Temple-Tezpur-Sightseeing-801-10941.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আৰু মন্দিৰৰ নামত দেৱোত্তৰ মাটি ৮৩৩ বিঘা দান কৰে। এই মন্দিৰৰ ভিতৰত গহ্বৰৰ পানীত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা আছে। তদুপৰি বিষ্ণুমূৰ্তি, যোনিকুণ্ড, শালগ্ৰামৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছে।&lt;ref&gt; ড॰ [[নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ]], শিৱ, পৃষ্ঠা-৩৫৫-৩৫৬, লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল &lt;/ref&gt; নাগশংকৰ মন্দিৰত পূজা-অৰ্চনা কৰিলে অভীষ্ট সিদ্ধি হয় বুলি জনমানসত দৃঢ় বিশ্বাস আছে।

==তথ্য সংগ্ৰহ:==
{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{Youtube|UHqmJT8duWE}}
{{অসমৰ হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলা]]</text>
      <sha1>lymvtfditqnyay955bflbqs2grdc2vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কাঠমাণ্ডু</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41046</id>
    <revision>
      <id>636097</id>
      <parentid>529520</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13856" sha1="8v5q7726m3un12sebyudt9wqa8elic7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- Basic info --&gt;
|name = কাঠমাণ্ডু
|other_name = काठमाडौं महानगर
|native_name = येँ देय्‌ &lt;!-- in the native language Nepal Bhasa, please don't change to other names in Nepali or Hindi --&gt;
|settlement_type = ৰাজধানী নগৰ &lt;!--For Town or Village (Leave blank for the default City) --&gt;
|motto = মোৰ উত্তৰাধিকাৰ , মোৰ গৌৰৱ , মোৰ কাঠমাণ্ডু (My legacy, my pride, my Kathmandu)
|image_skyline =Kathmandu sites collage.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৈ: Torans seen in portals around Kathmandu, Degutaleju with Taleju in background at [[Kathmandu Durbar Square]], [[Boudhanath|Boudhanath Stupa]], [[Bagmati river]], [[Budhanilkantha]], [[Singha Durbar]], [[Swayambhunath]] temple at night, [[Pashupatinath temple]]
|subdivision_type = দেশ
|subdivision_name = {{flag|নেপাল}}
|subdivision_type1 = উন্নয়ন অঞ্চল
|subdivision_name1 = মধ্য
|subdivision_type2 = [[নেপালৰ অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|অঞ্চল]]
|subdivision_name2 = [[বাগমতী অঞ্চল]]
|subdivision_type3 = [[নেপালৰ জিলা|জিলা]]
|subdivision_name3 = [[কাঠমাণ্ডু জিলা]]
|subdivision_type4 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচক]]
|subdivision_name4 = {{increase}} 0.710 &lt;span style=&quot;color:#fc5;&quot;&gt; উচ্চ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/0865FF03B159B9C1C1257980002F2D30/$file/Nepal_Central_Region_Overview_Paper.pdf|title=An Overview of the Central Development Region (CR)|publisher=Internal-displacement.org|format=[[Portable Document Format|PDF]]|accessdate=November 25, 2013}}&lt;/ref&gt;
|subdivision_type5 = [[Human Poverty Index|HPI]]
|subdivision_name5 = {{decrease}} 25.8 &lt;span style=&quot;color:#fc5;&quot;&gt; নিম্ন&lt;/span&gt;
|subdivision_type6 =[[Literacy Rate]]
|subdivision_name6 ={{increase}} 86% &lt;span style=&quot;color:#fc5;&quot;&gt; উচ্চ &lt;/span&gt;
|leader_title2 = Chief Executive Officer
|leader_name2 = Kedar Bahadur Adhikari 
|established_title = স্থাপিত
|established_date = ৯০০ চন&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web| accessdate=16 May 2010|url=http://www.kathmandu.gov.np/index.php?cid=4&amp;pr_id=4|title=History|publisher=Kathmandu.gov.np}}&lt;/ref&gt;
|area_total_km2 = 49.45
|population_as_of = 2012
|population_note =&lt;ref&gt;{{cite web|title=National Population Census 2011|url=http://census.gov.np/|publisher=National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal|date=September|year=2011|access-date=2015-11-12|archivedate=2012-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415130818/http://census.gov.np/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|population_total = 2500000
|population_density_km2 = auto
|population_density_metro_km2 = auto
|demographics_type1 = ভাষাসমূহ
|demographics1_title1 = স্থানীয়
|demographics1_info1 = [[Nepal Bhasa]], [[Sherpa language|Sherpa]], [[Tamang language|Tamang]], [[Gurung language|Gurung]], [[Magar language|Magar]], [[Kiranti language|Kiranti]], [[Standard Tibetan|Tibetan]], [[Nepali language|Nepali]]
|demographics1_title2 = চৰকাৰী ভাষা
|demographics1_info2 = [[Nepali language|নেপালী]], [[নেপাল ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]
|timezone = [[নেপাল মান সময়]]
|utc_offset = +০৫:৪৫
|latd= 27|latm = 42|latNS = N
|longd= 85|longm = 20|longEW = E
|coordinates_display = title
|coordinates_type = type:city_region:NP
|elevation_m = 1400
|postal_code_type = [[List of postal codes in Nepal|Postal Code]]
|postal_code = 44600 (GPO), 44601, 44602, 44604, 44605, 44606, 44608, 44609, 44610, 44611, 44613, 44614, 44615, 44616, 44617, 44618, 44619, 44620, 44621 
|area_code = ০১
|website = [http://www.kathmandu.gov.np/ kathmandu.gov.np]
}}
''' কাঠমাণ্ডু''' {{En|Kathmandu}} হৈছে [[নেপাল]]ৰ ৰাজধানী তথা বৃহত্তম চহৰ। ইয়াক সৌন্দৰ্য্য আৰু শান্তিৰ এক অপূৰ্ব মিলনভূমি বুলি কোৱা হয়। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৩৫০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত এই ৰোমাণ্টিক নগৰী ইয়াৰ নৈশজীৱনৰ বাবেও বিখ্যাত। কাঠমাণ্ড নেপালৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নগৰ যত পৰ্যটকৰ সকলোতকৈ বেছি আগমন হয়। পাহাৰেৰে আৱৰা এই সুন্দৰ নগৰখন ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত। বৰ্ণিল সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ উপৰিও ইয়াত বিশিষ্ট শৈলীত নিৰ্মিত ঘৰসমূহে পৰ্যটকক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষিত কৰে। কাঠমাণ্ডুৰ মন্দিৰ আৰু প্ৰাচীন বজাৰসমূহে সমগ্ৰ বিশ্বতে নিজৰ সুকীয়া পৰিচয় ডাঙি ধৰিছে। 
[[File:Medbud BuddhaManjushri.jpg|thumb|right|Manjushree, with Chandrahrasa, the Buddhist deity said to have created the valley]]

==ইতিহাস==
সোল্ল আৰু সোতৰ শতিকাত কাঠমাণ্ডুত মল্ল ৰজাসকলে শাসন কৰিছিল। গোৰখা ৰজা পৃথ্বী নাৰায়ণ শাহে ১৭৬৮ চনত ইয়াৰ অস্থিৰতা সমাপ্ত কৰি একত্ৰিত কৰিছিল। ১৯৫০ চনত এই নগৰৰ সীমা বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবে খোলা হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰা আজিলৈ এই নগৰলৈ বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা পৰ্যটকৰ সোঁত বৈ আছে। 

== মুখ্য আকৰ্ষণ ==
কাঠমাণ্ডুৰ কিছুমান মুখ্য আকৰ্ষণ হৈছে: পশুপতিনাথ মন্দিৰ, স্বয়ংভূনাথ, বৌদ্ধনাথ আদি। 
===পশুপতিনাথ মন্দিৰ ===
পশুপতিনাথ মন্দিৰ নেপালত [[হিন্দু]]সকলৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান। ইয়াক বাৰানচীৰ ক্ষুদ্ৰ ৰূপ বুলিও কোৱা হয়। ইয়াত মন্দিৰৰ দীঘলীয়া শৃংখলা , শ্মশান ঘাট , ধাৰ্মিক স্নান আৰু সাধুৰ জাক দেখিবলৈ পোৱা যায়। ভগৱান শিৱলৈ সমৰ্পিত এই মন্দিৰ বাগমতী নদীৰ পাৰত স্থিত। নেপালৰ বাগমতী নদীক ভাৰতৰ গংগা নদীৰ দৰেই পৱিত্ৰ মানা হয়। পশুপতিনাথ মন্দিৰ ভগৱান শিৱৰ এক ঘৰ গণ্য কৰা হয়। প্ৰতিবছৰে লাখ-লাখ তীৰ্থযাত্ৰীয়ে যাত্ৰীয়ে ইয়ালৈ দৰ্শনৰ বাবে আহে। 
===স্বয়ংভূনাথ===
স্বয়ংভূনাথ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত বৌদ্ধ স্থলৰ অন্যতম। ইয়াৰ লগত কাঠমাণ্ডু ঘাটিৰ নিৰ্মাণৰ লগত সম্পৰ্ক আছে। কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ৩ কিঃমিঃ নিলগত ৭৭ মিটাৰ উচ্চতাত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা চকুৱে গৌতম বুদ্ধয়ে চাৰিওদিশে চাই আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। 
===বৌদ্ধনাথ===
পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ বৌদ্ধ স্তুপ বৌদ্ধনাথ কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ৬ কিঃমিঃ পূৱত অৱস্থিত। এই স্তুপ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত। জনবিশ্বস মতে এই স্তুপ নিৰ্মাণৰ সময়ত ভয়ংকৰ আকাল হৈছিল। সেয়ে পানীৰ নাটনিৰ বাবে নিয়ৰৰ টোপালেৰে ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৩৬ মিটাৰ ওখ এই স্তুপ কলাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন। 
[[File:Kathmandu Darbar0659.JPG|right|thumb|Taleju Bhawani Temple, the temple of the Malla clan's deity.]]
==ক্ৰীড়া==
নেপালৰ যুৱচামৰ মাজত [[ফুটবল]] আৰু [[ক্ৰীকেট]] অতি জনপ্ৰিয় খেল আৰু ইয়াৰ বাবে কাঠমাণ্ডুত কেইবাখনো ষ্টেডিয়াম আছে। নেপালৰ ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰৰ উল্লেখনীয় সংস্থা ''আল নেপাল ফুটবল এছচিয়েশ্বন'' (ANFA)ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় ইয়াতে আছে। ইয়াৰ ''দশৰথ ৰংগশালা ষ্টেডিয়াম'' হৈছে এখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানবিশিষ্ট ষ্টেডিয়াম। ১৯৫৬ চনত নিৰ্মাণ কৰা ষ্টেডিয়াম খনত একেলগে ২৫,০০০ দৰ্শকে খেল উপভোগ কৰিব পাৰে। আৰচিটি, সংকটা আৰু এনআৰটি আদি নেপালৰ পুৰণি ফুটবল সংঘৰ গৃহচহৰ হৈছে কাঠমাণ্ডু। ইয়াৰোপৰি অন্যান্য কিছুমান বিখ্যাত ফুটবল সংঘ হৈছে এমএমচি, মচিন্দ্ৰা এফচি, ত্ৰিভুৱন আৰ্মি ক্লাব (TAC) আৰু এমপিচি। 
==চিত্ৰমালা==
&lt;gallery&gt;
File:Garden of Dream Nepal2.jpg|Garden of Dreams, a Western styled garden built during the modern era
File:Kathmandu Avion 01.JPG|Urban expansion in Kathmandu
File:Kathmandu, Nepal.JPG|The green, vegetated slopes that surround the Kathmandu metro area (light gray, image centre) include both forest reserves and national parks.
File:Kathmandu0941.JPG|Nepal Telecom complex near Dharahara Tower (Dharahara was destroyed in the Magnitude 7.8 [[April 2015 Nepal earthquake]].
File:Kathmandu valley2.jpg|View of Himalayas from Kathmandu valley
File:Ranipokhari kathmandu.jpg|Ranipokhari
File:Shital Niwas02.jpg|The residence of the President of Nepal
File:Kathmandu-35.JPG|Singha Durbar, the Prime Minister's office and other Ministries
File:Nepalese Constituent Assembly Building.jpg|BICC, the seat of the [[Nepalese Constituent Assembly]]
File:Pashupati dec 20 2009.jpg|[[Pashupatinath Temple|Panorama of the Pashupatinath Temple from the other bank of Bagmati river]].
File:P37275-Kathmandu-Boudhanath.jpg|Buildings around Boudha Stupa
File:Stupa in bodnath.jpg|[[Boudhanath]] [[Stupa]], one of the largest in Nepal
File:Chaitya at Bakunani.jpg|Stone carvings, called Chaityas, seen in street corners and courtyards
File:The Taragaon Museum.jpg|Courtyard of the Taragaon Museum, Boudhnath, Kathmandu, Nepal
File:Kathmandu palace.jpg|Narayanhity Museum
File:Nepal.Museum.JPG|National Museum of Nepal
File:Cloisonne Buddha Statue in Buddhist Art Gallery, Kathmandu, Nepal.jpg|A Buddhist statue display in Kathmandu
File:Asa Archives, Kathmandu.jpg|Asa Archives
File:Gunla bajan performance.jpg|Traditional Buddhist musical performance during [[Gunla]].
File:Samyak fest.jpg|[[Samyak]], a Buddhist festival during which statues of Buddhas from the ancient monasteries are displayed together. Note the statue of [[Hanuman]] next to the Buddhas in the picture, a common example of religious harmony in Kathmandu.
File:Indra jatra 01.jpg|President of Nepal Dr. [[Ram Baran Yadav]] observing the street festival of [[Yenya]], which literally means &quot;festival of Kathmandu&quot;.
File:Nepalese lakhe dancer.jpg|Nepali Lakhe dancer.]]
File:Dipawali 2013 of Kathmandu.jpg|View of Kathmandu valley from Halchowk hill in Dipawali 2013
File:2009-03 Kathmandu 10.jpg|[[Tribhuvan International Airport]]
File:Kathmandu Avion 04.JPG|Aerial view of a road in Kathmandu
File:TU Teaching Hospital.jpg|TU Teaching Hospital, the oldest teaching hospital of Nepal
File:Bir Hospital 01.jpg|Bir Hospital, the oldest hospital of Nepal.
File:Nepal Television Block 1.JPG|Nepal Television, Block 1
&lt;/gallery&gt;

=তথ্য সংগ্ৰহ=
{{Reflist}}
[[শ্ৰেণী:নগৰ-মহানগৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজধানী]]
[[শ্ৰেণী:নেপাল]]</text>
      <sha1>8v5q7726m3un12sebyudt9wqa8elic7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636098</id>
      <parentid>636097</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13859" sha1="8hed50cif62id9uvt9gb8an8bdvgti4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- Basic info --&gt;
|name = কাঠমাণ্ডু
|other_name = काठमाडौं महानगर
|native_name = येँ देय्‌ &lt;!-- in the native language Nepal Bhasa, please don't change to other names in Nepali or Hindi --&gt;
|settlement_type = ৰাজধানী নগৰ &lt;!--For Town or Village (Leave blank for the default City) --&gt;
|motto = মোৰ উত্তৰাধিকাৰ , মোৰ গৌৰৱ , মোৰ কাঠমাণ্ডু (My legacy, my pride, my Kathmandu)
|image_skyline =Kathmandu sites collage.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৈ: Torans seen in portals around Kathmandu, Degutaleju with Taleju in background at [[Kathmandu Durbar Square]], [[Boudhanath|Boudhanath Stupa]], [[Bagmati river]], [[Budhanilkantha]], [[Singha Durbar]], [[Swayambhunath]] temple at night, [[Pashupatinath temple]]
|subdivision_type = দেশ
|subdivision_name = {{flag|নেপাল}}
|subdivision_type1 = উন্নয়ন অঞ্চল
|subdivision_name1 = মধ্য
|subdivision_type2 = [[নেপালৰ অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|অঞ্চল]]
|subdivision_name2 = [[বাগমতী অঞ্চল]]
|subdivision_type3 = [[নেপালৰ জিলা|জিলা]]
|subdivision_name3 = [[কাঠমাণ্ডু জিলা]]
|subdivision_type4 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচক]]
|subdivision_name4 = {{increase}} 0.710 &lt;span style=&quot;color:#fc5;&quot;&gt; উচ্চ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/0865FF03B159B9C1C1257980002F2D30/$file/Nepal_Central_Region_Overview_Paper.pdf|title=An Overview of the Central Development Region (CR)|publisher=Internal-displacement.org|format=[[Portable Document Format|PDF]]|accessdate=November 25, 2013}}&lt;/ref&gt;
|subdivision_type5 = [[Human Poverty Index|HPI]]
|subdivision_name5 = {{decrease}} 25.8 &lt;span style=&quot;color:#fc5;&quot;&gt; নিম্ন&lt;/span&gt;
|subdivision_type6 =[[Literacy Rate]]
|subdivision_name6 ={{increase}} 86% &lt;span style=&quot;color:#fc5;&quot;&gt; উচ্চ &lt;/span&gt;
|leader_title2 = Chief Executive Officer
|leader_name2 = Kedar Bahadur Adhikari 
|established_title = স্থাপিত
|established_date = ৯০০ চন&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web| accessdate=16 May 2010|url=http://www.kathmandu.gov.np/index.php?cid=4&amp;pr_id=4|title=History|publisher=Kathmandu.gov.np}}&lt;/ref&gt;
|area_total_km2 = 49.45
|population_as_of = 2012
|population_note =&lt;ref&gt;{{cite web|title=National Population Census 2011|url=http://census.gov.np/|publisher=National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal|date=September|year=2011|access-date=2015-11-12|archivedate=2012-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415130818/http://census.gov.np/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|population_total = 2500000
|population_density_km2 = auto
|population_density_metro_km2 = auto
|demographics_type1 = ভাষাসমূহ
|demographics1_title1 = স্থানীয়
|demographics1_info1 = [[Nepal Bhasa]], [[Sherpa language|Sherpa]], [[Tamang language|Tamang]], [[Gurung language|Gurung]], [[Magar language|Magar]], [[Kiranti language|Kiranti]], [[Standard Tibetan|Tibetan]], [[Nepali language|Nepali]]
|demographics1_title2 = চৰকাৰী ভাষা
|demographics1_info2 = [[Nepali language|নেপালী]], [[নেপাল ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]
|timezone = [[নেপাল মান সময়]]
|utc_offset = +০৫:৪৫
|latd= 27|latm = 42|latNS = N
|longd= 85|longm = 20|longEW = E
|coordinates_display = title
|coordinates_type = type:city_region:NP
|elevation_m = 1400
|postal_code_type = [[List of postal codes in Nepal|Postal Code]]
|postal_code = 44600 (GPO), 44601, 44602, 44604, 44605, 44606, 44608, 44609, 44610, 44611, 44613, 44614, 44615, 44616, 44617, 44618, 44619, 44620, 44621 
|area_code = ০১
|website = [http://www.kathmandu.gov.np/ kathmandu.gov.np]
}}
''' কাঠমাণ্ডু''' {{En|Kathmandu}} হৈছে [[নেপাল]]ৰ ৰাজধানী তথা বৃহত্তম চহৰ। ইয়াক সৌন্দৰ্য্য আৰু শান্তিৰ এক অপূৰ্ব মিলনভূমি বুলি কোৱা হয়। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৩৫০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত এই ৰোমাণ্টিক নগৰী ইয়াৰ নৈশজীৱনৰ বাবেও বিখ্যাত। কাঠমাণ্ডু নেপালৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নগৰ যত পৰ্যটকৰ সকলোতকৈ বেছি আগমন হয়। পাহাৰেৰে আৱৰা এই সুন্দৰ নগৰখন ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত। বৰ্ণিল সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ উপৰিও ইয়াত বিশিষ্ট শৈলীত নিৰ্মিত ঘৰসমূহে পৰ্যটকক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষিত কৰে। কাঠমাণ্ডুৰ মন্দিৰ আৰু প্ৰাচীন বজাৰসমূহে সমগ্ৰ বিশ্বতে নিজৰ সুকীয়া পৰিচয় ডাঙি ধৰিছে। 
[[File:Medbud BuddhaManjushri.jpg|thumb|right|Manjushree, with Chandrahrasa, the Buddhist deity said to have created the valley]]

==ইতিহাস==
সোল্ল আৰু সোতৰ শতিকাত কাঠমাণ্ডুত মল্ল ৰজাসকলে শাসন কৰিছিল। গোৰখা ৰজা পৃথ্বী নাৰায়ণ শাহে ১৭৬৮ চনত ইয়াৰ অস্থিৰতা সমাপ্ত কৰি একত্ৰিত কৰিছিল। ১৯৫০ চনত এই নগৰৰ সীমা বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবে খোলা হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰা আজিলৈ এই নগৰলৈ বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা পৰ্যটকৰ সোঁত বৈ আছে। 

== মুখ্য আকৰ্ষণ ==
কাঠমাণ্ডুৰ কিছুমান মুখ্য আকৰ্ষণ হৈছে: পশুপতিনাথ মন্দিৰ, স্বয়ংভূনাথ, বৌদ্ধনাথ আদি। 
===পশুপতিনাথ মন্দিৰ ===
পশুপতিনাথ মন্দিৰ নেপালত [[হিন্দু]]সকলৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান। ইয়াক বাৰানচীৰ ক্ষুদ্ৰ ৰূপ বুলিও কোৱা হয়। ইয়াত মন্দিৰৰ দীঘলীয়া শৃংখলা , শ্মশান ঘাট , ধাৰ্মিক স্নান আৰু সাধুৰ জাক দেখিবলৈ পোৱা যায়। ভগৱান শিৱলৈ সমৰ্পিত এই মন্দিৰ বাগমতী নদীৰ পাৰত স্থিত। নেপালৰ বাগমতী নদীক ভাৰতৰ গংগা নদীৰ দৰেই পৱিত্ৰ মানা হয়। পশুপতিনাথ মন্দিৰ ভগৱান শিৱৰ এক ঘৰ গণ্য কৰা হয়। প্ৰতিবছৰে লাখ-লাখ তীৰ্থযাত্ৰীয়ে যাত্ৰীয়ে ইয়ালৈ দৰ্শনৰ বাবে আহে। 
===স্বয়ংভূনাথ===
স্বয়ংভূনাথ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত বৌদ্ধ স্থলৰ অন্যতম। ইয়াৰ লগত কাঠমাণ্ডু ঘাটিৰ নিৰ্মাণৰ লগত সম্পৰ্ক আছে। কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ৩ কিঃমিঃ নিলগত ৭৭ মিটাৰ উচ্চতাত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা চকুৱে গৌতম বুদ্ধয়ে চাৰিওদিশে চাই আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। 
===বৌদ্ধনাথ===
পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ বৌদ্ধ স্তুপ বৌদ্ধনাথ কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ৬ কিঃমিঃ পূৱত অৱস্থিত। এই স্তুপ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত। জনবিশ্বস মতে এই স্তুপ নিৰ্মাণৰ সময়ত ভয়ংকৰ আকাল হৈছিল। সেয়ে পানীৰ নাটনিৰ বাবে নিয়ৰৰ টোপালেৰে ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৩৬ মিটাৰ ওখ এই স্তুপ কলাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন। 
[[File:Kathmandu Darbar0659.JPG|right|thumb|Taleju Bhawani Temple, the temple of the Malla clan's deity.]]
==ক্ৰীড়া==
নেপালৰ যুৱচামৰ মাজত [[ফুটবল]] আৰু [[ক্ৰীকেট]] অতি জনপ্ৰিয় খেল আৰু ইয়াৰ বাবে কাঠমাণ্ডুত কেইবাখনো ষ্টেডিয়াম আছে। নেপালৰ ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰৰ উল্লেখনীয় সংস্থা ''আল নেপাল ফুটবল এছচিয়েশ্বন'' (ANFA)ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় ইয়াতে আছে। ইয়াৰ ''দশৰথ ৰংগশালা ষ্টেডিয়াম'' হৈছে এখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানবিশিষ্ট ষ্টেডিয়াম। ১৯৫৬ চনত নিৰ্মাণ কৰা ষ্টেডিয়াম খনত একেলগে ২৫,০০০ দৰ্শকে খেল উপভোগ কৰিব পাৰে। আৰচিটি, সংকটা আৰু এনআৰটি আদি নেপালৰ পুৰণি ফুটবল সংঘৰ গৃহচহৰ হৈছে কাঠমাণ্ডু। ইয়াৰোপৰি অন্যান্য কিছুমান বিখ্যাত ফুটবল সংঘ হৈছে এমএমচি, মচিন্দ্ৰা এফচি, ত্ৰিভুৱন আৰ্মি ক্লাব (TAC) আৰু এমপিচি। 
==চিত্ৰমালা==
&lt;gallery&gt;
File:Garden of Dream Nepal2.jpg|Garden of Dreams, a Western styled garden built during the modern era
File:Kathmandu Avion 01.JPG|Urban expansion in Kathmandu
File:Kathmandu, Nepal.JPG|The green, vegetated slopes that surround the Kathmandu metro area (light gray, image centre) include both forest reserves and national parks.
File:Kathmandu0941.JPG|Nepal Telecom complex near Dharahara Tower (Dharahara was destroyed in the Magnitude 7.8 [[April 2015 Nepal earthquake]].
File:Kathmandu valley2.jpg|View of Himalayas from Kathmandu valley
File:Ranipokhari kathmandu.jpg|Ranipokhari
File:Shital Niwas02.jpg|The residence of the President of Nepal
File:Kathmandu-35.JPG|Singha Durbar, the Prime Minister's office and other Ministries
File:Nepalese Constituent Assembly Building.jpg|BICC, the seat of the [[Nepalese Constituent Assembly]]
File:Pashupati dec 20 2009.jpg|[[Pashupatinath Temple|Panorama of the Pashupatinath Temple from the other bank of Bagmati river]].
File:P37275-Kathmandu-Boudhanath.jpg|Buildings around Boudha Stupa
File:Stupa in bodnath.jpg|[[Boudhanath]] [[Stupa]], one of the largest in Nepal
File:Chaitya at Bakunani.jpg|Stone carvings, called Chaityas, seen in street corners and courtyards
File:The Taragaon Museum.jpg|Courtyard of the Taragaon Museum, Boudhnath, Kathmandu, Nepal
File:Kathmandu palace.jpg|Narayanhity Museum
File:Nepal.Museum.JPG|National Museum of Nepal
File:Cloisonne Buddha Statue in Buddhist Art Gallery, Kathmandu, Nepal.jpg|A Buddhist statue display in Kathmandu
File:Asa Archives, Kathmandu.jpg|Asa Archives
File:Gunla bajan performance.jpg|Traditional Buddhist musical performance during [[Gunla]].
File:Samyak fest.jpg|[[Samyak]], a Buddhist festival during which statues of Buddhas from the ancient monasteries are displayed together. Note the statue of [[Hanuman]] next to the Buddhas in the picture, a common example of religious harmony in Kathmandu.
File:Indra jatra 01.jpg|President of Nepal Dr. [[Ram Baran Yadav]] observing the street festival of [[Yenya]], which literally means &quot;festival of Kathmandu&quot;.
File:Nepalese lakhe dancer.jpg|Nepali Lakhe dancer.]]
File:Dipawali 2013 of Kathmandu.jpg|View of Kathmandu valley from Halchowk hill in Dipawali 2013
File:2009-03 Kathmandu 10.jpg|[[Tribhuvan International Airport]]
File:Kathmandu Avion 04.JPG|Aerial view of a road in Kathmandu
File:TU Teaching Hospital.jpg|TU Teaching Hospital, the oldest teaching hospital of Nepal
File:Bir Hospital 01.jpg|Bir Hospital, the oldest hospital of Nepal.
File:Nepal Television Block 1.JPG|Nepal Television, Block 1
&lt;/gallery&gt;

=তথ্য সংগ্ৰহ=
{{Reflist}}
[[শ্ৰেণী:নগৰ-মহানগৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজধানী]]
[[শ্ৰেণী:নেপাল]]</text>
      <sha1>8hed50cif62id9uvt9gb8an8bdvgti4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41333</id>
    <revision>
      <id>636026</id>
      <parentid>397715</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5189" sha1="ky3jee2ulmew60sbga4gmsekoacfc5h" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name = বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়
|image =Basistha mandir.JPG
|image_size = 250px
|image_alt =
|caption =
|pushpin_map =
|map_caption =
|map_size = 250
|other_names =
|marathi =
|sanskrit_trnslit =
|country = ভাৰত
|state/province = [[অসম]]
|district = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]]
|locale = গুৱাহাটী
|primary_deity = [[শিৱ]]
|important_festivals =
|architecture =
|number_of_temples =
|number_of_monuments =
|inscriptions =
|date_built =
|creator =
}}
'''বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়''' [[অসম]]ৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ দক্ষিণ-পূবৰ সন্ধ্যাচল পাহাৰত অৱস্থিত এক [[শিৱ]] [[মন্দিৰ]]। এই মন্দিৰটো [[আহোম ৰাজবংশ|আহোম]] ৰজা [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল&lt;ref&gt;{{cite web|last=Deb|first=Dr P S|title=Shiv Temple at Basistha Ashram, Assam|url=http://www.shivshankar.in/shiv-temple-at-basistha-ashram-assam/|work=ShivShankar.in|publisher=ShivShankar.in}}&lt;/ref&gt; আৰু বহু মাটি দান দিয়ে। কিংবদন্তী মতে এই আশ্ৰম মহৰ্ষি [[বশিষ্ঠ]]ই স্থাপন কৰিছিল। 'গংগা' নামৰ জুৰি বৈ যোৱা এই আশ্ৰম পৰ্যটকৰ বাবে এক অন্যতম আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ।

==ইতিহাস==
'[[কালিকা পুৰাণ]]'ৰ মতে এবাৰ [[ব্ৰহ্মা]]ৰ পুত্ৰ বশিষ্ঠ মুনি নিমি ৰজাৰ শাপত দেহহীন হয়। নিৰূপায় হৈ বশিষ্ঠ ব্ৰহ্মাৰ শৰণাপন্ন হোৱাত তেখেতৰ উপদেশ অনুসৰি সন্ধ্যাচল পাহাৰত [[বিষ্ণু]]ক তপস্যা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তপস্যাত বিষ্ণু সন্তুষ্ট হয় আৰু বশিষ্ঠই সন্ধ্যাম ললিতা আৰু কান্তা- এই ত্ৰিধাৰা প্ৰবাহিত কৰি গংগাক নমাই আনে। ত্ৰিধাৰৰ সংগম স্থলতে গা ধুই আৰু পানী খাই মনিয়ে পূৰ্বৰূপ ঘূৰাই পায়। তেখেতৰ নামৰ পৰাই এই আশ্ৰমৰ নাম বশিষ্ঠাশ্ৰম হয়।&lt;ref name=&quot;ইয়েৰ&quot;&gt;{{cite book | title=Master অসম ইয়েৰ বুক ২০১৬ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=শান্তনু কৌশিক বৰুৱা | authorlink=ঐতিহ্যপূৰ্ণ কীৰ্তিচিহ্ন, ভৱন আদি | year=২০১৬ | pages=৪৮২-৪৮৩}}&lt;/ref&gt;

আহোম ৰজা ৰাজেশ্বৰ সিংহই এই স্থানতে ১৭৫১-১৭৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ সময়চোৱাত এক শিৱ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱায় আৰু আশ্ৰমলৈ ৮৩৫ বিঘা মাটি দান দিয়ে।

==অৱস্থান==
বশিষ্ঠাশ্ৰম গুৱাহাটী মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ আঁতৰত অৱস্থিত। বেলতলা-বশিষ্ঠ পথেৰে গড়ভঙ্গা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল পাৰ হৈ এই আশ্ৰম পোৱা যায়। আশ্ৰমত পোনতে এটা শিৱ মন্দিৰ আছে আৰু কাষতে এটা [[গণেশ]] মন্দিৰ আছে। আশ্ৰমৰ কাষেৰে 'গংগা' নামৰ জুৰি বৈ গৈছে। বশিষ্ঠই তপস্যাস্থল বুলি বিশ্বাস কৰা গুহা এটা আশ্ৰমৰ পাঁচ কিলোমিটাৰমান ভিতৰলৈ আছে।&lt;ref name=&quot;journal&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.assamjournal.com/2011/11/basistha-temple-in-guwahati-how-to.html | title=Basistha Temple in Guwahati | publisher=Assam Journal | accessdate=15 January 2016 | author=Prashanta | archivedate=30 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330102230/http://www.assamjournal.com/2011/11/basistha-temple-in-guwahati-how-to.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]]</text>
      <sha1>ky3jee2ulmew60sbga4gmsekoacfc5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>লংকেশ্বৰ দেৱালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41547</id>
    <revision>
      <id>636010</id>
      <parentid>416242</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4503" sha1="c7eoyo4xd6c67i2vks1ntt649apqskj" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
|name=লংকেশ্বৰ দেৱালয়
|image= Lankeshwar Temple, Guwahati.jpg
|deity=[[শিৱ]]
|caption= লংকেশ্বৰ দেৱালয়
|location=[[গুৱাহাটী]]
|state=[[অসম]]
}}
'''লংকেশ্বৰ দেৱালয়''' ({{lang-en| Lankeshwar Temple}}) [[কামৰূপ জিলা]]ত অৱস্থিত অসমৰ অন্যতম এক শিৱ উপাসনাৰ থলী। [[গুৱাহাটী]] মহানগৰীৰ জালুকবাৰীৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিল’মিটাৰ পশ্চিমত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষতে [[মন্দিৰ]]টোৰ অৱস্থিতি। জালুকবাৰী পাহাৰত অৱস্থিত মন্দিৰটোৰ নামেৰেই ঠাইখনৰ নামো লংকেশ্বৰ হৈছে। মূল শিৱ মন্দিৰৰ লগতে এটি গণেশ মন্দিৰ আৰু শনি মন্দিৰ আছে। মন্দিৰৰ প্ৰৱেশ তোৰণৰ গাতে লাগি আছে গণেশ মন্দিৰটো। তাৰ পৰা কিছু ওপৰত শনি মন্দিৰ আৰু টিলাৰ একেবাৰে শিখৰত শিৱ মন্দিৰ। পশ্চিম গুৱাহাটী, পাণ্ডু, পলাশবাৰী, ছয়গাঁও আদি ঠাইৰ লোক আহি দৈনিক মন্দিৰটোত পূজা অৰ্চনা কৰেহি। তদুপৰি [[শিৱৰাত্ৰি]] আৰু গণেশ চতুৰ্থী মহা ধুমধামেৰে মন্দিৰ প্ৰাঙ্গনত উদযাপন কৰা হয়। শিৱ ৰাত্ৰিৰ দিনা লংকেশ্বৰ মন্দিৰত বিশাল মেলা বহে।&lt;ref&gt; শিৱ, ড° নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ &lt;/ref&gt;

==মন্দিৰ বিজড়িত প্ৰবাদ==
লংকেশ্বৰ মন্দিৰৰ লগত জড়িত যথেষ্ট সংখ্যক কিংবদন্তি অঞ্চলটোৰ ৰাইজৰ মাজত প্ৰচলিত। প্ৰবাদ অনুসৰি মহাদেৱে এই অঞ্চলটোত নিজ বেশ ধৰি ৰাতি বিচৰণ কৰি চুৰি আদি অপকাৰ্যৰ পৰা ৰাইজক ৰক্ষা কৰি আহিছিল। এই কথাত দুষ্ট লোকৰ কাৰ্যত ব্যাঘাত জন্মাত তেওঁৰ গাত মদ ধালি দিয়াত মহাদেৱে শৈল ৰূপ ধাৰণ কৰে। মূল শিৱ মন্দিৰত এই শৈল ৰূপী শিৱৰে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। লংকেশ্বৰ শিলৰ পৰিধি প্ৰায় আঢ়ৈকুৰি হাত আৰু উচ্চতা প্ৰায় কুৰি হাত। এই শিলৰ ওচৰতে নাৱৰ আকৃতিৰ অন্য এক ডাঙৰ শিল আৰু শিৱৰ ভাং খুন্দা খুবলি বুলি কথিত আন এটি শিল আছে। পাহাৰ শিখৰত এই শিলক আধাৰ কৰি মূল মন্দিৰটো সুন্দৰকৈ গঢ়ি তোলা হৈছে। তাৰ লগতে গনেশ মন্দিৰত গনেশ দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ লগতে তেওঁৰ পত্নী বুদ্ধি সিদ্ধিৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে। শনি মন্দিৰত শনি দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ লগতে মন্দিৰৰ চৌদিশৰ বেৰত নৱ গ্ৰহৰ মূৰ্তি খোদিত কৰা আছে/আজাৰাৰ মানুহ বোৰ ওৱ পুজা ক্ওৰিব আহে,।&lt;ref&gt; পৱিত্ৰ অসম &lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>c7eoyo4xd6c67i2vks1ntt649apqskj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শুক্ৰেশ্বৰ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42925</id>
    <revision>
      <id>636017</id>
      <parentid>201518</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="936yuu5qdwszuwy3qanwz7vj7oijp5g" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
| name               = শুক্ৰেশ্বৰ মন্দিৰ
| image              = Steps leading to Sukreswar temple.jpg
| alt          = 
| caption            = 
| pushpin_map        = &lt;!-- India Assam#India --&gt;
| map_caption        = Location in Assam
| latd =  | latm =  | lats = | latNS = 
| longd =  | longm =  | longs = | longEW = 
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        = 
| proper_name        = শুক্ৰেশ্বৰ মন্দিৰ
| devanagari         = 
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = 
| marathi            = 
| bengali            = 
| country            = [[ভাৰত]]
| state              = [[অসম]]
| district           = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ]]
| location           = [[গুৱাহাটী]]
| elevation_m        = 
| primary_deity      = [[শিৱ]]
| important_festivals= 
| architecture       = 
| number_of_temples  = 
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = [[প্ৰমত্ত সিংহ]]
| website            = 
}}

'''শুক্ৰেশ্বৰ মন্দিৰ''' হ'ল [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ জিলা]]ত অৱস্থিত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শিৱ মন্দিৰ। আহোম ৰজা [[প্ৰমত্ত সিংহ]]ই ১৭৪৪ চনত শুক্ৰেশ্বৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। গুৱাহাটী মহানগৰীৰ পাণবজাৰ নামে ঠাইত মহাবাহু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ দক্ষিণ পাৰে থকা শুক্ৰেশ্বৰ বা ইটাখুলি পাহাৰত [[মন্দিৰ]]টো অৱস্থিত।

==লগতে চাওক==
* [[লংকেশ্বৰ দেৱালয়]]
* [[বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}
* Baruah, S.L., ''Last Days of Ahom Monarchy—A History of Assam from 1769 to 1826'', 1993
* Barpujari, H.K., ''The Comprehensive History of Assam'', p.&amp;nbsp;220, Volume Three, From Thirteenth Century A.D. to the Treaty of Yandabo (1826); Publication Board Assam, Guwahati-781 021.

==বাহ্যিক সংযোগ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>936yuu5qdwszuwy3qanwz7vj7oijp5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মুমিন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43012</id>
    <revision>
      <id>636122</id>
      <parentid>170384</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="cub7qopcjan7hu5pl0gq73oahc3ibka" xml:space="preserve">{{ইছলাম}}
'''মুমিন''' এটা [[আৰবী]] শব্দ, যিটো মূলত আৰবী [[ঈমান]] শব্দটোৰ পৰা আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Meaning of Mu'min|url=http://www.qtafsir.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=371|work=QTafsir.com|accessdate=18 July 2013|archivedate=14 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514184827/http://www.qtafsir.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=371|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ৰ শাব্দিক অৰ্থ &quot;বিশ্বাসী&quot; আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা এজন কঠোৰভাৱে অনুগত মুছলিমক বুজোৱা হয়, যিটো অত্যন্ত দৃঢ়ভাবে ইছলামক নিজৰ অভ্যন্তৰৰ আৰু বাহিৰৰ সকলো কৰ্মকান্ডক ধাৰণ কৰে আৰু [[আল্লাহ|আল্লাহ তাআলা]]ৰ ইচ্ছাৰ ওচৰত নিজক পূৰ্ণভাবে সমৰ্পন কৰে। নাৰী মুমিনসকলৰ ক্ষেত্ৰত মুমিনা শব্দটো ব্যৱহৃত হয়।


==মুছলিমৰ সৈতে মুমিনৰ পাৰ্থক্য== 
[[মুছলিম]] হ'ল সেইজন, যিজনে [[ইছলাম]] ধৰ্মক নিজৰ ধৰ্ম বুলি বিশ্বাস আৰু স্বীকাৰ কৰে। অন্যদিশে মুমিন হ'ল সেইজন, যিজনে [[ইছলাম]] ধৰ্মক নিজৰ ধৰ্ম বুলি বিশ্বাস আৰু স্বীকাথ কৰাৰ ওচৰা-ওচৰি সেয়া নিজৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত ধাৰণ কৰে আৰু লগতে কঠোৰভাৱে ইয়াৰ নিৰ্দেশাৱলী মানি চলে। অৰ্থাৎ, ক'ব পাৰা যায়, সকলো [[মুমিন]]য়েই [[মুছলিম]], কিন্তু সকলো [[মুছলিম]]য়েই মুমিন নহয়।&lt;ref&gt;{{cite book|author=J. I. Laliwala|title=Islamic Philosophy of Religion: Synthesis of Science Religion and Philosophy|url=http://books.google.com/books?id=I2Wz4HEoOgYC&amp;lpg=PA144&amp;dq=Mu'min%20believer&amp;pg=PA143#v=onepage&amp;q=Mu'min%20believer&amp;f=false|isbn=8176254762|page=143-4}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]]</text>
      <sha1>cub7qopcjan7hu5pl0gq73oahc3ibka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সদস্য:Kandarpajit Kallol</title>
    <ns>2</ns>
    <id>43099</id>
    <revision>
      <id>636007</id>
      <parentid>635280</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16656" sha1="dekyneiiwbbkgqm5osy51l2ga4swbtq" xml:space="preserve">&lt;!-- begin date code --&gt;
&lt;div style=&quot;border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:50&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:50&quot;&gt;{{CURRENTDAYNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: x-large; width: 50; &quot;&gt;{{CURRENTDAY}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 50; &quot;&gt; {{CURRENTMONTHNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;background: #aaaa; color: #000; &quot;&gt;&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;{{CURRENTTIME}}&lt;/font&gt; UTC&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- end date code --&gt;

&lt;div id=&quot;EnWpMpBook&quot; style=&quot;padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
{{Infobox user
|name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' &lt;/br&gt; [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]]
|image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb
|birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}}
|birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
|location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
|nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] 
| spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]
| children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]]
|occupation= 
|nick_name = 
|language= 
|university=
&lt;!-- CONTACT INFO --------------&gt;
| email = kallolkandarpajit@gmail.com }}
*[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৬৯২+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১০]=২৯০২)
* [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']]
*[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)''
*[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)''
* [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ''']
*[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য]
* [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট]
* [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি]
*[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ]
* [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল''']
* [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট''']
{{div col|2}}
* [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ''']
* [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট''']
{{div col end}}
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]]
----

==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ==
[[File:Barnstar mex gold.png|100px]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]]
[[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]]
* দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]]
[[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]]
* চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]]
[[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]]
* সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]]
[[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]]
* দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]]
[[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] 
* অক্লান্ত কৰ্মী পদক: 
**৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪
**[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]]
[[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]]
* ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]]
[[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]]
* পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: 
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]])
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]])
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]]
* নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: 
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) &lt;br/&gt;
***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners]
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) &lt;br/&gt;
***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)]
[[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]]
* চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫]
[[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] &lt;/br&gt;
*''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]''
**[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])''
[[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] &lt;/br&gt;
*''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]''
**[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])''
[[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]]
[[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]]
* এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]]
[[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]&lt;br/&gt;
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]]
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান]
* [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]]
* [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]]
----

==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ==
[[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']]
[[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']]
* ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,&lt;br/&gt; 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])''       
[[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। &lt;br/&gt;''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']]  
* [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] &lt;br/&gt; পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)''
[[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,&lt;br/&gt; ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]]
[[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌&lt;br/&gt; প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card&lt;br/&gt; 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])''
*[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card&lt;br/&gt; 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])''
[[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]]
----

==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ==
*[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬)
----

==মনৰ কথা==
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])''
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])''
----

[[শ্ৰেণী:User as]]
[[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]]
[[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]]</text>
      <sha1>dekyneiiwbbkgqm5osy51l2ga4swbtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মুকেশ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43980</id>
    <revision>
      <id>636119</id>
      <parentid>632164</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44042" sha1="44t7exbtctaoea6nb1c9nqutfvr0dat" xml:space="preserve">{{পোখালি}}{{Infobox person
| name = মুকেশ
| image = Mukesh Indian Singer.jpg
| image_size = 
| caption = মুকেশ, ১৯৭৫ চনত
| birth_name = মুকেশ চন্দ মাথুৰ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1923|7|22}} 
| birth_place = [[দিল্লী]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1976|8|27|1923|7|22}}
| death_place = ডেট্ৰয়েট, মিচিগান, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]
| nationality = [[ভাৰতীয়]]
| occupation = গায়ক
| years_active = ১৯৪০–১৯৭৬
| spouse = {{marriage|সাৰল ত্ৰিবেদী ৰাইচন্দ|1946}}
| other_names = সহস্ৰাব্দৰ কণ্ঠ, বিষাদৰ ৰজা (Tragedy King)
| children = ৫জন (নীতিন মুকেশ আৰু অন্য ৪ জন)
| relatives = নেইল নীতিন মুকেশ (নাতি)
| awards = {{plainlist|
* এবাৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]
* তিনিবাৰ &quot;বেংগল ফিল্ম জাৰ্ণেলিষ্টছ্ এছ’চিয়েশ্যন বঁটা&quot;
* চাৰিবাৰ &quot;ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী বঁটা&quot;
 }}
| signature = Mukesh Signature.svg
}}
'''মুকেশ চন্দ মাথুৰ''' ({{lang-mr|मुकेश}}; [[২২ জুলাই]], ১৯২৩ - [[২৭ আগষ্ট]], ১৯৭৬) এজন ভাৰতীয় হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ সঙ্গীত শিল্পী যি সংক্ষেপে '''মুকেশ''' নামেৰে পৰিচিত। হিন্দী চলচ্চিত্ৰত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে তেওঁ [[মহম্মদ ৰফি]], [[মান্না দে]] আৰু [[কিশোৰ কুমাৰ|কিশোৰ কুমাৰৰ]] দৰে একেশ্ৰেণীৰ গায়ক হিচাপে গণ্য হয়।&lt;ref&gt;{{cite book|title= Global Bollywood: Travels of Hindi Song and Dance |url= https://archive.org/details/globalbollywoodt0000unse |last= Gopal |first= Sangita |coauthor= Sujata Moorti |year= 2008 |publisher= University of Minnesota Press|isbn= 0-8166-4579-5 |page= [https://archive.org/details/globalbollywoodt0000unse/page/94 94]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Encyclopedia of Indian Cinema'' by Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen. Oxford University Press, 1994, page 169.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://doodles.google/doodle/mukeshs-93rd-birthday/ |title=Mukesh's 93rd Birthday|website=www.google.com|language=en|access-date=27 January 2018}}&lt;/ref&gt; তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ত অসংখ্যবাৰ মনোনয়ন পোৱাৰ লগতে ১৯৭৩ চনত মুক্তি পোৱা &quot;ৰজনীগন্ধা&quot; চলচ্চিত্ৰৰ &quot;কোই বাৰ য়ুহি দেখা হ্যায়&quot; গীতটোত কণ্ঠ দিয়াৰ বাবে পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। তেওঁ [[ৰাজ কাপুৰ]], [[মনোজ কুমাৰ]], ফিৰোজ খান, সুনীল দত্ত আৰু [[দিলীপ কুমাৰ]]ৰ কণ্ঠ দিয়াৰ বাবেও জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/mukesh-remembering-the-singer-with-the-midas-touch/story-kTGymf56kD6so2K4tL0dDO.html|title=Mukesh: Remembering the singer with the midas touch |author=Rohit Vats|website=[[Hindustan Times]]|date=27 August 2014|access-date=9 May 2018}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
মুকেশৰ জন্ম ১৯২৩ চনৰ ২২ জুলাই তাৰিখে [[দিল্লী]]ৰ এটা মাথুৰ কায়স্থ পৰিয়ালত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Abdul Jamil Khan |title=Urdu/Hindi: An Artificial Divide: African Heritage, Mesopotamian Roots, Indian Culture &amp; Britiah Colonialism |url=https://books.google.com/books?id=nH1HBxdA1UIC&amp;pg=PA316 |year=2006 |publisher=Algora Publishing |isbn=978-0-87586-438-9 |pages=316–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sIsBeVv1qDE&amp;t=884 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/sIsBeVv1qDE| archive-date=12 December 2021 |url-status=live|title=Exclusive : Neil Nitin Mukesh &amp; Nitin Mukesh In Conversation With Karan Thapar|website=[[YouTube]] |date=23 October 2016}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karki |first1=Tripti |date=22 July 2017 |title=Mukesh birthday special: 5 soulful songs of the Man with the Golden Voice |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-mukesh-birthday-special-soulful-songs-man-with-the-golden-voice-latest-breaking-news-today-392644 |work=India TV News |access-date=11 December 2023}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পিতৃ আছিল জোৰাৱৰ চন্দ মাথুৰ, এগৰাকী অভিযন্তা, আৰু মাতৃ আছিল চন্দ্ৰাণী মাথুৰ। মুকেশ দহজন ভাই-ভনীৰ মাজত ষষ্ঠজন আছিল। তেওঁৰ ভনী সুন্দৰ প্যাৰীক সংগীত শিকাবলৈ যোৱা সংগীত শিক্ষকে মুকেশক কাষৰ কোঠাৰ পৰা শুনি থকা অৱস্থাত দেখিবলৈ পাই তেওঁকো শিকাবলৈ আৰম্ভ কৰে। মুকেশে দশম শ্ৰেণীৰ পিছতে বিদ্যালয় এৰি দিয়ে আৰু অলপ সময়ৰ বাবে সাৰ্বজনিক কামকাজ বিভাগত কাম কৰে। দিল্লীত কাম কৰি থাকোঁতে তেওঁ নিজৰ কণ্ঠ ৰেকৰ্ড কৰাৰ জৰিয়তে সংগীতৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আৰু দক্ষতা বিকাশ ঘটায়, লগতে বাদ্যযন্ত্ৰ বজাতো অভ্যাস কৰে।&lt;ref name=&quot;MM&quot;&gt;{{cite news |last1=Chobey |first1=Ankita |title=8 Life Facts about Bollywood's Golden Voice Mukesh on his Bi |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/8-life-facts-about-bollywoods-golden-voice-mukesh-on-his-birth-anniversary/articleshow/53338576.cms |access-date=10 March 2019 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=22 July 2016 |archivedate=4 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804040413/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/8-life-facts-about-bollywoods-golden-voice-mukesh-on-his-birth-anniversary/articleshow/53338576.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== সংগীত জীৱন ==
মুকেশৰ কণ্ঠ প্ৰথমবাৰৰ বাবে লক্ষ্য কৰিছিল তেওঁৰ দূৰ আত্মীয় মোতিলালে, যেতিয়া মুকেশে তেওঁৰ ভনীৰ বিয়াত গান গাইছিল। মোতিলালে মুকেশক [[বম্বে]] লৈ গৈ পণ্ডিত জগন্নাথ প্ৰসাদৰ ওচৰত সংগীত শিক্ষা দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত মুকেশক হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''নিৰ্দোষ'' (১৯৪১)ৰ বাবে অভিনেতা-গায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ''নিৰ্দোষ'' ছবিখনত অভিনেতা-গায়ক হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম গান আছিল &quot;দিল হি বুঝা হুয়া হো তো&quot;, যি নীলকণ্ঠ তিৱাৰীয়ে লিখিছিল। ১৯৪৫ চনৰ ''পেহলি নজৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ বাবে মোতিলালৰ ওপৰত গোৱা &quot;দিল জলতা হে তো জলনে দে&quot; গানটো আছিল তেওঁৰ প্লেবেক গায়ক হিচাপে প্ৰথম জনপ্ৰিয় গান, যাৰ সুৰ কৰিছিল অনিল বিশ্বাসে আৰু গানৰ কলি আছিল আঃ সিতাপুৰীৰ। 

মুকেশ কে. এল. ছেইগলৰ ডাঙৰ অনুৰাগী আছিল, আৰু নিজৰ আৰম্ভণিৰ দিনত তেওঁ ছেইগলক অনুকৰণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/mukesh-remembering-the-singer-with-the-midas-touch/story-kTGymf56kD6so2K4tL0dDO.html|title=Mukesh: Remembering the singer with the midas touch|last=Vats|first=Rohit|date=27 August 2014|work=Hindustan Times|access-date=17 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/mukesh.html|title=Famous Indians – Mukesh|website=iloveindia.com|access-date=17 March 2016|archivedate=1 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701182416/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/mukesh.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এনে বুলি কোৱা হয় যে, যেতিয়া ছেইগলে &quot;দিল জলতা হে...&quot; গানটো শুনিছিল, তেওঁ কৈছিল, &quot;আশ্চৰ্য, এইটো মই গোৱা বুলি মনত পৰে নহয়।&quot; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

পাছত সংগীতকাৰ নৌসাদ আলিৰ সহায়ত মুকেশে নিজস্ব গায়কী শৈলী গঢ়ি তোলে। নউসাদে তেওঁৰ ছেইগল ধৰণৰ কণ্ঠৰ পৰা আঁতৰাই তেওঁৰ নিজৰ শৈলী বিকাশ ঘটাবলৈ সহায় কৰিছিল। নউসাদে তেওঁক ''আন্দাজ'' ছবিত গান গোৱাৰ সুযোগ দিছিল। আৰম্ভণিত মুকেশ [[দিলীপ কুমাৰ]]ৰ প্লেবেক কণ্ঠ আছিল আৰু [[মহম্মদ ৰফি]] আছিল [[ৰাজ কাপুৰ]]ৰ বাবে। মুকেশে নৌসাদৰ সৈতে ''অনোখি আদা'' (১৯৪৮), ''মেলা'' (১৯৪৮), আৰু ''আন্দাজ'' (১৯৪৯)-ত বহু জনপ্ৰিয় গান গাইছিল। অন্যান্য সংগীতকাৰ যেনে অনিল বিশ্বাস, শংকৰ-জয়কিশন, আৰু [[সলিল চৌধুৰী]]ে তেওঁৰ কণ্ঠত দিলীপ কুমাৰৰ বাবে বহুজনপ্ৰিয় গান ৰেকৰ্ড কৰিছিল। পিছত দিলীপ কুমাৰে [[মহম্মদ ৰফি]]ক নিজৰ প্লেবেক কণ্ঠ হিচাপে বাছি লয় আৰু মুকেশ [[ৰাজ কাপুৰ]]ৰ প্লেবেক কণ্ঠ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। 

মুকেশে শংকৰ-জয়কিশনৰ সংগীতত সৰ্বাধিক ১৩৩টা গান গাইছিল, যাৰ পিছতেই কল্যাণজী-আনন্দজীৰ সংগীতত ৯৯টা গান আছিল। তেওঁ লাভ কৰা ৪টা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]ৰ ভিতৰত ৩টা শংকৰ-জয়কিশনৰ সংগীতৰ গানৰ বাবে আছিল। 

১৯৭৪ চনত মুকেশে ''ৰজনীগন্ধা'' (১৯৭৪) ছবিৰ &quot;কয়ি বাৰ য়ূহি দেখা হ্যায়&quot; গানৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ''অনাৰী'' (১৯৫৯)-ৰ &quot;সব কুছ শিখা হামনে&quot;, ''পহচান'' (১৯৭০)-ৰ &quot;সবসে বডা নাদান ৱহি হে&quot;, ''বেইমান'' (১৯৭২)-ৰ &quot;জয় বলো বেইমান কী&quot; আৰু ''কভী কভী'' (১৯৭৬)-ৰ &quot;কভী কভী মেৰে দিল মে&quot; গানসমূহৰ বাবে [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰিছিল। মুকেশে প্ৰায় ১,৩০০টা গান গাইছিল। এই সংখ্যা তেওঁৰ সমসাময়িক কিছুমান গায়কৰ তুলনাত কম হ’লেও, মুকেশে পৰিমাণৰ ওপৰত গুণমানক প্ৰাধান্য দিছিল। ১৯৭০ চনৰ দশকত তেওঁৰ গোৱা গানৰ সংখ্যা কম হোৱাৰ কাৰণ আছিল তেওঁৰ শৰীৰিক অসুস্থতা, বিশেষকৈ হৃদৰোগ।{{fact|date=August 2022}}

মুকেশে কল্যাণজী-আনন্দজীৰ সংগীতত বহু প্ৰসিদ্ধ গান গাইছিল। তেওঁ কল্যাণজী-আনন্দজীৰ সংগীতত &quot;নেয়না হে যাদু ভৰে...&quot; (''বেন্দাৰ্দ জামানা ক্যা জানে'', ১৯৫৮), &quot;ম্যায় হুঁ মস্ত মাদাৰী...&quot; (''মাদাৰী'', ১৯৫৯) পৰা &quot;চাহে আজ মুঝে নাপছন্দ কৰো&quot; (''দাৰিন্দা'', ১৯৭৭) পৰ্যন্ত বহু গান গাইছিল। ইয়াত &quot;ছালিয়া মেৰা নাম...&quot;, &quot;মেৰে টুটে হুয়ে দিল ছে...&quot;, &quot;ডুম ডুম দিগা দিগা&quot; (''ছালিয়া'', ১৯৫৯), &quot;মুঝকো ইস ৰাত কি তানহাই মে...&quot; (''দিল ভি তেৰা হম ভি তেৰে'', ১৯৬০), &quot;হম ছোড় চলে হ্যায় মেহফিল কো...&quot; (''জী চাহতা হে''), &quot;চল মেৰে দিল লেহৰাকে চল...&quot; (''ইশাৰা''), &quot;ধীৰে সে চলো...&quot; (''জোহাৰ মেহমুদ ইন গোয়া''), &quot;ম্যায় তো এক খ্বাব হুঁ...&quot;, &quot;চাঁদ ছি মেহবুবা হো...&quot; (''হিমালয় কি গোদ মে'', ১৯৬৫), &quot;ৱক্ত কৰতা জো ৱফা...&quot; (''দিল নে পুকাৰা''), &quot;দিৱানো সে য়ে মত পুচ্ছো...&quot; (''উপকাৰ''), &quot;খুশ ৰহো হৰ খুশি হে...&quot; (''সুহাগ ৰাত''), &quot;হমসফৰ অব য়ে সহৰ কট যায়েগা...&quot; (''জুৱাৰী''), &quot;চাঁদিৰ দিৱাৰ...&quot; আৰু &quot;লে চল লে চল মেৰে জিৱন সাথী...&quot; (''বিশ্বাস'', ১৯৬৯), &quot;কই জব তুম্‌হাৰা হৃদয় তোড় দে...&quot; (''পূৰ্ব ঔৰ পশ্চিম''), &quot;দৰ্পন কো দেখা়...&quot; (''উপাসনা''), &quot;জো তুমকো হো পছন্দ...&quot; (''সফৰ''), &quot;মুঝে নেহী পুছনি তুমসে বীতী বাতেঁ...&quot; (''অঞ্জান ৰাহেঁ'', ১৯৭০) আদি উল্লেখযোগ্য। 

তেওঁৰ কণ্ঠত গোৱা সকলো গানৰ ভিতৰত &quot;কহিঁ দূৰ জব দিন ঢল যায়&quot; (''আনন্দ'', ১৯৭১),&lt;ref&gt;{{YouTube|wTqcchaliaXRANkw|Kahin Door Jab Din Dhal Jaaye – Mukesh – Anand 1970 HD}}&lt;/ref&gt; &quot;এক প্যাৰ কা নগ্মা হে&quot; (''শোৰ'', ১৯৭২), &quot;ম্যেয়নে তেৰে লিয়ে হি সাত ৰং কে&quot; (''আনন্দ'', ১৯৭১), &quot;সব কুছ শিখা হামনে&quot; (''অনাৰী'', ১৯৫৯), &quot;জীনা এহাঁ মাৰনা এহাঁ&quot; আৰু &quot;কেহতা হে জোকাৰ&quot; (''মেৰা নাম জোকাৰ'', ১৯৭১) গানসমূহ বিশেষকৈ জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;Movie Madaari&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.moviemadaari.in/2016/07/mukesh-ki-kahaani-unsung-singing-legend-hindi-cinema/|title=Mukesh Ki Kahaani-Story of the most unsung singing legend of Hindi Cinema|last=Ganguly|first=Souvik|date=22 July 2016|website=Movie Madaari|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002011919/http://www.moviemadaari.in/2016/07/mukesh-ki-kahaani-unsung-singing-legend-hindi-cinema/|archive-date=2 October 2016|url-status=dead|access-date=20 May 2025|archivedate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002011919/http://www.moviemadaari.in/2016/07/mukesh-ki-kahaani-unsung-singing-legend-hindi-cinema/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ ১১০টা গান [[ৰাজ কাপুৰ]]ৰ বাবে, ৪৭টা গান [[মনোজ কুমাৰ]]ৰ বাবে আৰু ২০টা গান [[দিলীপ কুমাৰ]]ৰ বাবে গাইছিল।{{fact|date=August 2022}}

== অভিনেতা আৰু প্ৰযোজক হিচাপে ==
মুকেশে তেওঁৰ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰে ১৯৪১ চনত, ‘‘নিৰ্দোষ’’ নামৰ ছবিখনত অভিনেতা-গায়ক হিচাপে। এই চলচ্চিত্ৰত তেওঁৰ বিপৰীতে নলিনী জয়ৱন্ত আছিল। তেওঁৰ দ্বিতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল ‘‘আদাব অৰ্জ’’ (১৯৪৩)। মুকেশে ৰাজ কাপুৰৰ ১৯৫৩ চনৰ ‘‘আহ’’ নামৰ ছবিখনত অতিথি চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ১৯৫৩ চনত ‘‘মাশুকা’’ ছবিখনত ছুৰাইয়াৰ বিপৰীতে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ‘‘অনুৰাগ’’ (১৯৫৬) নামৰ ছবিখনত উষা কিৰণ আৰু মৃদুলা ৰাণীৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰাৰ লগতে তেওঁ এই ছবিখন সহ-প্ৰযোজক আৰু সুৰকাৰো আছিল। মুকেশে ‘‘মলহাৰ’’ (১৯৫১) নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰো প্ৰযোজনা কৰিছিল, য’ত অৰ্জুন আৰু শাম্মি কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰত আছিল।&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm0006715/bio মুকেশ], IMDb&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20030119104929/http://www.singermukesh.com/reellife.htm মুকেশৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ], singermukesh.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/features/cinema/blast-from-the-past-malhar-1951/article3257837.ece অতীতৰ পৰা – মলহাৰ (১৯৫১)], ''The Hindu'' (২৯ মাৰ্চ ২০১২)। ৬ নবেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে সংগৃহীত।&lt;/ref&gt;

== প্ৰশংসা ==
মুকেশ ভাৰতৰ প্ৰসিদ্ধ স্পিন বলাৰ ভগৱত চন্দ্ৰশেখৰৰ অতি প্ৰিয় গায়ক আছিল। কেতিয়াবা খেলৰ সময়ত যদি মুকেশৰ গানৰ ধ্বনি কাণত পৰিছিল, তেতিয়া চন্দ্ৰশেখৰে হাত জোকাৰি প্ৰতিক্ৰিয়া দিয়া মুহূৰ্তত সমগ্ৰ ৰঙালৈ উল্লাস বিয়পি পৰিছিল। [[সুনীল গাভাস্কাৰ]]ে লিখিছিল যে তেওঁ কেতিয়াবা চন্দ্ৰশেখৰক উৎসাহিত কৰিবলৈ নিজেও মুকেশৰ গান গুণগুণাইছিল। চন্দ্ৰশেখৰৰ এই সংগীত প্ৰেমে দলৰ অন্য সদস্য কিৰমাণী, গুণ্ডাপ্পা বিশ্বনাথ আৰু কিছুমান সাংবাদিককো প্ৰভাৱিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Suresh Menon&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thecricketmonthly.com/story/1125092/coffee-with-chandra | title=চান্দ্ৰাৰ সৈতে কফি | publisher=[[ESPN Cricinfo]] | work=The Cricket Monthly | date=৬ নৱেম্বৰ ২০১৭ | access-date=৭ নৱেম্বৰ ২০১৭ | author=সুৰেশ মেনন}}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত গুগলে মুকেশৰ ৯৩সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষে তেওঁক সন্মান জনাই ডুডল প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=আৰ. |first=মীনাক্ষী |date=২২ জুলাই ২০১৬ |title=গুগলে মুকেশৰ ৯৩তম জন্মদিন উদযাপন কৰিলে |url=https://www.thehindu.com/entertainment/google-celebrates-mukesh-mathur-93rd-birth-anniversary/article61794035.ece |work=The Hindu |access-date=৩০ জানুৱাৰী ২০২৫}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=সেইন |first=মানীষ |date=২২ জুলাই ২০১৬ |title=গুগল ডুডলে মুকেশৰ জন্মদিন উদযাপন |url=https://www.indiatoday.in/technology/news/story/google-doodle-celebrates-mukeshs-93rd-birthday-330657-2016-07-22 |magazine=India Today |access-date=৩০ জানুৱাৰী ২০২৫}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে তেওঁৰ ১০০সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকীত মুকেশক উচ্ছিত কৰিবলৈ এখন স্মাৰক ডাকটিকট প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=প্ৰখ্যাত গায়ক মুকেশৰ ১০০সংখ্যক জন্মদিনত চৰকাৰৰ স্মাৰক ডাকটিকট |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/government-issues-commemorative-stamp-in-honour-of-legendary-singer-mukesh-on-his-100th-birth-anniversary/cid/2036125 |access-date=৬ আগষ্ট ২০২৪ |agency=The Telegraph |date=২৫ জুলাই ২০২৪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=১০০সংখ্যক জন্মদিনত মুকেশক সন্মান জনাই চৰকাৰৰ স্মাৰক ডাকটিকট |url=https://www.theweek.in/wire-updates/entertainment/2024/07/24/del92-singer-mukesh-stamp--rpt.html |access-date=৬ আগষ্ট ২০২৪ |agency=The Week |date=২৪ জুলাই ২০২৪}}&lt;/ref&gt;

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
মুকেশে ৰাজচন্দ্ৰ ত্ৰিবেদীৰ ধনী কন্যা সৰল ত্ৰিবেদীৰ সৈতে বিবাহ কৰে।&lt;ref name=&quot;MM&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=নিতিন মুকেশে তেওঁৰ পিতৃ মুকেশৰ জীয়াই থকা গীতিময় যাত্ৰাৰ কথা স্মৰণ কৰে! |url=https://www.filmfare.com/features/nitin-mukesh-looks-back-at-his-late-father-mukeshs-illustrious-journey-28972-1.html |access-date=২২ নৱেম্বৰ ২০২০ |work=Filmfare |date=২০ জুন ২০১৮ |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=মুকেশক স্মৰণ – সোণালী কণ্ঠৰ মানুহজন |url=https://www.mid-day.com/articles/remembering-mukesh-the-man-with-the-golden-voice/15558173 |access-date=২২ নৱেম্বৰ ২০২০ |work=Mid Day |date=২২ জুলাই ২০১৬ |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ঘৰত থাকিবলৈ কোনো উপযুক্ত ঠাই নথকা, অনিয়মিত উপাৰ্জন, আৰু তেতিয়াৰ ভাৰতত চলচ্চিত্ৰৰ গায়কক 'অনৈতিক' পেচা হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছিল, এই সকলো কাৰণতে সৰলৰ পিতাৰ সন্মতি লাভ কৰা নাছিল। ফলস্বৰূপে, মুকেশ আৰু সৰলে পলাই গৈ বিবাহ কৰাত বাধ্য হয়। তেওঁলোকে ১৯৪৬ চনৰ ২২ জুলাই, মুকেশৰ ২৩তম জন্মদিনত কান্দিভলীৰ এখন মন্দিৰত বিবাহ কৰে, য'ত অভিনেতা মোতিলালৰ সহায় আৰু আৰ. ডি. মাথুৰৰ বাসভৱনৰ পৰা এই বিবাহ সম্পন্ন হয়। সেই সময়ত বহুতেই অশুভ ভবিষ্যৎবাণী কৰিছিল, বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথা ক'লে, কিন্তু দুখ-দুৰ্দিন পাৰ হৈ দুয়োয়ে ১৯৭৬ চনৰ ২২ জুলাই তাৰিখে তেওঁলোকৰ ৩০সংখ্যক বিবাহ বাৰ্ষিকী উদযাপন কৰে, যাৰ চাৰিদিন পাছতে মুকেশ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰিছিল। এই দম্পতীত পাঞ্চটা সন্তান আছিল – ৰীতা, গায়ক নিতিন, নলিনী (মৃত্যু: ১৯৭৮), মোহনিশ আৰু নম্ৰতা (আম্ৰিতা)। অভিনেতা নীল নিতিন মুকেশ মুকেশৰ নাতি (নিতিনৰ পুত্ৰ)।&lt;ref name=&quot;MM&quot;/&gt;

== মৃত্যু ==
মুকেশৰ মৃত্যু হয় ১৯৭৬ চনৰ ২৭ আগষ্ট তাৰিখে ডেট্ৰইট, মিচিগান, আমেৰিকাত হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ। তেওঁ তাত এটা সংগীত অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title='আৱাৰা হুঁ' গীতৰ গায়ক মুকেশ চন্দ মথুৰক স্মৰণ, তেওঁৰ জীৱনৰ কিছুমান তথ্য |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/mukesh-chand-mathur-337486-2016-08-27 |magazine=India Today |date=২৭ আগষ্ট ২০১৬ |access-date=৩০ জানুৱাৰী ২০২৫}}&lt;/ref&gt; সেই পুৱাই তেওঁ শোৱাৰ পৰা উঠি গা ধুবলৈ গৈছিল, আৰু ওলাই আহি বুকুৰ বিষৰ কথা কৈছিল। তেওঁক তৎক্ষণাত চিকিৎসালয় লৈ যোৱা হৈছিল, কিন্তু তেওঁক মৃত ঘোষণা কৰা হয়। অনুষ্ঠানৰ বাকী অংশটো [[লতা মংগেশকাৰ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ নিতিন মুকেশে সম্পন্ন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Iyer |first=Meena |date=১৬ জুলাই ২০২৩ |title=কিয় মুকেশ এতিয়াও জনপ্ৰিয়? |url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/mukeshs-legacy-lives-on-world-concerts-to-celebrate-birth-centenary-of-iconic-bollywood-singer-101689448188069.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20241216112040/https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/mukeshs-legacy-lives-on-world-concerts-to-celebrate-birth-centenary-of-iconic-bollywood-singer-101689448188069.html |archive-date=১৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪ |work=Hindustan Times |access-date=৩০ জানুৱাৰী ২০২৫}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|date=February 2012}} তেওঁৰ মৃতদেহ লতা মংগেশকাৰে ভাৰতলৈ অনাইছিল, য'ত চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বহুজন অভিনেতা, কলাকাৰ আৰু অনুৰাগীৰ উপস্থিতিত এক বিশাল শৱদাহ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।{{Citation needed|date=January 2025}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই অভিনেতা [[ৰাজ কাপুৰ]]ে কন্দি উঠিছিল আৰু কৈছিল, &quot;মোৰ মাত হেৰাল&quot; – যিটো কথা মুকেশৰ কণ্ঠৰ সৈতে ৰাজ কাপুৰৰ চলচ্চিত্ৰৰ অতি জনপ্ৰিয় গানসমূহৰ গভীৰ সংযোগৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chhibber |first=Maneesh |date=২৭ আগষ্ট ২০১৮ |title=মুকেশ: এটা অনভ্যাসযুক্ত কণ্ঠ যি আপোনাৰ জীৱন বুজাবলৈ বাধ্য কৰিছিল |url=https://theprint.in/feature/mukesh-the-untrained-voice-that-made-you-wonder-if-your-life-was-well-lived/105786/ |work=ThePrint |access-date=৩০ জানুৱাৰী ২০২৫ }}&lt;/ref&gt;

মুকেশৰ মৃত্যুৰ পাছত, তেওঁৰ যিসকল গীত তেতিয়ালৈকে মুক্তি পোৱা নাছিল, সেইবোৰ ১৯৭৭ চনত ''ধৰ্ম বীৰ'', ''অমৰ আকবৰ এন্থনী'', ''খেল খেলাড়ি কা'', ''দাৰিন্দা'' আৰু ''চান্দী সোণা'' আদি চলচ্চিত্ৰত মুক্তি দিয়া হয়। ১৯৭৮ চনতো মুকেশৰ গীত থকা ''আহুতি'', ''পৰমাত্মা'', ''তুমহাৰী কসম'' আৰু ''সত্যম শিৱম সুন্দৰম'' আদি ছবিৰ মুক্তিৰে তেওঁৰ কণ্ঠ বজাই ৰখা হয়। ''সত্যম শিৱম সুন্দৰম'' ছবিত মুকেশে তেওঁৰ অন্তিম চলচ্চিত্ৰ সংগীত ‘‘চঞ্চল শীতল নিৰ্মল কোমল’’ [[শশী কাপুৰ]]ৰ বাবে গাইছিল। ১৯৮০ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, মুকেশৰ কণ্ঠত বহু চলচ্চিত্ৰ মুক্তি পায়, যেনে: ''শয়তান মুজাৰিম'', ''প্ৰেমিকা'', ''পাথৰ সে টকৰ'' (১৯৮০), ''সাঁঝ কি বেলা'', ''মৈলা আঁচল'' (১৯৮১), ''আৰোহী'' (১৯৮২), ''চোৰ মণ্ডলী'' (১৯৮৩), ''নিৰ্লজ্জ'' (১৯৮৫), ''লাভ এণ্ড গড'' (১৯৮৬), ''শুভ চিন্তক'' (১৯৮৯), আৰু তেওঁৰ শেষ জনা গীতযুক্ত চলচ্চিত্ৰ ''চান্দ গ্ৰহণ'' (১৯৯৭)।&lt;ref&gt;{{cite news |title=মুকেশক স্মৰণ |url=https://www.dawn.com/news/1203023 |access-date=৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ |work=DAWN.COM |date=২৭ আগষ্ট ২০১৫ |language=en}}&lt;/ref&gt;

== পুৰস্কাৰ ==
[[File:Mukesh 2016 postcard of India.jpg|thumb|ভাৰতৰ প্ৰসিদ্ধ গায়কসকলক উত্সৰ্গা কৰা ২০১৬ চনৰ এখন ডাকটিকত মুকেশ]]

=== ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ ===
* ১৯৭৪ – ''[[ৰাজনিগন্ধা]]'' চলচ্চিত্ৰৰ &quot;কাই বাৰ ইউঁহি দেখা হে&quot; গীতৰ বাবে [[শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ]]

=== ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ ===

==== বিজয়ী ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! বছৰ
! গীত
! চলচ্চিত্ৰ
! সংগীত পৰিচালক
! গীতিকাৰ
|-
| ১৯৫৯
| &quot;সব কিছু শিখা হুমনে&quot;
| ''আনাৰী''
| শংকৰ জয়কিশন
| শৈলেন্দ্ৰ
|-
| ১৯৭০
| &quot;সবচে বড় নাদান&quot;
| ''পহচান''
| শংকৰ জয়কিশন
| বাৰ্মা মালিক
|-
| ১৯৭২
| &quot;জয় বলো বেইমান কি&quot;
| ''বেইমান''
| শংকৰ জয়কিশন
| বাৰ্মা মালিক
|-
| ১৯৭৬
| &quot;কভি কভি মেৰে দিল মে&quot;
| ''কভি কভি''
| খাইয়াম
| সাহিৰ লুধিয়ানভী
|}

==== মনোনীত ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! বছৰ
! গীত
! চলচ্চিত্ৰ
! সংগীত পৰিচালক
! গীতিকাৰ
|-
| ১৯৬২
| &quot;হোঠোঁ পে সাচ্চাই ৰেহতি হে&quot;
| যিস দেশ মে গঙ্গা বহতি হে
| শংকৰ জয়কিশন
| শৈলেন্দ্ৰ
|-
| ১৯৬৫
| &quot;দোস্ত দোস্ত না ৰহা&quot;
| সঙ্গম
| শংকৰ জয়কিশন
| শৈলেন্দ্ৰ
|-
| ১৯৬৮
| &quot;সাৱন কা মাহিনা&quot;
| মিলন
| লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল
| [[আনন্দ বক্সী]]
|-
| ১৯৭১
| &quot;বস ইয়েহি অপৰাধ&quot;
| পহচান
| শংকৰ জয়কিশন
| নীৰজ
|-
| ১৯৭২
| &quot;জানে কহাঁ গয়ে ৱো দিন&quot;
| মেৰা নাম জোকাৰ
| শংকৰ জয়কিশন
| হাস্‌ৰত জয়পুৰী
|-
| ১৯৭২
| &quot;কহিঁ দূৰ জব দিন ঢল যায়ে&quot;
| আনন্দ
| [[সলিল চৌধুৰী]]
| যোগেশ
|-
| ১৯৭৩
| &quot;এক পেয়াৰ কা নগ্‌মা হে&quot;
| শোৰ
| লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল
| সন্তোষ আনন্দ
|-
| ১৯৭৫
| &quot;ম্যাঁ না ভুলুঙা&quot;
| ৰোটি কাপড়া অউৰ মকান
| লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল
| সন্তোষ আনন্দ
|-
| ১৯৭৭
| &quot;এক দিন বিক যায়েগা&quot;
| ধৰ্ম কৰ্ম
| [[আৰ. ডি. বৰ্মন]]
| মজৰুহ সুলতানপুৰী
|-
| ১৯৭৭
| &quot;ম্যাঁ পল দো পল কা সহায়ৰ হুঁ&quot;
| কভি কভি
| খাইয়াম
| সাহিৰ লুধিয়ানভী
|-
| ১৯৭৮
| &quot;সুহানি চান্দনি ৰাতেঁ&quot;
| মুক্তি
| [[আৰ. ডি. বৰ্মন]]
| [[আনন্দ বক্সী]]
|-
| ১৯৭৮
| &quot;চঞ্চল শীতল নিৰ্মল কোমল&quot;
| সত্যম শিৱম সুন্দৰম
| লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল
| [[আনন্দ বক্সী]]
|}

=== বেংগল ফিল্ম জাৰ্নেলিষ্টছ’ এছ’চিয়েচন পুৰস্কাৰ ===
'''বিজয়ী'''
* ১৯৬৭ – ''তিসৰি কসম'' চলচ্চিত্ৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071228025258/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196730.htm ৩০তম বাৰ্ষিক BFJA পুৰস্কাৰ]. bfjaawards.com&lt;/ref&gt;
* ১৯৬৮ – ''মিলন'' চলচ্চিত্ৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100108050315/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196831.htm ৩১তম বাৰ্ষিক BFJA পুৰস্কাৰ]. bfjaawards.com&lt;/ref&gt;
* ১৯৭০ – ''সৰস্বতীচন্দ্ৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071223011312/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197033.htm ৩৩তম বাৰ্ষিক BFJA পুৰস্কাৰ]. bfjaawards.com&lt;/ref&gt;

== চলচ্চিত্ৰত অংশগ্ৰহণ ==

'''অভিনেতা হিচাপে:'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! চলচ্চিত্ৰ!! বছৰ
|-
| নিৰ্দোষ ||১৯৪১
|-
| আদাব আৰ্জ ||১৯৪৩
|-
| আহ || rowspan=&quot;2&quot; |১৯৫৩
|-
| মাশুকা 
|-
| অনুৰাগ ||১৯৫৬
|}

'''গায়ক হিচাপে:''' 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! চলচ্চিত্ৰ!! বছৰ
|-
| নিৰ্দোষ ||১৯৪১
|-
| পেহলি নজৰ ||১৯৪৫
|-
| মেলা ||১৯৪৮
|-
| আগ ||১৯৪৮
|-
| সুহাগ ৰাত ||১৯৪৮
|-
| বিদ্যা ||১৯৪৮
|-
| অনোখি আদা ||১৯৪৮
|-
| আন্দাজ ||১৯৪৯
|-
| বৰসাত ||১৯৪৯
|-
| আৱাৰা ||১৯৫১
|-
| শীশম ||১৯৫২
|-
| আহ ||১৯৫৩
|-
| শ্ৰী ৪২০ ||১৯৫৫
|-
| অনুৰাগ ||১৯৫৬
|-
| পৰ্বাৰিশ ||১৯৫৮
|-
| ফিৰ সুবাহ হোয়ী ||১৯৫৮
|-
| ইহুদি ||১৯৫৮
|-
| আনাৰি ||১৯৫৯
|-
| যিস দেশ মে গঙ্গা বহতী হে ||১৯৬১
|-
| ছালিয়া ||১৯৬০
|-
| বোম্বাই কা বাবু ||১৯৬০
|-
| হুম হিন্দুস্তানি ||১৯৬০
|-
| বাঞ্জাৰিন ||১৯৬০
|-
| মেৰা ঘৰ মেৰে বাচ্চে ||১৯৬০
|-
| ফুল বনেঙে অংগাৰে ||১৯৬৩
|-
| আশিক ||১৯৬২
|-
| ৰাজনীগন্ধা ||১৯৭৪
|-
| এক দিল ছাও আফসানে ||১৯৬৩
|-
| দিল হি তো হে ||১৯৬৩
|-
| আকেলি মত যায়ো ||১৯৬৩
|-
| পৰাস্মণি ||১৯৬৩
|-
| জী চাহতা হে ||১৯৬৪
|-
| সঙ্গম ||১৯৬৪
|-
| ইশাৰা ||১৯৬৪
|-
| ছোটি ছোটি বাতেঁ ||১৯৬৫
|-
| হিমালয় কি গদ মেঁ ||১৯৬৫
|-
| লাল বংলা ||১৯৬৬
|-
| তিসৰী কসম ||১৯৬৬
|-
| বুন্দ জো বন গয়ী মোতি ||১৯৬৭
|-
| গুনাহোঁ কা দেৱতা ||১৯৬৭ 
|-
| ৰাত অউৰ দিন ||১৯৬৭
|-
| সাৰস্বতীচন্দ্ৰ ||১৯৬৮
|-
| সম্পৰ্ক ||১৯৬৯
|-
| বিশ্বাস ||১৯৬৯
|-
| হোলি আই ৰে ||১৯৭০
|-
| মেৰী নাম জোকাৰ ||১৯৭০
|-
| কাটী পটাং ||১৯৭১
|-
| আনন্দ ||১৯৭১
|-
| এক বাৰ মুছকুৰা দো ||১৯৭২
|-
| শোৰ ||১৯৭২
|-
| ৰুটি কাপৰা ঔৰ মাকান ||১৯৭৪
|-
| ধৰম কৰম ||১৯৭৫
|-
| সন্ন্যাসী ||১৯৭৫
|-
| দো জাসুস ||১৯৭৫
|-
| ধৰ্মাত্মা ||১৯৭৫
|-
| দস নম্বাৰী ||১৯৭৬
|-
| ছোটি সি বাত ||১৯৭৬
|-
| কভি কভি ||১৯৭৬
|-
| দৰিন্দা ||১৯৭৭
|-
| ধৰম বীৰ ||১৯৭৭
|-
| আমৰ, অকল বৰ এন্থনি ||১৯৭৭
|-
| সত্যম শিৱম সুন্দৰম ||১৯৭৮
|-
| মেৰে হুমসফৰ ||১৯৭০
|-
| দিওয়ানা ||১৯৬৭
|-
| অনোখি ৰাত ||১৯৬৮
|-
| আৰাউণ্ড দ্য ৱৰ্ল্ড ||১৯৬৭
|-
| বান্দিনী ||১৯৬৩
|-
| দেৱৰ ||১৯৬৬
|-
| দিল ভি তেৰা হুম ভি তেৰে ||১৯৬০
|-
| দুনিয়া না মানে ||১৯৫৯
|-
| এক ৰাত ||১৯৪২
|-
| ফৰ্জ ||১৯৬৭
|-
| মিলন ||১৯৬৭
|-
| ৰাণী ৰূপমতী ||১৯৫৭
|-
| সাথী ||১৯৬৮
|-
| সাবাক ||১৯৫০
|-
| সাৰংগা ||১৯৬১
|-
| সাসুৰাল ||১৯৬১
|-
| উপকাৰ ||১৯৬৭
|-
| বিশ্বাস ||১৯৬৯
|-
| ইহুদি ||১৯৫৮
|-
| বে-ইমান ||১৯৭২
|-
| পেহচান ||১৯৭০
|-
| অন্নদাতা ||১৯৭২
|}

== তথ্যসূত্ৰ == 
{{reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [http://www.SingerMukesh.com গায়কমুকেশ.কম - শিল্পী মুকেশক উছৰ্গা কৰা এটি ৱেব ছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205023545/http://singermukesh.com/ |date=2006-12-05 }}
* [http://www.SingerMukesh.com/Pankaj.htm পঙ্কজ দুভেদী - মুকেশ সম্পৰ্কে] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227212344/http://www.singermukesh.com/pankaj.htm |date=2014-12-27 }}
* {{IMDb name|id=0006715}}
* [http://cinepick.com/India/Mukesh.html Legends - মুকেশ]
* [http://www.nagarnews.com/freehindimusic/mukesh.htm অন-লাইনত মুকেশৰ গান] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219162439/http://www.nagarnews.com/freehindimusic/mukesh.htm |date=2014-02-19 }}

{{National Film Award Best Male Playback Singer}}
{{FilmfareAwardBestMaleSinger}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>44t7exbtctaoea6nb1c9nqutfvr0dat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চুতুফা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44143</id>
    <revision>
      <id>636158</id>
      <parentid>635733</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ successful expedition</comment>
      <origin>636158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20983" sha1="swi8qt7e2tecdqaped9jmy23qjdkv76" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা&lt;br&gt;𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰদ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}}
'''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰপৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}&lt;/ref&gt; ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেওঁক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰপৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king...&quot;{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}&lt;/ref&gt; চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিচাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে সফল ভাৱে বিজয় অভিযান চলাইছিল।&lt;ref&gt;&quot;..his firstmission was against the 
Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha..&quot;{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Deepak |first1=Pradeep Kumar |last2=Bhattacharya |first2=Ruma |last3=Sharma |first3=Aditi |last4=Jindal |first4=Paulomi M. |title=History of Tripura and Assam |publisher=Vikas Publishing House |date=2017 |url=https://tripurauniv.ac.in/site/images/pdf/StudyMaterialsDetail/BA-4TH(History)-History%20of%20Tripura%20and%20Assam.pdf |page=64 |language=en |access-date=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;

==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ==
চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt; এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।&lt;ref&gt;বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink &amp; Co Calcutta page 81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55&lt;/ref&gt; কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰপৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink &amp; Co Calcutta page 81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55&lt;/ref&gt; এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। 

==শাসন গ্ৰহণ==
চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt; বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 
 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink &amp; Co Calcutta page 81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55&lt;/ref&gt; এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। 

==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা==
বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰপৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, &quot;Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, SK, &quot;Assam Buranji(SM), p. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt;

চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ ধৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিৱৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |date=1926 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/77 81] |quote=&quot;...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him...&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=&quot;...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king...&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Acharya1966&quot;&gt;{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}&lt;/ref&gt; বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল&lt;ref&gt;বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, SK, &quot;বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী&quot;,p.90&lt;/ref&gt;, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p.37&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Assam Buranji (SM), p.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, Golap Chandra,&quot;Ahom Buranji,p.49&lt;/ref&gt; ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ মতে, চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চফ্ৰাই নদীৰপৰা নাৱত তুলি ধৰি লৈ যায় আৰু পিছত তেওঁক হত্যা কৰায়।&lt;ref&gt;Bhuyan, S K, &quot;Deodhai Assam Buranji&quot;,p.11&lt;/ref&gt; চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।&lt;ref&gt;বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink &amp; Co Calcutta page 81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56&lt;/ref&gt; [[আহোম ভাষা]]ত লিখা &quot;আহোম বুৰঞ্জী&quot;ত &quot;চুতীয়া ৰজা&quot;ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি &quot;চুতীয়া লোক&quot;সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;Barua, Gopal Chandra, &quot;Ahom Buranji, p.48&lt;/ref&gt;

কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিতভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;Barua, Sarbeswar,&quot;Manideep&quot;(1965), p.300&lt;/ref&gt; স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপি এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই।&lt;ref&gt;{{harv|Barua|2007|page=118}}&lt;/ref&gt; চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰপৰা ১৩৮০ চনলৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।&lt;ref&gt;Barua, Gopal Chandra,&quot;Ahom Buranji&quot;,p.49, &quot;After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years.&quot;&lt;/ref&gt;

==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল==
চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।&lt;ref&gt;Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32&lt;/ref&gt; ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।&lt;ref&gt;Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink &amp; Co Calcutta page 81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56&lt;/ref&gt;

==টোকা==
{{reflist}}

==তথ্যসূত্ৰ==
*ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ
* বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati
* বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati
* Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink &amp; Co Calcutta
* {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}}

[[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]]</text>
      <sha1>swi8qt7e2tecdqaped9jmy23qjdkv76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্বাহিৰ শ্বেখ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52537</id>
    <revision>
      <id>636151</id>
      <parentid>417064</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12688" sha1="ei2cpo7sdlw9mvk0lbffo4k6nnbl0ue" xml:space="preserve">{{stub}}
{{Infobox person
| name = শ্বাহিৰ শ্বেখ
| image = Shaheer Sheikh and Hina Khan at Iconic Gold Awards 2021 (cropped).jpg
| caption = 
| native_name =
| native_name_lang = 
| birth_name = শ্বেখ শ্বাহিৰ নাৱাজ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsroompost.com/47149/dont-celebrate-birthday-shaheer-sheikh/|title=I don't celebrate my birthday: Shaheer Sheikh - NewsroomPost.com|work=NewsroomPost.com|accessdate=8 March 2016|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309015154/http://www.newsroompost.com/47149/dont-celebrate-birthday-shaheer-sheikh/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=birthday&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shaheer-Sheikh-wants-to-celebrate-his-birthday-with-his-brothers-Pandavas/articleshow/32691177.cms|title=Would love to celebrate my B'day with Pandavas: Shaheer Sheikh|work=The Times of India|accessdate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1984|3|26|df=yes}}
| birth_place = ভাদৰৱাহ, [[জম্মু আৰু কাশ্মিৰ]], [[ভাৰত]] &lt;ref name=&quot;DelhiHome&quot;&gt;{{cite web|url= http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Delhi-is-my-second-home-Shaheer-Sheikh/articleshow/45703948.cms |title= 
Delhi is my second home: Shaheer Sheikh |publisher= ''The Times of India'' |date=1 January 2015 |author=Monga, Anjali |accessdate=7 July 2015}}&lt;/ref&gt;
| nationality = [[ভাৰতীয়]]
| occupation = [[অভিনেতা]]&lt;br&gt;মডেল&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shaheer-Sheikh-mobbed-by-female-fans/articleshow/22508758.cms?|title=Shaheer Sheikh mobbed by female fans|work=The Times of India|accessdate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| years_active = ২০০৯–বৰ্তমান
}}
'''শ্বাহিৰ শ্বেখ''' (জন্ম 26 মাৰ্চ 1984) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা আৰু মডেল। তেওঁ অভিনেতা হোৱাৰ পূৰ্বে এজন উকিল আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় টেলিভিচন জগতত স্মৰণীয় চৰিত্ৰ ৰুপায়ন কৰাৰ বাবে বিখ্যাত ইয়াৰ ভিতৰত &lt;nowiki&gt;''কুচ্ ৰঙ্গ্ প্যাৰ কে এচে ভি''&lt;/nowiki&gt;ৰ দেব দিক্ষিত আৰু মহাভাৰতৰ অৰ্জুনৰ চৰিত্ৰ অন্যতম। 

== চলচ্চিত্ৰ তালিকা ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0; &quot;
! scope=&quot;col&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; |Title
! scope=&quot;col&quot; |Role
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Notes
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable” &quot; |{{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; scope=&quot;col&quot; |চলচ্চিত্ৰ
|-
|2015
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Turis Romantis|Turis Romantis]]''
|Azan Khan
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Indonesia|Indonesian film]]
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thejakartapost.com/news/2015/07/05/shaheer-sheikh-the-indian-sensation.html|title=Shaheer Sheikh: The Indian sensation|publisher=|accessdate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
! scope=&quot;row&quot; |''Maipa Deapati &amp; Datu Museng''
|Datu Museng
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhis-dev-aka-shaheen-sheikh-grabs-a-new-project/articleshow/57475505.cms|title=Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi's Dev aka Shaheer Sheikh grabs a new project - Times of India|publisher=|accessdate=5 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; scope=&quot;col&quot; |'''টেলিভিশন'''
|-
|2009-2010
! scope=&quot;row&quot; |''ক্যা মস্ত হ্যে লাইফ''
|বীৰ মেহৰা
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;kmhl&quot; /&gt;
|-
|2010...
! scope=&quot;row&quot; |''ঝাঞ্চী কি ৰাণী''
|নানা চাহেব
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;jkr&quot; /&gt;
|-
|2011
! scope=&quot;row&quot; |''বেষ্ট অফ্ লাক নিকী''
|ৰিতেশ
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;boln&quot; /&gt;
|-
|2011-2012
! scope=&quot;row&quot; |''নব্যা..নয়ে ধৰ্কন নয়ে চাৱাল''
|অনন্ত বাজপেয়ী
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Not-unhappy-with-show-going-off-air-Shaheer/articleshow/16336066.cms?|title=Not unhappy with show going off- air: Shaheer|work=The Times of India|accessdate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
! scope=&quot;row&quot; |''Diwali Rishton Ki Mithas''
|Host
|Television Special
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shah-Rukh-Khan-helps-Shaheer-woo-Kareena/articleshow/10402219.cms|title=Shah Rukh Khan helps Shaheer woo Kareena|work=The Times of India|accessdate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
! scope=&quot;row&quot; |''[[Teri Meri Love Stories]]''
|Nityanand Chaturvedi
|Episodic
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;tmls&quot; /&gt;
|-
|2013-2014
! scope=&quot;row&quot; |''মহাভাৰত''
|[[অৰ্জুন]]
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/I-let-go-of-a-few-lucrative-offers-to-play-Arjuns-role-Shaheer-Sheikh/articleshow/26583508.cms?|title=I let go of a few lucrative offers to play Arjun’s role: Shaheer Sheikh|work=The Times of India|accessdate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Panah Asmara Arjuna|Panah Asmara Arjuna]]''
|Arjuna
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/specials/mahabharat-takes-indonesia-by-storm-114121800426_1.html|title=Mahabharat takes Indonesia by storm|first=Pallavi|last=Aiyar|publisher=|accessdate=26 June 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Cinta di Langit Taj Mahal|Cinta di Langit Taj Mahal]]''
|Rehan Syahputra
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;cinta&quot; /&gt;
|-
|2015
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Cinta di Langit Taj Mahal|Cinta di Langit Taj Mahal 2]]''
|Rehan Syahputra/Revan
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;cinta&quot; /&gt;
|-
|2015
! scope=&quot;row&quot; |''[[Asia's Got Talent]]''
|Host
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Negative-roles-dont-come-naturally-to-me-Shaheer-Sheikh/articleshow/52281031.cms|title=Negative roles don't come naturally to me: Shaheer Sheikh|agency=[[Indo-Asian News Service|IANS]]|newspaper=[[The Times Of India]]|date=15 May 2016|accessdate=15 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
! scope=&quot;row&quot; |''Star Parivar Awards Red Carpet''
|Host
|With Akansha Singh
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot; /&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[Box Cricket League]]''
|প্ৰতিযোগী
|Team Chennai Swaggers
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://urbanasian.com/featured/2016/03/i-like-the-team-spirit-in-chennai-swaggers-shaheer-sheikh/|title=&quot;I like the team spirit in Chennai Swaggers&quot; – Shaheer Sheikh|work=UrbanAsian|accessdate=18 April 2016|archivedate=27 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427095241/http://urbanasian.com/featured/2016/03/i-like-the-team-spirit-in-chennai-swaggers-shaheer-sheikh/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016-2017
! scope=&quot;row&quot; |''কুছ ৰঙ্গ প্যাৰ কে এইচে ভি''
|দেৱ দিক্ষিত
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shaheer-Sheikh-People-generally-call-me-moody/articleshow/52222393.cms|title=Shaheer Sheikh: People generally call me moody|date=11 May 2016|work=The Times of India|accessdate=15 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Roro Jonggrang (sinetron)|Roro Jonggrang]]''
|Raden Petir
| rowspan=&quot;2&quot; |Episodic
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;roromalai&quot; /&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Malaikat Kecil Dari India|Malaikat Kecil Dari India]]''
|Salman
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;roromalai&quot; /&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''Namaku Yusuf''
|Yusuf
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.solopos.com/2016/06/27/kabar-artis-shooting-ftv-shaheer-sheikh-rampung-kapan-tayang-733012|title=KABAR ARTIS : Shooting FTV Shaheer Sheikh Rampung, Kapan Tayang?|first=Septina Arifiani-Solopos Digital|last=Media|publisher=|accessdate=5 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[Aladin &amp; Alakadam]]''
|Aladin/Ali Besar
| rowspan=&quot;4&quot; |Episodic
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://media.iyaa.com/article/2016/10/seru-shaheer-sheikh-jadi-aladin-juga-di-aladin-dan-alakadam-3532843.html|title=Seru, Shaheer Sheikh Jadi Aladin Juga di Aladin dan Alakadam|publisher=Media.iyaa.com|accessdate=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Jinny Oh Jinny Datang Lagi|Jinny Oh Jinny Datang Lagi]]''
|Prince Zamzaman
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://media.iyaa.com/article/2016/10/shaheer-sheikh-ikut-main-jinny-oh-jinny-datang-lagi-kok-malah-diprotes-3532095.html|title=Shaheer Sheikh Ikut Main Jinny Oh Jinny Datang Lagi, Kok Malah Diprotes?|publisher=Media.iyaa.com|accessdate=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Gara Gara Duyung|Gara Gara Duyung]]''
|Mr. Thakur
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://media.iyaa.com/article/2016/10/Foto-Bareng-Ravi-Bhatia-Shaheer-Sheikh-Juga-Main-di-Gara-Gara-Duyung-3533903.html|title=Foto Bareng Ravi Bhatia, Shaheer Sheikh Juga Main di Gara Gara Duyung?|publisher=Media.iyaa.com|accessdate=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[Tuyul &amp; Mba Yul Reborn]]''
|Rahul
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.an.tv/46a552300-waw-ada-shaheer-sheikh-di-tuyul-mba-yul-reborn|title=Waw, Ada Shaheer Sheikh di Tuyul &amp; Mba Yul Reborn|publisher=antv|accessdate=14 December 2016|archivedate=20 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220171405/http://www.an.tv/46a552300-waw-ada-shaheer-sheikh-di-tuyul-mba-yul-reborn|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-2018
! scope=&quot;row&quot; |''[[:id:Malaikat Tak Bersayap|Malaikat Tak Bersayap]]''
|Arya
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;http://www.ibtimes.co.in/this-what-kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-actor-shaheer-sheikh-will-play-his-next-show-744424&lt;/ref&gt;
|-
|2018-2019
! scope=&quot;row&quot; |''দাস্তান-এ-মোহব্বত: চেলিম অনাৰকলী''
|চেলিম
|
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-s-shaheer-sheikh-to-romance-this-actress-in-mughal-e-azam-remake-1293690-2018-07-23|title=Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi's Shaheer Sheikh to romance this actress in Mughal-e-Azam remake|date=23 July 2018|website=India Today|accessdate=7 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019–present
! scope=&quot;row&quot; |য়ে ৰিস্তে হ্যে প্যাৰ কে
|অবীৰ ৰাজবংস
|Spin-off from ''[[Yeh Rishta Kya Kehlata Hai]]''
| style=&quot;text-align:center; &quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yeh Rishtey Hain Pyaar Ke promo: Shivangi Joshi announces the title of Shaheer Sheikh and Rhea Sharma's show|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/yeh-rishtey-hai-pyaar-ke-promo-shivangi-joshi-announces-title-shaheer-sheikh-and-rhea-sharmas-show-440936|website=pinkvilla|access-date=2019-10-04|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327090404/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/yeh-rishtey-hai-pyaar-ke-promo-shivangi-joshi-announces-title-shaheer-sheikh-and-rhea-sharmas-show-440936|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Music videos ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0; &quot;
! scope=&quot;col&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; |Title
! scope=&quot;col&quot; |Role
! scope=&quot;col&quot; |Performer(s)
! scope=&quot;col&quot; |Album
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}}
|-
|2012
|তেৰি পলকে
|Unnamed
|[[A. M. Turaz]]
|''Ek Ladki Shabnami Jaisi''
| style=&quot;text-align: center; &quot; |&lt;ref name=&quot;terpal&quot;&gt;{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=1aeSd1WZPjo|title=Teri Palkey - Shaheer Shaikh &amp; Dona|date=17 May 2011|publisher=|accessdate=8 March 2016|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|ছ' ফিক্ৰ
|Unnamed
|Bishwajit Ghosh
|''Sau Fikr''
| style=&quot;text-align: center; &quot; |&lt;ref name=&quot;saufikr&quot;&gt;{{cite web|title=Latest Hindi Song Sau Fikr Sung By Bishwajit Ghosh|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/latest-hindi-song-sau-fikr-sung-by-bishwajit-ghosh/videoshow/67125524.cms}}&lt;/ref&gt;
|}

* 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ei2cpo7sdlw9mvk0lbffo4k6nnbl0ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সদস্য বাৰ্তা:KhiLanTzi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>52963</id>
    <revision>
      <id>636160</id>
      <parentid>625835</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karfai is a Bow, not a Cannon */ উত্তৰ</comment>
      <origin>636160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57004" sha1="atribqvghx8vqukhc4ykbz4vl9f47kz" xml:space="preserve">== The Wikipedia Asian Month 2023 Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}&quot; class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[File:2023_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|left|180px]]
{{Center|{{resize|150%|'''''Wikipedia Asian Month 2023 Barnstar'''''}}}}
&lt;div style=&quot;color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; &quot;&gt;

Dear {{ROOTPAGENAME}} :
:Congratulations! Thank you so much for participating in the Wikipedia Asian Month 2023. We are very grateful for your dedication to the Wikimedia movement and effort in promoting Asian content. Hope to see you again this year and celebrate the 10th year of Wikipedia Asian Month  together.  
   
:Sincerely, 

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color: #333333; text-align:right; font-size:120%; &quot;&gt;Wikipedia Asian Month International Team&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2023_Barnstar_MassMessage_Receiver_2&amp;oldid=26272593 --&gt;
==সতৰ্কতা==
[[বিদুৰভাই (চলচ্চিত্ৰ)]] প্ৰবন্ধত সম্পাদকে লগাই ৰখা জাননীখনকো উপেক্ষা কৰি আপুনি যি সম্পাদনা কৰি আছে, সেয়া সঠিক হোৱা নাই, এইক্ষেত্ৰত কিছু ধৈৰ্য ধৰিবলৈ আপোনাক সতৰ্ক কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:57, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

:[[En:template:Edit conflict|Template:Edit conflict]] সাঁচটো [[En: category:Inline talk templates|Category:Inline talk templates]] অন্তৰ্গত যাক প্ৰবন্ধত ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। সেয়েহে মই এয়া টাইপিংৰ ভুল (typing mistake) বুলি ভাবিছিলো। অৱশ্যে কোনো edit conflicts হোৱা নাছিল আৰু মোৰ সম্পাদনা হৈ গৈছে।[[En: category:Inline talk templates|Category:Inline talk templates]]  অনুসৰী ('''They should never be used in articles''') [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:20, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::&quot;অৱশ্যে কোনো edit conflicts হোৱা নাছিল আৰু মোৰ সম্পাদনা হৈ গৈছে।&quot; এই কথাখিনি গ্ৰহণযোগ্য নহয়, কাৰণ এয়া আপুনি সম্পাদনা কৰাৰ পৰৱৰ্তী ফলাফলহে, যিটো আগতিয়াকৈ ধাৰণা কৰা নাযায়। ইয়াৰোপৰি আনে লিখিথকা প্ৰবন্ধ এটাত কোনো সৌজন্যতা নেদেখুৱাই গুৰুত্বৰ সালসলনি কৰাটো উচিত নহয়। সাঁ‌চটোত অসমীয়াত লিখা কথাখিনিয়েই এই কথাটো বুজিবৰ বাবে যথেষ্ট। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 14:59, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত থকা Edit conflict সাঁচটো ইন-লাইন সাঁচ নহয়। এই সাঁচটোত এটা ৱাৰ্ণিং বক্স ওলাই আৰু তাত স্পষ্টকৈ সম্পাদনা নকৰিবৰ বাবে লিখি থোৱা আছে। এই সাঁচটো থকালৈকে অন্য সম্পাদকে সম্পাদনা কৰা অনুচিত আৰু সাঁচটো স্থাপন কৰি যদি দুসপ্তাহতকৈও অধিক সময় মূল সম্পাদকে কোনো সম্পাদনা নকৰে, তেতিয়া সাঁচটো অন্য সম্পাদকে আঁতৰাই দিব পাৰে। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 15:23, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] অসমীয়া ৱিকপিডিয়াত সাঁচটো update কৰাৰ প্ৰয়োজন। দুসপ্তাহতলৈকে সম্পাদনা নকৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়মৰ বিৰোধী। এই পুৰণি নিয়ম সমূহ শুধৰোৱা হৈছে।
:::* [[En:wikipedia:Ownership of content|Wikipedia:Ownership of content]] অনুসৰি ''কোনোৱেই বিষয়বস্তুৰ &quot;মালিক&quot; নহয় (ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ বা যিকোনো পৃষ্ঠাকে ধৰি)।  যদি আপুনি এটা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰে বা সম্পাদনা কৰে, তেন্তে অন্য সম্পাদকসকলে পৰিবৰ্তন কৰিব পাৰে, আৰু আপুনি তেওঁলোকক তেনে কৰাত বাধা দিব নোৱাৰে।  ইয়াৰ উপৰিও আপুনি তেওঁলোকৰ সম্পাদনাসমূহ কোনো কাৰণ নোহোৱাকৈ পুনৰ ঘূৰাই আনিব নালাগে।''
:::[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:25, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::মালিক বুলি কোনে কেতিয়া অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিবলৈ গৈছে? নতুন প্ৰৱন্ধ এটা সম্পাদিত অৱস্থাত থকা আৰু তাত এখন জাননী ওলমি থকা দেখিও কোনো আলোচনা আবিহনেই প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই পৰা ৱিকিৰ কোনটো নিয়মৰ ভিতৰত? স্থানীয় ৱিকিৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান নীতি শিথিল, যিহেতু সম্পাদকৰ সংখ্যা কম গতিকে এই কম সংখ্যক সম্পাদক সকলৰ মাজত সসন্মানে নিজৰ নিজৰ কামখিনি কৰি থকাৰ অধিকাৰ আমি ইজনে আনজনক দিয়া উচিত। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:45, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] [[ৱিকিপিডিয়া:শিষ্টাচাৰ|WP:CIVILITY]] মানি চলিবলৈ আহ্বান জনালোঁ '''প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই'''ৰ দৰে শব্দ এজন প্ৰশাসকৰ দ্বাৰা শোভা নাপাই। [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] ত মালিক শব্দৰ ব্যৱহাৰ হৈছে মই তাত লিখা খিনিহে copy paste কৰিছোঁ। [[WP:OWN]] অনুসৰী যিকোনো লোকে পৃষ্ঠাটোত সম্পাদনা কৰিব পাৰে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:54, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::&quot;প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই&quot; এই অংশটো উল্লেখিত প্ৰৱন্ধটোৰ ক্ষেত্ৰত আপুনি দেখুওৱা আচৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এটা বাক্য। ইয়াত কোনো অসৎ বা আপত্তি জনক শব্দৰ ব্যৱহাৰ হোৱা নাই, প্ৰথমে আপুনি নিজেই ৱিকিৰ নীতি-নিয়ম মানি চলিবলৈ শিকক। সম্পাদক এজনে আন এজন সম্পাদকৰ আহ্বান নীতিৰ বিপৰীতে গৈ মানি নচলিলে প্ৰশাসক হিচাপে সতৰ্ক কৰি দিয়াটো কৰ্তব্য বুলি ভাৱোঁ‌। অৱশ্যে সেয়া আপুনি মানি চলে বা নচলে, নিজৰ ভুলটো অনুভৱ কৰে নকৰে আপোনাৰ কথা। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:46, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়ম মানি চলি আহিছোঁ চলি যাম। Template:Edit conflict শুধৰণি প্ৰয়োজন। প্ৰশাসক হিচাপে এই [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87_(%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0)&amp;diff=prev&amp;oldid=427704 edit] টো চাবচোন ইয়াত [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] নামানি বিতৰ্ক সমূহ গুচাই দিছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:53, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::সেয়াই, নীতি অনুসৰি মই নিজাকৈ বা আপুনি নিজেই প্ৰয়োজন বুলি ভাৱিলে কাৰণেই কোনো আলোচনা অবিহনে মইমতালি কৰা অনুচিত। আপুনি যদি এই সাঁ‌চৰ সংশোধন বিচাৰিছে তেন্তে সাঁ‌চৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত বা ৰাইজৰ চ'ৰাত প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াওক। আলোচনা মৰ্মে যদি সংশোধনৰ প্ৰয়োজন হয়, সংশোধন কৰা হ'ব। কিন্তু কোনো আলোচনা আৱিহনেই নিজৰ ইচ্ছাত কিবাকিবি কৰি থকাটো অনিয়ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:09, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::::আপুনি যথেষ্ট সতৰ্কবাণী দিলে বাৰু যদিও [[WP:OWN]] এ মোক সম্পাদনা কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে, কিন্তু বিতৰ্ক অংশ আঁতৰোৱা এই [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87_(%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0)&amp;diff=prev&amp;oldid=427704 edit] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] ভংগ কৰাৰ সন্দৰ্ভত আপোনাৰ পদক্ষেপ কি হ'ব, মই কৌতুহলী। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:14, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::::অসমীয়া ৱিকিৰ উক্ত সাঁ‌চটো লগাই ৰখা দেখিও যি অনিয়মৰে আপুনি সম্পাদনা কৰিলে সেয়া প্ৰবন্ধটো লিখিথকা সম্পাদক জনে আতৰাই দিলে। সেয়া তেওঁ‌ৰ ভুল নহয়। ভুলটো আপুনি কৰিছে যি কথা ইতিমধ্যেই কোৱা হৈছে। গতিকে এই ক্ষেত্ৰত প্ৰবন্ধটো আৰম্ভ কৰা সম্পাদক জনৰ ওপৰত পদক্ষেপ ল'ব লগাও নাই, লগতে &quot;আপুনি যথেষ্ট সতৰ্কবাণী দিলে বাৰু&quot; এই অংশৰ উত্তৰত কওঁ, মই সতৰ্কবাণী এবাৰেই দিছোঁ, কিন্তু নাও ডুবিলেও টিঙৰ পৰা ননমাৰ দৰে আচৰণ কৰি থকাৰ বাবেহে আপোনাক প্ৰত্যুত্তৰ দি আছোঁ লগতে ইয়াৰ পিছত আৰু এই সন্দৰ্ভত কোনোধৰণৰ প্ৰশ্নৰ বা সন্দেহৰ উত্তৰ দিয়াৰ পৰা বিৰত থাকিম।”  [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 06:54, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]আপুনি [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] সম্পূৰ্ণৰূপে আওকাণ কৰিছে আৰু কেৱল '''সেই সাঁচটোৰ''' এটা পুৰণি সংস্কৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিচাৰ লৈছে যেন লাগে।  আশাকৰোঁ ভৱিষ্যতে সকলো নিৰ্দেশাৱলী প্ৰতি নিৰপেক্ষ হব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:32, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::::::[[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] আওকাণ কৰিব নোৱাৰি বাবেই সেই সাঁ‌চটোৰে জাননীখন লগাই ৰখা হৈছিল। সেইকথা প্ৰৱন্ধটো আৰম্ভ কৰা সদস্য জনেও জানে, ময়ো জানোঁ‌। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 08:20, 4 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
{{od}}
@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] এটা সাঁচে নিৰ্দেশনাসমূহ ভংগ কৰিব নালাগে, ই নিৰ্দেশনাসমূহ অনুসৰণ কৰিব লাগে। মই আচৰিত হৈছো যে ইয়াক এতিয়াও আপডেট কৰা হোৱা নাই। নিৰ্দেশনা আওকাণ কৰিয়ে সাঁচটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]]
:ৱিকিপিডিয়াত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য আগত ৰাখি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সাঁচ তৈয়াৰ কৰা হয়। সকলো ৱিকিপিডিয়াৰে কিছুমান নিজা সীমাবদ্ধতা থাকে। সেই অনুসৰি নিজৰ সমাজৰ সুবিধামতে কিছুমান সাঁচ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত থকা সাঁচটোৱেই যে সকলো ৱিকিপিডিয়াত থাকিব লাগিব তেনে কোনো নিয়ম নাই। বহুক্ষেত্ৰত আমি ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক অনুসৰণ কৰোঁ সঁচা কথা, সেইবুলি প্ৰতিটো কথাই যে ইংৰাজী ৱিকিৰ মতে কৰিব লাগিব তেনে কোনো নিয়ম নাই। কেতিয়াবা এজন ব্যক্তিয়ে যেতিয়া কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিকল্পনা মতে কোনো এটা প্ৰবন্ধ সম্পাদনা কৰি থাকে, তেতিয়া যাতে অন্য সম্পাদকসকলে তেওঁক আমনি কৰিব নোৱাৰে সেই উদ্দেশ্যেৰেই {{tlc|সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} সাঁচটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এতিয়া একে নামৰ সাঁচটো ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত বেলেগ কৈ আছে বুলিয়েই আমাৰ ইয়াতো তাক সলনি কৰিব লাগিব বুলি কোনো নিয়ম নাই। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত এনে বহু সাঁচ আছে যিবোৰ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নাই বা থকাৰ প্ৰয়োজন নাই, সেইদৰে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াতো এনে কিছুমান সাঁচ আছে যিবোৰ ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত নাই। আপুনি বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] পৃষ্ঠাটোতে '''If you find yourself in an edit war with other contributors over deletions, reversions, and so on, why not take some time off from the editing process? Taking yourself out of the equation can cool things off considerably. Take a fresh look a week or two later. Or, if someone else is claiming &quot;ownership&quot; of a page, you can bring it up on the associated talk page, appeal to other contributors, or consider the dispute resolution process.''' এনেদৰে লিখা আছে, চাবচোন। গতিকে অলপ ধৈৰ্য ধৰক। আৰু এই সময়চোৱাত আপুনি অন্য বেলেগ সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক সমৃদ্ধ কৰিবলৈ যত্ন কৰক। ধন্যবাদ। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 12:49, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

:আৰু আপুনি যদি সঁচাকৈ সাঁচটো পৰিবৰ্তন কৰিব বিচাৰিছে, তেন্তে সাঁচটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত এটা সম্পাদনা অনুৰোধ প্ৰস্তাৱ কৰিব পাৰে। আলোচনামৰ্মে নিশ্চয় সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ব। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 13:03, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]]
::* EDIT WAR: edit war আৰু edit conflict দুয়োটা বেলেগ।  [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] এ Edit warৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছে য'ত [[En:WP:3R|3R]] ৰ অৰ্থ হ'ল আপুনি আন সম্পাদকৰ সম্পাদনা ৩ বাৰ ঘূৰাই দিয়ে, কিন্তু মই সম্পাদকৰ সম্পাদনা ঘূৰাই বা আঁতৰোৱা নাই। সাঁচটো Edit conflict ৰ ওপৰত edit war ৰ কোনো কথা নাহে। 
::* WP:OWN: হয় সাঁচটোৱে এতিয়াও WP:OWN উলংঘা কৰে।
::* মই কিয় বাৰে বাৰে উত্তৰ দি আছোঁ?: মোৰ সম্পাদনা হৈ গল অন্য সম্পাদক জনৰো হৈ গল, সাঁচটো আঁতৰালে পিছে নয়ন জে নাথ ডাঙৰীয়াই মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত {{tq|প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই}} আৰু {{tq|নাও ডুবিলেও টিঙৰ পৰা ননমাৰ দৰে আচৰণ}} আদি শব্দৰ প্ৰয়োগেৰে মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যথেষ্ট reply দি আছে আৰু প্ৰশাসক মহোদয়ৰ প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰে উত্তৰ মোৰ '''ব্যক্তিগত আলোচনা পৃষ্ঠাত''' দিয়াটো মোৰ কৰ্তব্য বুলি ভাবি প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰে উত্তৰ দি আছোঁ তথা মোৰ '''দৃষ্টিকোণ (Point of view)''' দাঙি ধৰিছো। 
::* সাঁচটো মই কিয় সলনি কৰাৰ  বাবে আলোচনা কৰা নাই?: মই ব্যক্তিগতভাবে বৰ্তমান ঙি-ঙাও-খামৰ ঐতিহসিক চিত্ৰ সংগ্ৰহ, Shan wikipedia ত সম্পাদনা আৰু অসমৰ মংগোলীয় সংস্কৃতিৰ ওপৰত নিজা অধ্যয়ণ কৰি আছোঁ মোৰ কোনো ব্যক্তিগত আগ্ৰহ নাই সাঁচটো সলনি কৰাত।
::[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:37, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

== আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ নাম তালিকা ==

মৰমৰ [[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]],

আন্তৰিক অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিব। প্ৰথমেই উল্লিখিত প্ৰৱন্ধটোত আপোনাৰ সম্পাদনা সহায়ৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ যাচিলোঁ। কিন্তু যি যৎসামান্য আভাস পাইছোঁ, তাৰে উপলব্ধি কৰিছোঁ যে বিষয়টো অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ। আমি নিজৰ নামটো আনে ভুলকৈ লেখা দেখিলে স্বাভাৱিকতে প্ৰতিক্ৰিয়াশীল হৈ উঠোঁ আৰু শুধৰাই দিওঁ। মহেশ্বৰ নেওগৰ দৰে পণ্ডিতপ্ৰবৰেও নিজৰ নাম সম্পৰ্কে সজাগ আছিল আৰু তেওঁৰ নাম ভুলকৈ লিখাক লৈ প্ৰতিক্ৰিয়া জাহিৰ কৰিছিল। সেই দিশৰপৰা চাবলৈ গলে প্ৰকৃত শুদ্ধ লিখিত তথ্য নথকাৰ হেতু বা উপযুক্ত সংৰক্ষণৰ অভাৱত লিখিত তথ্য হেৰাই যোৱা হেতু, শ বছৰৰ আগতে মৃত্যু হোৱা ৰজা এগৰাকীৰ নামৰ শুদ্ধ তথ্য নোপোৱাটো বা বিভিন্নজন পণ্ডিতৰ দ্বাৰা বিভিন্ন ধৰণে উল্লেখ হোৱাটো স্বাভাৱিক। ছপাখানাৰ কালিকাৰ কথাটোতো কবই নালাগে! তথাপি কওঁ, ময়ো যিহেতু নামবোৰ নিজৰ ধৰণেৰে নেলেখি প্ৰসংগ পুথিত লেখা বানান অনুসৰণ কৰিছোঁ, সেয়ে আপুনি সম্পাদনাৰ সময়ত পুৰণি সম্পাদনাক নস্যাৎ নকৰি যদি 'বা' দি তথ্যসূত্ৰ উল্লেখেৰে আপুনি তথ্য লাভ কৰা নামটো লেখে, তেনে আশাকৰোঁ ভৱিষ্যতলৈ তথ্যখিনি অধিক পৰিস্কাৰ হৈ থাকিব তথা বিভ্ৰান্তিসমূহৰো উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰ পোৱা যাব। নামৰ ক্ষেত্ৰত তথ্যসূত্ৰ দি এজন ব্যক্তিৰে একাধিক নাম উল্লেখ কৰাৰ নজীৰ ৱিকিপিডিয়াত উপলব্ধ। সেয়ে আমি কৰা সম্পাদনাটো একেবাৰে নস্যাৎ কৰি পেলোৱাতকৈ আপুনি [[ ]] চিন ব্যৱহাৰ কৰি যদি আমি লেখা বাননটো ৰাখি লিংক যোগ কৰে, তেনে মোৰ যত্নখিনিও সাৰ্থক হ'ব। আমি জানো যে, প্ৰতি সম্পাদক ৰূপে আন এগৰাকী সম্পাদকক এইখিনি সন্মান দিবলৈ আপুনি অলপো দ্বিধাবোধ নকৰে। শুভকামনাৰে, 

[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 19:49, 29 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN

:@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] তালিকাখন সৃষ্টি কৰাৰ বাবে অশেষ ধন্যবাদ বাইদেউ, আপোনাক জনাবলৈ পাই সঁচাকৈয়ে সুখী যে আমাৰ ওচৰত একাধিক উৎসত স্বৰ্গদেউসকলৰ সাঁচিপতিয়া আহোম নামসমূহ সংৰক্ষণ আছে চাবলৈ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.450867/page/n6/mode/1up|ইয়াত ক্লিক কৰক]]। আচলতে মই স্বৰ্গদেউসকলৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠাত [[আহোম লিপি|আহোম লিপিৰ]] নামসমূহ ইতিমধ্যে যোগ কৰিলোঁ। আহোম লিপি পঢ়িবলৈ আৰু লিখিব নোৱাৰাৰ বাবে বহু লেখকে কেইবাটাও নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও এতিয়া [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধ্বনিলিপি]] আৰু [[আহোম লিপি|আহোম লিপিৰ]] সহায়ত আমি বানান আৰু উচ্চাৰণ দুয়োটা সহজেই গম পাব পাৰো! যদি আপুনি মোটামুটি মানক টাই উচ্চাৰণটো শুনিব বিচাৰে তেন্তে আপুনি http://ipa-reader.xyz/ ত söwkafāa‧ পেষ্ট কৰিব পাৰে! যদি আপুনি ভাবে যে মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নাম আঁতৰোৱা অনুচিত তেন্তে আমি ইয়াক দুটা খণ্ডত ভাগ কৰিব পাৰো '''আহোম নাম''' আৰু '''মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নাম'''। পিছে শুদ্ধ আহোম নামসমূহ আওকাণ কৰাটো মোৰ মতে ভুল হব। ধন্যবাদ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:26, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)
::প্ৰিয় খিলাণ্টজি (!),
::আপোনাৰ প্ৰচেষ্টা আদৰণীয়। মই ৰায়চাহাব (মন কৰিব মই ৰায় চাহিব লেখা নাই) গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখন চালোঁ। কিতাপখনৰ অসমীয়া অনুবাদ আছে নেকি মোক নিশ্চয় জনাব। এতিয়া কথা হ'ল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধ্বনি লিপি অনুসৰণ কৰি আমি অসমীয়াৰ দৰে এটা চহকী ভাষা কেনেদৰে লিখিম? সৌৰভ চলিহাৰ লেখা ইংৰাজীলৈ অনুবাদ হব পাৰে নে? এই প্ৰসংগত তীক্ষ্ণধাৰ অসমীয়া সমালোচক অৰিন্দম বৰকটকীয়ে কৈছিল যে, সৌৰভ চলিহাৰ গল্প ইংৰাজীলৈ অনুবাদ হব নোৱাৰে। যদি হয় তেনে গল্পসমূহে ইয়াৰ মৌলিকতা হেৰুৱাব। ইংৰাজীত এটাই /n/, কিন্তু আমি দুটা ন,ণ ৰে চহকী। এতিয়া কথা হ'ল আপুনি কোনটো ব্যৱহাৰ কৰিব। মই ধ্বনিৰ সহায় নলৈ যিহেতু অসমীয়াত লিখিত তথ্যৰ সহায় লৈছোঁ আৰু তাৰমাজতে আপুনি কোনো কোনো বানানত 'ন'ক 'ণ' কৰা দেখিলোঁ, সেয়ে বিষয়টো এবাৰ আপোনাৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰোৱাটো ভাল হব বুলি ভাবিলোঁ। বাকী আপুনি যি কৰি আছে, সেয়া মোতকৈ বেছি গৱেষণামূলক আৰু এই প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি মোৰ শ্ৰদ্ধা আছে। এতিয়া উল্লিখিত সকলো কথা চালি-জাৰি চাই, আহোম লিপিৰ ক্ষেত্ৰত মই যিহেতু একেবাৰে অজ্ঞ; সেয়ে মই মোৰ বাননটো ৰাখি তাত আপোনাৰ লিংক যোগ দিবলৈ ভালপাম। মোৰ সম্পাদনালৈ আপুনি চকু ৰাখিব আৰু অলপো দ্বিধাবোধ নকৰি আপত্তিসমূহ মোক জনাই থাকিব বুলি আশাৰে,
::[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 06:44, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN
:::@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নামৰ সংস্কৰণটো কিছু সময়ত পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছো বাৰু। কিন্তু আশাকৰোঁ আহোমৰ নামেৰে এটা সুকীয়া স্তম্ভ এটা বনাবলৈ মান্তি হ'ব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখনৰ অসমীয়া সংস্কৰণ মই দেখা নাই গতিকে মই নাজানো ইয়াৰ সংস্কৰণ আছে নে নাই! মই গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখন আপোনাৰ ধাৰণা {{tq|&quot;...প্ৰকৃত শুদ্ধ লিখিত তথ্য নথকাৰ হেতু বা উপযুক্ত সংৰক্ষণৰ অভাৱত লিখিত তথ্য হেৰাই যোৱা হেতু,..&quot;}} শুধৰণি কৰিবলৈ দিছিলোঁ যাতে আপুনি অনলাইন সংৰক্ষিত উদাহৰণ চাব পাৰে য'ত আহোম ভাষাৰ পুৰণি তথ্য সমূহ সংৰক্ষিত আছে। অসমীয়া IPA ৰ বাবে [[সহায়:অসমীয়াৰ বাবে আই.পি.এ.|ইয়াত চাওক]]। Khi-Lan-Tzi টো অসমীয়াত খিলাঞ্জী বুলি কব পাৰিব। মোৰ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি আপোনাৰ সমৰ্থনৰ বাবে বহুত বহুত ধন্যবাদ। ব্যক্তিগত আক্ৰমণত জড়িত নোহোৱা আৰু সুস্থ কথা-বতৰাত জড়িত আপোনালোকৰ দৰে সম্পাদকৰ সৈতে কথা-বতৰা পাতি সঁচাকৈয়ে সুখী অনুভৱ কৰিছো। ধন্যবাদ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:34, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::আপোনাৰ সম্পাদনাটো মই চাইছোঁ আৰু জনাবলৈ পাই ভাল লাগিছে যে আপোনাৰ লগত হোৱা আলোচনাৰে মই লাভাম্বিত হৈছোঁ। ইতিহাস সম্পৰ্কে মোৰ জ্ঞান একেবাৰে শূন্য। ব্যক্তিগত যদিও এটা কথা উল্লেখ কৰিবলৈ ভাল পাম যে, আজি মোৰ মাৰ লগত এই বিষয়ে আলোচনা হওঁতে মায়ে ক'লে যে, খৰগপুড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ তথা জয়সাগৰ কলেজৰ ৰসায়ন বিভাগৰ এসময়ৰ প্ৰফেছৰ দোলন কোঁৱৰদেৱৰ পুত্ৰ টাই ভাষাত গল্ড মেডেলিষ্ট। খান্দি থাকিলে এই বিষয়ত আৰু নতুন ৰাস্তা ওলাই গৈ থাকিব। পোহৰৰ ৰাস্তা। আপুনি যি কৰিবলগীয়া আছে, সম্পাদনাখিনি কৰক। প্ৰৱন্ধত উল্লেখিত অসমীয়া পুথি অনুসৰি নামসমূহ এটা বেলেগ স্তম্ভ কৰি মই ভৰাই দিম। ধন্যবাদেৰে,
::::[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 16:34, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN
:::::@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]আপোনাৰ কৌতুহলৰ বাবে বহুত বহুত ধন্যবাদ বাইদেউ, মই ইতিমধ্যে নামবোৰ যোগ কৰিছো আৰু বেলেগ এটা শাৰী পৃথক কৰিছো অনুগ্ৰহ কৰি [[আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ নাম তালিকা|ইয়াত]] এবাৰ চকু ফুৰাই চাওক। শুনি বৰ ভাল লাগিল যে আমি আপোনাৰ এজন চিনাকি ব্যক্তি টাই ভাষাৰ বিশেষজ্ঞ। সেই পৃষ্ঠাটো সম্পাদনা কৰি থাকোঁতে গম পালোঁ যে মই কেইজনমান চাওফাৰ লেখাত আহোম লিপি যোগ কৰা নাই। আমি মংগোলীয় সম্পাদকসকলে প্ৰায়ে কিছুমান মানুহৰ প্ৰতিৰোধৰ সন্মুখীন হওঁ কিন্তু আপোনাৰ সমৰ্থন এক প্ৰেৰণা। আমি সকলোৱে এই কথাটো আকোৱালি লোৱা উচিত যে অসমৰ সংস্কৃতি কছাৰী, টাই, আৰ্য আদি কেইবাটাও সংস্কৃতিৰ অতি বৈচিত্ৰময় সংমিশ্ৰণ। [[বাণীকান্ত কাকতি]] ডাঙৰীয়াৰ Assamese:Its formation and development কিতাপখন অধ্যয়ন কৰিলে ইয়াক বাৰুকৈ অনুভব কৰিব পৰা যায়। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 02:51, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;
:@[[সদস্য:Doc James|Doc James]] Thankyou so much [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:50, 12 February 2025 (ইউ.টি.চি.)
==তাই আহোম লিপি সম্পৰ্কে==
প্ৰিয় [[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] ,

আশাকৰোঁ ভালে আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে তাই-আহোম ভাষাৰ কিছু পুৰণি লিপিৰ প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিশেষজ্ঞৰ অধীনত পঢ়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। মই যিহেতু গুৱাহাটীত নাথাকোঁ মই চাবলৈ যাব পৰা নাই। আপুনি কথাটো জানিবও পাৰে, তথাপি এই বিষয়ত আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে আপোনাক কথাটো জনালোঁ।

[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 17:43, 26 January 2026 (ইউ.টি.চি.)

:প্ৰিয় {{ping|JyotiPN}} মই ভালে আছোঁ, আশাকৰোঁ আপোনাৰো ভাল। মোক তথ্যটো জনোৱা বাবে অশেষ ধন্যবাদ। মই উপস্থিত থাকিবলৈ পালে নিশ্চয় সুখী হ'ম। মই গুৱাহাটীত নাথাকো সেয়েহে সেই অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকিব পাৰিম নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয় যদিও গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এই প্ৰচেষ্টাক গভীৰ ধন্যবাদ জনাইছোঁ। ধন্যবাদ  [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]]

== গগৈ-কুকৈ প্ৰসংগ ==

{{ping|KhiLanTzi}} অনুগ্ৰহ কৰি ৱিকিপিডিয়াৰ গগৈ পৃষ্ঠাত Unreliable source যোগ নকৰিব। [[WP:RS]] পঢ়ি‌ চাব। Policy অনুসৰি কোনো website বা blog জাতীয় উৎস ৱিকিপিডিয়াত দিয়া হোৱা নাযায়। আপোনাৰ ওচৰত যদি গগৈ শব্দটো কুকৈক পৰা অহা বুলি উল্লেখ কৰা published আৰু verifiable উৎস আছে, তেন্তে যোগ কৰিব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ [[WP:NPOV]] ৰ অনুসৰি দুয়োটা মত দিয়া হ'ব। 

তদুপৰি টাই-আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি গগৈৰ আহোম বানান 𑜕𑜥𑜕𑜩𑜨 হয়। গতিকে উৎস যুক্ত সেই টাই-আহোম ভাষাৰ শব্দটো পেজৰ পৰা আতৰাই উৎস নাইকিয়া কুকৈ যোগ নকৰিব। &quot;গ&quot; আখৰে আৰম্ভ হোৱা শব্দ আহোম অভিধানত পোৱা নাযায়। গতিকে এইটো শব্দৰ গুৰি আহোম ভাষা নহয়।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:28, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাৰ উৎসসমূহে ব্যুৎপত্তিৰ উল্লেখ কৰা নাই গতিকে মই সেইটো আঁতৰাই দিম। এনেকৈ হলেচোন পৃথিৱীৰ যিকোনো ভাষাৰ পৰা গগৈৰ নিচিনা উচ্চাৰণ হোৱা শব্দ দি সেই ভাষাৰ পৰা গগৈ অহা বুলি দাবী কৰিবলৈ লাগি যাব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:26, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] পৃথিৱীৰ অন্য ঠাইৰ লোক গগৈ সমাজত নাই। আছে‌ যদি মৰাণ/বৰাহী/চুতীয়া গুৰিৰ‌ আছে, যিটো Ahomisation‌ বুলি কোৱা হয়। আহোম সমাজত সোমালে বৰাহী-মৰাণ-চুতীয়া সকলৰ শব্দহে সোমাব। গগৈ শব্দটো ভায়েকক বুজাবলৈ মৰাণ-বৰাহী সকলেও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গতিকে সম্ভাৱনা আছে, যাৰ বাবে &quot;সম্ভৱতঃ&quot; শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:43, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] তদুপৰি ১৮৯৩ চনৰ‌ পৰা অন্য আহোম সকলে গগৈ লিখা কথাটো আগৰ পৰাই তলৰ অংশত উল্লেখ আছে। মই নতুনকৈ যুগ কৰা নাই।‌ লগতে &quot;গ&quot; আখৰে আৰম্ভ হোৱা শব্দ অভিধানত আছে নে নাই চাই ল'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:50, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
:::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আহোম বংশ বিভাজন গগৈক '''দেউৰী সম্বন্ধ গগৈ''' বুলি সেই উৎসত কোনো উল্লেখ নাই। যদি আপুনি '''দেউৰী সম্বন্ধ গগৈ''' ৱিকিপিডিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব বিচাৰে গগৈ (দেউৰী সম্বন্ধ) বুলি লিখিব পাৰে ইয়াত আহোমৰ বংশ বিভাজনত নহয়। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 08:10, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)

==Tais before Sukapha==

{{ping|KhiLanTzi}} What is the source of this claim of yours? [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF_%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%93%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B2&amp;diff=prev&amp;oldid=612622]
{{quote|Some Tai used to live in brahmaputra valley before Huen Tsang's visit}} 

As far as I know, the only thing Huen Tsang mentions is this:&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beal |first=Samuel |title=Si-Yu-Ki: Buddhist Records of the Western World |volume=2 |publisher=Trübner &amp; Co. |year=1884 |page=196 |url=https://archive.org/details/siyukibuddhistre02samu/page/196/mode/1up |quote=On the east this country is bounded by a line of hills, so that there is no great city [capital] to the kingdom. Their frontiers, therefore, are contiguous to the barbarians of the south-west [of China]. These tribes are, in fact, akin to those of the Man people in their customs.}}&lt;/ref&gt; {{quote|On the east this country is bounded by a line of hills, so that there is no great city to the kingdom. Their frontiers, therefore, are contiguous to the barbarians of the south-west [of China]. These tribes are, in fact, akin to those of the Man(barbarian) people in their customs.}}

So, forget about [[Brahmaputra valley]], even the eastern hills are mentioned as inhabited by the hill tribes of Northeast India or Northern Burma. Do you even realise the chronological problem here? Hiuen Tsang visited Kamarupa in the 7th century, around the time of Bhaskaravarman. The historically visible Tai/Shan polities of southern Yunnan, northern Burma and adjoining regions belong mainly to a much later period. Daniels, for example, places the emergence of large Tai (Dai) polities in southern Yunnan and the Shan States between the 13th and 16th centuries.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Formation of Tai Polities Between the 13th to 16th Centuries: The Role of Technological Transfer |journal=Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko |volume=58 |year=2000 |pages=51–98 |url=https://toyo-bunko.repo.nii.ac.jp/record/3215/files/memoirs58_03.pdf}}&lt;/ref&gt; Xuanzang's phrase about the “barbarians of the south-west [of China]” should not be read as evidence for Tai presence on the eastern frontier of Kamarupa. It is better understood as a broad Chinese frontier expression for the hill peoples beyond eastern Kamarupa, towards the northern Burma–south-west China frontier.

Therefore, please do not use Wikipedia to promote an unsupported fringe theory. The claim that Tai groups lived in the Brahmaputra valley before Xuanzang’s visit is a major historical assertion and needs direct support from reliable academic sources.
[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:48, 16 June 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] {{Quote|To the east of Kāmarūpa, the description continues, the coun-try was a series of hills and hillocks without any principal city, and it reached to the south-west barbarians [of China], hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao'''.}} Page no. 186 of original translation ~&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=}}&lt;/ref&gt; Here Man is the umbrella term that includes South China inhabitants ie. Tai Kadai, Hmong-Mien, Tibeto Burmans like Jingpo. But the term '''Lao''' was exclusively used for Tai ethnic groups by Han Chinese. The term Ai Lao (哀牢) or Lao (獠) is commonly used by Han Chinese to denote Tai people. Regarding chronological time the Han Chinese mentioned Tai people over Han, Tang and Song Dynasties. There's a Lao (now called Tai) habitat along with Mans (Tai/Hmong-Mien/Jingpo/Tibeto Burmans) in Ancient Kamarupa and there are historical records of it. You need to be more neutral here. Tai manuscripts were mistranslated a lot which lead to some incorrect Assamese Buranjis claiming some incorrect facts that needs to be corrected. Luckily the original manuscripts still speaks the truth. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:01, 17 June 2026 (ইউ.টি.চি.)

== Karfai is a Bow, not a Cannon ==

কাড়ফাই এখন ধেনুৰ নাম হয়। ইয়াৰ গুৰি আহোম শব্দ কাঙফাই হয় (উৎস: GC Barua Ahom Dictionary p.4)। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ p. 7ৰ বৰ্ণনাৰ মতে চুকাফাৰ পুতেক চুতেউফাৰ দিনত নৰা ৰজাই কাড়ফাই দি পঠিয়াইছিল। নৰা/মৌঙকং‌ বা তাৰ পূবৰ মৌঙমাও ৰাজ্যত ১৩০০ শতিকাৰ শেষ ভাগত হে প্ৰথমবাৰৰ বাবে খাৰ বাৰুদ‌ বা হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গতিকে &quot;কাড়ফাই&quot; হিলৈ-বৰটোপ বা খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অস্ত্ৰ হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে। যিহেতু &quot;ফাই&quot; মানে অগ্নি, গতিকে কাড়ফাই/কাংফাই firebow বা fire arrow মৰা ধেনু হোৱাৰ হে সম্ভাৱনা আছে। আগৰ দিনত অমৰা গুটি শুকুৱাই তেলত ডুবাই তাত জুই লগাই কাড়ত লগোৱা হৈছিল (source: vikaspedia.in)। এনে দৰে পিয়লি ফুকনেও বৃটিছৰ খাৰ-ঘৰত জুই লগাইছিল বুলি গম পোৱা যায়। 

আহোম ভাষাৰ &quot;কং/ক্লং&quot; মানেহে আগ্নেয়াস্ত্ৰ (&quot;কাং&quot; মানে ধেনু) আৰু এই‌ শব্দ তুৰ্বকৰ যুদ্ধত হে প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। শান ভাষাত တူၼ်းၸၢပ်ႈ মানে আগ্নেয়াস্ত্ৰ নুবুজাই। ၵွင်ႈၾႆး বা কংফাই শব্দটোৱেহে বুজাই। &quot;কং&quot; শব্দটোৱে আগৰ দিনত tube বা pipe বুজাইছিল। পাছলৈ ১৩০০ শতিকাৰ শেষ ভাগত যেতিয়া আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ প্ৰচলন হ'ব ধৰিছিল, তেতিয়াৰ পৰাহে &quot; কং&quot;(Pipe) আৰু &quot;ফাই&quot;(Fire) যৌথভাৱে আগ্নেয়াস্ত্ৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। গতিকে চুকাফা বা চুকাফাৰ পুতেকৰ হাতত আগ্নেয়াস্ত্ৰ থাকিবলৈ হ'লে চুকাফাৰ প্ৰব্ৰজন ১৩০০ শতিকাৰ দ্বিতীয় ভাগত হ'ব লাগিব, যিটোৰ সম্ভাৱনা পিছে একেবাৰে নুই কৰিব নোৱাৰি। 

তাৰ বাহিৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠাত সংযোগ কৰিবলৈ চোৱা বাকী গোটেই খিনি কথা প্ৰমান বিহীন, যিবোৰে [https://en.wikipedia.org/?title=Wikipedia:PROMO&amp;redirect=no WP:PROMO], [[WP:OR]], [[WP:SYNTH]] ৰ উলঙ্ঘন কৰে। আহোম ৰজা সকলে ১৫০০ ৰ আগতে মৌঙমাও দেশৰ পৰা আগ্নেয়াস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি কোনো এখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ নাই। কৰ/খুত দি থকা লোক এখিনিক আগ্নেয়াস্ত্ৰ দিবলৈ যোৱাটো নৰাদেশ বা মৌঙমাওৰ কূটনীতিৰ বিপৰিতে যোৱা হে হʼব। মনত ৰখা উচিত যে চুকাফাৰ দিনৰ পৰা ১৫২০ দশকৰ লৈকে নৰা আৰু আহোমৰ মাজত কেইবাখনো যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 23:15, 9 August 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]]। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 09:53, 18 September 2026 (ইউ.টি.চি.)</text>
      <sha1>atribqvghx8vqukhc4ykbz4vl9f47kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636161</id>
      <parentid>636160</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>636161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62106" sha1="7kju67i3ovnblh8ghcaqkyv7mlpp26l" xml:space="preserve">== The Wikipedia Asian Month 2023 Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}&quot; class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[File:2023_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|left|180px]]
{{Center|{{resize|150%|'''''Wikipedia Asian Month 2023 Barnstar'''''}}}}
&lt;div style=&quot;color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; &quot;&gt;

Dear {{ROOTPAGENAME}} :
:Congratulations! Thank you so much for participating in the Wikipedia Asian Month 2023. We are very grateful for your dedication to the Wikimedia movement and effort in promoting Asian content. Hope to see you again this year and celebrate the 10th year of Wikipedia Asian Month  together.  
   
:Sincerely, 

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color: #333333; text-align:right; font-size:120%; &quot;&gt;Wikipedia Asian Month International Team&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2023_Barnstar_MassMessage_Receiver_2&amp;oldid=26272593 --&gt;
==সতৰ্কতা==
[[বিদুৰভাই (চলচ্চিত্ৰ)]] প্ৰবন্ধত সম্পাদকে লগাই ৰখা জাননীখনকো উপেক্ষা কৰি আপুনি যি সম্পাদনা কৰি আছে, সেয়া সঠিক হোৱা নাই, এইক্ষেত্ৰত কিছু ধৈৰ্য ধৰিবলৈ আপোনাক সতৰ্ক কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:57, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

:[[En:template:Edit conflict|Template:Edit conflict]] সাঁচটো [[En: category:Inline talk templates|Category:Inline talk templates]] অন্তৰ্গত যাক প্ৰবন্ধত ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। সেয়েহে মই এয়া টাইপিংৰ ভুল (typing mistake) বুলি ভাবিছিলো। অৱশ্যে কোনো edit conflicts হোৱা নাছিল আৰু মোৰ সম্পাদনা হৈ গৈছে।[[En: category:Inline talk templates|Category:Inline talk templates]]  অনুসৰী ('''They should never be used in articles''') [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:20, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::&quot;অৱশ্যে কোনো edit conflicts হোৱা নাছিল আৰু মোৰ সম্পাদনা হৈ গৈছে।&quot; এই কথাখিনি গ্ৰহণযোগ্য নহয়, কাৰণ এয়া আপুনি সম্পাদনা কৰাৰ পৰৱৰ্তী ফলাফলহে, যিটো আগতিয়াকৈ ধাৰণা কৰা নাযায়। ইয়াৰোপৰি আনে লিখিথকা প্ৰবন্ধ এটাত কোনো সৌজন্যতা নেদেখুৱাই গুৰুত্বৰ সালসলনি কৰাটো উচিত নহয়। সাঁ‌চটোত অসমীয়াত লিখা কথাখিনিয়েই এই কথাটো বুজিবৰ বাবে যথেষ্ট। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 14:59, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত থকা Edit conflict সাঁচটো ইন-লাইন সাঁচ নহয়। এই সাঁচটোত এটা ৱাৰ্ণিং বক্স ওলাই আৰু তাত স্পষ্টকৈ সম্পাদনা নকৰিবৰ বাবে লিখি থোৱা আছে। এই সাঁচটো থকালৈকে অন্য সম্পাদকে সম্পাদনা কৰা অনুচিত আৰু সাঁচটো স্থাপন কৰি যদি দুসপ্তাহতকৈও অধিক সময় মূল সম্পাদকে কোনো সম্পাদনা নকৰে, তেতিয়া সাঁচটো অন্য সম্পাদকে আঁতৰাই দিব পাৰে। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 15:23, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] অসমীয়া ৱিকপিডিয়াত সাঁচটো update কৰাৰ প্ৰয়োজন। দুসপ্তাহতলৈকে সম্পাদনা নকৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়মৰ বিৰোধী। এই পুৰণি নিয়ম সমূহ শুধৰোৱা হৈছে।
:::* [[En:wikipedia:Ownership of content|Wikipedia:Ownership of content]] অনুসৰি ''কোনোৱেই বিষয়বস্তুৰ &quot;মালিক&quot; নহয় (ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ বা যিকোনো পৃষ্ঠাকে ধৰি)।  যদি আপুনি এটা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰে বা সম্পাদনা কৰে, তেন্তে অন্য সম্পাদকসকলে পৰিবৰ্তন কৰিব পাৰে, আৰু আপুনি তেওঁলোকক তেনে কৰাত বাধা দিব নোৱাৰে।  ইয়াৰ উপৰিও আপুনি তেওঁলোকৰ সম্পাদনাসমূহ কোনো কাৰণ নোহোৱাকৈ পুনৰ ঘূৰাই আনিব নালাগে।''
:::[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:25, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::মালিক বুলি কোনে কেতিয়া অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিবলৈ গৈছে? নতুন প্ৰৱন্ধ এটা সম্পাদিত অৱস্থাত থকা আৰু তাত এখন জাননী ওলমি থকা দেখিও কোনো আলোচনা আবিহনেই প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই পৰা ৱিকিৰ কোনটো নিয়মৰ ভিতৰত? স্থানীয় ৱিকিৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান নীতি শিথিল, যিহেতু সম্পাদকৰ সংখ্যা কম গতিকে এই কম সংখ্যক সম্পাদক সকলৰ মাজত সসন্মানে নিজৰ নিজৰ কামখিনি কৰি থকাৰ অধিকাৰ আমি ইজনে আনজনক দিয়া উচিত। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:45, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] [[ৱিকিপিডিয়া:শিষ্টাচাৰ|WP:CIVILITY]] মানি চলিবলৈ আহ্বান জনালোঁ '''প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই'''ৰ দৰে শব্দ এজন প্ৰশাসকৰ দ্বাৰা শোভা নাপাই। [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] ত মালিক শব্দৰ ব্যৱহাৰ হৈছে মই তাত লিখা খিনিহে copy paste কৰিছোঁ। [[WP:OWN]] অনুসৰী যিকোনো লোকে পৃষ্ঠাটোত সম্পাদনা কৰিব পাৰে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:54, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::&quot;প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই&quot; এই অংশটো উল্লেখিত প্ৰৱন্ধটোৰ ক্ষেত্ৰত আপুনি দেখুওৱা আচৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এটা বাক্য। ইয়াত কোনো অসৎ বা আপত্তি জনক শব্দৰ ব্যৱহাৰ হোৱা নাই, প্ৰথমে আপুনি নিজেই ৱিকিৰ নীতি-নিয়ম মানি চলিবলৈ শিকক। সম্পাদক এজনে আন এজন সম্পাদকৰ আহ্বান নীতিৰ বিপৰীতে গৈ মানি নচলিলে প্ৰশাসক হিচাপে সতৰ্ক কৰি দিয়াটো কৰ্তব্য বুলি ভাৱোঁ‌। অৱশ্যে সেয়া আপুনি মানি চলে বা নচলে, নিজৰ ভুলটো অনুভৱ কৰে নকৰে আপোনাৰ কথা। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:46, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়ম মানি চলি আহিছোঁ চলি যাম। Template:Edit conflict শুধৰণি প্ৰয়োজন। প্ৰশাসক হিচাপে এই [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87_(%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0)&amp;diff=prev&amp;oldid=427704 edit] টো চাবচোন ইয়াত [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] নামানি বিতৰ্ক সমূহ গুচাই দিছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:53, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::সেয়াই, নীতি অনুসৰি মই নিজাকৈ বা আপুনি নিজেই প্ৰয়োজন বুলি ভাৱিলে কাৰণেই কোনো আলোচনা অবিহনে মইমতালি কৰা অনুচিত। আপুনি যদি এই সাঁ‌চৰ সংশোধন বিচাৰিছে তেন্তে সাঁ‌চৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত বা ৰাইজৰ চ'ৰাত প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াওক। আলোচনা মৰ্মে যদি সংশোধনৰ প্ৰয়োজন হয়, সংশোধন কৰা হ'ব। কিন্তু কোনো আলোচনা আৱিহনেই নিজৰ ইচ্ছাত কিবাকিবি কৰি থকাটো অনিয়ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:09, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::::আপুনি যথেষ্ট সতৰ্কবাণী দিলে বাৰু যদিও [[WP:OWN]] এ মোক সম্পাদনা কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে, কিন্তু বিতৰ্ক অংশ আঁতৰোৱা এই [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87_(%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0)&amp;diff=prev&amp;oldid=427704 edit] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] ভংগ কৰাৰ সন্দৰ্ভত আপোনাৰ পদক্ষেপ কি হ'ব, মই কৌতুহলী। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:14, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::::অসমীয়া ৱিকিৰ উক্ত সাঁ‌চটো লগাই ৰখা দেখিও যি অনিয়মৰে আপুনি সম্পাদনা কৰিলে সেয়া প্ৰবন্ধটো লিখিথকা সম্পাদক জনে আতৰাই দিলে। সেয়া তেওঁ‌ৰ ভুল নহয়। ভুলটো আপুনি কৰিছে যি কথা ইতিমধ্যেই কোৱা হৈছে। গতিকে এই ক্ষেত্ৰত প্ৰবন্ধটো আৰম্ভ কৰা সম্পাদক জনৰ ওপৰত পদক্ষেপ ল'ব লগাও নাই, লগতে &quot;আপুনি যথেষ্ট সতৰ্কবাণী দিলে বাৰু&quot; এই অংশৰ উত্তৰত কওঁ, মই সতৰ্কবাণী এবাৰেই দিছোঁ, কিন্তু নাও ডুবিলেও টিঙৰ পৰা ননমাৰ দৰে আচৰণ কৰি থকাৰ বাবেহে আপোনাক প্ৰত্যুত্তৰ দি আছোঁ লগতে ইয়াৰ পিছত আৰু এই সন্দৰ্ভত কোনোধৰণৰ প্ৰশ্নৰ বা সন্দেহৰ উত্তৰ দিয়াৰ পৰা বিৰত থাকিম।”  [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 06:54, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]আপুনি [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] সম্পূৰ্ণৰূপে আওকাণ কৰিছে আৰু কেৱল '''সেই সাঁচটোৰ''' এটা পুৰণি সংস্কৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিচাৰ লৈছে যেন লাগে।  আশাকৰোঁ ভৱিষ্যতে সকলো নিৰ্দেশাৱলী প্ৰতি নিৰপেক্ষ হব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:32, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::::::[[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] আওকাণ কৰিব নোৱাৰি বাবেই সেই সাঁ‌চটোৰে জাননীখন লগাই ৰখা হৈছিল। সেইকথা প্ৰৱন্ধটো আৰম্ভ কৰা সদস্য জনেও জানে, ময়ো জানোঁ‌। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 08:20, 4 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
{{od}}
@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] এটা সাঁচে নিৰ্দেশনাসমূহ ভংগ কৰিব নালাগে, ই নিৰ্দেশনাসমূহ অনুসৰণ কৰিব লাগে। মই আচৰিত হৈছো যে ইয়াক এতিয়াও আপডেট কৰা হোৱা নাই। নিৰ্দেশনা আওকাণ কৰিয়ে সাঁচটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]]
:ৱিকিপিডিয়াত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য আগত ৰাখি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সাঁচ তৈয়াৰ কৰা হয়। সকলো ৱিকিপিডিয়াৰে কিছুমান নিজা সীমাবদ্ধতা থাকে। সেই অনুসৰি নিজৰ সমাজৰ সুবিধামতে কিছুমান সাঁচ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত থকা সাঁচটোৱেই যে সকলো ৱিকিপিডিয়াত থাকিব লাগিব তেনে কোনো নিয়ম নাই। বহুক্ষেত্ৰত আমি ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক অনুসৰণ কৰোঁ সঁচা কথা, সেইবুলি প্ৰতিটো কথাই যে ইংৰাজী ৱিকিৰ মতে কৰিব লাগিব তেনে কোনো নিয়ম নাই। কেতিয়াবা এজন ব্যক্তিয়ে যেতিয়া কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিকল্পনা মতে কোনো এটা প্ৰবন্ধ সম্পাদনা কৰি থাকে, তেতিয়া যাতে অন্য সম্পাদকসকলে তেওঁক আমনি কৰিব নোৱাৰে সেই উদ্দেশ্যেৰেই {{tlc|সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} সাঁচটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এতিয়া একে নামৰ সাঁচটো ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত বেলেগ কৈ আছে বুলিয়েই আমাৰ ইয়াতো তাক সলনি কৰিব লাগিব বুলি কোনো নিয়ম নাই। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত এনে বহু সাঁচ আছে যিবোৰ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নাই বা থকাৰ প্ৰয়োজন নাই, সেইদৰে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াতো এনে কিছুমান সাঁচ আছে যিবোৰ ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত নাই। আপুনি বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] পৃষ্ঠাটোতে '''If you find yourself in an edit war with other contributors over deletions, reversions, and so on, why not take some time off from the editing process? Taking yourself out of the equation can cool things off considerably. Take a fresh look a week or two later. Or, if someone else is claiming &quot;ownership&quot; of a page, you can bring it up on the associated talk page, appeal to other contributors, or consider the dispute resolution process.''' এনেদৰে লিখা আছে, চাবচোন। গতিকে অলপ ধৈৰ্য ধৰক। আৰু এই সময়চোৱাত আপুনি অন্য বেলেগ সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক সমৃদ্ধ কৰিবলৈ যত্ন কৰক। ধন্যবাদ। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 12:49, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

:আৰু আপুনি যদি সঁচাকৈ সাঁচটো পৰিবৰ্তন কৰিব বিচাৰিছে, তেন্তে সাঁচটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত এটা সম্পাদনা অনুৰোধ প্ৰস্তাৱ কৰিব পাৰে। আলোচনামৰ্মে নিশ্চয় সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ব। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 13:03, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]]
::* EDIT WAR: edit war আৰু edit conflict দুয়োটা বেলেগ।  [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] এ Edit warৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছে য'ত [[En:WP:3R|3R]] ৰ অৰ্থ হ'ল আপুনি আন সম্পাদকৰ সম্পাদনা ৩ বাৰ ঘূৰাই দিয়ে, কিন্তু মই সম্পাদকৰ সম্পাদনা ঘূৰাই বা আঁতৰোৱা নাই। সাঁচটো Edit conflict ৰ ওপৰত edit war ৰ কোনো কথা নাহে। 
::* WP:OWN: হয় সাঁচটোৱে এতিয়াও WP:OWN উলংঘা কৰে।
::* মই কিয় বাৰে বাৰে উত্তৰ দি আছোঁ?: মোৰ সম্পাদনা হৈ গল অন্য সম্পাদক জনৰো হৈ গল, সাঁচটো আঁতৰালে পিছে নয়ন জে নাথ ডাঙৰীয়াই মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত {{tq|প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই}} আৰু {{tq|নাও ডুবিলেও টিঙৰ পৰা ননমাৰ দৰে আচৰণ}} আদি শব্দৰ প্ৰয়োগেৰে মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যথেষ্ট reply দি আছে আৰু প্ৰশাসক মহোদয়ৰ প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰে উত্তৰ মোৰ '''ব্যক্তিগত আলোচনা পৃষ্ঠাত''' দিয়াটো মোৰ কৰ্তব্য বুলি ভাবি প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰে উত্তৰ দি আছোঁ তথা মোৰ '''দৃষ্টিকোণ (Point of view)''' দাঙি ধৰিছো। 
::* সাঁচটো মই কিয় সলনি কৰাৰ  বাবে আলোচনা কৰা নাই?: মই ব্যক্তিগতভাবে বৰ্তমান ঙি-ঙাও-খামৰ ঐতিহসিক চিত্ৰ সংগ্ৰহ, Shan wikipedia ত সম্পাদনা আৰু অসমৰ মংগোলীয় সংস্কৃতিৰ ওপৰত নিজা অধ্যয়ণ কৰি আছোঁ মোৰ কোনো ব্যক্তিগত আগ্ৰহ নাই সাঁচটো সলনি কৰাত।
::[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:37, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

== আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ নাম তালিকা ==

মৰমৰ [[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]],

আন্তৰিক অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিব। প্ৰথমেই উল্লিখিত প্ৰৱন্ধটোত আপোনাৰ সম্পাদনা সহায়ৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ যাচিলোঁ। কিন্তু যি যৎসামান্য আভাস পাইছোঁ, তাৰে উপলব্ধি কৰিছোঁ যে বিষয়টো অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ। আমি নিজৰ নামটো আনে ভুলকৈ লেখা দেখিলে স্বাভাৱিকতে প্ৰতিক্ৰিয়াশীল হৈ উঠোঁ আৰু শুধৰাই দিওঁ। মহেশ্বৰ নেওগৰ দৰে পণ্ডিতপ্ৰবৰেও নিজৰ নাম সম্পৰ্কে সজাগ আছিল আৰু তেওঁৰ নাম ভুলকৈ লিখাক লৈ প্ৰতিক্ৰিয়া জাহিৰ কৰিছিল। সেই দিশৰপৰা চাবলৈ গলে প্ৰকৃত শুদ্ধ লিখিত তথ্য নথকাৰ হেতু বা উপযুক্ত সংৰক্ষণৰ অভাৱত লিখিত তথ্য হেৰাই যোৱা হেতু, শ বছৰৰ আগতে মৃত্যু হোৱা ৰজা এগৰাকীৰ নামৰ শুদ্ধ তথ্য নোপোৱাটো বা বিভিন্নজন পণ্ডিতৰ দ্বাৰা বিভিন্ন ধৰণে উল্লেখ হোৱাটো স্বাভাৱিক। ছপাখানাৰ কালিকাৰ কথাটোতো কবই নালাগে! তথাপি কওঁ, ময়ো যিহেতু নামবোৰ নিজৰ ধৰণেৰে নেলেখি প্ৰসংগ পুথিত লেখা বানান অনুসৰণ কৰিছোঁ, সেয়ে আপুনি সম্পাদনাৰ সময়ত পুৰণি সম্পাদনাক নস্যাৎ নকৰি যদি 'বা' দি তথ্যসূত্ৰ উল্লেখেৰে আপুনি তথ্য লাভ কৰা নামটো লেখে, তেনে আশাকৰোঁ ভৱিষ্যতলৈ তথ্যখিনি অধিক পৰিস্কাৰ হৈ থাকিব তথা বিভ্ৰান্তিসমূহৰো উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰ পোৱা যাব। নামৰ ক্ষেত্ৰত তথ্যসূত্ৰ দি এজন ব্যক্তিৰে একাধিক নাম উল্লেখ কৰাৰ নজীৰ ৱিকিপিডিয়াত উপলব্ধ। সেয়ে আমি কৰা সম্পাদনাটো একেবাৰে নস্যাৎ কৰি পেলোৱাতকৈ আপুনি [[ ]] চিন ব্যৱহাৰ কৰি যদি আমি লেখা বাননটো ৰাখি লিংক যোগ কৰে, তেনে মোৰ যত্নখিনিও সাৰ্থক হ'ব। আমি জানো যে, প্ৰতি সম্পাদক ৰূপে আন এগৰাকী সম্পাদকক এইখিনি সন্মান দিবলৈ আপুনি অলপো দ্বিধাবোধ নকৰে। শুভকামনাৰে, 

[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 19:49, 29 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN

:@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] তালিকাখন সৃষ্টি কৰাৰ বাবে অশেষ ধন্যবাদ বাইদেউ, আপোনাক জনাবলৈ পাই সঁচাকৈয়ে সুখী যে আমাৰ ওচৰত একাধিক উৎসত স্বৰ্গদেউসকলৰ সাঁচিপতিয়া আহোম নামসমূহ সংৰক্ষণ আছে চাবলৈ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.450867/page/n6/mode/1up|ইয়াত ক্লিক কৰক]]। আচলতে মই স্বৰ্গদেউসকলৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠাত [[আহোম লিপি|আহোম লিপিৰ]] নামসমূহ ইতিমধ্যে যোগ কৰিলোঁ। আহোম লিপি পঢ়িবলৈ আৰু লিখিব নোৱাৰাৰ বাবে বহু লেখকে কেইবাটাও নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও এতিয়া [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধ্বনিলিপি]] আৰু [[আহোম লিপি|আহোম লিপিৰ]] সহায়ত আমি বানান আৰু উচ্চাৰণ দুয়োটা সহজেই গম পাব পাৰো! যদি আপুনি মোটামুটি মানক টাই উচ্চাৰণটো শুনিব বিচাৰে তেন্তে আপুনি http://ipa-reader.xyz/ ত söwkafāa‧ পেষ্ট কৰিব পাৰে! যদি আপুনি ভাবে যে মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নাম আঁতৰোৱা অনুচিত তেন্তে আমি ইয়াক দুটা খণ্ডত ভাগ কৰিব পাৰো '''আহোম নাম''' আৰু '''মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নাম'''। পিছে শুদ্ধ আহোম নামসমূহ আওকাণ কৰাটো মোৰ মতে ভুল হব। ধন্যবাদ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:26, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)
::প্ৰিয় খিলাণ্টজি (!),
::আপোনাৰ প্ৰচেষ্টা আদৰণীয়। মই ৰায়চাহাব (মন কৰিব মই ৰায় চাহিব লেখা নাই) গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখন চালোঁ। কিতাপখনৰ অসমীয়া অনুবাদ আছে নেকি মোক নিশ্চয় জনাব। এতিয়া কথা হ'ল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধ্বনি লিপি অনুসৰণ কৰি আমি অসমীয়াৰ দৰে এটা চহকী ভাষা কেনেদৰে লিখিম? সৌৰভ চলিহাৰ লেখা ইংৰাজীলৈ অনুবাদ হব পাৰে নে? এই প্ৰসংগত তীক্ষ্ণধাৰ অসমীয়া সমালোচক অৰিন্দম বৰকটকীয়ে কৈছিল যে, সৌৰভ চলিহাৰ গল্প ইংৰাজীলৈ অনুবাদ হব নোৱাৰে। যদি হয় তেনে গল্পসমূহে ইয়াৰ মৌলিকতা হেৰুৱাব। ইংৰাজীত এটাই /n/, কিন্তু আমি দুটা ন,ণ ৰে চহকী। এতিয়া কথা হ'ল আপুনি কোনটো ব্যৱহাৰ কৰিব। মই ধ্বনিৰ সহায় নলৈ যিহেতু অসমীয়াত লিখিত তথ্যৰ সহায় লৈছোঁ আৰু তাৰমাজতে আপুনি কোনো কোনো বানানত 'ন'ক 'ণ' কৰা দেখিলোঁ, সেয়ে বিষয়টো এবাৰ আপোনাৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰোৱাটো ভাল হব বুলি ভাবিলোঁ। বাকী আপুনি যি কৰি আছে, সেয়া মোতকৈ বেছি গৱেষণামূলক আৰু এই প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি মোৰ শ্ৰদ্ধা আছে। এতিয়া উল্লিখিত সকলো কথা চালি-জাৰি চাই, আহোম লিপিৰ ক্ষেত্ৰত মই যিহেতু একেবাৰে অজ্ঞ; সেয়ে মই মোৰ বাননটো ৰাখি তাত আপোনাৰ লিংক যোগ দিবলৈ ভালপাম। মোৰ সম্পাদনালৈ আপুনি চকু ৰাখিব আৰু অলপো দ্বিধাবোধ নকৰি আপত্তিসমূহ মোক জনাই থাকিব বুলি আশাৰে,
::[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 06:44, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN
:::@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নামৰ সংস্কৰণটো কিছু সময়ত পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছো বাৰু। কিন্তু আশাকৰোঁ আহোমৰ নামেৰে এটা সুকীয়া স্তম্ভ এটা বনাবলৈ মান্তি হ'ব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখনৰ অসমীয়া সংস্কৰণ মই দেখা নাই গতিকে মই নাজানো ইয়াৰ সংস্কৰণ আছে নে নাই! মই গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখন আপোনাৰ ধাৰণা {{tq|&quot;...প্ৰকৃত শুদ্ধ লিখিত তথ্য নথকাৰ হেতু বা উপযুক্ত সংৰক্ষণৰ অভাৱত লিখিত তথ্য হেৰাই যোৱা হেতু,..&quot;}} শুধৰণি কৰিবলৈ দিছিলোঁ যাতে আপুনি অনলাইন সংৰক্ষিত উদাহৰণ চাব পাৰে য'ত আহোম ভাষাৰ পুৰণি তথ্য সমূহ সংৰক্ষিত আছে। অসমীয়া IPA ৰ বাবে [[সহায়:অসমীয়াৰ বাবে আই.পি.এ.|ইয়াত চাওক]]। Khi-Lan-Tzi টো অসমীয়াত খিলাঞ্জী বুলি কব পাৰিব। মোৰ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি আপোনাৰ সমৰ্থনৰ বাবে বহুত বহুত ধন্যবাদ। ব্যক্তিগত আক্ৰমণত জড়িত নোহোৱা আৰু সুস্থ কথা-বতৰাত জড়িত আপোনালোকৰ দৰে সম্পাদকৰ সৈতে কথা-বতৰা পাতি সঁচাকৈয়ে সুখী অনুভৱ কৰিছো। ধন্যবাদ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:34, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::আপোনাৰ সম্পাদনাটো মই চাইছোঁ আৰু জনাবলৈ পাই ভাল লাগিছে যে আপোনাৰ লগত হোৱা আলোচনাৰে মই লাভাম্বিত হৈছোঁ। ইতিহাস সম্পৰ্কে মোৰ জ্ঞান একেবাৰে শূন্য। ব্যক্তিগত যদিও এটা কথা উল্লেখ কৰিবলৈ ভাল পাম যে, আজি মোৰ মাৰ লগত এই বিষয়ে আলোচনা হওঁতে মায়ে ক'লে যে, খৰগপুড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ তথা জয়সাগৰ কলেজৰ ৰসায়ন বিভাগৰ এসময়ৰ প্ৰফেছৰ দোলন কোঁৱৰদেৱৰ পুত্ৰ টাই ভাষাত গল্ড মেডেলিষ্ট। খান্দি থাকিলে এই বিষয়ত আৰু নতুন ৰাস্তা ওলাই গৈ থাকিব। পোহৰৰ ৰাস্তা। আপুনি যি কৰিবলগীয়া আছে, সম্পাদনাখিনি কৰক। প্ৰৱন্ধত উল্লেখিত অসমীয়া পুথি অনুসৰি নামসমূহ এটা বেলেগ স্তম্ভ কৰি মই ভৰাই দিম। ধন্যবাদেৰে,
::::[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 16:34, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN
:::::@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]আপোনাৰ কৌতুহলৰ বাবে বহুত বহুত ধন্যবাদ বাইদেউ, মই ইতিমধ্যে নামবোৰ যোগ কৰিছো আৰু বেলেগ এটা শাৰী পৃথক কৰিছো অনুগ্ৰহ কৰি [[আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ নাম তালিকা|ইয়াত]] এবাৰ চকু ফুৰাই চাওক। শুনি বৰ ভাল লাগিল যে আমি আপোনাৰ এজন চিনাকি ব্যক্তি টাই ভাষাৰ বিশেষজ্ঞ। সেই পৃষ্ঠাটো সম্পাদনা কৰি থাকোঁতে গম পালোঁ যে মই কেইজনমান চাওফাৰ লেখাত আহোম লিপি যোগ কৰা নাই। আমি মংগোলীয় সম্পাদকসকলে প্ৰায়ে কিছুমান মানুহৰ প্ৰতিৰোধৰ সন্মুখীন হওঁ কিন্তু আপোনাৰ সমৰ্থন এক প্ৰেৰণা। আমি সকলোৱে এই কথাটো আকোৱালি লোৱা উচিত যে অসমৰ সংস্কৃতি কছাৰী, টাই, আৰ্য আদি কেইবাটাও সংস্কৃতিৰ অতি বৈচিত্ৰময় সংমিশ্ৰণ। [[বাণীকান্ত কাকতি]] ডাঙৰীয়াৰ Assamese:Its formation and development কিতাপখন অধ্যয়ন কৰিলে ইয়াক বাৰুকৈ অনুভব কৰিব পৰা যায়। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 02:51, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;
:@[[সদস্য:Doc James|Doc James]] Thankyou so much [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:50, 12 February 2025 (ইউ.টি.চি.)
==তাই আহোম লিপি সম্পৰ্কে==
প্ৰিয় [[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] ,

আশাকৰোঁ ভালে আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে তাই-আহোম ভাষাৰ কিছু পুৰণি লিপিৰ প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিশেষজ্ঞৰ অধীনত পঢ়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। মই যিহেতু গুৱাহাটীত নাথাকোঁ মই চাবলৈ যাব পৰা নাই। আপুনি কথাটো জানিবও পাৰে, তথাপি এই বিষয়ত আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে আপোনাক কথাটো জনালোঁ।

[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 17:43, 26 January 2026 (ইউ.টি.চি.)

:প্ৰিয় {{ping|JyotiPN}} মই ভালে আছোঁ, আশাকৰোঁ আপোনাৰো ভাল। মোক তথ্যটো জনোৱা বাবে অশেষ ধন্যবাদ। মই উপস্থিত থাকিবলৈ পালে নিশ্চয় সুখী হ'ম। মই গুৱাহাটীত নাথাকো সেয়েহে সেই অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকিব পাৰিম নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয় যদিও গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এই প্ৰচেষ্টাক গভীৰ ধন্যবাদ জনাইছোঁ। ধন্যবাদ  [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]]

== গগৈ-কুকৈ প্ৰসংগ ==

{{ping|KhiLanTzi}} অনুগ্ৰহ কৰি ৱিকিপিডিয়াৰ গগৈ পৃষ্ঠাত Unreliable source যোগ নকৰিব। [[WP:RS]] পঢ়ি‌ চাব। Policy অনুসৰি কোনো website বা blog জাতীয় উৎস ৱিকিপিডিয়াত দিয়া হোৱা নাযায়। আপোনাৰ ওচৰত যদি গগৈ শব্দটো কুকৈক পৰা অহা বুলি উল্লেখ কৰা published আৰু verifiable উৎস আছে, তেন্তে যোগ কৰিব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ [[WP:NPOV]] ৰ অনুসৰি দুয়োটা মত দিয়া হ'ব। 

তদুপৰি টাই-আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি গগৈৰ আহোম বানান 𑜕𑜥𑜕𑜩𑜨 হয়। গতিকে উৎস যুক্ত সেই টাই-আহোম ভাষাৰ শব্দটো পেজৰ পৰা আতৰাই উৎস নাইকিয়া কুকৈ যোগ নকৰিব। &quot;গ&quot; আখৰে আৰম্ভ হোৱা শব্দ আহোম অভিধানত পোৱা নাযায়। গতিকে এইটো শব্দৰ গুৰি আহোম ভাষা নহয়।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:28, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাৰ উৎসসমূহে ব্যুৎপত্তিৰ উল্লেখ কৰা নাই গতিকে মই সেইটো আঁতৰাই দিম। এনেকৈ হলেচোন পৃথিৱীৰ যিকোনো ভাষাৰ পৰা গগৈৰ নিচিনা উচ্চাৰণ হোৱা শব্দ দি সেই ভাষাৰ পৰা গগৈ অহা বুলি দাবী কৰিবলৈ লাগি যাব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:26, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] পৃথিৱীৰ অন্য ঠাইৰ লোক গগৈ সমাজত নাই। আছে‌ যদি মৰাণ/বৰাহী/চুতীয়া গুৰিৰ‌ আছে, যিটো Ahomisation‌ বুলি কোৱা হয়। আহোম সমাজত সোমালে বৰাহী-মৰাণ-চুতীয়া সকলৰ শব্দহে সোমাব। গগৈ শব্দটো ভায়েকক বুজাবলৈ মৰাণ-বৰাহী সকলেও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গতিকে সম্ভাৱনা আছে, যাৰ বাবে &quot;সম্ভৱতঃ&quot; শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:43, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] তদুপৰি ১৮৯৩ চনৰ‌ পৰা অন্য আহোম সকলে গগৈ লিখা কথাটো আগৰ পৰাই তলৰ অংশত উল্লেখ আছে। মই নতুনকৈ যুগ কৰা নাই।‌ লগতে &quot;গ&quot; আখৰে আৰম্ভ হোৱা শব্দ অভিধানত আছে নে নাই চাই ল'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:50, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
:::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আহোম বংশ বিভাজন গগৈক '''দেউৰী সম্বন্ধ গগৈ''' বুলি সেই উৎসত কোনো উল্লেখ নাই। যদি আপুনি '''দেউৰী সম্বন্ধ গগৈ''' ৱিকিপিডিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব বিচাৰে গগৈ (দেউৰী সম্বন্ধ) বুলি লিখিব পাৰে ইয়াত আহোমৰ বংশ বিভাজনত নহয়। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 08:10, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)

==Tais before Sukapha==

{{ping|KhiLanTzi}} What is the source of this claim of yours? [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF_%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%93%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B2&amp;diff=prev&amp;oldid=612622]
{{quote|Some Tai used to live in brahmaputra valley before Huen Tsang's visit}} 

As far as I know, the only thing Huen Tsang mentions is this:&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beal |first=Samuel |title=Si-Yu-Ki: Buddhist Records of the Western World |volume=2 |publisher=Trübner &amp; Co. |year=1884 |page=196 |url=https://archive.org/details/siyukibuddhistre02samu/page/196/mode/1up |quote=On the east this country is bounded by a line of hills, so that there is no great city [capital] to the kingdom. Their frontiers, therefore, are contiguous to the barbarians of the south-west [of China]. These tribes are, in fact, akin to those of the Man people in their customs.}}&lt;/ref&gt; {{quote|On the east this country is bounded by a line of hills, so that there is no great city to the kingdom. Their frontiers, therefore, are contiguous to the barbarians of the south-west [of China]. These tribes are, in fact, akin to those of the Man(barbarian) people in their customs.}}

So, forget about [[Brahmaputra valley]], even the eastern hills are mentioned as inhabited by the hill tribes of Northeast India or Northern Burma. Do you even realise the chronological problem here? Hiuen Tsang visited Kamarupa in the 7th century, around the time of Bhaskaravarman. The historically visible Tai/Shan polities of southern Yunnan, northern Burma and adjoining regions belong mainly to a much later period. Daniels, for example, places the emergence of large Tai (Dai) polities in southern Yunnan and the Shan States between the 13th and 16th centuries.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Formation of Tai Polities Between the 13th to 16th Centuries: The Role of Technological Transfer |journal=Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko |volume=58 |year=2000 |pages=51–98 |url=https://toyo-bunko.repo.nii.ac.jp/record/3215/files/memoirs58_03.pdf}}&lt;/ref&gt; Xuanzang's phrase about the “barbarians of the south-west [of China]” should not be read as evidence for Tai presence on the eastern frontier of Kamarupa. It is better understood as a broad Chinese frontier expression for the hill peoples beyond eastern Kamarupa, towards the northern Burma–south-west China frontier.

Therefore, please do not use Wikipedia to promote an unsupported fringe theory. The claim that Tai groups lived in the Brahmaputra valley before Xuanzang’s visit is a major historical assertion and needs direct support from reliable academic sources.
[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:48, 16 June 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] {{Quote|To the east of Kāmarūpa, the description continues, the coun-try was a series of hills and hillocks without any principal city, and it reached to the south-west barbarians [of China], hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao'''.}} Page no. 186 of original translation ~&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=}}&lt;/ref&gt; Here Man is the umbrella term that includes South China inhabitants ie. Tai Kadai, Hmong-Mien, Tibeto Burmans like Jingpo. But the term '''Lao''' was exclusively used for Tai ethnic groups by Han Chinese. The term Ai Lao (哀牢) or Lao (獠) is commonly used by Han Chinese to denote Tai people. Regarding chronological time the Han Chinese mentioned Tai people over Han, Tang and Song Dynasties. There's a Lao (now called Tai) habitat along with Mans (Tai/Hmong-Mien/Jingpo/Tibeto Burmans) in Ancient Kamarupa and there are historical records of it. You need to be more neutral here. Tai manuscripts were mistranslated a lot which lead to some incorrect Assamese Buranjis claiming some incorrect facts that needs to be corrected. Luckily the original manuscripts still speaks the truth. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:01, 17 June 2026 (ইউ.টি.চি.)

== Karfai is a Bow, not a Cannon ==

কাড়ফাই এখন ধেনুৰ নাম হয়। ইয়াৰ গুৰি আহোম শব্দ কাঙফাই হয় (উৎস: GC Barua Ahom Dictionary p.4)। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ p. 7ৰ বৰ্ণনাৰ মতে চুকাফাৰ পুতেক চুতেউফাৰ দিনত নৰা ৰজাই কাড়ফাই দি পঠিয়াইছিল। নৰা/মৌঙকং‌ বা তাৰ পূবৰ মৌঙমাও ৰাজ্যত ১৩০০ শতিকাৰ শেষ ভাগত হে প্ৰথমবাৰৰ বাবে খাৰ বাৰুদ‌ বা হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গতিকে &quot;কাড়ফাই&quot; হিলৈ-বৰটোপ বা খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অস্ত্ৰ হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে। যিহেতু &quot;ফাই&quot; মানে অগ্নি, গতিকে কাড়ফাই/কাংফাই firebow বা fire arrow মৰা ধেনু হোৱাৰ হে সম্ভাৱনা আছে। আগৰ দিনত অমৰা গুটি শুকুৱাই তেলত ডুবাই তাত জুই লগাই কাড়ত লগোৱা হৈছিল (source: vikaspedia.in)। এনে দৰে পিয়লি ফুকনেও বৃটিছৰ খাৰ-ঘৰত জুই লগাইছিল বুলি গম পোৱা যায়। 

আহোম ভাষাৰ &quot;কং/ক্লং&quot; মানেহে আগ্নেয়াস্ত্ৰ (&quot;কাং&quot; মানে ধেনু) আৰু এই‌ শব্দ তুৰ্বকৰ যুদ্ধত হে প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। শান ভাষাত တူၼ်းၸၢပ်ႈ মানে আগ্নেয়াস্ত্ৰ নুবুজাই। ၵွင်ႈၾႆး বা কংফাই শব্দটোৱেহে বুজাই। &quot;কং&quot; শব্দটোৱে আগৰ দিনত tube বা pipe বুজাইছিল। পাছলৈ ১৩০০ শতিকাৰ শেষ ভাগত যেতিয়া আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ প্ৰচলন হ'ব ধৰিছিল, তেতিয়াৰ পৰাহে &quot; কং&quot;(Pipe) আৰু &quot;ফাই&quot;(Fire) যৌথভাৱে আগ্নেয়াস্ত্ৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। গতিকে চুকাফা বা চুকাফাৰ পুতেকৰ হাতত আগ্নেয়াস্ত্ৰ থাকিবলৈ হ'লে চুকাফাৰ প্ৰব্ৰজন ১৩০০ শতিকাৰ দ্বিতীয় ভাগত হ'ব লাগিব, যিটোৰ সম্ভাৱনা পিছে একেবাৰে নুই কৰিব নোৱাৰি। 

তাৰ বাহিৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠাত সংযোগ কৰিবলৈ চোৱা বাকী গোটেই খিনি কথা প্ৰমান বিহীন, যিবোৰে [https://en.wikipedia.org/?title=Wikipedia:PROMO&amp;redirect=no WP:PROMO], [[WP:OR]], [[WP:SYNTH]] ৰ উলঙ্ঘন কৰে। আহোম ৰজা সকলে ১৫০০ ৰ আগতে মৌঙমাও দেশৰ পৰা আগ্নেয়াস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি কোনো এখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ নাই। কৰ/খুত দি থকা লোক এখিনিক আগ্নেয়াস্ত্ৰ দিবলৈ যোৱাটো নৰাদেশ বা মৌঙমাওৰ কূটনীতিৰ বিপৰিতে যোৱা হে হʼব। মনত ৰখা উচিত যে চুকাফাৰ দিনৰ পৰা ১৫২০ দশকৰ লৈকে নৰা আৰু আহোমৰ মাজত কেইবাখনো যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 23:15, 9 August 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] কাৰফাই (অসমীয়া): ই এটা অসমীয়া শব্দ, কাৰফাই এক প্ৰকাৰৰ ধনু হয়। 
কং (দক্ষিণ পশ্চিম টাই): ইয়াৰ অৰ্থ ধনু ভিন্ন টাই ভাষাত সমূহত। 
কং লুং (দক্ষিণ পশ্চিম টাই):  ইয়াৰ অৰ্থ অগ্নেয়াস্ত্ৰ ভিন্ন টাই ভাষাত সমূহত। 
কং ফাই (দক্ষিণ পশ্চিম টাই): ইয়াৰ অৰ্থ বৰটোপ ভিন্ন টাই ভাষাত সমূহত। 
টাই য়াই: Kong-fai (ၵွင်ၾႆး) মানে অগ্নেয়াস্ত্ৰ / Kong-luang (ၵွင်လူင်) মানে বৰটোপ 
টাই নুৱা: Kong fai (ᥐᥩᥒᥜᥭᥰ) মানে অগ্নেয়াস্ত্ৰ / Kong-long (ᥐᥩᥒᥘᥨᥒ) মানে বৰটোপ
টাই লু: Kong fai (ᦂᦸᧂᦝ᦭) মানে অগ্নেয়াস্ত্ৰ / Kong-luang (ᦂᦸᧂᦜᦇ) মানে বৰটোপ 
ওপৰৰ তথ্য সমূহৰ পৰা বুজা যায় যে কাংফাই বা ক্লংফাই যত–ফাই প্ৰত্যয় হিচাপে ব্যৱহাৰ হলে খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অগ্নেয়াস্ত্ৰ বুজাই আৰু —লুং প্ৰত্যয় হিচাপে ব্যৱহাৰ হলে বৰটোপ বুজাই। কোনো টাই ভাষাতে ইয়াক অমৰা গুটিৰে বনোৱা firebow বা fire arrow হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱা নাই। প্ৰত্যেক ব্যৱহাৰত খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। সেয়েহে টাই উৎস সমূহৰ কাংফাই বা ক্লংফাইক অমৰা গুটিৰে বনোৱা firebow বা fire arrow বুজুৱাটো ভিত্তিহীন উৎসহীন নিজা গৱেষণা। 
কৰদাতাই কেনেকৈ অগ্নেয়াস্ত্ৰ পালে: সেয়া আপোনাৰ ভূল ধাৰণা যে আহোমসকলক অন্য টাই সকলে কৰদাতা বুলি তলত ৰাখিব বিচাৰিছিল। উৎসত জনোৱা মতে, আহোমসকলে বাৰ্মিজৰ পৰা আগ্নেয়াস্ত্ৰ লাভ কৰিছিল। আহোমে আচলতে বাৰ্মিজ আৰু ছানৰ পৰা বহুত সাংস্কৃতিক, সাহিত্যিক আৰু কাৰিকৰী বস্তু লাভ কৰিছিল। আনকি আহোম লিপিৰো বিকাশ এইদৰেই মুঙ মাওৰ পুৰণি লিক টাই লিপিৰ পৰা হৈছিল। তদুপৰি আন টাইসকলেও চীনৰ পৰাহে আগ্নেয়াস্ত্ৰ লাভ কৰিছিল যি সেই সময়ত তেওঁলোকৰ মিত্ৰ নাছিল। 
WP:OR: সকলোবোৰ তথ্য উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয় গৱেষকে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰা তথ্য।
WP:SYNTH : সেই দৰে চাব গলে আপোনাৰ এক বৃহৎ সম্পাদনা আঁতৰাব লাগিব। শদিয়াৰ সৰ্প স্তম্ভতেই এখন আলোচনীৰ এটা প্ৰবন্ধত লিখা তথ্যৰ বাহিৰে বাকী সকলোবোৰ আপুনি বেলেগ বেলেগ উৎসৰ পৰা আনিছে যত চুতীয়া যুগৰ স্তম্ভ সমূহৰ কথাহে আছে। তেনে ক্ষেত্ৰত টাই আহোম সকলে চুতীয়াৰ পৰা অগ্নেয়াস্ত লাভ কৰিছে বুলি কৰা দাবীৰ অংশত অন্য বিপৰীতমুখি তথ্য দিয়াত কিহৰ আপত্তি? যদি আপত্তি আছে তেন্তে আপোনাৰ এক মোটা সম্পাদনাৰ অংশ আঁতৰোৱা যাব। যেতিয়া লৈকে মূল বুৰঞ্জীত কোনো তথ্য স্পষ্টকৈ নাথাকে তেতিয়ালৈকে সকলো তথ্য দিয়া যায়।  [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 09:53, 18 September 2026 (ইউ.টি.চি.)

==উৎস==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>7kju67i3ovnblh8ghcaqkyv7mlpp26l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636162</id>
      <parentid>636161</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karfai is a Bow, not a Cannon */</comment>
      <origin>636162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62104" sha1="7g2jfx4e2nkbx5iqorfcihjdw8ah2e7" xml:space="preserve">== The Wikipedia Asian Month 2023 Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}&quot; class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[File:2023_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|left|180px]]
{{Center|{{resize|150%|'''''Wikipedia Asian Month 2023 Barnstar'''''}}}}
&lt;div style=&quot;color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; &quot;&gt;

Dear {{ROOTPAGENAME}} :
:Congratulations! Thank you so much for participating in the Wikipedia Asian Month 2023. We are very grateful for your dedication to the Wikimedia movement and effort in promoting Asian content. Hope to see you again this year and celebrate the 10th year of Wikipedia Asian Month  together.  
   
:Sincerely, 

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color: #333333; text-align:right; font-size:120%; &quot;&gt;Wikipedia Asian Month International Team&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2023_Barnstar_MassMessage_Receiver_2&amp;oldid=26272593 --&gt;
==সতৰ্কতা==
[[বিদুৰভাই (চলচ্চিত্ৰ)]] প্ৰবন্ধত সম্পাদকে লগাই ৰখা জাননীখনকো উপেক্ষা কৰি আপুনি যি সম্পাদনা কৰি আছে, সেয়া সঠিক হোৱা নাই, এইক্ষেত্ৰত কিছু ধৈৰ্য ধৰিবলৈ আপোনাক সতৰ্ক কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:57, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

:[[En:template:Edit conflict|Template:Edit conflict]] সাঁচটো [[En: category:Inline talk templates|Category:Inline talk templates]] অন্তৰ্গত যাক প্ৰবন্ধত ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। সেয়েহে মই এয়া টাইপিংৰ ভুল (typing mistake) বুলি ভাবিছিলো। অৱশ্যে কোনো edit conflicts হোৱা নাছিল আৰু মোৰ সম্পাদনা হৈ গৈছে।[[En: category:Inline talk templates|Category:Inline talk templates]]  অনুসৰী ('''They should never be used in articles''') [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:20, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::&quot;অৱশ্যে কোনো edit conflicts হোৱা নাছিল আৰু মোৰ সম্পাদনা হৈ গৈছে।&quot; এই কথাখিনি গ্ৰহণযোগ্য নহয়, কাৰণ এয়া আপুনি সম্পাদনা কৰাৰ পৰৱৰ্তী ফলাফলহে, যিটো আগতিয়াকৈ ধাৰণা কৰা নাযায়। ইয়াৰোপৰি আনে লিখিথকা প্ৰবন্ধ এটাত কোনো সৌজন্যতা নেদেখুৱাই গুৰুত্বৰ সালসলনি কৰাটো উচিত নহয়। সাঁ‌চটোত অসমীয়াত লিখা কথাখিনিয়েই এই কথাটো বুজিবৰ বাবে যথেষ্ট। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 14:59, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত থকা Edit conflict সাঁচটো ইন-লাইন সাঁচ নহয়। এই সাঁচটোত এটা ৱাৰ্ণিং বক্স ওলাই আৰু তাত স্পষ্টকৈ সম্পাদনা নকৰিবৰ বাবে লিখি থোৱা আছে। এই সাঁচটো থকালৈকে অন্য সম্পাদকে সম্পাদনা কৰা অনুচিত আৰু সাঁচটো স্থাপন কৰি যদি দুসপ্তাহতকৈও অধিক সময় মূল সম্পাদকে কোনো সম্পাদনা নকৰে, তেতিয়া সাঁচটো অন্য সম্পাদকে আঁতৰাই দিব পাৰে। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 15:23, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] অসমীয়া ৱিকপিডিয়াত সাঁচটো update কৰাৰ প্ৰয়োজন। দুসপ্তাহতলৈকে সম্পাদনা নকৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়মৰ বিৰোধী। এই পুৰণি নিয়ম সমূহ শুধৰোৱা হৈছে।
:::* [[En:wikipedia:Ownership of content|Wikipedia:Ownership of content]] অনুসৰি ''কোনোৱেই বিষয়বস্তুৰ &quot;মালিক&quot; নহয় (ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ বা যিকোনো পৃষ্ঠাকে ধৰি)।  যদি আপুনি এটা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰে বা সম্পাদনা কৰে, তেন্তে অন্য সম্পাদকসকলে পৰিবৰ্তন কৰিব পাৰে, আৰু আপুনি তেওঁলোকক তেনে কৰাত বাধা দিব নোৱাৰে।  ইয়াৰ উপৰিও আপুনি তেওঁলোকৰ সম্পাদনাসমূহ কোনো কাৰণ নোহোৱাকৈ পুনৰ ঘূৰাই আনিব নালাগে।''
:::[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:25, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::মালিক বুলি কোনে কেতিয়া অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিবলৈ গৈছে? নতুন প্ৰৱন্ধ এটা সম্পাদিত অৱস্থাত থকা আৰু তাত এখন জাননী ওলমি থকা দেখিও কোনো আলোচনা আবিহনেই প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই পৰা ৱিকিৰ কোনটো নিয়মৰ ভিতৰত? স্থানীয় ৱিকিৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান নীতি শিথিল, যিহেতু সম্পাদকৰ সংখ্যা কম গতিকে এই কম সংখ্যক সম্পাদক সকলৰ মাজত সসন্মানে নিজৰ নিজৰ কামখিনি কৰি থকাৰ অধিকাৰ আমি ইজনে আনজনক দিয়া উচিত। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:45, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] [[ৱিকিপিডিয়া:শিষ্টাচাৰ|WP:CIVILITY]] মানি চলিবলৈ আহ্বান জনালোঁ '''প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই'''ৰ দৰে শব্দ এজন প্ৰশাসকৰ দ্বাৰা শোভা নাপাই। [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] ত মালিক শব্দৰ ব্যৱহাৰ হৈছে মই তাত লিখা খিনিহে copy paste কৰিছোঁ। [[WP:OWN]] অনুসৰী যিকোনো লোকে পৃষ্ঠাটোত সম্পাদনা কৰিব পাৰে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:54, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::&quot;প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই&quot; এই অংশটো উল্লেখিত প্ৰৱন্ধটোৰ ক্ষেত্ৰত আপুনি দেখুওৱা আচৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এটা বাক্য। ইয়াত কোনো অসৎ বা আপত্তি জনক শব্দৰ ব্যৱহাৰ হোৱা নাই, প্ৰথমে আপুনি নিজেই ৱিকিৰ নীতি-নিয়ম মানি চলিবলৈ শিকক। সম্পাদক এজনে আন এজন সম্পাদকৰ আহ্বান নীতিৰ বিপৰীতে গৈ মানি নচলিলে প্ৰশাসক হিচাপে সতৰ্ক কৰি দিয়াটো কৰ্তব্য বুলি ভাৱোঁ‌। অৱশ্যে সেয়া আপুনি মানি চলে বা নচলে, নিজৰ ভুলটো অনুভৱ কৰে নকৰে আপোনাৰ কথা। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:46, 2 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়ম মানি চলি আহিছোঁ চলি যাম। Template:Edit conflict শুধৰণি প্ৰয়োজন। প্ৰশাসক হিচাপে এই [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87_(%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0)&amp;diff=prev&amp;oldid=427704 edit] টো চাবচোন ইয়াত [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] নামানি বিতৰ্ক সমূহ গুচাই দিছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:53, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::সেয়াই, নীতি অনুসৰি মই নিজাকৈ বা আপুনি নিজেই প্ৰয়োজন বুলি ভাৱিলে কাৰণেই কোনো আলোচনা অবিহনে মইমতালি কৰা অনুচিত। আপুনি যদি এই সাঁ‌চৰ সংশোধন বিচাৰিছে তেন্তে সাঁ‌চৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত বা ৰাইজৰ চ'ৰাত প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াওক। আলোচনা মৰ্মে যদি সংশোধনৰ প্ৰয়োজন হয়, সংশোধন কৰা হ'ব। কিন্তু কোনো আলোচনা আৱিহনেই নিজৰ ইচ্ছাত কিবাকিবি কৰি থকাটো অনিয়ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:09, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::::আপুনি যথেষ্ট সতৰ্কবাণী দিলে বাৰু যদিও [[WP:OWN]] এ মোক সম্পাদনা কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে, কিন্তু বিতৰ্ক অংশ আঁতৰোৱা এই [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87_(%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0)&amp;diff=prev&amp;oldid=427704 edit] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] ভংগ কৰাৰ সন্দৰ্ভত আপোনাৰ পদক্ষেপ কি হ'ব, মই কৌতুহলী। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:14, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::::অসমীয়া ৱিকিৰ উক্ত সাঁ‌চটো লগাই ৰখা দেখিও যি অনিয়মৰে আপুনি সম্পাদনা কৰিলে সেয়া প্ৰবন্ধটো লিখিথকা সম্পাদক জনে আতৰাই দিলে। সেয়া তেওঁ‌ৰ ভুল নহয়। ভুলটো আপুনি কৰিছে যি কথা ইতিমধ্যেই কোৱা হৈছে। গতিকে এই ক্ষেত্ৰত প্ৰবন্ধটো আৰম্ভ কৰা সম্পাদক জনৰ ওপৰত পদক্ষেপ ল'ব লগাও নাই, লগতে &quot;আপুনি যথেষ্ট সতৰ্কবাণী দিলে বাৰু&quot; এই অংশৰ উত্তৰত কওঁ, মই সতৰ্কবাণী এবাৰেই দিছোঁ, কিন্তু নাও ডুবিলেও টিঙৰ পৰা ননমাৰ দৰে আচৰণ কৰি থকাৰ বাবেহে আপোনাক প্ৰত্যুত্তৰ দি আছোঁ লগতে ইয়াৰ পিছত আৰু এই সন্দৰ্ভত কোনোধৰণৰ প্ৰশ্নৰ বা সন্দেহৰ উত্তৰ দিয়াৰ পৰা বিৰত থাকিম।”  [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 06:54, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
:::::::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]আপুনি [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] সম্পূৰ্ণৰূপে আওকাণ কৰিছে আৰু কেৱল '''সেই সাঁচটোৰ''' এটা পুৰণি সংস্কৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিচাৰ লৈছে যেন লাগে।  আশাকৰোঁ ভৱিষ্যতে সকলো নিৰ্দেশাৱলী প্ৰতি নিৰপেক্ষ হব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:32, 3 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::::::::::[[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|WP:NEUTRAL]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] আওকাণ কৰিব নোৱাৰি বাবেই সেই সাঁ‌চটোৰে জাননীখন লগাই ৰখা হৈছিল। সেইকথা প্ৰৱন্ধটো আৰম্ভ কৰা সদস্য জনেও জানে, ময়ো জানোঁ‌। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 08:20, 4 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
{{od}}
@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] এটা সাঁচে নিৰ্দেশনাসমূহ ভংগ কৰিব নালাগে, ই নিৰ্দেশনাসমূহ অনুসৰণ কৰিব লাগে। মই আচৰিত হৈছো যে ইয়াক এতিয়াও আপডেট কৰা হোৱা নাই। নিৰ্দেশনা আওকাণ কৰিয়ে সাঁচটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]]
:ৱিকিপিডিয়াত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য আগত ৰাখি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সাঁচ তৈয়াৰ কৰা হয়। সকলো ৱিকিপিডিয়াৰে কিছুমান নিজা সীমাবদ্ধতা থাকে। সেই অনুসৰি নিজৰ সমাজৰ সুবিধামতে কিছুমান সাঁচ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত থকা সাঁচটোৱেই যে সকলো ৱিকিপিডিয়াত থাকিব লাগিব তেনে কোনো নিয়ম নাই। বহুক্ষেত্ৰত আমি ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক অনুসৰণ কৰোঁ সঁচা কথা, সেইবুলি প্ৰতিটো কথাই যে ইংৰাজী ৱিকিৰ মতে কৰিব লাগিব তেনে কোনো নিয়ম নাই। কেতিয়াবা এজন ব্যক্তিয়ে যেতিয়া কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিকল্পনা মতে কোনো এটা প্ৰবন্ধ সম্পাদনা কৰি থাকে, তেতিয়া যাতে অন্য সম্পাদকসকলে তেওঁক আমনি কৰিব নোৱাৰে সেই উদ্দেশ্যেৰেই {{tlc|সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} সাঁচটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এতিয়া একে নামৰ সাঁচটো ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত বেলেগ কৈ আছে বুলিয়েই আমাৰ ইয়াতো তাক সলনি কৰিব লাগিব বুলি কোনো নিয়ম নাই। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত এনে বহু সাঁচ আছে যিবোৰ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নাই বা থকাৰ প্ৰয়োজন নাই, সেইদৰে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াতো এনে কিছুমান সাঁচ আছে যিবোৰ ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত নাই। আপুনি বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] পৃষ্ঠাটোতে '''If you find yourself in an edit war with other contributors over deletions, reversions, and so on, why not take some time off from the editing process? Taking yourself out of the equation can cool things off considerably. Take a fresh look a week or two later. Or, if someone else is claiming &quot;ownership&quot; of a page, you can bring it up on the associated talk page, appeal to other contributors, or consider the dispute resolution process.''' এনেদৰে লিখা আছে, চাবচোন। গতিকে অলপ ধৈৰ্য ধৰক। আৰু এই সময়চোৱাত আপুনি অন্য বেলেগ সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক সমৃদ্ধ কৰিবলৈ যত্ন কৰক। ধন্যবাদ। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 12:49, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

:আৰু আপুনি যদি সঁচাকৈ সাঁচটো পৰিবৰ্তন কৰিব বিচাৰিছে, তেন্তে সাঁচটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত এটা সম্পাদনা অনুৰোধ প্ৰস্তাৱ কৰিব পাৰে। আলোচনামৰ্মে নিশ্চয় সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ব। &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 3px;&quot;&gt;[[User:দিব্য দত্ত|&lt;font color=&quot;#663300&quot;&gt;'''দিব্য দত্ত'''&lt;/font&gt;]]&amp;nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])&lt;/span&gt; 13:03, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]]
::* EDIT WAR: edit war আৰু edit conflict দুয়োটা বেলেগ।  [[ৱিকিপিডিয়া:সমলৰ মালিকীস্বত্ব|WP:OWN]] এ Edit warৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছে য'ত [[En:WP:3R|3R]] ৰ অৰ্থ হ'ল আপুনি আন সম্পাদকৰ সম্পাদনা ৩ বাৰ ঘূৰাই দিয়ে, কিন্তু মই সম্পাদকৰ সম্পাদনা ঘূৰাই বা আঁতৰোৱা নাই। সাঁচটো Edit conflict ৰ ওপৰত edit war ৰ কোনো কথা নাহে। 
::* WP:OWN: হয় সাঁচটোৱে এতিয়াও WP:OWN উলংঘা কৰে।
::* মই কিয় বাৰে বাৰে উত্তৰ দি আছোঁ?: মোৰ সম্পাদনা হৈ গল অন্য সম্পাদক জনৰো হৈ গল, সাঁচটো আঁতৰালে পিছে নয়ন জে নাথ ডাঙৰীয়াই মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত {{tq|প্ৰৱন্ধ এটাত জপিয়াই}} আৰু {{tq|নাও ডুবিলেও টিঙৰ পৰা ননমাৰ দৰে আচৰণ}} আদি শব্দৰ প্ৰয়োগেৰে মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যথেষ্ট reply দি আছে আৰু প্ৰশাসক মহোদয়ৰ প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰে উত্তৰ মোৰ '''ব্যক্তিগত আলোচনা পৃষ্ঠাত''' দিয়াটো মোৰ কৰ্তব্য বুলি ভাবি প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰে উত্তৰ দি আছোঁ তথা মোৰ '''দৃষ্টিকোণ (Point of view)''' দাঙি ধৰিছো। 
::* সাঁচটো মই কিয় সলনি কৰাৰ  বাবে আলোচনা কৰা নাই?: মই ব্যক্তিগতভাবে বৰ্তমান ঙি-ঙাও-খামৰ ঐতিহসিক চিত্ৰ সংগ্ৰহ, Shan wikipedia ত সম্পাদনা আৰু অসমৰ মংগোলীয় সংস্কৃতিৰ ওপৰত নিজা অধ্যয়ণ কৰি আছোঁ মোৰ কোনো ব্যক্তিগত আগ্ৰহ নাই সাঁচটো সলনি কৰাত।
::[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:37, 5 August 2024 (ইউ.টি.চি.)

== আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ নাম তালিকা ==

মৰমৰ [[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]],

আন্তৰিক অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিব। প্ৰথমেই উল্লিখিত প্ৰৱন্ধটোত আপোনাৰ সম্পাদনা সহায়ৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ যাচিলোঁ। কিন্তু যি যৎসামান্য আভাস পাইছোঁ, তাৰে উপলব্ধি কৰিছোঁ যে বিষয়টো অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ। আমি নিজৰ নামটো আনে ভুলকৈ লেখা দেখিলে স্বাভাৱিকতে প্ৰতিক্ৰিয়াশীল হৈ উঠোঁ আৰু শুধৰাই দিওঁ। মহেশ্বৰ নেওগৰ দৰে পণ্ডিতপ্ৰবৰেও নিজৰ নাম সম্পৰ্কে সজাগ আছিল আৰু তেওঁৰ নাম ভুলকৈ লিখাক লৈ প্ৰতিক্ৰিয়া জাহিৰ কৰিছিল। সেই দিশৰপৰা চাবলৈ গলে প্ৰকৃত শুদ্ধ লিখিত তথ্য নথকাৰ হেতু বা উপযুক্ত সংৰক্ষণৰ অভাৱত লিখিত তথ্য হেৰাই যোৱা হেতু, শ বছৰৰ আগতে মৃত্যু হোৱা ৰজা এগৰাকীৰ নামৰ শুদ্ধ তথ্য নোপোৱাটো বা বিভিন্নজন পণ্ডিতৰ দ্বাৰা বিভিন্ন ধৰণে উল্লেখ হোৱাটো স্বাভাৱিক। ছপাখানাৰ কালিকাৰ কথাটোতো কবই নালাগে! তথাপি কওঁ, ময়ো যিহেতু নামবোৰ নিজৰ ধৰণেৰে নেলেখি প্ৰসংগ পুথিত লেখা বানান অনুসৰণ কৰিছোঁ, সেয়ে আপুনি সম্পাদনাৰ সময়ত পুৰণি সম্পাদনাক নস্যাৎ নকৰি যদি 'বা' দি তথ্যসূত্ৰ উল্লেখেৰে আপুনি তথ্য লাভ কৰা নামটো লেখে, তেনে আশাকৰোঁ ভৱিষ্যতলৈ তথ্যখিনি অধিক পৰিস্কাৰ হৈ থাকিব তথা বিভ্ৰান্তিসমূহৰো উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰ পোৱা যাব। নামৰ ক্ষেত্ৰত তথ্যসূত্ৰ দি এজন ব্যক্তিৰে একাধিক নাম উল্লেখ কৰাৰ নজীৰ ৱিকিপিডিয়াত উপলব্ধ। সেয়ে আমি কৰা সম্পাদনাটো একেবাৰে নস্যাৎ কৰি পেলোৱাতকৈ আপুনি [[ ]] চিন ব্যৱহাৰ কৰি যদি আমি লেখা বাননটো ৰাখি লিংক যোগ কৰে, তেনে মোৰ যত্নখিনিও সাৰ্থক হ'ব। আমি জানো যে, প্ৰতি সম্পাদক ৰূপে আন এগৰাকী সম্পাদকক এইখিনি সন্মান দিবলৈ আপুনি অলপো দ্বিধাবোধ নকৰে। শুভকামনাৰে, 

[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 19:49, 29 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN

:@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] তালিকাখন সৃষ্টি কৰাৰ বাবে অশেষ ধন্যবাদ বাইদেউ, আপোনাক জনাবলৈ পাই সঁচাকৈয়ে সুখী যে আমাৰ ওচৰত একাধিক উৎসত স্বৰ্গদেউসকলৰ সাঁচিপতিয়া আহোম নামসমূহ সংৰক্ষণ আছে চাবলৈ [[iarchive:in.ernet.dli.2015.450867/page/n6/mode/1up|ইয়াত ক্লিক কৰক]]। আচলতে মই স্বৰ্গদেউসকলৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠাত [[আহোম লিপি|আহোম লিপিৰ]] নামসমূহ ইতিমধ্যে যোগ কৰিলোঁ। আহোম লিপি পঢ়িবলৈ আৰু লিখিব নোৱাৰাৰ বাবে বহু লেখকে কেইবাটাও নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও এতিয়া [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধ্বনিলিপি]] আৰু [[আহোম লিপি|আহোম লিপিৰ]] সহায়ত আমি বানান আৰু উচ্চাৰণ দুয়োটা সহজেই গম পাব পাৰো! যদি আপুনি মোটামুটি মানক টাই উচ্চাৰণটো শুনিব বিচাৰে তেন্তে আপুনি http://ipa-reader.xyz/ ত söwkafāa‧ পেষ্ট কৰিব পাৰে! যদি আপুনি ভাবে যে মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নাম আঁতৰোৱা অনুচিত তেন্তে আমি ইয়াক দুটা খণ্ডত ভাগ কৰিব পাৰো '''আহোম নাম''' আৰু '''মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নাম'''। পিছে শুদ্ধ আহোম নামসমূহ আওকাণ কৰাটো মোৰ মতে ভুল হব। ধন্যবাদ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:26, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)
::প্ৰিয় খিলাণ্টজি (!),
::আপোনাৰ প্ৰচেষ্টা আদৰণীয়। মই ৰায়চাহাব (মন কৰিব মই ৰায় চাহিব লেখা নাই) গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখন চালোঁ। কিতাপখনৰ অসমীয়া অনুবাদ আছে নেকি মোক নিশ্চয় জনাব। এতিয়া কথা হ'ল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধ্বনি লিপি অনুসৰণ কৰি আমি অসমীয়াৰ দৰে এটা চহকী ভাষা কেনেদৰে লিখিম? সৌৰভ চলিহাৰ লেখা ইংৰাজীলৈ অনুবাদ হব পাৰে নে? এই প্ৰসংগত তীক্ষ্ণধাৰ অসমীয়া সমালোচক অৰিন্দম বৰকটকীয়ে কৈছিল যে, সৌৰভ চলিহাৰ গল্প ইংৰাজীলৈ অনুবাদ হব নোৱাৰে। যদি হয় তেনে গল্পসমূহে ইয়াৰ মৌলিকতা হেৰুৱাব। ইংৰাজীত এটাই /n/, কিন্তু আমি দুটা ন,ণ ৰে চহকী। এতিয়া কথা হ'ল আপুনি কোনটো ব্যৱহাৰ কৰিব। মই ধ্বনিৰ সহায় নলৈ যিহেতু অসমীয়াত লিখিত তথ্যৰ সহায় লৈছোঁ আৰু তাৰমাজতে আপুনি কোনো কোনো বানানত 'ন'ক 'ণ' কৰা দেখিলোঁ, সেয়ে বিষয়টো এবাৰ আপোনাৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰোৱাটো ভাল হব বুলি ভাবিলোঁ। বাকী আপুনি যি কৰি আছে, সেয়া মোতকৈ বেছি গৱেষণামূলক আৰু এই প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি মোৰ শ্ৰদ্ধা আছে। এতিয়া উল্লিখিত সকলো কথা চালি-জাৰি চাই, আহোম লিপিৰ ক্ষেত্ৰত মই যিহেতু একেবাৰে অজ্ঞ; সেয়ে মই মোৰ বাননটো ৰাখি তাত আপোনাৰ লিংক যোগ দিবলৈ ভালপাম। মোৰ সম্পাদনালৈ আপুনি চকু ৰাখিব আৰু অলপো দ্বিধাবোধ নকৰি আপত্তিসমূহ মোক জনাই থাকিব বুলি আশাৰে,
::[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 06:44, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN
:::@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যৱহৃত নামৰ সংস্কৰণটো কিছু সময়ত পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছো বাৰু। কিন্তু আশাকৰোঁ আহোমৰ নামেৰে এটা সুকীয়া স্তম্ভ এটা বনাবলৈ মান্তি হ'ব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখনৰ অসমীয়া সংস্কৰণ মই দেখা নাই গতিকে মই নাজানো ইয়াৰ সংস্কৰণ আছে নে নাই! মই গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কিতাপখন আপোনাৰ ধাৰণা {{tq|&quot;...প্ৰকৃত শুদ্ধ লিখিত তথ্য নথকাৰ হেতু বা উপযুক্ত সংৰক্ষণৰ অভাৱত লিখিত তথ্য হেৰাই যোৱা হেতু,..&quot;}} শুধৰণি কৰিবলৈ দিছিলোঁ যাতে আপুনি অনলাইন সংৰক্ষিত উদাহৰণ চাব পাৰে য'ত আহোম ভাষাৰ পুৰণি তথ্য সমূহ সংৰক্ষিত আছে। অসমীয়া IPA ৰ বাবে [[সহায়:অসমীয়াৰ বাবে আই.পি.এ.|ইয়াত চাওক]]। Khi-Lan-Tzi টো অসমীয়াত খিলাঞ্জী বুলি কব পাৰিব। মোৰ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি আপোনাৰ সমৰ্থনৰ বাবে বহুত বহুত ধন্যবাদ। ব্যক্তিগত আক্ৰমণত জড়িত নোহোৱা আৰু সুস্থ কথা-বতৰাত জড়িত আপোনালোকৰ দৰে সম্পাদকৰ সৈতে কথা-বতৰা পাতি সঁচাকৈয়ে সুখী অনুভৱ কৰিছো। ধন্যবাদ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:34, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)
::::আপোনাৰ সম্পাদনাটো মই চাইছোঁ আৰু জনাবলৈ পাই ভাল লাগিছে যে আপোনাৰ লগত হোৱা আলোচনাৰে মই লাভাম্বিত হৈছোঁ। ইতিহাস সম্পৰ্কে মোৰ জ্ঞান একেবাৰে শূন্য। ব্যক্তিগত যদিও এটা কথা উল্লেখ কৰিবলৈ ভাল পাম যে, আজি মোৰ মাৰ লগত এই বিষয়ে আলোচনা হওঁতে মায়ে ক'লে যে, খৰগপুড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ তথা জয়সাগৰ কলেজৰ ৰসায়ন বিভাগৰ এসময়ৰ প্ৰফেছৰ দোলন কোঁৱৰদেৱৰ পুত্ৰ টাই ভাষাত গল্ড মেডেলিষ্ট। খান্দি থাকিলে এই বিষয়ত আৰু নতুন ৰাস্তা ওলাই গৈ থাকিব। পোহৰৰ ৰাস্তা। আপুনি যি কৰিবলগীয়া আছে, সম্পাদনাখিনি কৰক। প্ৰৱন্ধত উল্লেখিত অসমীয়া পুথি অনুসৰি নামসমূহ এটা বেলেগ স্তম্ভ কৰি মই ভৰাই দিম। ধন্যবাদেৰে,
::::[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 16:34, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN
:::::@[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]আপোনাৰ কৌতুহলৰ বাবে বহুত বহুত ধন্যবাদ বাইদেউ, মই ইতিমধ্যে নামবোৰ যোগ কৰিছো আৰু বেলেগ এটা শাৰী পৃথক কৰিছো অনুগ্ৰহ কৰি [[আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ নাম তালিকা|ইয়াত]] এবাৰ চকু ফুৰাই চাওক। শুনি বৰ ভাল লাগিল যে আমি আপোনাৰ এজন চিনাকি ব্যক্তি টাই ভাষাৰ বিশেষজ্ঞ। সেই পৃষ্ঠাটো সম্পাদনা কৰি থাকোঁতে গম পালোঁ যে মই কেইজনমান চাওফাৰ লেখাত আহোম লিপি যোগ কৰা নাই। আমি মংগোলীয় সম্পাদকসকলে প্ৰায়ে কিছুমান মানুহৰ প্ৰতিৰোধৰ সন্মুখীন হওঁ কিন্তু আপোনাৰ সমৰ্থন এক প্ৰেৰণা। আমি সকলোৱে এই কথাটো আকোৱালি লোৱা উচিত যে অসমৰ সংস্কৃতি কছাৰী, টাই, আৰ্য আদি কেইবাটাও সংস্কৃতিৰ অতি বৈচিত্ৰময় সংমিশ্ৰণ। [[বাণীকান্ত কাকতি]] ডাঙৰীয়াৰ Assamese:Its formation and development কিতাপখন অধ্যয়ন কৰিলে ইয়াক বাৰুকৈ অনুভব কৰিব পৰা যায়। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 02:51, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;
:@[[সদস্য:Doc James|Doc James]] Thankyou so much [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:50, 12 February 2025 (ইউ.টি.চি.)
==তাই আহোম লিপি সম্পৰ্কে==
প্ৰিয় [[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] ,

আশাকৰোঁ ভালে আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে তাই-আহোম ভাষাৰ কিছু পুৰণি লিপিৰ প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিশেষজ্ঞৰ অধীনত পঢ়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। মই যিহেতু গুৱাহাটীত নাথাকোঁ মই চাবলৈ যাব পৰা নাই। আপুনি কথাটো জানিবও পাৰে, তথাপি এই বিষয়ত আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে আপোনাক কথাটো জনালোঁ।

[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 17:43, 26 January 2026 (ইউ.টি.চি.)

:প্ৰিয় {{ping|JyotiPN}} মই ভালে আছোঁ, আশাকৰোঁ আপোনাৰো ভাল। মোক তথ্যটো জনোৱা বাবে অশেষ ধন্যবাদ। মই উপস্থিত থাকিবলৈ পালে নিশ্চয় সুখী হ'ম। মই গুৱাহাটীত নাথাকো সেয়েহে সেই অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকিব পাৰিম নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয় যদিও গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এই প্ৰচেষ্টাক গভীৰ ধন্যবাদ জনাইছোঁ। ধন্যবাদ  [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]]

== গগৈ-কুকৈ প্ৰসংগ ==

{{ping|KhiLanTzi}} অনুগ্ৰহ কৰি ৱিকিপিডিয়াৰ গগৈ পৃষ্ঠাত Unreliable source যোগ নকৰিব। [[WP:RS]] পঢ়ি‌ চাব। Policy অনুসৰি কোনো website বা blog জাতীয় উৎস ৱিকিপিডিয়াত দিয়া হোৱা নাযায়। আপোনাৰ ওচৰত যদি গগৈ শব্দটো কুকৈক পৰা অহা বুলি উল্লেখ কৰা published আৰু verifiable উৎস আছে, তেন্তে যোগ কৰিব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ [[WP:NPOV]] ৰ অনুসৰি দুয়োটা মত দিয়া হ'ব। 

তদুপৰি টাই-আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি গগৈৰ আহোম বানান 𑜕𑜥𑜕𑜩𑜨 হয়। গতিকে উৎস যুক্ত সেই টাই-আহোম ভাষাৰ শব্দটো পেজৰ পৰা আতৰাই উৎস নাইকিয়া কুকৈ যোগ নকৰিব। &quot;গ&quot; আখৰে আৰম্ভ হোৱা শব্দ আহোম অভিধানত পোৱা নাযায়। গতিকে এইটো শব্দৰ গুৰি আহোম ভাষা নহয়।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:28, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাৰ উৎসসমূহে ব্যুৎপত্তিৰ উল্লেখ কৰা নাই গতিকে মই সেইটো আঁতৰাই দিম। এনেকৈ হলেচোন পৃথিৱীৰ যিকোনো ভাষাৰ পৰা গগৈৰ নিচিনা উচ্চাৰণ হোৱা শব্দ দি সেই ভাষাৰ পৰা গগৈ অহা বুলি দাবী কৰিবলৈ লাগি যাব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:26, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] পৃথিৱীৰ অন্য ঠাইৰ লোক গগৈ সমাজত নাই। আছে‌ যদি মৰাণ/বৰাহী/চুতীয়া গুৰিৰ‌ আছে, যিটো Ahomisation‌ বুলি কোৱা হয়। আহোম সমাজত সোমালে বৰাহী-মৰাণ-চুতীয়া সকলৰ শব্দহে সোমাব। গগৈ শব্দটো ভায়েকক বুজাবলৈ মৰাণ-বৰাহী সকলেও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গতিকে সম্ভাৱনা আছে, যাৰ বাবে &quot;সম্ভৱতঃ&quot; শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:43, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] তদুপৰি ১৮৯৩ চনৰ‌ পৰা অন্য আহোম সকলে গগৈ লিখা কথাটো আগৰ পৰাই তলৰ অংশত উল্লেখ আছে। মই নতুনকৈ যুগ কৰা নাই।‌ লগতে &quot;গ&quot; আখৰে আৰম্ভ হোৱা শব্দ অভিধানত আছে নে নাই চাই ল'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:50, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)
:::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আহোম বংশ বিভাজন গগৈক '''দেউৰী সম্বন্ধ গগৈ''' বুলি সেই উৎসত কোনো উল্লেখ নাই। যদি আপুনি '''দেউৰী সম্বন্ধ গগৈ''' ৱিকিপিডিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব বিচাৰে গগৈ (দেউৰী সম্বন্ধ) বুলি লিখিব পাৰে ইয়াত আহোমৰ বংশ বিভাজনত নহয়। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 08:10, 20 February 2026 (ইউ.টি.চি.)

==Tais before Sukapha==

{{ping|KhiLanTzi}} What is the source of this claim of yours? [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF_%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%93%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B2&amp;diff=prev&amp;oldid=612622]
{{quote|Some Tai used to live in brahmaputra valley before Huen Tsang's visit}} 

As far as I know, the only thing Huen Tsang mentions is this:&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beal |first=Samuel |title=Si-Yu-Ki: Buddhist Records of the Western World |volume=2 |publisher=Trübner &amp; Co. |year=1884 |page=196 |url=https://archive.org/details/siyukibuddhistre02samu/page/196/mode/1up |quote=On the east this country is bounded by a line of hills, so that there is no great city [capital] to the kingdom. Their frontiers, therefore, are contiguous to the barbarians of the south-west [of China]. These tribes are, in fact, akin to those of the Man people in their customs.}}&lt;/ref&gt; {{quote|On the east this country is bounded by a line of hills, so that there is no great city to the kingdom. Their frontiers, therefore, are contiguous to the barbarians of the south-west [of China]. These tribes are, in fact, akin to those of the Man(barbarian) people in their customs.}}

So, forget about [[Brahmaputra valley]], even the eastern hills are mentioned as inhabited by the hill tribes of Northeast India or Northern Burma. Do you even realise the chronological problem here? Hiuen Tsang visited Kamarupa in the 7th century, around the time of Bhaskaravarman. The historically visible Tai/Shan polities of southern Yunnan, northern Burma and adjoining regions belong mainly to a much later period. Daniels, for example, places the emergence of large Tai (Dai) polities in southern Yunnan and the Shan States between the 13th and 16th centuries.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Formation of Tai Polities Between the 13th to 16th Centuries: The Role of Technological Transfer |journal=Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko |volume=58 |year=2000 |pages=51–98 |url=https://toyo-bunko.repo.nii.ac.jp/record/3215/files/memoirs58_03.pdf}}&lt;/ref&gt; Xuanzang's phrase about the “barbarians of the south-west [of China]” should not be read as evidence for Tai presence on the eastern frontier of Kamarupa. It is better understood as a broad Chinese frontier expression for the hill peoples beyond eastern Kamarupa, towards the northern Burma–south-west China frontier.

Therefore, please do not use Wikipedia to promote an unsupported fringe theory. The claim that Tai groups lived in the Brahmaputra valley before Xuanzang’s visit is a major historical assertion and needs direct support from reliable academic sources.
[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:48, 16 June 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] {{Quote|To the east of Kāmarūpa, the description continues, the coun-try was a series of hills and hillocks without any principal city, and it reached to the south-west barbarians [of China], hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao'''.}} Page no. 186 of original translation ~&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=}}&lt;/ref&gt; Here Man is the umbrella term that includes South China inhabitants ie. Tai Kadai, Hmong-Mien, Tibeto Burmans like Jingpo. But the term '''Lao''' was exclusively used for Tai ethnic groups by Han Chinese. The term Ai Lao (哀牢) or Lao (獠) is commonly used by Han Chinese to denote Tai people. Regarding chronological time the Han Chinese mentioned Tai people over Han, Tang and Song Dynasties. There's a Lao (now called Tai) habitat along with Mans (Tai/Hmong-Mien/Jingpo/Tibeto Burmans) in Ancient Kamarupa and there are historical records of it. You need to be more neutral here. Tai manuscripts were mistranslated a lot which lead to some incorrect Assamese Buranjis claiming some incorrect facts that needs to be corrected. Luckily the original manuscripts still speaks the truth. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 07:01, 17 June 2026 (ইউ.টি.চি.)

== Karfai is a Bow, not a Cannon ==

কাড়ফাই এখন ধেনুৰ নাম হয়। ইয়াৰ গুৰি আহোম শব্দ কাঙফাই হয় (উৎস: GC Barua Ahom Dictionary p.4)। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ p. 7ৰ বৰ্ণনাৰ মতে চুকাফাৰ পুতেক চুতেউফাৰ দিনত নৰা ৰজাই কাড়ফাই দি পঠিয়াইছিল। নৰা/মৌঙকং‌ বা তাৰ পূবৰ মৌঙমাও ৰাজ্যত ১৩০০ শতিকাৰ শেষ ভাগত হে প্ৰথমবাৰৰ বাবে খাৰ বাৰুদ‌ বা হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গতিকে &quot;কাড়ফাই&quot; হিলৈ-বৰটোপ বা খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অস্ত্ৰ হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে। যিহেতু &quot;ফাই&quot; মানে অগ্নি, গতিকে কাড়ফাই/কাংফাই firebow বা fire arrow মৰা ধেনু হোৱাৰ হে সম্ভাৱনা আছে। আগৰ দিনত অমৰা গুটি শুকুৱাই তেলত ডুবাই তাত জুই লগাই কাড়ত লগোৱা হৈছিল (source: vikaspedia.in)। এনে দৰে পিয়লি ফুকনেও বৃটিছৰ খাৰ-ঘৰত জুই লগাইছিল বুলি গম পোৱা যায়। 

আহোম ভাষাৰ &quot;কং/ক্লং&quot; মানেহে আগ্নেয়াস্ত্ৰ (&quot;কাং&quot; মানে ধেনু) আৰু এই‌ শব্দ তুৰ্বকৰ যুদ্ধত হে প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। শান ভাষাত တူၼ်းၸၢပ်ႈ মানে আগ্নেয়াস্ত্ৰ নুবুজাই। ၵွင်ႈၾႆး বা কংফাই শব্দটোৱেহে বুজাই। &quot;কং&quot; শব্দটোৱে আগৰ দিনত tube বা pipe বুজাইছিল। পাছলৈ ১৩০০ শতিকাৰ শেষ ভাগত যেতিয়া আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ প্ৰচলন হ'ব ধৰিছিল, তেতিয়াৰ পৰাহে &quot; কং&quot;(Pipe) আৰু &quot;ফাই&quot;(Fire) যৌথভাৱে আগ্নেয়াস্ত্ৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। গতিকে চুকাফা বা চুকাফাৰ পুতেকৰ হাতত আগ্নেয়াস্ত্ৰ থাকিবলৈ হ'লে চুকাফাৰ প্ৰব্ৰজন ১৩০০ শতিকাৰ দ্বিতীয় ভাগত হ'ব লাগিব, যিটোৰ সম্ভাৱনা পিছে একেবাৰে নুই কৰিব নোৱাৰি। 

তাৰ বাহিৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠাত সংযোগ কৰিবলৈ চোৱা বাকী গোটেই খিনি কথা প্ৰমান বিহীন, যিবোৰে [https://en.wikipedia.org/?title=Wikipedia:PROMO&amp;redirect=no WP:PROMO], [[WP:OR]], [[WP:SYNTH]] ৰ উলঙ্ঘন কৰে। আহোম ৰজা সকলে ১৫০০ ৰ আগতে মৌঙমাও দেশৰ পৰা আগ্নেয়াস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি কোনো এখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ নাই। কৰ/খুত দি থকা লোক এখিনিক আগ্নেয়াস্ত্ৰ দিবলৈ যোৱাটো নৰাদেশ বা মৌঙমাওৰ কূটনীতিৰ বিপৰিতে যোৱা হে হʼব। মনত ৰখা উচিত যে চুকাফাৰ দিনৰ পৰা ১৫২০ দশকৰ লৈকে নৰা আৰু আহোমৰ মাজত কেইবাখনো যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 23:15, 9 August 2026 (ইউ.টি.চি.)

:@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] কাৰফাই (অসমীয়া): ই এটা অসমীয়া শব্দ, কাৰফাই এক প্ৰকাৰৰ ধনু হয়। কং (দক্ষিণ পশ্চিম টাই): ইয়াৰ অৰ্থ ধনু ভিন্ন টাই ভাষাত সমূহত। কং লুং (দক্ষিণ পশ্চিম টাই):  ইয়াৰ অৰ্থ অগ্নেয়াস্ত্ৰ ভিন্ন টাই ভাষাত সমূহত। কং ফাই (দক্ষিণ পশ্চিম টাই): ইয়াৰ অৰ্থ বৰটোপ ভিন্ন টাই ভাষাত সমূহত। টাই য়াই: Kong-fai (ၵွင်ၾႆး) মানে অগ্নেয়াস্ত্ৰ / Kong-luang (ၵွင်လူင်) মানে বৰটোপ । টাই নুৱা: Kong fai (ᥐᥩᥒᥜᥭᥰ) মানে অগ্নেয়াস্ত্ৰ / Kong-long (ᥐᥩᥒᥘᥨᥒ) মানে বৰটোপ টাই লু: Kong fai (ᦂᦸᧂᦝ᦭) মানে অগ্নেয়াস্ত্ৰ / Kong-luang (ᦂᦸᧂᦜᦇ) মানে বৰটোপ। ওপৰৰ তথ্য সমূহৰ পৰা বুজা যায় যে কাংফাই বা ক্লংফাই যত–ফাই প্ৰত্যয় হিচাপে ব্যৱহাৰ হলে খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অগ্নেয়াস্ত্ৰ বুজাই আৰু —লুং প্ৰত্যয় হিচাপে ব্যৱহাৰ হলে বৰটোপ বুজাই। কোনো টাই ভাষাতে ইয়াক অমৰা গুটিৰে বনোৱা firebow বা fire arrow হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱা নাই। প্ৰত্যেক ব্যৱহাৰত খাৰ বাৰুদ ব্যৱহাৰ কৰা অস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। সেয়েহে টাই উৎস সমূহৰ কাংফাই বা ক্লংফাইক অমৰা গুটিৰে বনোৱা firebow বা fire arrow বুজুৱাটো ভিত্তিহীন উৎসহীন নিজা গৱেষণা। কৰদাতাই কেনেকৈ অগ্নেয়াস্ত্ৰ পালে: সেয়া আপোনাৰ ভূল ধাৰণা যে আহোমসকলক অন্য টাই সকলে কৰদাতা বুলি তলত ৰাখিব বিচাৰিছিল। উৎসত জনোৱা মতে, আহোমসকলে বাৰ্মিজৰ পৰা আগ্নেয়াস্ত্ৰ লাভ কৰিছিল। আহোমে আচলতে বাৰ্মিজ আৰু ছানৰ পৰা বহুত সাংস্কৃতিক, সাহিত্যিক আৰু কাৰিকৰী বস্তু লাভ কৰিছিল। আনকি আহোম লিপিৰো বিকাশ এইদৰেই মুঙ মাওৰ পুৰণি লিক টাই লিপিৰ পৰা হৈছিল। তদুপৰি আন টাইসকলেও চীনৰ পৰাহে আগ্নেয়াস্ত্ৰ লাভ কৰিছিল যি সেই সময়ত তেওঁলোকৰ মিত্ৰ নাছিল। WP:OR: সকলোবোৰ তথ্য উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয় গৱেষকে ইতিমধ্যে প্ৰকাশ কৰা তথ্য।WP:SYNTH : সেই দৰে চাব গলে আপোনাৰ এক বৃহৎ সম্পাদনা আঁতৰাব লাগিব। শদিয়াৰ সৰ্প স্তম্ভতেই এখন আলোচনীৰ এটা প্ৰবন্ধত লিখা তথ্যৰ বাহিৰে বাকী সকলোবোৰ আপুনি বেলেগ বেলেগ উৎসৰ পৰা আনিছে যত চুতীয়া যুগৰ স্তম্ভ সমূহৰ কথাহে আছে। তেনে ক্ষেত্ৰত টাই আহোম সকলে চুতীয়াৰ পৰা অগ্নেয়াস্ত লাভ কৰিছে বুলি কৰা দাবীৰ অংশত অন্য বিপৰীতমুখি তথ্য দিয়াত কিহৰ আপত্তি? যদি আপত্তি আছে তেন্তে আপোনাৰ এক মোটা সম্পাদনাৰ অংশ আঁতৰোৱা যাব। যেতিয়া লৈকে মূল বুৰঞ্জীত কোনো তথ্য স্পষ্টকৈ নাথাকে তেতিয়ালৈকে সকলো তথ্য দিয়া যায়।  [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 09:53, 18 September 2026 (ইউ.টি.চি.)

==উৎস==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>7g2jfx4e2nkbx5iqorfcihjdw8ah2e7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পিটাৰ জন ৰেটক্লিফ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54013</id>
    <revision>
      <id>636068</id>
      <parentid>634913</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12549" sha1="s7wbrsznsmxxo3y79fmt8dpt7fh4r3n" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = পিটাৰ জন ৰেটক্লিফ
| image =Peter J. Ratcliffe at Centro Cultural de la Ciencia 01 (cropped).jpg
| caption =
| native_name =
| native_name_lang =
| birth_date = {{Birth date and age|1954|05|14|df=yes}}
| birth_place = মৰেকেম্বে, লেন্সশ্বাযাৰ,
[[যুক্তৰাজ্য]]
| death_date =
| death_place =
| residence =
| nationality =
| field = কোষ আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞান
| work_institution = ফ্ৰান্সিছ ক্ৰিক ইনষ্টিটিউট&lt;br&gt; অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়
| alma_mater = গনেভিল এণ্ড কেইউছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজ
| known_for = অক্সিজেনৰ অভাৱত কোষত ঘটা ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়ন
| prizes =বেলি প্ৰাইজ (২০১১)&lt;br/&gt; ৱিলি প্ৰাইজ (২০১৪)&lt;br/&gt;চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মৌলিক গৱেষণাৰ এলবাৰ্ট লাশকেৰ বঁটা (২০১৬)&lt;br/&gt;মাছৰী প্ৰাইজ (২০১৮)&lt;br/&gt;চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]] (২০১৯)
}}
'''ছাৰ পিটাৰ জন ৰেটক্লিফ''' (জন্ম: ১৪ মে' ১৯৫৪&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.43812|title=Ratcliffe, Sir Peter (John) {{!}} WHO'S WHO &amp; WHO WAS WHO|last=|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=|language=en|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.43812}}&lt;/ref&gt;) এগৰাকী ব্ৰিটিছ চিকিৎসক আৰু কোষ আণৱিক জীৱবিজ্ঞানী। বৰ্তমান তেওঁ অক্সফোৰ্ডৰ জন ৰেডক্লিফ হস্পিটেলত চিকিৎসক হিচাপে কৰ্মৰত। তেওঁ ২০০৪ চনৰ পৰা ২০১৬ চনলৈ অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ক্লিনিকেল মেডিচিন বিভাগৰ অধ্যাপক আৰু মুৰব্বী আছিল। ২০১৬ চনত তেওঁ ফ্ৰান্সিছ ক্ৰিক ইনষ্টিটিউটৰ ক্লিনিকেল গৱেষণা নিৰ্দেশক হিচাপে নিযুক্ত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.crick.ac.uk/research/a-z-researchers/researchers-p-s/peter-ratcliffe/|title=Peter Ratcliffe {{!}} The Francis Crick Institute|work=The Francis Crick Institute|accessdate=2018-01-03}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ লগতে তেওঁ অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লোডৱিগ ইনষ্টিটিউট অফ কেঞ্চাৰ ৰিচাৰ্ছৰ সদস্য টাৰ্গেট ডিস্ক'ভাৰী ইনষ্টিটিউটৰ নিৰ্দেশক আছিল।&lt;ref&gt;[https://www.crick.ac.uk/research/find-a-researcher/peter-ratcliffe Crick Website]&lt;/ref&gt;

তেওঁ হাইপ'ক্সিয়া বা অক্সিজেনৰ অভাৱত কোষত ঘটা বিক্ৰিয়া সমূহৰ অধ্যয়নৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ বাবে তেওঁ [[উইলিয়াম কেলিন জুনিয়ৰ]] আৰু [[গ্ৰেগ লিয়নাৰ্ড চেমেনজা]]ৰ সৈতে &quot;অক্সিজেনৰ উপলব্ধতাৰ ওপৰত কোষ সমূহে কেনেকৈ সংবেদন লাভ কৰে আৰু নিজকে সেই পৰিৱেশৰ উপযোগী কৰি লয় আৱিষ্কাৰ&quot;ৰ বাবে ২০১৯ চনৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]] লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019|website=NobelPrize.org|language=en-US|accessdate=2019-10-07}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
১৯৫৪ চনৰ ১৪ মে' তাৰিখে [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ মৰেকেম্বে, লেন্সশ্বাযাৰত পিটাৰ জন ৰেটক্লিফৰ জন্ম হৈছিল। তাৰপিছত তেওঁ ল'ৰাৰ লেনচেষ্টাৰ ৰয়েল গ্লোৱেল গ্ৰামাৰ স্কুলত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ ১৯৭২ চনত কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত গনেভিল এণ্ড কেইউছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত চিকিৎসা বিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰিবলৈ জলপানি লাভ কৰে। তাৰপিছত তেওঁ [[লণ্ডন]]ৰ চেইণ্ট বাৰ্থ'ল'মিউ হস্পিটেলত শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে।&lt;ref name=&quot;gairdner1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gairdner.org/content/peter-j-ratcliffe |title=Peter J. Ratcliffe |publisher=Gairdner |date= |accessdate=2014-01-02}}&lt;/ref&gt; ১৯৭৮ চনত তেওঁ অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰত বৃক্ক চিকিৎসাত প্ৰশিক্ষিত হয় আৰু পিচলৈ ৰেনেল অক্সিজিনেচনক মূল বিষয় লৈ গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।

১৯৮৯ চনত তেওঁ ৱেলকাম ট্ৰাষ্টৰ চিনিয়ৰ ফেল'শ্বিপ লাভ কৰি নিজৰ ক্ষেত্ৰ সলনি কৰি এক ননতুন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰে। ইয়াত তেওঁ কোষৰ অক্সিজেন সংবেদনশীলতাৰ পথৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;gairdner1&quot;/&gt;

==কৰ্মজীৱন==
১৯৮০ৰ দশকত গৱেষক সকলে হাইপ'ক্সিয়া হ'লে কোষীয় মৌলিক পৰিঘটনা সমূহৰ বিষয়ে অজ্ঞাত আছিল। ১৯৮৯ চনত এই ধাৰণা সলনি হ'ল। সেইসময়ত ডাঃ ৰেটক্লিফে লোহিত ৰক্ত কণিকাৰ উৎপাদন নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ইৰিথ্ৰ'প্ৰটিন নামৰ হৰমনৰ ওপৰত গৱেষণা কৰিবলৈ পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে এই হৰমনে অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত বৃক্কৰ কোষক উত্তেজিত কৰে।

ৰেটক্লিফৰ গোটে আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে বৃক্কৰ কোষবিলাকৰ বাহিৰেও আন আন কোষ সমূহেও হাইপ'ক্সিয়াৰ সময়ত বিশেষ আচৰণ কৰে। বহুতো মানুহ আৰু আন জীৱৰ বহুতো কোষৰ ধৰণে অক্সিজেনৰ অভাৱত ইৰিথ্ৰ'প্ৰটিন তো অন্যান্য জিনক সক্ৰিয় কৰে। ইয়াৰ ফলত ডাঃ ৰেটক্লিফ আৰু তেওঁৰ দলে অক্সিজেনৰ প্ৰতি সংবেদনশীল কোষৰ আণৱিক প্ৰক্ৰিয়াৰ শাৰীক চিনাক্ত কৰে। এই একেই বিক্ৰিয়াৰ পথে নতুন তেজৰ নলিকা সৃষ্টি কৰি কেঞ্চাৰৰ টিউমাৰক বৃদ্ধিত সহায় কৰে।
==বঁটা আৰু সন্মান==
ৰেটক্লিফে তেওঁৰ গৱেষণাৰ বাবে বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য সমূহ হল

* দা মিলনে-মিউৰেক ফাউণ্ডেচন বঁটা, ১৯৯১
* গ্ৰাহাম বুল বঁটা, ১৯৯৮
* দা ইণ্টাৰনেচেনেল ছ'চাইটি ফৰ ব্লাড পিউৰিফিকেচন বঁটা, ২০০২
* একাডেমী অফ মেডিকেল চাইন্সছৰ ফেল',
২০০২
* ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেল' (২০০৬)
* এন ই.এম.বি.অ' ফেল'শ্বিপ, ২০০৬
* আমেৰিকান একাডেমী অফ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সৰ সন্মানীয় বিদেশী সদস্যপদ, ২০০৭
* লুইছ জিনটেট প্ৰাইজ ফৰ মেডিচিন, ২০০৯&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wellcome.ac.uk/News/2009/News/WTX053976.htm |title=Wellcome Trust &amp;#124; Wellcome Trust |publisher=Wellcome.ac.uk |date=2009-03-26 |accessdate=2014-01-02 |archivedate=2013-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525091627/http://www.wellcome.ac.uk/News/2009/News/WTX053976.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ndm.ox.ac.uk/principal-investigators/researcher/peter-ratcliffe |title=Nuffield Department of Medicine - Prof Peter J Ratcliffe FRS |publisher=Ndm.ox.ac.uk |date= |accessdate=2014-01-02 |archivedate=2010-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100503044302/http://www.ndm.ox.ac.uk/principal-investigators/researcher/peter-ratcliffe |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* কানাডা গ্ৰেইডনাৰ ইণ্টাৰনেছনেল বঁটা, ২০১০&lt;ref name=&quot;gairdner1&quot;/&gt;
* ২৪তম বাৰ্ষিক হৃদযন্ত্ৰৰ ওপৰত গৱেষণাৰ ৰবাৰ্ট জে. এণ্ড ক্লেৰী পাছাৰৌ ফাউণ্ডেচন বঁটা,
২০১১
* বেলি মেডেল, ৰয়েল কলেজ অফ ফিজিছিয়ান, ২০১১
* বাৰ্ষিক ৰিভিউ বঁটা, ফিজিঅ'লজিকেল ছ'চাইটি, ২০১৩
* ৱিলি প্ৰাইজ, ২০১৪
* চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মৌলিক গৱেষণাৰ এলবাৰ্ট লাশকেৰ বঁটা, ২০১৬
* মাছৰী প্ৰাইজ, ২০১৮&lt;ref&gt;{{cite web |title=Massry Prize 2018 – Keck School of Medicine of USC |url=https://keck.usc.edu/events/massry-prize-2018/ |accessdate=8 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]], ২০১৯

২০১৪ চনত ক্লিনিকেল মেডিচিনত তেওঁৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে নাইট উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল।

==তথ্য উৎস==
{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
*[https://www.ndm.ox.ac.uk/principal-investigators/researcher/peter-ratcliffe অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবচাইটত পিটাৰ জন ৰেটক্লিফৰ বিষয়ে] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725155353/https://www.ndm.ox.ac.uk/principal-investigators/researcher/peter-ratcliffe |date=2020-07-25 }}
{{২০১৯ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}}

[[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞানী]]
[[শ্ৰেণী:চিকিৎসাবিদ]]
[[শ্ৰেণী:চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী‎]]</text>
      <sha1>s7wbrsznsmxxo3y79fmt8dpt7fh4r3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মাইকেল ক্ৰেমাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54255</id>
    <revision>
      <id>636112</id>
      <parentid>539361</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12683" sha1="na4s04ebiiu8qe7xzrzxhcfz77ohom8" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = মাইকেল ক্ৰেমাৰ
|birth_name        = মাইকেল ৰবাৰ্ট ক্ৰেমাৰ
|birth_date        = {{birth date and age|1964|11|12|df=yes}}
|birth_place       =
|death_date        =
|death_place       =
|alma_mater        = হাৰ্ভাড বিশ্ববিদ্যালয় (বিএ, এমএ, পিএইছডি)
|awards            = অৰ্থনীতিৰ [[ন'বেল বঁটা]] (২০১৯)
|field             = উন্নয়ন অৰ্থনীতি&lt;br&gt;স্বাস্থ্য অৰ্থনীতি
|workplaces        = হাৰ্ভাড বিশ্ববিদ্যালয়
|doctoral_advisor  = ৰবাৰ্ট বেৰ'
|doctoral_students = এডৱাৰ্ড মিগুৱেল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://researchkenya.or.ke/thesis/23220/political-economy-of-education-and-health-in-kenya |title=The political economy of education and health in Kenya / a thesis presented by Edward Andrew Miguel. |publisher=Research Kenya |accessdate=3 May 2014 |archivedate=27 September 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927121502/http://researchkenya.or.ke/thesis/23220/political-economy-of-education-and-health-in-kenya |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|influenced        = [[ইস্থাৰ ডাফ্লো]]
|repec_prefix      = e
|repec_id          = pkr20
|caption=মাইকেল ৰবাৰ্ট ক্ৰেমাৰ (2019)|image=}}
'''মাইকেল ৰবাৰ্ট ক্ৰেমাৰ''' ({{Lang-en|Michael Robert Kremer}}; জন্ম ১২ নৱেম্বৰ ১৯৬৪)&lt;ref&gt;''U.S. Public Records Index'' Vol 1 &amp; 2 (Provo, UT: Ancestry.com Operations, Inc.), 2010.&lt;/ref&gt; এগৰাকী আমেৰিকান উন্নয়ন অৰ্থনীতিবিদ। তেওঁ বৰ্তমান হাৰ্ভাড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ডেভলপিং ছ'চাইটিছৰ গেট আসনৰ অধ্যাপক। তেওঁক [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]] আৰু [[ইস্থাৰ ডাফ্লো]]ৰ সৈতে &quot;গোলকীয় দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলৰ বাবে তেওঁলোকৰ পৰীক্ষামূলক অভিগমন&quot;ৰ বাবে ২০১৯ চনৰ অৰ্থনীতিৰ [[ন'বেল বঁটা]] প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;nobelpressrelease&quot;&gt;{{cite press release |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=October 14, 2019 |title=The Prize in Economic Sciences 2019 |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2019/10/press-economicsciences2019.pdf |publisher=Royal Swedish Academy of Sciences}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/international/india-origin-abhijit-banerjee-among-three-to-receive-economics-nobel/article29680388.ece|title=Abhijit Banerjee among three to receive Economics Nobel|last=Desk|first=The Hindu Net|date=2019-10-14|work=The Hindu|access-date=2019-10-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
১৯৬৪ চনৰ ১২ নৱেম্বৰ তাৰিখে আমেৰিকাৰ ইহুদী পৰিয়ালত মাইকেল ক্ৰেমাৰৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ ইউজেন ক্ৰেমাৰ এজন [[অষ্ট্ৰিয়া]]-[[পোলেণ্ড]]ৰ পৰা [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ ইহুদী শৰণাৰ্থী আছিল। তেওঁৰ মাতৃ ছাৰা লিলিয়াম ক্ৰেমাৰ এগৰাকী ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপিকা আছিল। তেওঁ আমেৰিকাৰ [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী ধৰ্মালম্বী]] আৰু [[ইহুদী গণহত্যা]]ৰ বিশেষজ্ঞ আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | title = JEWISH NOBEL PRIZE WINNERS IN ECONOMICS | url = http://www.jinfo.org/Nobels_Economics.html}}&lt;/ref&gt;

মাইকেল ক্ৰেমাৰে হাৰ্ভাড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সমাজ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পিছলৈ একে বিশ্ববিদ্যালয়ৰৰ পৰা ১৯৯২ চনত পিএইছডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news | last = Aggarwal-Schifellite | first = Manisha | title = Nobel in economic sciences awarded: Michael Kremer wins Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel | newspaper = The Harvard Gazette | date = October 14, 2019 | url = https://news.harvard.edu/gazette/story/2019/10/harvards-michael-kremer-recognized-with-nobel-in-economics/}}&lt;/ref&gt; তাৰপিছত তেওঁ ১৯৯২ চনৰ পৰা ১৯৯৩ চনলৈ মেছাছুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানত পষ্ট ডক্টৰেট আছিল। তেওঁ ১৯৯৩ চনৰ বসন্তত চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অতিথি সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে নিয়োজিত আছিল। তাৰপিছত তেওঁ ১৯৯৩চনৰ পৰা ১৯৯৯ চনলৈ মেছাছুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অধ্যাপক আছিল। ১৯৯৯ চনৰ পিছৰ পৰা বৰ্তমানলৈ হাৰ্ভাড বিশ্ববিদ্যালয় অধ্যাপক পদত অধিষ্ঠিত হৈ আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Curriculum Vitae (Michael Kremer) |url=https://scholar.harvard.edu/files/kremer/files/kremer_cv_19.05.03.pdf |publisher=Harvard University |accessdate=October 14, 2019 |archivedate=October 14, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191014105816/https://scholar.harvard.edu/files/kremer/files/kremer_cv_19.05.03.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==কৰ্মজীৱন==
তেওঁ দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণক মুখ্য বিষয় হিচাপে গৱেষণা কৰিছিল। শিক্ষা অৰ্থনীতি আৰু স্বাস্থ্য অৰ্থনীতিৰ ওপৰত কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.apnews.com/777efc95f30f41cc997ee47ce04c1c89 | title = 3 economists who study poverty win Nobel Prize | last = Wiseman | first = Paul | last2 = Ljubojevic | first2 = Aleksandar | last3 = LeBlanc | first3 = Steve | date = October 14, 2019 | website = apnews.com | publisher = Associated Press | quote = The three winners, who have worked together, revolutionized developmental economics by pioneering field experiments that generate practical insights into how poor people respond to education, health care and other programs meant to lift them out of poverty.}}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]] আৰু [[ইস্থাৰ ডাফ্লো]]ৰ সৈতে উন্নয়ন অৰ্থনীতিৰ বিষয়ত গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ যাদৃচ্ছিক নিয়ন্ত্ৰিত পৰীক্ষাৰ উপযোগিতা স্থাপন কৰি দৰিদ্ৰতা বিৰোধী ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Cho | first = Adrian | title = Economics Nobel honors trio taking an experimental approach to fighting poverty | journal = Science | date = October 14, 2019 | url = https://www.sciencemag.org/news/2019/10/economics-nobel-honors-trio-taking-experimental-approach-fighting-poverty}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পৰীক্ষামূলক অন্বেষণৰ ফলত ইস্থাৰ ডাফ্লো প্ৰভাৱিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | last = Smialek | first = Jeanna | title = Nobel Economics Prize Goes to Pioneers in Reducing Poverty: Three professors, Abhijit Banerjee and Esther Duflo, both of M.I.T., and Michael Kremer of Harvard, were honored. | newspaper = The New York Times | date = October 14, 2019 | url = https://www.nytimes.com/2019/10/14/business/nobel-economics.html}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ আমেৰিকান কলা আৰু বিজ্ঞান একাডেমীৰ ফেল' নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত মেকআৰ্থাৰ ফেলশ্বিপ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.macfound.org/fellows/556/|title=MacArthur Foundation|website=www.macfound.org|language=en|access-date=July 23, 2018}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ লগতে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ অধ্যাপক ফেলশ্বিপো লাভ কৰিছিল। ৱৰ্ল্ড ইকোনোমিক ফৰামে তেওঁক ইয়ং গ্লোৱেল লিডাৰ হিচাপে অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ ইন'ভেচনছ ফৰ পভাৰ্তি নামৰ সংস্থাৰ লগত জড়িত। এই সংস্থায়ে উন্নয়নমূলক অসুবিধা সমূহৰ সামাজিক আৰু আন্তৰ্জাতিক সমাধানৰ বাবে গৱেষণা কৰে। তেওঁ গিভিং হোৱাট ৱি কেনৰ সদস্য। ই দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণৰ লগত জড়িত এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংগঠন।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.givingwhatwecan.org/about-us/members/|title=Members|website=www.givingwhatwecan.org}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ৱৰ্ল্ডটেক নামৰ সংস্থাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু অধ্যক্ষ আছিল। সেইদৰে প্ৰিচিছন এগ্ৰীকালচাৰ ফৰ ডেভেলপমেণ্ট নামৰ সংস্থাৰ সহ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। এই সংস্থায়ে ক্ষুদ্ৰ খেতিয়ক সকলক বিভিন্ন পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.precisionag.org|title=PAD|website=www.precisionag.org}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

তেওঁ এক মিলিয়ন বৰ্ষত অৰ্থনীতিৰ পৰিৱৰ্তন অধ্যয়ন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kremer|first=Michael|date=1993|title=Population Growth and Technological Change: One Million B.C. to 1990|url=https://www.jstor.org/stable/2118405|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=108|issue=3|pages=681–716|doi=10.2307/2118405|issn=0033-5533}}&lt;/ref&gt; তেওঁ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি আৰু জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধিৰ লগত বৃদ্ধি হয় বুলি প্ৰমাণ কৰিছিল।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৃদ্ধি কেন্দ্ৰৰ বৃদ্ধি সপ্তাহ ২০১০ ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ গুণগত মানদণ্ড উন্নত কৰিবলৈ এটি দলৰ নেতৃত্ব দিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theigc.org/wp-content/uploads/2014/08/GROWTH-WEEK-2010-Summary.pdf|title=Growth Week 2010 – Summary|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ ডিএফআইডিৰ মুখ্য অৰ্থনীতিবিদ ৰাছেল গ্লেনষ্টাৰৰ স্বামী।
==তথ্য উৎস==
{{reflist}}

{{২০১৯ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}}
{{Authority control}}
[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>na4s04ebiiu8qe7xzrzxhcfz77ohom8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>টিলিঙা মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55792</id>
    <revision>
      <id>636021</id>
      <parentid>230480</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7890" sha1="d0kvalqy6d0ho4y11n841r1m394ad5x" xml:space="preserve">{{new user article}}
{{Infobox Mandir
|name = টিলিঙা মন্দিৰ
|image = টিলিঙ্গা মন্দিৰ.jpeg
|image_size = 250px
|image_alt = তিনিচুকীয়া জিলাৰ বৰডুবি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত টিলিঙা মন্দিৰ
|caption = টিলিঙা মন্দিৰৰ চৌহদ
|country = ভাৰত
|state/province = [[অসম]]
|district = [[তিনিচুকীয়া জিলা]]
|locale = বৰডুবি
|primary_deity = [[শিৱ]]
}}
'''টিলিঙা মন্দিৰ''' [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বৰডুবি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;mygov&quot;&gt;{{Cite web |publisher=mygov.in |title=টিলিঙা মন্দিৰ |url=https://blog.mygov.in/%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A6%BE-%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A7%B0/ |accessdate=৮ ডিছেম্বৰ ২০১৯}}&lt;/ref&gt; দুলীয়াজানৰপৰা এই মন্দিৰলৈ ১০ কিলোমিটাৰ আৰু তিনিচুকীয়া নগৰৰপৰা ২৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব। এই [[মন্দিৰ]]টো [[শিৱ]]পূজাৰ পীঠস্থানৰ দৰে হৈ পৰিছে। হাজাৰ হাজাৰ কাঁহ, পিতল, তাম আৰু ব্ৰঞ্জৰ টিলিঙা বা ঘণ্টা ওলোমাই ৰখা গছ এডালক কেন্দ্ৰ কৰি এই মন্দিৰটো সাজি উলিওৱা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰ চৌহদতো অলেখ ঘণ্টাৰ স্তুপ দেখা যায়।

==বিশ্বাস==
টিলিঙা মন্দিৰৰ সতে এক বিশ্বাস জড়িত হৈ আছে। শিৱভক্তসকলে বিশ্বাস কৰে যে, এই মন্দিৰত এটা টিলিঙা বা ঘণ্টা দান কৰি ভগৱান শিৱৰ ওপৰত আস্থা ৰাখি যি কামনা কৰে তাৰ নিশ্চিত ফলপ্ৰাপ্তি ঘটে। এই মন্দিৰৰ বৰ গছজোপাত ভক্তই টিলিঙা একে উশাহতে বান্ধিলে ভক্তৰ মনোবাঞ্ছা পূৰ্ণ হয় বুলি লোক-বিশ্বাস আছে; সেয়ে এই মন্দিৰৰ নাম টিলিঙা মন্দিৰ নামেৰে জনাজাত।&lt;ref name=&quot;mygov&quot;/&gt; বৰগছজোপাৰ ডালত ভক্তই টিলিঙা বান্ধে আৰু গছজোপাৰ গুৰিত ৰঙাসূতা একে উশাহতে বান্ধে। প্ৰবাদ আছে যে, যি মনোবাঞ্ছা লৈ ভক্তই টিলিঙা বান্ধি থৈ আহে সেই মনোবাঞ্ছা সিদ্ধি হোৱাৰ পাছত পুনৰ সেই মন্দিৰলৈ গৈ সূতা আৰু টিলিঙা সোলোকাই থৈ আহিব লাগে। গা-গছডাল সূতাৰে আৰু ডালবোৰ টিলিঙাৰে নধৰা হৈ পৰিছে।&lt;ref name=&quot;itoday&quot;&gt;{{Cite web |publisher=ইণ্ডিয়া টুডে |title=The sheer volume of bells at Tilinga Mandir in Tinsukia district will have you believe that wishes do come true here |url=https://www.indiatoday.in/travel/story/tilinga-mandir-bell-temple-in-assam-265458-2015-09-29 |date=২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৫ |accessdate=৮ ডিছেম্বৰ ২০১৯}}&lt;/ref&gt;
 
==ইতিহাস==
টিলিঙা মন্দিৰৰ ইতিহাস বৰ বেছি পুৰণি নহয়। অৰ্থাৎ মন্দিৰটোক প্ৰাচীন কালৰ বুলি ক'ব নোৱাৰি। ১৯৬৫ চনতহে মন্দিৰটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;es&quot;&gt;{{Cite web |publisher=eSamskriti |title=Bell Temple Assam - Tilinga Mandir |url=https://www.esamskriti.com/e/Culture/Indian-Culture/Bell-Temple-Assam-~-Tilinga-Mandir-1.aspx |date=২৯ মে'২০১৯ |accessdate=৮ ডিছেম্বৰ ২০১৯}}&lt;/ref&gt; যিজোপা বটগছক কেন্দ্ৰ কৰি টিলিঙা মন্দিৰ আছে, সেইজোপা গছৰ তলত উল্লিখিত চনৰ কোনো এটা দিনত এজন চাহ শ্ৰমিকে মাটিৰ পৰা ওলাই থকা শিৱলিংগ এটা প্ৰত্যক্ষ কৰে। বনুৱাজনে শিৱলিংগটো দেখা পোৱাৰ লগে লগে এই বিষয়ে চাহ বাগিচা কৰ্তৃপক্ষক অৱগত কৰে। বাগিচা কৰ্তৃপক্ষই উক্ত স্থানত এটা মন্দিৰ সাজিবৰ বাবে সিদ্ধান্ত লয় আৰু হাতে-কামে আগবাঢ়ে। এনেকৈয়ে টিলিঙা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

দিন বাগৰাৰ লগে লগে মন্দিৰটোলৈ শিৱভক্তৰ আগমন ঘটিবলৈ ধৰে। সাধাৰণতে এই মন্দিৰলৈ অহা ভক্তসকলে প্ৰাৰ্থনা কৰে মনোবাঞ্ছা পূৰণৰ বাবে। মনোবাঞ্ছা পূৰ্ণ হ'লে পুনৰ আহি ভগৱান শিৱৰ নামত টিলিঙা দান কৰেহি। অৱশ্যে কিছু কিছু ভক্তই একেবাৰেই টিলিঙা দান দি যায়। ভক্তসকলে দান কৰা টিলিঙাৰ সংখ্যা ইমান বেছি যে, সেইসমূহ স্তূপীকৃত কৰি ৰাখিবলগীয়া হৈছে। ৫০ গ্ৰাম ওজনৰ পৰা ৫০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ টিলিঙালৈকে ভক্তই দান কৰি আহিছে। কিছুলোকে পাৰ চৰাই উৰুৱাই দিয়ো মনোবাঞ্ছা পূৰণৰ বাবে ভগৱান শিৱৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা জনায়। 

যাতায়তৰ সুচলতাৰ বাবে আৰু শিৱৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাসৰ বাবে দৈনিক যথেষ্টসংখ্যক ভক্ত আহি টিলিঙা মন্দিৰ দৰ্শন কৰি যায়হি। এই মন্দিৰত বিবাহ সম্পন্ন কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে। গীতে-মাতেও টিলিঙা মন্দিৰৰ বিষয়ে উল্লেখ পোৱা যায়। 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{Commons cat inline|Tilinga Mandir, Tinsukia|টিলিঙা মন্দিৰ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]]

{{অসমৰ হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ}}</text>
      <sha1>d0kvalqy6d0ho4y11n841r1m394ad5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56510</id>
    <revision>
      <id>636011</id>
      <parentid>284049</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* ইতিহাস */</comment>
      <origin>636011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10574" sha1="qsp59m1df9yexwivh2e9dxn8g3umopi" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name = দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়
|image = Dirgheswari Temple.jpg
|image_size = 250
|image_alt =
|caption = দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়
|pushpin_map = India Assam
| latd = 26.242583
| longd = 91.749389
|map_caption = অসমৰ মানচিত্ৰত দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ৰ অৱস্থান
|map_size = 250
|other_names = দীৰ্ঘেশ্বৰী মন্দিৰ
|assamese = 
|sanskrit_translit = 
|country = ভাৰত
|state/province = [[অসম]]
|district = [[কামৰূপ জিলা]]
|primary_deity = [[শক্তি]]
|important_festivals = [[দুৰ্গাপূজা]]
|architecture = 
|number_of_temples =
|number_of_monuments =
|inscriptions =
|date_built = 
|creator = [[শিৱ সিংহ]]
|temple_board =
|website =
}}
'''দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়''' বা '''দীৰ্ঘেশ্বৰী মন্দিৰ''' অসমৰ [[উত্তৰ গুৱাহাটী]]ৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ পাৰত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক শক্তি উপাসনাস্থলী। আহোম স্বৰ্গদেউ [[শিৱ সিংহ]]য়ে নিৰ্মাণ কৰা এই দেৱালয়ক শক্তিপীঠ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াত বহুতো শিলৰ ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হৈছে। দীৰ্ঘেশ্বৰী মন্দিৰ বছৰেকীয়া [[দুৰ্গা পূজা]]ৰ বাবে বিখ্যাত।

==প্ৰবাদ==
দক্ষৰ জীয়ৰী সতীয়ে পিতৃৰ অমতত মহাদেৱৰ সৈতে বিবাহ হৈছিল। এবাৰ দক্ষই এটা যজ্ঞৰ আয়োজন কৰিলে। কিন্তু তালৈ জোৱায়েকক নিমন্ত্ৰণ নকৰিলে। তথাপিও সতীয়ে বিনা নিমন্ত্ৰণে পিতৃৰ যজ্ঞস্থলীত উপস্থিত হ'লগৈ। জীয়েকক দেখি দক্ষৰ খঙে চুলিৰ আগ পালে আৰু মহাদেৱক ভৎসৰ্না কৰিবলৈ ধৰিলে। স্বামীৰ বদনাম সহিব নোৱাৰি সতীয়ে যজ্ঞস্থলীতে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে। প্ৰিয়াৰ বিয়োগত [[শিৱ]] শোকত বলিয়া হ'ল আৰু সতীৰ মৃতদেহ কান্ধত তুলি লৈ বিশ্ব ভ্ৰমি ফুৰিবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া ভগৱান [[বিষ্ণু]]য়ে সুদৰ্শন চক্ৰৰে সতীৰ দেহ টুকুৰা টুকৰকৈ কাটি পেলালে। য'তেই এনে অংশ পৰিল, তাতেই একোখন তীৰ্থস্থান গঢ়ি উঠিল। নীলাচল পাহাৰত সতীৰ যোনিভাগ পৰিল আৰু তাত [[কামাখ্যা মন্দিৰ]] প্ৰতিষ্ঠা হ'ল। সেই একেসময়তে সীতাচল পাহৰতো সতীদেৱীৰ শৰীৰৰ অংশ পৰিছিল বুলি প্ৰবাদ আছে। আৰু তেতিয়াৰ পৰায়ে এই স্থল পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰি অহা হৈছে। 

আন এক প্ৰবাদ মতে ঋষি মাৰ্কণ্ডেয়য়ে এই স্থানত দেৱী দুৰ্গাক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল। অৱশেষত দুৰ্গা দেৱীৰ আৱিৰ্ভাৱ হয় আৰু তেওঁ ঋষি মাৰ্কণ্ডেয়ক বৰদান দিয়ে আৰু তেতিয়াৰে পৰা দীৰ্ঘেশ্বৰী মন্দিৰ দেৱী দুৰ্গাৰ পৱিত্ৰ মন্দিৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। 
[[File:Entrance Dirgheswari Temple.jpg|thumb|আহোম কালত নিৰ্মিত দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ৰ সন্মুখৰ তোৰণ]]

==ইতিহাস==
প্ৰাচীন বা মধ্যযুগত দীৰ্ঘেশ্বৰীত কোনো দুৰ্গা মন্দিৰ আছিল নে নাই জনা নাযায়। বৰ্তমানৰ [[মন্দিৰ]]টো আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱ সিংহয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। স্বৰ্গদেউৰ আদেশত [[নামনি অসম]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ তৰুণ দুৱৰা বৰফুকনৰ তত্ত্বাৱধানত দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য চলিছিল।&lt;ref&gt;Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 242&lt;/ref&gt; দেৱালয়খন সীতাচল পাহাৰৰ শিখৰত ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। দেৱালয়ৰ গৰ্ভগৃহ মাটিৰ তলৰ এক সৰু গুহাত অৱস্থিত আৰু ইয়াত এটি দুৰ্গাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মন্দিৰৰ দৈনন্দিন কাৰ্য-কলাপৰ বাবে কমিটি গঠন কৰা হৈছিল আৰু মন্দিৰ আৰু পুৰোহিতৰ নামত মাটি দান কৰা হৈছিল। 
[[File:Stone inscription Dirgheswari Temple.jpg|thumb|দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱ সিংহৰ শিলালিপি]]
মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱ সিংহৰ নামত এক শিলালিপি পোৱা গৈছে। এই শিলালিপিত স্বৰ্গদেউৰ লগতে তৰুণ দুৱৰা বৰফুকনৰ নাম উল্লেখ আছে লগতে স্বৰ্গদেউৰ আদেশত এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা আৰু দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ৰ নামত ভূমিদানৰ কথাও উল্লেখ আছে। ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]য়ে তেওঁৰ ৰাজকীয় ভ্ৰমণত দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয় দৰ্শন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ মন্দিৰখনলৈ আৰু মাটি আৰু আৰু উপযুক্ত ৰক্ষণা-বেক্ষণৰ বাবে মানুহ নিযুক্ত কৰিছিল। স্বৰ্গদেউয়ে মন্দিৰলৈ ৰূপৰ জাপি এখন আগবঢ়াইছিল আৰু এই জাপিখন এতিয়াও দেৱী দুৰ্গাৰ মূল বিগ্ৰহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;Bhuyan Dr. S.K. Swargadeo Rajeswar Singha first edition 1975 Publication Board of Assam Guwahati page 273&lt;/ref&gt;

==বৰ্তমান স্থিতি==
প্ৰতি বছৰে দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ত অনুষ্ঠিত হোৱা বছৰেকীয়া দুৰ্গা পূজাত অগণন ভক্তৰ সমাগম হয়। দুৰ্গা পূজাত ইয়াত ম'হ বলি দিয়া হয়। বৰ্তমান ইয়াৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ চৌহদত এখন পুখুৰী আছে। মন্দিৰৰ প্ৰৱেশ দ্বাৰত [[গণেশ]]ৰ বৃহৎ ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত দুটা ভৰিৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে আৰু স্থানীয়লোকে এই ভৰিৰ চাপ দেৱী দুৰ্গাৰ বুলি গণ্য কৰে। ইয়াত শিলৰ এক আকৃতি পোৱা গৈছে। স্থানীয় লোকে ইয়াক অপ্সৰা সকলৰ নাও বুলি বিশ্বাস কৰে। দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয় ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব সৰ্বেক্ষণৰ দ্বাৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থল হিচাপে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত। 

==চিত্ৰ ভঁৰাল==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;250px&quot;&gt;
File:Foot prints of Devi Durga, Dirgheswari Temple.jpg|দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়ত থকা এই ভৰিৰ চাপক দেৱী দুৰ্গাৰ ভৰিৰ চাপ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়
File:Image of Ganesha Dirgheswari Temple.jpg|গণেশৰ ভাস্কৰ্য
File:Images in rocks, Dirgheswari Temple.jpg|দীৰ্ঘেশ্বৰী পাহাৰত শিলত কটা গণেশৰ মূৰ্তি
File:Boat of Apsaras Dirgheswari Temple.jpg|অপ্সৰাৰ নাও, স্থানীয়লোকে বিশ্বাস কৰে যে স্বৰ্গৰ অপ্সৰা সকলে এই নাওত উঠি পুখুৰীত নৌকা বিহাৰ কৰে
&lt;/gallery&gt;

==তথ্য উৎস==
{{reflist}}
{{Hindu Temples in Assam}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]]</text>
      <sha1>qsp59m1df9yexwivh2e9dxn8g3umopi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64512</id>
    <revision>
      <id>636009</id>
      <parentid>614556</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12222" sha1="77rkqzylhm7gxwwca6v6q0tatteqo2l" xml:space="preserve">[[File:Statue in Tamreswari Temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত অৱস্থিত মূৰ্তিৰ ছবি]]
'''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''&lt;ref&gt;Leslie Shakespear,''History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier'', p.24&lt;/ref&gt; [[অসম]]-[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।&lt;ref name=ASI&gt;{{cite web|url=http://asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html|title=RUINS OF COPPER TEMPLE (TAMRESWARI), NEAR PAYA|publisher=Archeological Survey of India|accessdate=23 November 2020}}&lt;/ref&gt; এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উছৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সকলক ৰখা হৈছিল। &lt;ref&gt;'According to E.A. Gait, &quot;The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment...&quot;' {{harvcol|Gogoi|2011|236}}&lt;/ref&gt;

[[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰ বাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান, তীক্ষ্ণ কণ্ঠ আৰু ললিত কণ্ঠ। তীক্ষ্ণ কণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এইৰূপক উগ্ৰতাৰা বা এক জঁটা বোলে। ললিত কণ্ঠ, ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেইখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ(অৰ্থ বহল নৈ)‌ পূবত আৰু সিতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈৰ(অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।&lt;ref name=ASI/&gt; কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''&quot;হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ,নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ&quot;'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ।

প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ(দশম-একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি ডিক্কৰবাশিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া(অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Shastri, B.N, &quot;The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index&quot;, p. 1240, &quot;The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'').&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shastri, B.N, &quot;The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index&quot;, p. 1243-45, &quot;O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shastri, B.N, &quot;The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index&quot;, p. 1259, &quot;Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu...&quot;&lt;/ref&gt; জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া(প্ৰাকৃতিক), বগা(মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে &quot;লেক&quot; ৰঙা ৰং কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;Journal Of Bihar And Orissa Research Society  Vol. 3, p.212, &quot;There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata).&quot;This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white.&quot; It is now scarce.&quot;&lt;/ref&gt;

==নামৰ উৎপত্তি==
তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।&lt;ref name=vp&gt;{{cite web|url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa|title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প|publisher=বিকাশপিডিয়া|accessdate=23 November 2020}}&lt;/ref&gt; আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়।
==শিলালিপি==
তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,&lt;ref&gt;[https://www.caluniv.ac.in/digital-lib/ebook/pdf_view.php?pdflink=https://s3.ap-south-1.amazonaws.com/calcutta-university/departmental-journals/H00289.pdf&amp;cat_type=A Sircar,D.C,''Journal of Ancient Indian History, p. 21.]&lt;/ref&gt;
{{Quote
|text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন&lt;br/&gt;য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ&lt;br/&gt;শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা&lt;br/&gt;দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ&lt;br/&gt;কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪”
|author=Tamresari Wall inscription
}}
শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰ বাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম-দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে।

==স্থাপত্য==
মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মুল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php|title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts|publisher=|accessdate=12 June 2015|archivedate=14 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==লগতে চাওক==
* [[কেঁচাইখাঁতী পূজা]]

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট|&lt;ref&gt;{{Cite journal| last = Gogoi| first=Kakoli| title = Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam | journal= Proceedings of the Indian History Congress| volume=72 |number= | year=2011| pages= 232–239| ref = harv| jstor=44146715}}&lt;/ref&gt;}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]]</text>
      <sha1>77rkqzylhm7gxwwca6v6q0tatteqo2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64559</id>
    <revision>
      <id>636012</id>
      <parentid>459370</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9059" sha1="loq39t7xfqg5je0zffhm2g51rofapzb" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name = শ্ৰীক্ষেত্ৰ ধাম, মহাপ্ৰভু জগন্নাথ মন্দিৰ
|image = Shrikshetra Dham, Dibrugarh.jpg
|alt = 
|caption = জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়
|map_type = India Assam
|coordinates = {{coord|27|26|10.9|N|94|55|52.9|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
|coordinates_footnotes=
|map_caption = অসমত অৱস্থান
|native_name = 
|country = ভাৰত
|state = [[অসম]]
|district = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]
|locale = [[ডিব্ৰুগড়]]
|elevation_m = 25.908
|elevation_footnotes =
|main_deity = জগন্নাথ 
|important_festivals = ৰথ যাত্ৰা
|architecture = কলিংগ স্থাপত্যশৈলী
|temple_quantity = ৭
|year_completed = ২০১৪
|creator = 
|temple_board = 
|governing_body = শ্ৰী শ্ৰী জগন্নাথ সংস্কৃতিক ন্যাস
|website = 
}}
'''শ্ৰীক্ষেত্ৰ ধাম, মহাপ্ৰভু জগন্নাথ মন্দিৰ''' [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[ডিব্ৰুগড়]] চহৰত অৱস্থিত ভগৱান [[জগন্নাথ]]ৰ প্ৰতি সমৰ্পিত [[মন্দিৰ]]। [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ চাৰি ধামৰ অন্যতম [[ওড়িশা]]ৰ [[পুৰী]]ত অৱস্থিত শ্ৰী জগনাথ মন্দিৰক আৰ্হি হিচাপে ২০১৪ চনত এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sambadenglish.com/exclusive-the-temples-home-to-odishas-lord-jagannath-in-north-east-india/
|website=sambadenglish.com
|title=Exclusive: The Temples Home To Odisha’s Lord Jagannath In North-East India
|language=en|url-status=live|access-date=27 November 2020}}&lt;/ref&gt; [[ডিব্ৰুগড়]]-[[তিনিচুকীয়া]] বাইপাছ পথৰ খনিকৰৰ মহাত্মা গান্ধী উদ্যানৰ ওচৰত অৱস্থিত এই মন্দিৰৰ উচ্চতা ৮৫ ফুট। স্থাপত্য গাঁথনি অনুসৰি এই মন্দিৰটো পুৰীত অৱস্থিত ভাৰতৰ মূল জগনাথ মন্দিৰ দ্বিতীয় স্বৰূপ।&lt;ref&gt;http://www.assamtribune.com/scripts/epaper.asp?id=dec0614/Page8 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207162213/http://www.assamtribune.com/scripts/epaper.asp?id=dec0614%2FPage8 |date=7 December 2014 }}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
জগন্নাথ মন্দিৰৰ নিৰ্মাণকাৰ্য শ্ৰী শ্ৰী জগন্নাথ সাংস্কৃতিক ন্যাসৰ তত্ত্বাৱধানত আৰম্ভ হৈছিল। মন্দিৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পাঁচ বিঘা ভূমি বকপাৰা চাহ বাগিচায়ে দান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.traveltechie.com/news/Jagannath-temple-coming-up-near-Dibrugarh-to-boost-tourism-in-Assam/7588|website=traveltechie|title=Jagannath temple coming up near Dibrugarh to boost tourism in Assam|language=en|url-status=live|access-date=27 November 2020|archivedate=5 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205091829/http://www.traveltechie.com/news/Jagannath-temple-coming-up-near-Dibrugarh-to-boost-tourism-in-Assam/7588|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এই ন্যাসে বৰ্তমান প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আনুষ্ঠানিক অভিভাৱক আৰু ৰক্ষক হিচাপে কাম কৰে। ২০১৪ চনত তিৰুপতি বালাজী মন্দিৰৰ অহা পুৰোহিতৰ উপস্থিতত প্ৰাণ প্ৰতিষ্ঠা সমৰোহ অনুষ্ঠিত হৈছিল। তদানীন্তন [[অসমৰ ৰাজ্যপাল]] জনকী বল্লভ পটনায়কে এই মন্দিৰ স্থাপনত বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.assamtribune.com/scripts/mdetails.asp?id=nov1014/state053|website=assamtribune.com|title=Governor pays tribute to Dr John Berry White|language=en|url-status=live|access-date=27 November 2020}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==স্থাপত্য==
ডিব্ৰুগড়ৰ জগন্নাথ মন্দিৰ পুৰীত অৱস্থিত জগন্নাথ মন্দিৰৰ আৰ্হি হিচাপে লৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kaziranga-national-park.com/dibrugarh-assam.shtml|website=Kaziranga National Park|title=Dibrugarh Travel Guide|language=en|url-status=live|access-date=27 November 2020}}&lt;/ref&gt; 
মূল মন্দিৰটো কলিংগ স্থাপত্যশৈলীৰ হোৱাৰ হেতুকে এই মন্দিৰো একে শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ মূল শিখৰৰ উচ্চতা ৮৫ ফুট। মন্দিৰ প্ৰাংগণত মুঠ সাতটা মন্দিৰ আছে। মন্দিৰৰ মূল উপাস্য মহাপ্ৰভু জগন্নাথৰ লগতে বলভদ্ৰ, সুভদ্ৰা, শিৱ, গণেশ, [[হনুমান]] আৰু দেৱী মন্দিৰ আছে। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ৩ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱাল আছে আৰু দেৱালত কৃষ্ণলীলা আৰু পুৰাণৰ দৃশ্য ভাস্কৰ্য ৰূপত সজোৱা হৈছে। মন্দিৰলৈ সোমোৱা দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দুয়োফালে দুটা সিংহৰ প্ৰতিকৃতি থকাৰ বাবে ইয়াক সিংহদ্বাৰ বোলা হয়।

==পৰ্যটন==
জগন্নাথ মন্দিৰ [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী]] লোকসকলৰ পৱিত্ৰ উপাসনাস্থল। ইয়ালৈ দৈনন্দিন বহু ভক্তৰ সমাগম হয়। পুৰীৰ জগন্নাথ মন্দিৰৰ আৰ্হি হিচাপে ইয়ালৈ দেশ-বিদেশৰ নানা পৰ্যটক আহে। মন্দিৰৰ স্থাপত্য আৰু চৌপাশৰ সেউজীয়া পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত ৰথযাত্ৰাতো মন্দিৰত ভক্ত সকলৰ ভীৰ পৰিলক্ষিত হয়।

==যাতায়ত==
জগন্নাথ মন্দিৰ [[ডিব্ৰুগড়]] চহৰৰ পৰা ৭ কিঃমিঃ নিলগত ডিব্ৰুগড়-তিনিচুকীয়া বাইপাছ পথৰ দাঁতিত খনিকৰ নামে ঠাইত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]]
প্ৰায় ৭ কিঃমিঃ আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] প্ৰায় ১২ কিঃমিঃ নিলগত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aai.aero/en/airports/city-info/dibrugarh/Tourist-Place
|website=Airport Authority of India|title=Tourist Place
|language=en|url-status=live|access-date=27 November 2020}}&lt;/ref&gt;ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা জগন্নাথ মন্দিৰলৈ যোৱা নিয়মীয়াকৈ অটো ৰিক্সা পোৱা যায়। 

==চিত্ৰভঁৰাল==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;134&quot;&gt;
Jagannath Temple-Dibrugarh...2.jpg|&lt;center&gt; জগন্নাথ মন্দিৰৰ সিংহদ্বাৰ&lt;/center&gt;
Jagannath Temple-Dibrugarh.jpg|&lt;center&gt; জগন্নাথ মন্দিৰৰ চৌপাশ&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;
==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>loq39t7xfqg5je0zffhm2g51rofapzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>হাতীমূৰা মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64642</id>
    <revision>
      <id>636018</id>
      <parentid>537122</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10812" sha1="qx99ixkbru9be40fh5y0cgb801408o1" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name = হাতীমূৰা মন্দিৰ
| image = Hatimura Durga Mandir.jpg
| alt =
| caption = হাতীমূৰা পাহাৰত অৱস্থিত দুৰ্গা মন্দিৰ
|pushpin_map = India Assam
| latd =26.6100977
| longd = 92.9958578
|map_caption = অসম মানচিত্ৰত হাতীমূৰা মন্দিৰৰ অৱস্থান
|map_size = 250
| country = [[ভাৰত]]
| state = [[অসম]]
| district = [[নগাঁও জিলা]]
| location = [[শিলঘাট]]
| elevation_m =
| deity = [[দুৰ্গা]]
| important_festivals= [[দুৰ্গা পূজা]]
| architecture = [[নীলাচল স্থাপত্যশৈলী]]
| temple_quantity =
| monument_quantity =
| inscriptions =
|date_built = ১৬৬৭ শক (১৭৪৫-৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দ)
| creator = [[প্ৰমত্ত সিংহ]]
| website =
}}
'''হাতীমূৰা মন্দিৰ''' [[অসম]]ৰ [[নগাঁও জিলা]]ৰ [[কলিয়াবৰ মহকুমা]]ৰ [[শিলঘাট]]ৰ ওচৰৰ হাতীমূৰা পাহাৰত অৱস্থিত এটা ঐতিহাসিক [[মন্দিৰ]]।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamonnet.org/index.php?article=worshipmore|title=Hatimura temple at Silghat|publisher=Assam On Net|accessdate=12 December 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019122954/http://www.assamonnet.org/index.php?article=worshipmore|archivedate=19 October 2007}}&lt;/ref&gt; আহোম স্বৰ্গদেউ [[প্ৰমত্ত সিংহ]]য়ে ১৬৬৭ শকত (১৭৪৫-৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই মন্দিৰ মহিষাসুৰমৰ্দিনী দেৱী [[দুৰ্গা]]ৰ প্ৰতি সমৰ্পিত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiantemplesportal.com/assam/hatimura-temple-nowgong.html|title=Hatimura Temple|publisher=Indian Temples Portal|accessdate=12 December 2009|archivedate=25 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190925110710/http://www.indiantemplesportal.com/assam/hatimura-temple-nowgong.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এই মন্দিৰ অসমৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য শক্তি উপাসনাস্থলী।

==অৱস্থান==
হাতীমূৰা মন্দিৰ নগাঁও জিলাৰ [[কলিয়াবৰ]]ৰ হাতীমূৰা পাহাৰত অৱস্থিত। ই [[শিলঘাট]] আৰু [[জখলাবন্ধা]]ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। শিলঘাট ৰে'ল ষ্টেচন আৰু জখলাবন্ধা ৰে'ল ষ্টেচনৰ ঠাইখনলৈ ৰেলেৰে সংযোজিত। সেইদৰে [[তেজপুৰ বিমানবন্দৰ]] আৰু [[ৰৰৈয়া বিমানবন্দৰ]] দুয়ো ইয়াৰ নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiantemplesportal.com/assam/hatimura-temple-nowgong.html|title=Hatimura Temple|publisher=Indian Temples Portal|accessdate=12 December 2009|archivedate=25 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190925110710/http://www.indiantemplesportal.com/assam/hatimura-temple-nowgong.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==নামৰ উৎপত্তি==
হাতীমূৰা দুৰ্গা মন্দিৰ [[কলিয়াবৰ]]ৰ হাতীমূৰা পাহাৰত অৱস্থিত। [[আহোম ৰাজ্য|আহোম বিষয়া]] হাতীমূৰীয়া বৰপাত্ৰ ফুকনৰ নামৰ পৰাই কলিয়াবৰৰ এই অঞ্চলটোৰ নাম হাতীমূৰা হয়। পিছলৈ হাতীমূৰা পাহাৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত থকা দুৰ্গা মন্দিৰটোৰ নামো হাতীমূৰা মন্দিৰ হয়।&lt;ref name=ETV&gt;{{cite web
|url=https://m.etvbharat.com/assamese/assam/state/nagaon/old-durga-temple-in-hatimura/assam20190925191549945
|title=হাতীমূৰাৰ পৌৰাণিক দুৰ্গা মন্দিৰৰ কিছু অৱলোকন
|publisher=ETV Bharat
|accessdate=2 December 2020
}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
আহোম ৰাজত্বকালত [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]]ৰ ৰজাৰ দিনত নিৰ্মিত বহুকেইটা মঠ মন্দিৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য মন্দিৰ হৈছে হাতীমূৰা মন্দিৰ। অষ্টম-নৱম শতিকাত [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]]ৰ ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা কলিয়াবৰৰ হাতীমূৰাত অৱস্থিত দুৰ্গা মন্দিৰটো আহোম স্বৰ্গদেউ [[প্ৰমত্ত সিংহ]]য়ে ১৬৬৭ শকত (১৭৪৫-৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Baruah|first=B. K.|author2=Sreenivasa Murthy, H. V.|title=The Hatimura Temple|publisher=Hindu books universe|url=http://www.hindubooks.org/temples/assam/hatimura/index.htm|accessdate=12 December 2009|archivedate=30 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830185135/http://www.hindubooks.org/temples/assam/hatimura/index.htm}}&lt;/ref&gt; ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি অনুসৰি স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহৰ আদেশ মৰ্মে তৰুণ দুৱৰা বৰফুকনে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।&lt;ref name=ETV/&gt;

==বৰ্ণনা==
হাতীমূৰা মন্দিৰ [[নীলাচল স্থাপত্যশৈলী]]ৰে নিৰ্মিত। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ দক্ষিণ পাৰে গধুৰ শিলৰ ভেঁটি থকা পাহাৰৰ ওপৰত হাতীমূৰা মন্দিৰ অৱস্থিত। এই ঠাইত মাটিৰ ওপৰত ওলাই থকা শিল প্ৰচুৰভাৱে পোৱা যায়। এনেকুৱা এটা শিলতে খোদিত [[গণেশ]]ৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইটাৰে সজা মূল মন্দিৰত শিলত কটা দশভূজা মহিষাসুৰমৰ্দনী দুৰ্গাৰ মূৰ্ত্তি আছে। এই মন্দিৰ প্ৰমত্ত সিংহয়ে নিৰ্মাণ কৰাৰ বিষয়ে শিলালিপিত খোদিত কৰা আছে। তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো শিলত কটা ভাস্কৰ্য দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই মন্দিৰ [[অসমৰ ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ তালিকা]]ত অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=as&gt;{{cite web
|url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/as/portlet-innerpage/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A7%B0%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8C%E0%A6%A7%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9
|title=সংৰক্ষিত পূৰাতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিসৌধসমূহ
|publisher=সংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগ, অসম চৰকাৰ
|accessdate=2 December 2020
|archivedate=8 July 2022
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220708135444/https://culturalaffairs.assam.gov.in/as/portlet-innerpage/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A7%B0%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8C%E0%A6%A7%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9
|deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;

==উৎসৱ==
প্ৰতি বছৰে হাতীমূৰা মন্দিৰত উলহ-মালহকৈ [[দুৰ্গা পূজা]] অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পূৰ্বতে ইয়াত বলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। ১৯৯২ চনৰ পৰা ইয়াত বলি প্ৰথা বন্ধ হয়।&lt;ref name=ETV/&gt;

==পৰ্যটন==
হাতীমূৰা মন্দিৰ হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলৰ পৱিত্ৰ উপাসনাস্থল। ইয়ালৈ দৈনন্দিন পূজা-অৰ্চনাৰ বাবে বহু ভক্তৰ সমাগম হয়। মন্দিৰৰ স্থাপত্য আৰু চৌপাশৰ সেউজীয়া পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। তদুপৰি শালস্তম্ভ আহোম যুগৰ কীৰ্তিচিহ্নৰে ভৰপূৰ এই স্থানৰ ঐতিহাসিক আৰু পুৰতাত্বিক মহত্ত্ব আছে।&lt;ref name=as/&gt;&lt;ref name=ETV/&gt;

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}
{{অসমৰ হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ}}

[[শ্ৰেণী:নগাঁও জিলা]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]]</text>
      <sha1>qx99ixkbru9be40fh5y0cgb801408o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শাৰী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68988</id>
    <revision>
      <id>636149</id>
      <parentid>624984</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26086" sha1="bwa54lb1xqzd9bwcql8w8vh5d1a4hvm" xml:space="preserve">[[File:Women and Child in Saree.jpg|thumb|মাৰাঠী সকলৰ শাৰী পিন্ধা কৌশলেৰে শাৰী পৰিহিত এগৰাকী ছোৱালী আৰু এগৰাকী মহিলা। ]]
'''শাৰী'''&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;The name of the garment in various [[Languages of South Asia|regional languages]] include:
* {{lang-as|শাৰী|xārī|translit-std=ISO}}
* {{lang-bn|শাড়ি|śāṛi|translit-std=ISO}}
* {{lang-gu|સાડી|sāḍī|translit-std=ISO}}
* {{lang-hi|साड़ी|sāṛī|translit-std=ISO}}
* {{lang-kn|ಸೀರೆ|sīre|translit-std=ISO}}
* {{lang-knn|साडी, कापड, चीरे|sāḍī, kāpaḍ, cīrē|translit-std=ISO}}
* {{lang-ml|സാരി|sāri|translit-std=ISO}}
* {{lang-mr|साडी|sāḍī|translit-std=ISO}}
* {{lang-ne|सारी|sārī|translit-std=ISO}}
* {{lang-or|ଶାଢ଼ୀ|śāṛhī|translit-std=ISO}}
* {{lang-pa|ਸਾਰੀ|sārī|translit-std=ISO}}
* {{lang-ta|[[:ta:புடவை|புடவை]]|puṭavai|translit-std=ISO}}
* {{lang-te|చీర|cīra|translit-std=ISO}}
* {{lang-ur|ساڑى|sāṛī|translit-std=ISO}}&lt;/ref&gt; ভাৰত, বাংলাদেশ সহ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ নাৰী সকলৰ ঐতিহ্যবাহী তথা নিত্যনৈমিত্তিক পৰিধেয় বস্ত্ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lynton|first=Linda|title=The Sari|year=1995|publisher=Harry N. Abrams, Incorporated|location=New York|isbn=978-0-8109-4461-9}}&lt;/ref&gt; শাৰী কোনো আকাৰ নোহোৱাকৈ নিছিলোৱা এক দীঘলীয়া কাপোৰ। সাধাৰণতে শাৰী এখনৰ দৈঘ্য ১৮ ফুট (৫.৫ মি) ৰ পৰা ২১ ফুট (৬.৪ মি)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Boulanger|first=Chantal|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|publisher=Shakti Press International|location=New York|isbn=978-0-9661496-1-6}}&lt;/ref&gt; আৰু প্ৰস্থ ৬০ৰ পৰা ১২০ চেণ্টিমিটাৰ (২ৰ পৰা ৪ ফুট)।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Boulanger|first=Chantal|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|publisher=Shakti Press International|location=New York|page=6}}&lt;/ref&gt; শাৰী এখন দীঘলীয়াকৈ ভাঁজ দি জাপি জাপি পিন্ধা হয়। ইয়াৰে এটা অংশ কঁকালত মেৰিয়াই কোচ দি খোচনী মৰা হয় আৰু আন এটা অংশ বাওঁ কান্ধত ওলমাই ৰখা হয়। ওলমাই ৰখা অংশক আচল বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;alkazi&quot;&gt;Alkazi, Roshan (1983) &quot;Ancient Indian costume&quot;, Art Heritage&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Boulanger&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghurye&quot;&gt;Ghurye (1951) &quot;Indian costume&quot;, Popular book depot (Bombay); (Includes rare photographs of 19th century Namboothiri and nair women in ancient sari with bare upper torso)&lt;/ref&gt; শাৰী সাধাৰণতে পেটিকোটৰ (উত্তৰ ভাৰতত লেহেঙ্গা/ঘাগৰা আৰু বাংলাদেশ সহ পূব ভাৰতত চায়া নামেও পৰিচিত) ওপৰত পিন্ধা হয়।&lt;ref&gt; The sari is worn with a fitted [[bodice]] commonly called a [[choli]] ({{transl|inc|hunterian|ravike}} or {{transl|inc|hunterian|kuppasa}} in southern India, and {{transl|ne|hunterian|cholo}} in Nepal) and a [[petticoat]] called {{transl|hi|hunterian|[[ghagra choli|ghagra]]}}, {{transl|mr|hunterian|parkar}}, or {{transl|ta|hunterian|ul-pavadai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vijay Singh Katiyar&quot;&gt;{{cite book|last1=Katiyar|first1=Vijai Singh|title=Indian saris : traditions, perspectives, design|date=2009|publisher=Wisdom Tree in association with National Institute of Design, Ahmedabad|location=New Delhi|isbn=9788183281225|pages=211|url=https://books.google.com/books?id=8RjgPQAACAAJ|access-date=31 October 2015}}&lt;/ref&gt; ওপৰৰ অংশৰ পোচাক হিচাপে ব্লাউজ পিন্ধা হয়। 

ভাৰতীয় ইতিহাসত শাৰীৰ স্থান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।&lt;ref name=&quot;hinduismtoday&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=4605|publisher=[[Hinduism Today]]|title=Sari, Always in Vogue|access-date=2018-03-09}}&lt;/ref&gt; ঠাই ভেদে শাৰী পৰিধানৰ কৌশল বেলেগ বেলেগ। সংস্কৃতিৰ গোলকীয় সমাহাৰৰ ফলত শাৰী পিন্ধাৰ কৌশল পৰিৱৰ্তন হৈ আহিছে। ভাৰত, বাংলাদেশ, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠানত সাধাৰণত‍ শাৰীক সকলোতকৈ সাধাৰণ আৰু উপযোগী মহিলাৰ বস্ত্ৰ হিচাপে ধৰা হয়। 
==ব্যুৎপত্তি==
শাৰী শব্দটি সংস্কৃতৰ শাটী&lt;ref name=&quot;Annandale1892&quot;&gt;{{cite book |last1=Annandale |first1=Charles |title=The Imperial Dictionary and Encyclopedia of Knowledge Unabridged |date=1892 |publisher=Belford Publishing Company |page=792 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford University Press&quot;&gt;{{cite book |title=The Oxford Hindi-English Dictionary |editor=R. S. McGregor |editor-link=R. S. McGregor |year=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-864339-5 |page=1003}}&lt;/ref&gt; शाटी śāṭī ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা। যাৰ অৰ্থ হৈছে কাপোৰৰ টুকুৰা।&lt;ref name=&quot;Monier-Williams 1995 1063&quot;&gt;{{cite book |title=A Sanskrit-English Dictionary |last=Monier-Williams |first=Monier |author-link=Monier Monier-Williams |year=1995 |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |isbn=978-81-208-0065-6 |page=1063 |url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/monier/index.html |access-date=4 July 2010}}&lt;/ref&gt; অৰ্থাৎ শাৰী তথা পালি শব্দটো शाडी śāḍī বা साडी sāḍī, আৰু আধুনিক ভাৰতীয় ভাষাত sāṛī হিচাপে পৰিণত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Kapoor 2002 6422 pg no. starts from 6130&quot;&gt;{{Cite book| last = Kapoor| first = Subodh| title = The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Reunion-Satya Yauvana, Volume 20| publisher = Genesis Publishing Pvt Ltd| year = 2002| page = 6422 (pg no. starts from 6130)| url = https://books.google.com/books?id=Ieypjy0k2TsC&amp;pg=PA6422|quote= The etymology of the word sari is from the Sanskrit 'sati', which means strip of cloth. This evolved into the Prakriti 'sadi', and was later anglicised into sari|isbn = 978-81-7755-257-7}}&lt;/ref&gt; 'সাত্ত্বিক' শব্দটোক সংস্কৃত সাহিত্য আৰু জাতক নামৰ বৌদ্ধ সাহিত্যত প্ৰাচীন ভাৰতৰ মহিলাৰ বস্ত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে&lt;ref name=&quot;Sachidanand&quot;&gt;Sachidanand, Sahay (1975) Indian costume, coiffure, and ornament. Chapter 2 'Female Dress', Munshiram Manoharlal publishers Pvt Ltd. pp 31–55&lt;/ref&gt; ই আধুনিক সময়ত 'শাৰী'ৰ সমাৰ্থক বা সমতুল্য হ'ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Sachidanand&quot;/&gt; নাৰীৰ ঊৰ্ধাঙ্গৰ পোচাকৰ বৰ্ণনাত প্ৰাচীন স্তনপাট্টা শব্দটি ব্যবহৃত হৈছে আৰু ইয়াৰ পৰাই চোলি শব্দটোৰ উদ্ভৱ হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Prachya Pratibha p.121&quot;&gt;Prachya Pratibha, 1978 &quot;Prachya Pratibha, Volume 6&quot;, p.121&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agam Kala Prakashan p.118&quot;&gt;Agam Kala Prakashan, 1991 &quot;Costume, coiffure, and ornaments in the temple sculpture of northern Andhra&quot;, p.118&lt;/ref&gt; কলহনাৰ দশম শতাব্দীৰ সাহিত্যকৰ্ম ৰজনাঙ্গিনী (অৰ্থ 'ৰজাসকলৰ নদী')ৰ মতে কাশ্মীৰত ৰাজকীয় আদেশ অনুসৰি ডেকান (দক্ষিণাপথ)ৰ পৰা অহা চোলিৰ প্ৰচলন হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Vijay Singh Katiyar&quot;/&gt;

মাৰাঠীত পেটিকোটক পাৰ্কাৰ (परकर) বুলি কোৱা হয়, হিন্দু-উৰ্দুত sari (साड़ी, ساڑی)&lt;ref name=&quot;Annandale1892&quot;/&gt;, তামিল ভাষাত উলপাবাৰাই (உள்பாவாடை) (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তত যেনে মালায়ালম: പാവാട, তেলুগু: పావడ,pāvāḍai, কন্নড়: ಪಾವುಡೆ,pāvuḍe)আৰু পূব ভাৰতত বাংলাত সায়া বোলা হয়। কঁকালত পিন্ধা পেটিকোটক পেটিকোটৰ বাদেও &quot;ভিতৰৰ স্কাৰ্ট&quot; বুলিও কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stylish.in/blog/wear-saree-perfectly/|title=How to wear saree perfectly - Glowpink|date=26 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120005715/http://stylish.in/blog/wear-saree-perfectly/|archive-date=20 November 2015|access-date=2 April 2021|archivedate=20 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151120005715/http://stylish.in/blog/wear-saree-perfectly/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
{{multiple image|caption_align=center|header_align=center
 | align = right
 | direction = vertical
 | width = 180
 | image1 = टेराकोटा यक्षिणी.jpg
 | caption1 = খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০-১০০ৰ শাৰীৰ দৰে বস্ত্ৰ পৰিহিত এটি টেৰাকতা 
 | image2 = Green Tara. Sumtsek hall at Alci monastery, Ladakh, ca. 11th century.jpg
 | caption2 = ত্ৰিখণ্ডিত শাৰীৰ দৰে বস্ত্ৰ পৰিহিত তাৰা
 | image3 = Lady being offered wine, Deccan, 1600 AD.jpg
 | caption3 = শাৰী পৰিহিত এগৰাকী মহিলাক মদ্যপানৰ বাবে মদ আগবঢ়োৱা দৃশ্য
}}

শাৰী উৎপত্তিৰ ইতিহাস স্পষ্ট নহয়।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lynton|first=Linda|title=The Sari|year=1995|publisher=Harry N. Abrams, Incorporated|location=New York|isbn=978-0-8109-4461-9}}&lt;/ref&gt; শাৰী বস্ত্ৰৰ ধাৰণাটিৰ উৎপত্তি চিলাইবিহীন বস্ত্ৰখণ্ডৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা। নীহাৰৰঞ্জন ৰায়ৰ মতে, আদিতে পূৰ্ব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম ভাৰতত চিলাই কৰা কাপোৰ পৰিধানৰ প্ৰচলন নাছিল। চিলাই নকৰাকৈ বহল আৰু দীঘল কাপোৰ পুৰুষে [[ধুতি]] আৰু মহিলা সকলে শাৰী হিচাপে পৰিধান কৰিছিল। মূলত বয়নশিল্পৰ প্ৰচলন ঘটাৰ পৰাই শাৰীৰ প্ৰচলন ঘটা বুলি ধাৰণা কৰা হয়। শাৰীৰ দৰে কাপোৰৰ বিষয়ে [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ ইতিহাসত পোৱা যায়। যাৰ প্ৰতিষ্ঠা ভাৰত উপমহাদেশেৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৮০০-১৮০০ সময়ত হোৱা বুলি ধৰা হয়।&lt;ref name=&quot;alkazi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Boulanger&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghurye&quot;/&gt; খ্ৰীষ্টাব্দ ৫ম শতিকাৰ ওচৰে পাজৰে ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰথম কপাহৰ খেতি কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;Stein, Burton (1998). ''A History of India''. Blackwell Publishing. {{ISBN|0-631-20546-2}}, p. 47&lt;/ref&gt; সেই সময়ত ব্যৱহৃত ৰঞ্জক পদাৰ্থ সমূহ বৰ্তমানো ব্যৱহাৰ হয়। বিশেষলৈ নীল, লাহ, ৰুবিয়া কৰ্ডিফোলিয়া আৰু হালধি।&lt;ref name=&quot;Harrapa&quot;&gt;{{cite web|title=What did the Indus people wear and what material were their clothes made of? |url=http://a.harappa.com/content/what-did-indus-people-wear-and-what-material-were-their-clothes-made |publisher=Harappa.com |access-date=26 December 2015}}&lt;/ref&gt; [[ৰেচম]] শিল্পৰ প্ৰচলন হৈছিল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৪৫০ৰ পৰা ২০০০ ৰ ভিতৰত।&lt;ref name=nat&gt;{{cite journal |last=Abbott |first=Phill |title=Rethinking silk's origins : Nature News |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-19_457_7232/page/945 |journal=Nature |volume=457 |issue=7232 |pages=945 |doi-access=free |doi=10.1038/457945a |pmid=19238684 |date=19 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Good |first1=I.L. |last2=Kenoyer |first2=J.M. |last3=Meadow |first3=R.H. |title=New evidence for early silk in the Indus civilization |journal=Archaeometry |volume=50 |page=457 |year=2009 |doi=10.1111/j.1475-4754.2008.00454.x |issue=3 |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/1/14117751/1/287832.pdf }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'শাৰী' শব্দটো পৌৰাণিক হিন্দু সাহিত্যত মহিলাৰ বস্ত্ৰ হিচাপে উল্লিখিত 'সাত্ত্বিক' শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।&lt;ref name=Mohapatra&gt;Mohapatra, R. P. (1992) &quot;Fashion styles of ancient India&quot;, B. R. Publishing corporation, {{ISBN|81-7018-723-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sachidanand&quot;/&gt; শাৰী বা সাত্ত্বিক বুলিলে ত্ৰিখণ্ডিত কাপোৰ হিচাপে কঁকালৰ তলৰ অংশত পৰিধান কৰা, কান্ধ বা মূৰত লোৱা উত্তৰীয় আৰু স্তনপাট্টা বা বুকবন্ধনীৰ সমন্বয়ক বুজা যায়। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠ শতাব্দীৰ সংস্কৃত আৰু বৌদ্ধ পালি সাহিত্যত শাৰীৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QO2BAAAAMAAJ&amp;q=Stanapatta|page=35|title=Fashion Styles of Ancient India: A Study of Kalinga from Earliest Times to Sixteenth Century Ad|first=Ramesh |last=Prasad Mohapatra|publisher=B.R. Publishing Corporation|year=1992|isbn=9788170187233}}&lt;/ref&gt; এই সম্পূৰ্ণ তিনি টুকুৰা কাপোৰ এক পূৰ্ণাঙ্গ পৰিধেয় ''পোচাক'' হিচাপে পৰিচিত।&lt;ref&gt;{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=nckSAQAAIAAJ| page=84|title=Costume, textiles and jewellery of India: traditions in Rajasthan|first=Vandana|last=Bhandari|publisher=Mercury Books|year=2005|isbn=9780811810845}}&lt;/ref&gt; পুৰণি কালত [[ধুতি]] সদৃশ এবিধ কাপোৰ কঁকালৰ তলত মাছৰ ফিচাৰ দৰে ভাঁজ দি পৰিধান কৰা হৈছিল। ইয়াক দুই ভৰিত ধিলাকৈ পাক খুৱাই সন্মুখৰ ফালে আলংকাৰিক পৰিধান শৈলীত পিন্ধা হয়।&lt;ref name=&quot;alkazi&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Linda Lynton (1995) &quot;The Sari: Styles, Patterns, History, Techniques.&quot;, p.170&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Prof. Dipak Sharma (2012) &quot;SOUVENIR of 2nd International Science Congress (ISC-2012).&quot;, p.282&lt;/ref&gt; কালক্ৰমে ই ''ভৈৰনিবাসানী'' স্কাৰ্টলৈ বিৱৰ্তিত হয়, যি বৰ্তমান যুগত ''ঘাগড়া'' তথা ''লেহেঙ্গা'' নামে পৰিচিত।&lt;ref&gt;J. Correia-Afonso, (1984) &quot;Indica, Volume 21, Issue 2&quot;, p.126&lt;/ref&gt; উত্তৰিয়, কান্ধ বা মূৰৰ ওপৰত লোৱা পৰ্দাৰ দৰে কাপোৰবিধ বৰ্তমান [[ওৰণি]] বা উৰ্ণালৈ পৰিৱৰ্তন হয়।&lt;ref&gt;Chintaman Vinayak Vaidya, (2001) &quot;Epic India : India as Described in the Mahabharata and the Ramayana&quot;, p.144&lt;/ref&gt; একেদৰে স্তনপাট্টা প্ৰথম শতাব্দীত ব্লাউজলৈ বিৱৰ্তিত হয়।&lt;ref name=&quot;Prachya Pratibha p.121&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Agam Kala Prakashan p.118&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Roshen Alkazi, 1996 &quot;Ancient Indian Costume&quot;, p.48&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Levick |first1=Melba |last2=Crites |first2=Mitchell |last3=Nanji |first3=Ameeta |date=2008 |title=IndiaColor: Spirit, Tradition, and Style |url=https://books.google.com/books?id=dApCPMobDlAC |publisher=Chronicle Books |page=47 |isbn=978-0-8118-5316-3}}&lt;/ref&gt; খ্ৰিষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতাব্দী আৰু প্ৰথম শতাব্দীৰ মধ্যত, অন্ত্ৰিয় আৰু উত্তৰিয় কাপোৰ দুবিধ একীভূত হৈ পালি সাহিত্যত উল্লিখিত শাৰী নামৰ এবিধ বস্ত্ৰলৈ পৰিৱৰ্তন হয় যিয়ে দুবিধ বস্ত্ৰৰ উদ্দেশ্য পূৰণ কৰে। 
==পৰিধানশৈলী==
[[File:Styles of Sari.jpg|right|240px|thumb|১৯২৮ চনৰ এটি প্ৰদৰ্শনত শাৰীৰ বিভিন্ন পৰিধান শৈলী বৰ্ণিত হৈছে ]]
শাৰী পিন্ধাৰ প্ৰায় ৮০ টাৰো অধিক নথিভুক্ত উপায় প্ৰচলিত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Anita Rao Kashi|title=How to Wear a Sari in India|url=http://www.worldhum.com/features/how-to/wear_a_sari_20071025/|publisher=World Hum|access-date=18 March 2012}}&lt;/ref&gt; কঁকালৰ চাৰিওফালে শাৰী মেৰিয়াই পিন্ধাৰ আটাইতকৈ সহজ উপয়াটো হ'ল শাৰীৰ এটা আগ কঁকালত কেইবাবাৰো মেৰিয়াই আনটো আগ বাওঁ কান্ধত ওলমাই ৰখা হয়। ওলোমাই ৰখা এই অংশটোক আচল বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nidhishekhawat.hatenablog.com/entry/2020/02/13/170702|title=The History of Indian Sarees - Hatena Blog|work=nidhishekhawat.hatenablog.com|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt; কিছুমান বিশেষ শৈলীৰ বাবে শাৰীৰ দীঘ আৰু প্ৰস্থ নিৰ্দিষ্ট দৈঘ্যৰ হয়। শাৰীৰ ইতিহাসবিদ তথা স্বীকৃত বস্ত্ৰশিল্প পণ্ডিত ৰতা কাপুৰে তেওঁ ৰচনা ''শাৰীছ: ট্ৰেডিচন এণ্ড বিয়ণ্ড'' গ্ৰন্থত শাৰী পৰিধানৰ ১০৮টি পদ্ধতি নথিভুক্ত কৰিছে। এই গ্ৰন্থত গুজৰাত, মহাৰাষ্ট্ৰ, গোৱা কৰ্ণাটক, কেৰেলা, তামিলনাডু, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, উৰিষ্যা, পশ্চিমবঙ্গ, ঝাড়খণ্ড, বিহাৰ, ছত্তীচগঢ়, মধ্যপ্ৰদেশ, আৰু উত্তৰপ্ৰদেশ মুঠ ১৪খন ৰাজ্যৰ শাৰী পৰিধানৰ পদ্ধতিৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=M6PgPwAACAAJ&amp;q=saris+of+india+++rta+kapur|title=Saris of India: Tradition and Beyond|last1=Chishti|first1=R̥ta Kapur|last2=Singh|first2=Martand|date=2010|publisher=Roli Books, Lustre Press|isbn=9788174363749|language=en}}&lt;/ref&gt; ফৰাছী সাংস্কৃতিক নৃতাত্ত্বিক তথা শাৰী গৱেষক চ্যাণ্টাল বোলঞ্জাৰে তলৰ পৰিধান পদ্ধতি সমূহ শ্ৰেণিবদ্ধ কৰিছে:&lt;ref name=&quot;Boulanger&quot;&gt;Boulanger, Chantal; (1997) ''Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping'', Shakti Press International, New York.&lt;/ref&gt; 


'''নিভি''' – মূলত অন্ধ্ৰপ্ৰদেশত এই পৰিধান শৈলীত শাৰী পিন্ধা হয়; আধুনিক নিভি শৈলীৰ দৰে কেঁচা নিভি নামে আন এটি শৈলী উদ্ভৱ হৈছে, য'ত শাৰীৰ এটা আগ দুই ভৰিৰ মাজেৰে পোন্ধ মৰাৰ দৰে পিছফালে নি কঁকালত গুজি দিয়া হয়। এইদৰে পৰিধান কৰিলে খোজ কঢ়াত সুবিধা হয়। 

'''বঙালী আৰু ওড়িয়া শৈলী''' - এই পদ্ধতিত কোনো ভাঁজ বা কোচ নিদিয়াকৈ শাৰী পিন্ধা হয়&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.eslarrenterprise.co.in/blog/ladies-fashion-garments/sarees/regional-styles-of-wearing-a-sari-by-indian-women/|title= Regional Styles of Wearing A Sari By Indian Women}}&lt;/ref&gt;। এই শৈলীত শাৰীৰ এটা আগ কঁকালৰ চাৰিওফালে ঘড়ীৰ কাটাৰ বিপৰীত দিশত মেৰ দি লোৱা হয়। ওপৰৰ দীঘল অংশটো সাধাৰণতে বাওঁ কান্ধৰ ওপৰে পিছলৈ নি ওলোমাই ৰখা হয়। এই অংশটোৰে ওৰণি লোৱা হয়।

== ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ আৰু স্থানীয় শৈলী==
&lt;gallery&gt;
File:Shri Lakshmi Lustrated by Elephants (Gaja-Lakshmi) LACMA M.85.62 (cropped).jpg|প্ৰথম শতিকাৰ শাৰী পৰিহিত লক্ষ্মী মূৰ্তি। 
File:Ajanta Paintings.jpg|ব্লাউজ আৰু অন্তৰীয়া পৰিহিত মহিলাৰ অজন্তাৰ গুহা চিত্ৰ
File:Detail of a leaf with the birth of mahavira.jpg|কল্পসূত্ৰ লিপিত শাৰী পৰিধান কৰা মহিলা। 
File:Green Tara. Sumtsek hall at Alci monastery, Ladakh, ca. 11th century.jpg|১১ শতিকাৰ শাৰী পৰিহিত তাৰাৰ মূৰ্তি। 
File:Ammachee wife of His Highness the Maharaja of Travancore 1868.jpg|thumb|কেৰেলাৰ শাৰী পিন্ধা অৱস্থাত এগৰাকী মহিলা
File:Gujrati Sari.jpg|গুজৰাটী শাৰী পিন্ধা ছোৱালী
File:Tamil Sari.jpg|তামিল শাৰীৰে এগৰাকী মহিলা
File:Bengali Sari.jpg|বাংলা শাৰী পৰিহিত ছোৱালী
File:Ceylon India 1880.jpg|পাৰম্পৰিক কানাডীয় শাৰীৰে এগৰাকী মহিলা
File:Hermann Linde - Girl standing in a veranda wearing a Pochampalli sari (ca.1895).jpg|পছামপল্লী শাৰীৰে এজনী ছোৱালী
File:Marathi Women.jpg|নাওভাৰী শাৰী পৰিহিত মাৰাঠী মহিলা
File:Mysore Women.jpg|মাইচৰ শাৰী পৰিহিত মহিলা 
File:Karnataka kacche drape.jpg|thumb|কৰ্ণাটকৰ ১৭ শতিকাৰ লিপিত শাৰী পিন্ধা মহিলা
File:Women in Sarees.jpg|১৯১২ চনত শাৰী পিন্ধা তিনিগৰাকী মহিলা
File:Nauvari Saree.jpg|মহাৰাষ্ট্ৰৰ পাৰম্পৰিক শাৰী পিন্ধা এজনী ছোৱালী
Image:Telugu Lady.jpg|নিভি শাৰী পৰিধান কৰা মহিলা
File:Newar bride 1941.jpg|শাৰী পৰিধান কৰা নেৱাৰ কন্যা আৰু দুগৰাকী মহিলা, ১৯৪১চন
File:Kandyan Sinhalese Lady Wearing A Traditional Kandyan Saree (Osaria).jpg|উৰিষ্যাৰ পাৰম্পৰিক শাৰী পিন্ধা মহিলা


&lt;/gallery&gt;

==লগতে চাওক==
* [[অসমৰ ৰেচম শিল্প]]
* [[চাদৰ মেখেলা]]
==টোকা==
&lt;references group=&quot;note&quot;/&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

{{Silk}}
[[শ্ৰেণী:ৰেচম শিল্প]]</text>
      <sha1>bwa54lb1xqzd9bwcql8w8vh5d1a4hvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সদস্য বাৰ্তা:SHB</title>
    <ns>3</ns>
    <id>71495</id>
    <revision>
      <id>636116</id>
      <parentid>294386</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>37688</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:SHB2000]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:SHB]]লৈ Maxয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]&quot;</comment>
      <origin>294386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="ewfxuijzsdhruzynvjkqgc3c2r8pmh0" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;&quot;&gt;Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.&lt;/div&gt;

{{tmbox
| type  = notice
| image =  [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]]
| imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]]
| style = border: 1px blue solid;
| textstyle = 
| text = {{Center|&lt;big&gt;{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if:  | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}&lt;br/&gt;}}}}
{{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;
আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}&lt;br/&gt;

{{Center|
'''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] &lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
&lt;br&gt;
'''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
&lt;big&gt; [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
}}
&lt;br/&gt;
'''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা  আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।'''

আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। 

&lt;center&gt;{{Wikipedia in Social Media}}&lt;/center&gt;
| small =  / yes
| smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]]
| smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]]
| smalltext  = আদৰণি 
}} &lt;!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --&gt;</text>
      <sha1>ewfxuijzsdhruzynvjkqgc3c2r8pmh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সুন্দৰ সিং গুৰ্জাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73830</id>
    <revision>
      <id>636163</id>
      <parentid>597014</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8243" sha1="shq5oz2zvitifw28yg9klrk6ii9hby4" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = সুন্দৰ সিং গুৰ্জাৰ
| image =Sundar Singh Gurjar in September 2024.jpg
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| nickname =
| nationality = ভাৰতীয়
| birth_date = {{birth date and age|1996|01|1|df=yes}}
| birth_place = কাৰাউলি, [[ৰাজস্থান]], ভাৰত
| death_date =
| height = &lt;!-- {{convert| |cm|ftin}} (2012)!--&gt;
| weight = &lt;!-- {{convert| |kg|lb}} (2012)!--&gt;
| website = &lt;!-- {{URL|www.example.com}}!--&gt;
| country = {{IND}}
| sport = পেৰা-এথলেটিকছ
| event = জেভলীন, ডিচকাছ থ্ৰ', শ্বট পুট
| collegeteam =
| club =
| team =
| turnedpro =
| coach = মহাবীৰ প্ৰসাদ ছাইনী
| retired =
| coaching =
| worlds =
| regionals =
| nationals =
| olympics =
| paralympics =
| full name =
| medaltemplates = {{MedalSport | পেৰা-এথলেটিকছ}}
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition | পেৰালিম্পিক }}
{{MedalBronze | টকিঅ' ২০২০ | জেভলীন এফ৪৬}}
{{MedalCompetition | ফাজজা আইপিচি এথলেটিকছ গ্ৰেণ্ড প্ৰিঁ}}
{{MedalGold | ডুবাই ২০১৬ | জেভলীন এফ৪৬}}
{{MedalGold | ডুবাই ২০১৭ | জেভলীন এফ৪৬}}
{{MedalGold | ডুবাই ২০১৭ | ডিচকাছ থ্ৰ' টি৪৪-৪৬}}
{{MedalGold | ডুবাই ২০১৭ | শ্বট পুট টি৪৪-৪৬}}
{{MedalCompetition|আইপিচি বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপ}}
{{MedalGold|লণ্ডন ২০১৭|জেভলীন এফ৪৬}}
{{MedalCompetition|এছিয়ান পেৰা গেমছ}}
{{MedalSilver|ইণ্ডোনেছিয়া ২০১৮|জেভলীন এফ৪৬}}
{{MedalBronze|ইণ্ডোনেছিয়া ২০১৮|ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৪৬}}
}}
'''সুন্দৰ সিং গুৰ্জাৰ''' ({{Lang-en|Sundar Singh Gurjar}}) এজন ভাৰতীয় পেৰালিম্পিক জেভলীন থ্ৰ', শ্বট পুট আৰু ডিচকাছ থ্ৰ' এথলীট যি এফ৪৬ শাখাত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rio2016.com/en/paralympics/athlete/gurjar-sundar-singh|title=SUNDAR SINGH Gurjar|website=Rio 2016|access-date=2016-09-09|archivedate=2016-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160922201027/https://www.rio2016.com/en/paralympics/athlete/gurjar-sundar-singh|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[ৰাজস্থান]] ৰাজ্যত কাৰাউলিৰ নিবাসী তেওঁ পুৰুষৰ জেভলীন এফ৪৬ প্ৰতিযোগিতাত টকিঅ' ২০২০ পেৰালিম্পিকত ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;ndtv&quot;&gt;{{Cite news|title=Tokyo Paralympics: Devendra Jhajharia Wins Silver, Bronze For Sundar Singh Gurjar In Men's Javelin (F46)|language=en|url=https://sports.ndtv.com/athletics/paralympics-devendra-jhajharia-wins-silver-bronze-for-sundar-singh-gurjar-2523261|access-date=2021-08-30|archivedate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830033711/https://sports.ndtv.com/athletics/paralympics-devendra-jhajharia-wins-silver-bronze-for-sundar-singh-gurjar-2523261|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-08-30|title=Tokyo Paralympics: Devendra Jhajharia wins silver, Sundar Singh Gurjar wins bronze in men's javelin throw event|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/tokyo-paralympics-devendra-jhajharia-wins-silver-sundar-singh-gurjar-wins-bronze-in-men-s-javelin-throw-event-101630284370230.html|access-date=2021-08-30|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; পঞ্চকুলাত অনুষ্ঠিত ষোড়শ পেৰা এথলেটিকছ ৰাষ্ট্ৰীয় চেম্পিয়নশ্বিপত তিনিটা ইভেণ্টত তিনিটা সোণৰ পদক অৰ্জন কৰি তেওঁ বিশ্ব অভিলেখ গঢ়িছিল। তেওঁ পেৰা-এথলেটিকছৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ পৰা [[অৰ্জুন বঁটা]]ও লাভ কৰিছে।

==কেৰিয়াৰ==
সুন্দৰ সিং গুৰ্জাৰে ২০১৬ চনত ডুবাইত অনুষ্ঠিত ৮ম ফাজজা আইপিচি এথলেটিকছ গ্ৰেণ্ড প্ৰিঁত ৫৯.৩৬ মিটাৰ প্ৰদৰ্শনেৰে ২০১৬ ৰিঅ' পেৰালিম্পিকৰ বাবে 'এ' যোগ্যতা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20160330/282570197244491|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2016-09-09}}&lt;/ref&gt; পঞ্চকুলাত অনুষ্ঠিত ষোড়শ পেৰা এথলেটিকছ ৰাষ্ট্ৰীয় চেম্পিয়নশ্বিপৰ সময়ত তেওঁ ৬৮.৪২ মিটাৰেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ গঢ়িছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/hanumangarh/sundar-singhs-world-record-in-javelin-throwing-in-senior-para-athletics-competition-2227712.html|title=सुंदर सिंह ने भाला फेंकने में छोडा सबको पीछे, बनाया वर्ल्ड रिकार्ड|access-date=2016-09-09|archivedate=2016-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914145126/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/hanumangarh/sundar-singhs-world-record-in-javelin-throwing-in-senior-para-athletics-competition-2227712.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ৯ম ফাজজা আইপিচি এথলেটিকছ গ্ৰেণ্ড প্ৰিঁত তেওঁ তিনিটা ইভেণ্টত তিনিটা সোণৰ পদক লাভ কৰিছিল। সেই তিনিটা ইভেণ্ট আছিল জেভলীন থ্ৰ', শ্বট পুট আৰু ডিচকাছ থ্ৰ'। তেওঁ ২০১৮ এছিয়ান পেৰা গেমছত জেভলীন থ্ৰ'ত ৰূপৰ পদক আৰু ডিচকাছ থ্ৰ'ত ব্ৰঞ্জৰ পদক অৰ্জন কৰিছিল।

তেওঁ ২০২১ চনত [[জাপান]]ৰ টকিঅ'ত অনুষ্ঠিত ২০২০ গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকৰ পুৰুষৰ জেভলীন থ্ৰ' এফ৪৬ শাখাত ব্ৰঞ্জৰ পদক অৰ্জন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |title=Tokyo Paralympics Live Updates: Sundar Singh Gurjar secure bronze medal at Paralympics 2020 |work=SportsTiger |access-date=30 August 2021 |archivedate=30 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830065521/https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; সেই একেটা ইভেণ্টতে আন এগৰাকী ভাৰতীয় এথলীট [[দেৱেন্দ্ৰ ঝাঝাৰীয়া]]ই ৰূপৰ পদক লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;ndtv&quot;/&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}
{{পেৰালিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ এথলীট]]
[[শ্ৰেণী:পেৰালিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়]]
[[শ্ৰেণী:অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>shq5oz2zvitifw28yg9klrk6ii9hby4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>যোগেশ কাথুনিয়া</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73836</id>
    <revision>
      <id>636138</id>
      <parentid>445166</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9044" sha1="5bfsnriaq14x1j386gq3rzly1hkflkv" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = যোগেশ কাথুনিয়া
| image =Yogesh Kathuniya in September 2024.jpg
| image_size = &lt;!--Only for images narrower than 220 pixels.!--&gt;
| caption =
| birth_name =
| fullname =
| nickname =
| nationality = ভাৰতীয়
| residence =
| birth_date = {{birth date and age|1997|3|3|df=y}}
| birth_place = [[দিল্লী]], ভাৰত
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight = &lt;!-- {{convert| |kg|lb}} (2012)!--&gt;
| website = &lt;!-- {{URL|www.example.com}}!--&gt;
| country =
| sport = পেৰা-এথলেটিকছ
| event = ডিচকাছ থ্ৰ'
| collegeteam =
| club =
| team =
| turnedpro =
| disability_class = এফ৫৬
| coach =
| retired =
| coaching =
| worlds =
| regionals =
| nationals =
| olympics =
| paralympics =
| highestranking =
| pb =
| medaltemplates =
{{MedalSport|পেৰা-এথলেটিকছ}}
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition|[[পেৰালিম্পিক]]}}
{{MedalSilver| ২০২০ টকিঅ' | ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৫৬}}
{{MedalSilver| ২০২৪ পেৰিছ | ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৫৬}}
{{MedalCompetition|বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপ}}
{{MedalSilver| ২০২৩ পেৰিছ | ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৫৬}}
{{MedalSilver| ২০২৪ কোবে | ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৫৬}}
{{MedalBronze| ২০১৯ ডুবাই | ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৫৬}}
}}
'''যোগেশ কাথুনিয়া''' ({{Lang-en|Yogesh Kathuniya}}; জন্ম ৩ মাৰ্চ ১৯৯৭) এজন ভাৰতীয় পেৰালিম্পিক ডিচকাছ থ্ৰ' খেলুৱৈ। তেওঁ ২০২১ চনত [[জাপান]]ৰ টকিঅ'ত অনুষ্ঠিত ২০২০ গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকৰ পুৰুষৰ ডিচকাছ থ্ৰ'ৰ এফ৫৬ শাখাত ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.paralympic.org/yogesh-kathuniya|title=Yogesh Kathuniya |website=paralympic.org |access-date=30 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1590016-kathuniya-yogesh.htm |title=Yogesh Kathuniya |website=olympics.com |access-date=30 August 2021 |archivedate=30 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830060121/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1590016-kathuniya-yogesh.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |title=Tokyo Paralympics Live Updates: Yogesh Kathuniya secure silver medal |work=SportsTiger |access-date=30 August 2021 |archivedate=30 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830065521/https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনত [[ফ্ৰান্স]]ৰ [[পেৰিছ]]ত অনুষ্ঠিত গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকৰ পুৰুষৰ ডিচকাছ থ্ৰ'ৰ এফ৫৬ শাখাত তেওঁ পুনৰ ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰে।

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
যোগেশ কাথুনিয়াৰ জন্ম হৈছিল ভাৰতীয় সেনাৰ সৈনিক জ্ঞানচান্দ কাথুনিয়াৰ ঔৰষত আৰু গৃহিনী মীনা দেৱীৰ গৰ্ভত। ৯ বছৰ বয়সত তেওঁৰ বিৰল স্নায়বিক ৰোগ গুইলিন-বেৰে চিণ্ড্ৰোমত ভুগিছিল, ফলস্বৰূপে পক্ষাঘাতৰ ফলত তেওঁ ২০০৬ চনত হুইলচেয়াৰ বন্দী হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃয়ে তেওঁক ফিজিঅ'থেৰাপী দিবলৈ শিকাৰ পাছত, ৩ বছৰৰ ভিতৰত ১২ বছৰ বয়সত তেওঁ পুনৰ খোজ কাঢ়িবলৈ পেশীৰ শক্তি ঘূৰাই পাইছিল। তেওঁ [[চণ্ডীগড়]]ৰ ইণ্ডিয়ান আৰ্মি পাব্লিক স্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল য'ত তেওঁৰ দেউতাকে সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। পাছত তেওঁ দিল্লীৰ কিৰোৰী মল মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বাণিজ্য স্নাতক ডিগ্ৰী অধ্যয়ন কৰিছিল য'ত তেওঁ পেৰা-ক্ৰীড়াত যোগদান কৰিছিল।&lt;ref name=ka1&gt;[https://www.newindianexpress.com/sport/other/2021/aug/27/mother-became-physio-to-help-yogesh-get-back-on-his-feet-now-he-is-indias-hope-in-paralympics-2350320.html Mother became physio to help Yogesh get back on his feet, now he is India's hope in Paralympics], Indian Express, 27 Aug 2021.&lt;/ref&gt;

==কেৰিয়াৰ==
কিৰোৰী মল মহাবিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ সন্থাৰ সাধাৰণ সম্পাদক শচীন যাদৱে তেওঁক নিয়মীয়াকৈ পেৰা এথলীটৰ ভিডিঅ' দেখুৱাই পেৰা-ক্ৰীড়া গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰেৰিত কৰাৰ পাছত ২০১৭ চনত যোগেশে পেৰা-ক্ৰীড়া খেলা আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=ka1/&gt;

২০১৮ চনত তেওঁ বাৰ্লিনত অনুষ্ঠিত ২০১৮ পেৰা এথলেটিকছ গ্ৰেণ্ড প্ৰিঁত ডিচকাছ থ্ৰ'ত ৪৫.১৮ মিটাৰ ডিস্ক নিক্ষেপ কৰি এফ৩৬ শ্ৰেণীত বিশ্ব অভিলেখ গঢ়িছিল।&lt;ref name=ka1/&gt;

২০২১ চনৰ আগষ্টত কাথুনিয়াই ২০২০ গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকত পুৰুষৰ ডিচকাছ থ্ৰ' এফ৫৬ ইভেণ্টত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰিছিল।&lt;ref name=ka2&gt;{{cite web |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1590016-kathuniya-yogesh.htm |title=Yogesh Kathuniya |website=olympics.com |access-date=30 August 2021 |archivedate=30 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830060121/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1590016-kathuniya-yogesh.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |title=Tokyo Paralympics Live Updates: Yogesh Kathuniya secure silver medal |work=SportsTiger |access-date=30 August 2021 |archivedate=30 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830065521/https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অনুষ্ঠিত গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকৰ পুৰুষৰ ডিচকাছ থ্ৰ'ৰ এফ৫৬ শাখাত তেওঁ পুনৰ ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰে। 

২০২১ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক [[অৰ্জুন বঁটা]] প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.srnsk.com/yogesh-kathuniya-biography/ |title=Yogesh Kathuniya Biography: Early Life, Career, Paralympics 2020, Awards, achievements, Records |work=Srnsk |access-date=13 November 2021 |archivedate=13 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211113011711/https://www.srnsk.com/yogesh-kathuniya-biography/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}
{{পেৰালিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পেৰা-এথলীট]]
[[শ্ৰেণী:পেৰালিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়]]
[[শ্ৰেণী:অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>5bfsnriaq14x1j386gq3rzly1hkflkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সুমিত আন্তিল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73842</id>
    <revision>
      <id>636164</id>
      <parentid>602747</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9448" sha1="jx851argewxhuwhv2hl3teczdw3w1b7" xml:space="preserve">{{infobox sportsperson
| name =সুমিত আন্তিল
| image = Sumit Antil 2.jpg
| imagesize =
| caption = ২০১৯ চনত সুমিত
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1998|07|6}}
| birth_place =
| country = ভাৰত
| sport = পেৰা-এথলেটিকছ
| disability_class = এফ৬৪
| club =
| coach =
| paralympics = ২০২০ টকিঅ'
| medaltemplates = {{MedalSport | পুৰুষৰ পেৰা-এথলেটিকছ}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition | পেৰালিম্পিক}}
{{MedalGold | ২০২০ টকিঅ'|জেভলীন থ্ৰ' এফ৬৪}}
{{MedalGold | ২০২৪ পেৰিচ |জেভলীন থ্ৰ' এফ৬৪}}
| residence =
| pb = '''বিশ্ব অভিলেখ''' ৬৮.৫৫ মিটাৰ (২০২১)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-paralympics-sumit-antil-wins-javelin-f64-gold-sets-new-world-record-2523760|title=Tokyo Paralympics: Sumit Antil Wins Javelin (F64) Gold, Sets New World Record|website=sports.ndtv.com|access-date=30 August 2021}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
}}

'''সুমিত আন্তিল''' ({{lang-en|Sumit Antil}}, জন্ম ৬ জুলাই ১৯৯৮) এগৰাকী ভাৰতীয় পেৰা-এথলীট আৰু জেভলীন থ্ৰ' খেলুৱৈ। তেওঁ ২০২১ চনত [[জাপান]]ৰ টকিঅ'ত অনুষ্ঠিত ২০২০ গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকত পুৰুষৰ জেভলীন থ্ৰ' এফ৬৪ শ্ৰেণীত সোণৰ পদক লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Athletics - Men's Javelin Throw - F64 Schedule {{!}} Tokyo 2020 Paralympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/event-schedule-men-s-javelin-throw-f64.htm|url-status=live|access-date=2021-08-30|website=..|language=en-us|archivedate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830132240/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/event-schedule-men-s-javelin-throw-f64.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ফাইনেলত ৬৮.৫৫ মিটাৰ জেভলীন নিক্ষেপ কৰি তেওঁ বিশ্ব অভিলেখ গঢ়ে।&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-paralympics/tokyo-paralympics-2021-live-updates-tokyo-2020-paralympic-games-day-7/amp_liveblog/85754248.cms Tokyo Paralympics 2021 highlights: Sumit Antil wins gold, creates world record in javelin throw F64 event] ''The Times of India''. Retrieved 30 August 2021&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
১৯৯৮ চনৰ ৬ জুলাইত [[হাৰিয়ানা]]ৰ চনিপতৰ খেৱদাত সুমিত আন্তিলৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vatchittagong|title=Sumit Antil Paralympics 2021: Tokyo Olympic Gold Winner. - Vatchittagong|url=https://vatchittagong.org/sumit-antil-paralympics-2021|access-date=2021-08-30|language=en-US|archivedate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830133318/https://vatchittagong.org/sumit-antil-paralympics-2021|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনত মটৰচাইকেল দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ তেওঁ আঁঠুৰ তলত বাওঁ ভৰি হেৰুৱাইছিল। পেৰা চেম্পিয়নছ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে গ'স্পৰ্টছ ফাউণ্ডেচনে তেওঁক আৰ্থিক ভাৱে সহায় কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mar 26|first=Biju Babu Cyriac / TNN / Updated:|last2=2021|last3=Ist|first3=23:34|title=Sumit Antil betters javelin world record at National Para Athletics Championships {{!}} More sports News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/sumit-antil-betters-javelin-world-record-at-national-para-athletics-championships/articleshow/81712825.cms|access-date=2021-08-30|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt; তেওঁ দিল্লীত বাণিজ্যৰ স্নাতক শ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোঁতে সুমিতক পেৰা এথলেটিকছৰ সৈতে আন এজন পেৰা এথলীট ৰাজকুমাৰে পৰিচয় কৰাইছিল।

২০১৭ চনত সুমিতে [[দিল্লী]]ত নিতিন জয়ছোৱালৰ অধীনত প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰে আৰু তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত প্ৰতিযোগিতা আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ প্ৰতিভা, কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্ভাৱনা প্ৰত্যক্ষ কৰাৰ পাছত গ'স্পৰ্টছে তেওঁক ২০১৯ চনত পেৰা চেম্পিয়নছ কাৰ্যসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।

==খেলুৱৈ জীৱন==
২০১৯ চনত [[ইটালী]]ত অনুষ্ঠিত ৱৰ্ল্ড পেৰা এথলেটিকছ গ্ৰাঁ প্ৰিঁত তেওঁ এফ৬৪ শ্ৰেণীত বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰি কম্বাইণ্ড ইভেণ্টত ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰি তেওঁ ইতিহাস সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁ ২০১৯ চনত ডুবাইত অনুষ্ঠিত বিশ্ব পেৰা এথলেটিকছ চেম্পিয়নশ্বিপত ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰিছিল আৰু এই প্ৰতিযোগিতাত এফ৬৪ শ্ৰেণীত তেওঁৰ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=Scroll|title=Watch: Sandeep, Sumit bag javelin gold, silver with world record throws at Para Athletics Worlds|url=https://scroll.in/field/943135/watch-sandeep-sumit-bag-javelin-gold-silver-with-world-record-throws-at-para-athletics-worlds|access-date=2021-08-30|website=Scroll.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=PTI|title=World Para Athletics C’ships: Sandeep, Sumit create world records|url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/world-para-athletics-championships-sandeep-chaudhary-sumit-create-world-record-win-gold-silver-medals/article29925508.ece|access-date=2021-08-30|website=Sportstar|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২১ চনৰ ৩০ আগষ্টত সুমিত আন্তিলে ২০২০ গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিকত জেভলীন থ্ৰ' এফ৬৪ শ্ৰেণীত ৬৮.৫৫ মিটাৰ বিশ্ব অভিলেখ থ্ৰ'ৰ সৈতে সোণৰ পদক অৰ্জন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/watch-sumit-antil-shatters-the-world-record-three-times-on-his-way-to-gold-medal-in-javelin-throw/ |title=WATCH: Sumit Antil shatters the World record three times on his way to Gold Medal in javelin throw |work=SportsTiger |access-date=30 August 2021 |archivedate=30 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830132242/https://www.sportstiger.com/watch-sumit-antil-shatters-the-world-record-three-times-on-his-way-to-gold-medal-in-javelin-throw/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত তেওঁ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ ক্ৰীড়া সন্মান [[মেজৰ ধ্যানচান্দ খেলৰত্ন বঁটা]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://dainikasam.assamtribune.com/full-page-pdf/epaper/pdf/2021/10/28/dainik-asam/2999?infinitescroll=1 |access-date=2021-12-26 |archivedate=2021-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211029180053/https://dainikasam.assamtribune.com/full-page-pdf/epaper/pdf/2021/10/28/dainik-asam/2999?infinitescroll=1 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
লাভ কৰে।&lt;ref&gt;https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-mithali-raj-among-11-nominated-for-khel-ratna-shikhar-dhawan-recommended-for-arjuna-award-1870118-2021-10-27&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://navbharattimes.indiatimes.com/sports/other-sports/khel-ratna-award-for-year-2021-olympic-champion-neeraj-chopra-wrestler-ravi-dahiya-among-11-athletes-noninated/articleshow/87310545.cms&lt;/ref&gt;

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}
{{পেৰালিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়}}
{{মেজৰ ধ্যান চান্দ খেলৰত্ন বঁটা}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ এথলীট]]
[[শ্ৰেণী:পেৰালিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়]]
[[শ্ৰেণী:মেজৰ ধ্যান চান্দ খেলৰত্ন বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>jx851argewxhuwhv2hl3teczdw3w1b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>এছ. জানকী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74473</id>
    <revision>
      <id>636145</id>
      <parentid>615898</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>48849</id>
      </contributor>
      <comment>/* তথ্যসূত্ৰ */</comment>
      <origin>636145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15878" sha1="olm4qmxarmpg6ldw17r0ois6dz6dvb4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = এছ. জানকী&lt;br /&gt;S. Janaki
| background         = 
| image              = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| caption            = ২০০৭ চনত জানকী
| birth_name         = ছিষ্টলা জানকী
| alias              = দক্ষিণ ভাৰত নাইটিংগেল
| occupation         = কণ্ঠশিল্পী
| awards          = {{hlist|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা &lt;small&gt;(৪ বাৰ)&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt;ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা &lt;small&gt;(৩৩ বাৰ)&lt;/small&gt;}}
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1938|4|23}}
| birth_place        = পাল্লাপাটলা, গুণ্টুৰ, [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], ভাৰত
| spouse             = ৱি. ৰামপ্ৰসাদ (১৯৫৯-১৯৯৭, &lt;small&gt;বিবাহ অন্ত হোৱাৰ কাৰণ-মৃত্যু&lt;/small&gt;)
| children           = ১ &lt;!-- Typically the number of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children. --&gt;
| relatives          = গাৰিমেল্লা বালাকৃষ্ণ প্ৰসাদ (ভতিজা)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
}}
'''ছিষ্টলা শ্ৰীৰামমূৰ্তি জানকী''' ({{lang-en|Sistla Sreeramamurthi Janaki}}, জন্ম-২৩ এপ্ৰিল ১৯৩৮) হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ এগৰাকী অনিয়মীয়া সংগীত-নিৰ্মাতা৷ তেখেতক সন্মানসহকাৰে &quot;'''জানকী আম্মা'''&quot; (মাতৃ জানকী) নামেৰে নামাংকিত কৰা হয় আৰু বৰ্তমান ভাৰতৰ সুপৰিচিত কণ্ঠশিল্পীসকলৰ ভিতৰত তেখেত অগ্ৰগণ্য আৰু জনাজাত৷ এছ. জানকীয়ে এতিয়ালৈকে প্ৰায় ৪৮,০০০ টা গীত বাণীবদ্ধ কৰিছে৷&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/s-janaki-returns-to-playback-singing/articleshow/66937115.cms|title=S Janaki returns to playback singing|work=The Times of India|date=5 December 2018}}&lt;/ref&gt; তেখেতে চলচ্চিত্ৰ, এলবাম, টিভি, ৰেডিঅ, একক সংগীত, দ্বৈত সংগীত, সমবেত সংগীতত কণ্ঠদান কৰিছে৷ [[তেলেগু]], [[কানাড়া]], [[মালায়ালম]], [[তামিল]], [[হিন্দী]], [[উড়িয়া ভাষা|উড়িয়া]], [[বাংলা]], [[মাৰাঠী]], [[তুলু ভাষা |তুলু]], [[উৰ্দু]], [[গুজৰাটী]], [[পাঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকণী]], [[অসমীয়া]], [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]], [[ইংৰাজী]], [[জাপান|জাপানী]], [[আৰবী]], [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]], [[সিংহল ভাষা]]কে ধৰি মুঠ সোতৰটা ভাষাত এছ. জানকীয়ে এতিয়ালৈকে গীত গাইছে৷ তেখেতে সৰ্বাধিক গীত গাইছে কানাড়া আৰু তাৰপিছতেই মালায়ালম ভাষাত৷ &lt;ref name=&quot;youtube.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw|title=Dr. S Janaki Speaking at Naadanamana ll Part 2|work=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/s-janaki-last-song-malayalam-pathu-kalpanakal-ammapoovinum-watch-video-3065404/|title=Legendary singer S. Janaki ends her illustrious career with soulful lullaby in Pathu Kalpanakal, watch video|publisher=Indian Express|date=4 October 2016}}&lt;/ref&gt; ১৯৫৭ চনত মুক্তি লাভ কৰা তামিল ভাষাৰ ছবি ''Vidhiyin Vilayattu''ৰ জৰিয়তে জানকীৰ কেৰিয়াৰে পাতনি মেলে আৰু পৰৱৰ্তী ছটা দশকজুৰি তেখেতৰ সাংগীতিক যাত্ৰা অব্যাহত থাকে৷&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/291017/i-want-to-stop-singing-when-i-am-doing-well-says-s-janaki.html|title=I want to stop singing when I am doing well, says S Janaki|publisher=Deccan Chronicle|date=4 October 2016}}&lt;/ref&gt;

এছ. জানকীক &quot;দক্ষিণ ভাৰতৰ নাইটিংগেল&quot; আখ্যা দিয়া হৈছে৷ তেখেতে এতিয়ালৈকে চাৰিবাৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ৰে সন্মানীত হৈছে৷ আনহাতে ৩৩টা ভিন্ন ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা পাইছে৷&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214225255/http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm|url-status=dead|archive-date=14 December 2007|title=Singing straight from the heart |date=5 April 2007|access-date=30 December 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; তেখেতলৈ সন্মানসহকাৰে 
এটা ডক্তৰেট ডিগ্ৰীও আগবঢ়োৱা হৈছে৷&lt;ref name='doctorate'&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/music/kannada-composers-laud-s-janaki-for-doctorate-honour_25461.htm |title=Kannada composers laud S Janaki for doctorate honor |date=15 March 2009 |publisher=Zee News |access-date=11 August 2012}}&lt;/ref&gt; ডক্তৰেট ডিগ্ৰীটো প্ৰদান কৰিছে মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়ে৷ [[তামিলনাডু]] চৰকাৰে তেখেতক ''কালাইমামানি'' বঁটা প্ৰদান কৰে৷ কৰ্ণাটক চৰকাৰে প্ৰদান কৰে ''কৰ্ণাটকা ৰাজ্যোৎসৱা বঁটা''৷&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&amp;highlights=Human%20Interest|title=Rajyotsava Award for S. Janaki|website=The Hindu|access-date=2021-09-09|archivedate=2024-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301103325/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&amp;highlights=Human%20Interest|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত তেখেতক ভাৰত চৰকাৰে পদ্মভূষণ সন্মান প্ৰদান কৰে যদিও তেখেতে উক্ত সন্মান গ্ৰহণ কৰিবলৈ অমান্তি হয়৷ তেখেতে কয় যে-এই সন্মান তেনেই সামান্য৷ সন্মানটো তেখেতলৈ বহু পলমকৈ আহিছে৷ ইয়াৰ লগতে তেখেতে উল্লেখ কৰে যে, দক্ষিণ ভাৰতীয় শিল্পীসকলক উপযুক্ত সময়ত স্বীকৃতি দিয়া নহয়৷ &lt;ref name=&quot;CNN-IBN&quot;&gt;{{cite news|title=Veteran singer S Janaki refuses to accept Padma Awards|url=http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|publisher=CNN-IBN|access-date=27 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303190330/http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|archive-date=3 March 2015|archivedate=3 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150303190330/http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতৰ এগৰাকী বহুমুখী গায়িকা হিচাপে জনাজাত এছ. জানকীয়ে বিশিষ্ট গায়ক [[এছ. পি. বালসুব্ৰমনিয়ম]] আৰু সংগীতকাৰ ইল্লায়াৰাজৰ লগত ভালেমান কাম কৰিছে৷ যাৰ বিষয়ে সঘনে আলোচনা কৰা হয়৷ ১৯৬০, ১৯৭০ আৰু ১৯৮০ৰ দশকত তেখেতে পি.বি. শ্ৰীনিবাস, এছ.পি. বালসুব্ৰমণিয়াম, কে.জে.য়েছুদাস, পি. জয়চন্দ্ৰন আৰু ডা০ ৰাজকুমাৰৰ লগত ভালেমান দ্বৈতগীতত কণ্ঠ নিগৰাই দক্ষিণ ভাৰতীয় ভষাৰ গীতৰ তালিকাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰে৷&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&amp;date=2004/07/27/&amp;prd=mp&amp; |archive-url=https://archive.today/20130126105125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&amp;date=2004/07/27/&amp;prd=mp&amp; |url-status=dead |archive-date=26 January 2013 |title=&quot;Kavidaye Padalaga,&quot; presented by poet and film lyricist Vairamuthu, this evening, will transform poetry into song |work=The Hindu |date=27 July 2004 |access-date=11 August 2012 |archivedate=26 January 2013 |archiveurl=https://archive.ph/20130126105125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&amp;date=2004/07/27/&amp;prd=mp&amp; |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেখেতে গীতৰ প্ৰায়বোৰ প্ৰকাৰতেই কণ্ঠদান কৰিছে৷ ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত জানকীয়ে চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চৰ সংগীতৰ পৰা অৱসৰ ঘোষণা কৰে৷ অৱশ্যে ছবি উদ্যোগৰ পৰা অহৰহ পাই থকা অনুৰোধক প্ৰত্যাখ্যান কৰিব নোৱাৰি তেখেতে ২০১৮ চনত &quot;পান্নাড়ী&quot; নামৰ তামিল ভাষাৰ ছবিখনত পুনৰ কণ্ঠদান কৰে৷&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/07/s-janaki-makes-singing-comeback-9139.html|title=S Janaki makes singing comeback|publisher=Cinema Express|date=7 December 2018}}&lt;/ref&gt;
== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল ==
জানকীৰ জন্ম হৈছিল ব্ৰিটিছ ভাৰতস্থিত মাদ্ৰাছ প্ৰেছিডেন্সীৰ (বৰ্তমানৰ [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]) অন্তৰ্গত গুণ্টুৰৰ পাল্লাপাটলাত, ২৩ এপ্ৰিল তাৰিখে৷&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108154101/http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm | url-status=dead | archive-date=8 November 2012 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Timeless voice | date=29 June 2007 | access-date=9 September 2021 | archivedate=8 November 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108154101/http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;জানকীৰ পিতৃ শ্ৰীৰামমূৰ্তি ছিষ্টলা আছিল এগৰাকী আয়ুৰ্বেদৰ চিকিৎসক আৰু শিক্ষক৷ নবছৰ বয়সত জানকীয়ে মঞ্চত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰে৷ তেতিয়া তেওঁলোক ছিৰকিল্লাত আছিল৷ সেই ঠাইতেই জানকীয়ে শৈশৱৰ অধিকাংশ সময় অতিবাহিত কৰিছিল৷ তেখেতে শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ কোনো আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰা নাছিল৷ সংগীতৰ প্ৰাথমিক জ্ঞান তেখেতে আয়ত্ব কৰিছিল নদস্বৰম নামৰ বাদ্যটিৰ জৰিয়তে৷&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore]. YouTube. Retrieved on 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

১৯৫৯ চনত জানকীয়ে ৱি.ৰামপ্ৰসাদৰ লগত যুগ্ম জীৱন আৰম্ভ কৰে৷ ৰামপ্ৰসাদে জানকীক আগুৱাই যোৱাত উদ্গনি যোগাইছিল আৰু তেখেতৰ অধিকাংশ বাণীবদ্ধতেই সংগ দিছিল৷ ১৯৯৭ চনত হৃদৰোগৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ ৰামপ্ৰসাদৰ মৃত্যু হয়৷ &lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt;

জানকীয়ে মুঠ পাঁচটা ভাৰতীয় ভাষাত সলসলীয়াকৈ কথোপকথন কৰিব পাৰে৷ সেইকেইটা ভাষা হৈছে– তেলেগু, তামিল, কানাড়া, মালায়ালম আৰু হিন্দী৷ তেখেতে ১৫টাতকৈও অধিক ভাষাত লিখা-মেলা কৰিব পাৰে৷&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview]. YouTube. Retrieved on 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech]. YouTube (25 November 2017). Retrieved on 2021-06-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union]. YouTube (8 March 2009). Retrieved on 2021-06-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan]. YouTube (25 January 2013). Retrieved on 2021-06-06.&lt;/ref&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|30em}}
{{National Film Award Best Female Playback Singer}}
{{Authority control}}
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>olm4qmxarmpg6ldw17r0ois6dz6dvb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ভাৰতত লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75150</id>
    <revision>
      <id>636105</id>
      <parentid>612140</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36157" sha1="48lxjx109jro4hgpc8y5ginbx1kx1ao" xml:space="preserve">'''ভাৰতত লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান''' ({{lang-en|Gender pay gap in India}}) হৈছে বেতনপ্ৰাপ্ত নিযুক্তি আৰু শ্ৰমিক মাজত মহিলা আৰু পুৰুষৰ মাজত উপাৰ্জনৰ পাৰ্থক্য।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dutta|first=Puja|date=2005|title=Accounting for Wage Inequality in India|url=http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/d7ce3acf-12eb-4ead-932a-f8de5bf31ead.pdf|journal=The Indian Journal of Labour Economics|access-date=2021-09-17|archivedate=2016-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701172821/http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/d7ce3acf-12eb-4ead-932a-f8de5bf31ead.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ বৰ্ষত ভাৰতত লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান ২৪.৮১% বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;wageindicator&quot;&gt;{{cite web|title=Gender Pay Gap in the Formal Sector: 2006 - 2013(September, 2013)|url=http://www.wageindicator.org/documents/publicationslist/publications-2013/gender-pay-gap-in-formal-sector-in-india-2006-2013|publisher=Wage Indicator Data Report|access-date=2021-09-17|archivedate=2023-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230916134903/https://wageindicator.org/documents/publicationslist/publications-2013/gender-pay-gap-in-formal-sector-in-india-2006-2013|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; লগতে অৰ্থনীতিত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ স্তৰ বিশ্লেষণ কৰোঁতে এই প্ৰতিবেদনে ভাৰতক বিশ্বৰ ভিতৰত তালিকাৰ তলৰ ১০খন দেশৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্থান দিছে। ভাৰতত অসমান দৰমহাৰ উপৰি‌ অসমান লিংগ প্ৰতিনিধিত্বও বিদ্যমান। কিয়নো যদিও মহিলাসকল ভাৰতীয় মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৪৮% কৰ্মশক্তিত তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধিত্ব মুঠৰ মাত্ৰ এক-চতুৰ্থাংশ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Eleventh Five Year Plan (2007-2012) Planning Commission, Government of India|url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/11thf.htm|access-date=2021-09-17|archivedate=2018-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614192902/http://www.planningcommission.nic.in/plans/planrel/11thf.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস আৰু কাৰকসমূহ==
১৯০১ চনৰ পৰা ১৯৫১ চনলৈ ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ আছিল ২৮ ৰ পৰা ৩৪ শতাংশৰ ভিতৰত। ১৯৯০ চনত অংশগ্ৰহণৰ স্তৰৰ হাৰ ইয়াৰ আগৰ বছৰৰ তুলনাত কম আছিল।&lt;ref name=&quot;LSE&quot;&gt;{{cite web|url=http://eprints.lse.ac.uk/6641/1/Gender_Discrimination_and_Growth_Theory_and_Evidence_from_India.pdf|title=Gender Discrimination and Growth: Theory and Evidence from India (January, 2004)|date=2004|publisher=London School of Economics|last1=Esteve-Volart|first1=Berta}}&lt;/ref&gt; এই হাৰ ৰাজ্য ভেদেও ভিন ভিন হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ অঞ্চলবোৰত (যিবোৰ অধিক পুৰুষতান্ত্ৰিক বুলি গণ্য কৰা হৈছে) দক্ষিণ ভাৰতৰ ৰাজ্যবোৰতকৈ মহিলাসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ কম। দক্ষিণ ভাৰতত উত্তৰ ভাৰতৰ তুলনাত মহিলাসকলৰ আনুষ্ঠানিক অৰ্থনীতিত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ অধিক স্বাধীনতা আছে।&lt;ref name=&quot;LSE&quot; /&gt; শেহতীয়াকৈ চিইডব্লিউএ (স্ব-নিয়োজিত মহিলা সন্থা)ত দেখা গৈছে যে মহিলা শ্ৰমিকৰ গড় মজুৰি আছিল ১৮১৫ টকা আৰু পুৰুষৰ গড় মজুৰি আছিল ৩৮৪২ টকা।

ভাৰতত বিদ্যমান লিংগ বেতনৰ ব্যৱধানত অৰিহণা যোগোৱা কিছুমান মুখ্য কাৰক হৈছে:
===বৃত্তিগত পছন্দ===
মজুৰি লাভ কৰা শ্ৰমিক সকলৰ মাজত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ সাধাৰণতে কম। তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ মুখ্যতঃ কৃষি খণ্ডৰ গ্ৰাম্য এলেকাত কেন্দ্ৰীভূত হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত দেখা গৈছে যে লিংগৰ ভিত্তিত শ্ৰম বিভিন্ন ভাগত বিভক্ত কৰা হয়। কৃষিৰ কিছুমান কাৰ্যকলাপ বিশেষকৈ মহিলাসকলক আৱণ্টন কৰা হৈছে। কিছুমান কাম যেনে শস্য শুকোৱা আৰু সংৰক্ষণ কৰা আদি মহিলাৰ দ্বাৰা আনহাতে অন্যান্য কাম যেনে হাল বোৱা আৰু শস্য চলোৱা কেৱল পুৰুষৰ দ্বাৰা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;{{cite book|last1=Martha C. Nussbaum, Jonathan Glover|first1=Martha Chen|title=Women, Culture, and Development: A Study of Human Capabilities|url=https://books.google.com/books?id=jhLgdK84Ll8C&amp;q=india&amp;pg=PA37|publisher=Clarendon Press|date=1995|isbn=9780191521751}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;justjobs&quot;&gt;{{cite web|last1=Dewan|first1=Sabina|title=Closing the Gender wage gap in Indian Agriculture|url=http://justjobsnetwork.org/wp-content/pubs/reports/8.pdf|publisher=JustJobs Network|date=2014|access-date=2021-09-17|archivedate=2021-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003051018/http://justjobsnetwork.org/wp-content/pubs/reports/8.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এয়া কেৱল অগ্ৰাধিকাৰ আৰু আধিপত্য নহয়। ব্যক্তিগত সেৱা আৰু যত্নৰ কামৰ সৈতে জড়িত খণ্ডবোৰত ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ অধিক হোৱা দেখা গৈছে। অনানুষ্ঠানিক ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ কৃষিক্ষেত্ৰতো মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ অধিক।&lt;ref name=&quot;Status of Women&quot; /&gt;

===সাংস্কৃতিক বাধা===
ভাৰতৰ ভিতৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক নিয়মবোৰ ৰাজ্য ভেদে পৃথক। তথাপিও এটা সাদৃশ্য দেখা গৈছে যে মহিলাসকলক মজুৰি লাভ কৰা শ্ৰমিকসকলৰ পৰা বাদ দিয়া আৰু শ্ৰমিকৰ স্থিতি আধাৰিত পৃথক্কৰণ সকলোতে বিদ্যমান।&lt;ref name=&quot;Chen&quot; /&gt; বিদ্ৰূপাত্মকভাৱে উচ্চ বৰ্ণৰ মহিলাসকলে মজুৰি প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ কাম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়ত অধিক অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। আনকি তেওঁলোকৰ জীয়াই থকাটো ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ শীল হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই এক সামাজিক সমস্যা।&lt;ref name=&quot;Chen&quot; /&gt;{{Rp|45}} উত্তৰ ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বিধৱাসকলৰ সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰত তেওঁলোকে কৈছিল যে যদি তেওঁলোকৰ ঘৰৰ বাহিৰত লাভজনক নিযুক্তি বিচাৰিবলৈ চেষ্টা কৰে তেন্তে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ সম্পত্তিৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ব আৰু তেওঁলোকে বাস কৰা গাঁও এৰি দিবলৈ বাধ্য হ'ব। এইবোৰে সূচায় যে বিদ্যমান সামাজিক নিয়মৰ বাবে নিজকে বজাই ৰখাৰ বাবেও মজুৰিযুক্ত শ্ৰম এটা সম্ভৱ বিকল্প নহয়।&lt;ref name=&quot;Chen&quot; /&gt;{{Rp|49}} যিহেতু শিশু যত্নক মুখ্যতঃ এগৰাকী মহিলাৰ কাম হিচাপে গণ্য কৰা হয়, মহিলাসকলে প্ৰায়ে আংশিক সময়ৰ চাকৰি গ্ৰহণ কৰে বা তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ যত্ন লোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ কেৰিয়াৰৰ সময়ত সময় উলিয়ায় লাগে। যেতিয়া মহিলাসকলে বিৰতিৰ পিছত কামলৈ উভতি আহে, তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ পুৰুষ সহকৰ্মীৰ তুলনাত কম মজুৰি দিয়া হয়। সাধাৰণতে পূৰ্ণ-সময়ৰ নিযুক্তি প্ৰাপ্ত মহিলাসকলে ইতিমধ্যে পুৰুষতকৈ ৩৪% কম উপাৰ্জন কৰিছিল, কিন্তু আংশিক সময়ৰ কৰ্মৰত মহিলাৰ তুলনাত, দৰমহাৰ ব্যৱধান আৰু বৃদ্ধি হৈছিল কিয়নো তেওঁলোকে পুৰুষতকৈ প্ৰায় ৪২% কম উপাৰ্জন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;wageindicator finalreport&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.paycheck.in/files/gender-pay-gap-oct-2012-1|title=Gender Pay Gap in the Formal Sector: Preliminary Evidence from Paycheck India Data|date=September 2012|publisher=WageIndicator Data Report|last1=Leeja Anand|first1=Biju Varkkey, Rupa Korde|access-date=2021-09-17|archivedate=2022-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319210102/https://paycheck.in/files/gender-pay-gap-oct-2012-1|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;{{Rp|13}} ১৩ ইয়াৰ উপৰিও মহিলাসকলৰ সন্তান নাথাকিলেও দেখা গৈছে যে তেওঁলোকে এতিয়াও মজুৰিৰ বৈষম্যৰ সন্মুখীন হয় কিয়নো তেওঁলোকক সম্ভাৱ্য মাতৃ হিচাপে গণ্য কৰা হয় যাক অদূৰ ভৱিষ্যতে কামৰ পৰা বিৰতিৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;wageindicator finalreport&quot; /&gt;

===শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ===
ভাৰতত মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ পুৰুষৰ হাৰতকৈ যথেষ্ট কম আৰু দেখা গৈছে যে বহুতো ছোৱালীয়ে স্কুল এৰি দিয়ে আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষা সম্পূৰ্ণৰূপে সম্পূৰ্ণ কৰাত ব্যৰ্থ হয়।&lt;ref name=&quot;Status of Women&quot; /&gt;{{Rp|76}}শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণত বিনিয়োগ পুৰুষৰ পক্ষত বেছিকৈ কৰা হয় কিয়নো তেওঁলোকক উপাৰ্জনকাৰী হোৱাৰ আশাৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হয়। সেয়েহে এই বিনিয়োগ তেওঁলোকৰ সফলতাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বুলি গণ্য কৰা হয়। আনহাতে মহিলাসকলক ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে &quot;ভৱিষ্যতৰ গৃহনিৰ্মাতা&quot; হিচাপে গণ্য কৰা হয় যাৰ বাবে শিক্ষা অত্যাৱশ্যকীয় নহ'ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Understanding GI&quot;&gt;{{cite web|last1=Rustagi|first1=Preet|title=Understanding Gender Inequalities in Wages and Incomes in India|url=http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/6d6c974d-9da9-4a33-a6d0-1a2e193d58e0.pdf|publisher=The Indian Journal of Labour Economics, Vol. 48, No. 2|date=2005|access-date=2021-09-17|archivedate=2018-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180516215159/http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/6d6c974d-9da9-4a33-a6d0-1a2e193d58e0.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;{{Rp|325}} পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষাৰ মাজৰ এই পাৰ্থক্য বিগত বছৰবোৰত হ্ৰাস পাইছে। ২০০১ চনত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ শতাংশৰ মাজৰ পাৰ্থক্য ২১.৫৯ আৰু ২০১১ চনত ১৬.৬৮ লৈ হ্ৰাস হৈছিল। ইয়াৰ ফলত সময় আগবাঢ়ি অহাৰ লগে লগে মহিলাসকলে অধিক সুযোগ লাভ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/chap106.pdf |access-date=2021-09-17 |archivedate=2011-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110413020835/http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/chap106.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/census-2011-literacy-rate-and-sex-ratio-in-india-since-1901-to-2011-1476359944-1 |access-date=2021-09-17 |archivedate=2025-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250308040956/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/census-2011-literacy-rate-and-sex-ratio-in-india-since-1901-to-2011-1476359944-1 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===অবৈতনিক কাম===
১৯৯৫ চনৰ মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদন অনুসৰি, মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ কামৰ প্ৰায় দুই-তৃতীয়াংশ সময় অবৈতনিক কামত ব্যয় কৰে। আনহাতে পুৰুষসকলে তেওঁলোকৰ সময়ৰ মাত্ৰ এক-চতুৰ্থাংশ অবৈতনিক শ্ৰমৰ বাবে ব্যয় কৰে।&lt;ref name=&quot;invisible heart&quot;&gt;{{cite web|title=The Invisible Heart— Care and the Global Economy|url=http://akgul.bilkent.edu.tr/hdr/1999/en/pdf/hdr_1999_ch3.pdf|access-date=2021-09-17|archivedate=2016-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604043911/http://akgul.bilkent.edu.tr/hdr/1999/en/pdf/hdr_1999_ch3.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ভাৰতত অনুমান কৰা হৈছে যে মহিলাসকলে প্ৰতি সপ্তাহত পুৰুষতকৈ গড়ে ২১ ঘণ্টা অধিক কাম কৰে।&lt;ref name=&quot;invisible heart&quot; /&gt; বৰ্তমান ভাৰতত বৰ্তমানৰ চাকৰিৰ দুই-তৃতীয়াংশতকৈও অধিক কৃষিৰ অংশ আছে, কিন্তু মহিলাসকলে এই খণ্ডত অৱদান আগবঢ়োৱা বেছিভাগ কামৰ হিচাপ বা আনুষ্ঠানিকভাৱে নথিভুক্ত কৰা হোৱা নাই।&lt;ref name=&quot;Status of Women&quot;&gt;{{cite web|last1=Anil Kumar Mishra|first1=Tauffiqu Ahamad, Jitendra Kumar Pandey|title=The Status of Women Workers in the Unorganized Sector|url=http://www.newmanpublication.com/admin/issue/br/Untitled3.pdf|publisher=Newman International Journal of Multidisciplinary Studies, Volume 1, Issue 12|pages=72–79|date=December 2014|access-date=2021-09-17|archivedate=2016-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604021743/http://www.newmanpublication.com/admin/issue/br/Untitled3.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ই পুনৰ কৰ্মশক্তিত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ কথা বিবেচনা নকৰে।

==আইনী সুৰক্ষা==
=== আন্তৰ্জাতিক দায়বদ্ধতা===
ভাৰত ১৯২২ চনৰ পৰা [[আন্তৰ্জাতিক শ্ৰমিক সংস্থা]]ৰ পৰিচালনা সমিতিৰ স্থায়ী সদস্য। ১৯৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতে চি১০০ সমান পাৰিশ্ৰমিক সন্মিলন, ১৯৫১ (নং ১০০) অনুমোদন কৰিছিল। ই সমান মূল্যৰ কামৰ বাবে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত সমান দৰমহাৰ বিষয়টো সমাধান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=C100 - Equal Remuneration Convention, 1951 (No. 100), Article 1|url=http://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_INSTRUMENT_ID:312245}}&lt;/ref&gt; এই সন্মিলনত সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন আৰু নীতিসমূহক লিংগ নিৰ্বিশেষে সকলো শ্ৰমিকক সমান পাৰিশ্ৰমিক নিশ্চিত কৰাৰ দিশত নিৰ্দেশ দিব লাগিব। এই সন্মিলনৰ অনুপালন নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত আৰু ভাৰতত মহিলাৰ স্থিতি সম্পৰ্কীয় সমিতিৰ প্ৰতিবেদনৰ উত্তৰত চৰকাৰে সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন প্ৰণয়ন কৰে।&lt;ref name=&quot;Chapter2&quot;&gt;{{cite web|title=Equal Pay for Equal Work in India - A Socio-legal Imperative|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/28562/9/09_chapter%202.pdf}}&lt;/ref&gt;

===সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন, ১৯৭৬===
১৯৭৬ চনত পুৰুষ আৰু মহিলা শ্ৰমিকসকলক সমান পাৰিশ্ৰমিক প্ৰদান কৰা আৰু নিযুক্তি আৰু নিযুক্তিৰ সুযোগ সম্পৰ্কীয় সকলো বিষয়ত লিংগৰ আধাৰত বৈষম্য প্ৰতিৰোধ কৰাৰ লক্ষ্যৰে সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন গৃহীত কৰা হৈছিল। এই আইনখনে মহিলাসকলক কেৱল সমান দৰমহা দাবী কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান নকৰে, ইয়াৰ লগতে নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়া, চাকৰিৰ প্ৰশিক্ষণ, পদোন্নতি আৰু সংগঠনৰ ভিতৰত স্থানান্তৰৰ সন্দৰ্ভত যিকোনো বৈষম্যক এই আইনৰ অধীনত প্ৰত্যাহ্বান জনাব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Section 4 and 5, Equal Remuneration Act, 1976 |url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |archive-date=April 21, 2015 |access-date=September 17, 2021 |archivedate=April 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে ইয়াৰ পৰিসৰ এনে পৰিস্থিতিলৈ প্ৰসাৰিত নহয় য'ত: (১) এগৰাকী মহিলাই মহিলাসকলক বিশেষ ব্যৱহাৰ প্ৰদান কৰা আইনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পালন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে; আৰু (২) এগৰাকী মহিলাক সন্তানৰ জন্ম, বা অৱসৰ, বিবাহ বা মৃত্যু সম্পৰ্কীয় চৰ্তাৱলী আৰু নিয়মাৱলীৰ বাবে বিশেষ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই আইনৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড বজাই ৰাখিবলৈ কোম্পানী আৰু ব্যক্তিগত নিয়োগকৰ্তা দুয়োকে দায়বদ্ধ কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Section 15, Equal Remuneration Act, 1976 |url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |archive-date=April 21, 2015 |access-date=September 17, 2021 |archivedate=April 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়েও কৈছে যে লিংগৰ ভিত্তিত বৈষম্য কেৱল তেতিয়াহে উদ্ভৱ হয় যেতিয়া পুৰুষ আৰু মহিলাই একে ধৰণৰ কাম কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Section 11, Equal Remuneration Act, 1976 |url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |archive-date=April 21, 2015 |access-date=September 17, 2021 |archivedate=April 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে ই স্পষ্ট কৰিছিল যে প্ৰকৃততে কামৰ এটা অংশ হিচাপে সম্পাদন কৰা কৰ্তব্যবোৰ বিবেচনা কৰি কোন প্ৰকাৰৰ কাম একে হ'ব পাৰে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ সময়ত এক নমনীয় দৃষ্টিভংগী লোৱা প্ৰয়োজন আৰু সম্ভাৱ্যভাৱে সম্পাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰ্তব্যবোৰ নহয়।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Mackinnon Mackenzie &amp; Co. Ltd. v. Audrey D' Costa &amp; Another|year=1987 |volume=2 |journal=SCC |page=469}}&lt;/ref&gt;

==সাংবিধানিক সুৰক্ষা==
ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশাত্মক নীতিৰ অংশ হিচাপে সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৩৯ৰ জৰিয়তে [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত ধাৰণা কৰা হৈছে যে সকলো ৰাজ্যই পুৰুষ আৰু মহিলা দুয়োৰে বাবে সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহা প্ৰাপ্ত কৰাৰ দিশত তেওঁলোকৰ নীতিক আদৰ্শভাৱে নিৰ্দেশিত কৰে আৰু লগতে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ জীৱিকাৰ পৰ্যাপ্ত উপায়ৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে। যদিও এই নিৰ্দেশনা নীতিবোৰ কোনো আদালতৰ দ্বাৰা প্ৰযোজ্য নহয়, সেইবোৰ দেশৰ শাসনৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু এখন ৰাজ্যয়ে আইন প্ৰণয়ন কৰোঁতে সেইবোৰ বিবেচনা কৰিবলৈ বাধ্য।&lt;ref name=&quot;Myth&quot;&gt;{{cite book|last1=Devi|first1=Kovuru|title=Women's Equality in India: A Myth Or Reality?|date=January 1, 2000|isbn=81-7141-563-6|url=https://books.google.com/books?id=LS8wJlfjUcUC|pages=49–50}}&lt;/ref&gt;

যদিও &quot;সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহা&quot; স্পষ্টভাৱে এক সাংবিধানিক অধিকাৰ নহয়, ইয়াক অনুচ্ছেদ ১৪, ১৫ আৰু ১৬ৰ ব্যাখ্যাৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰিব পাৰি। এই অনুচ্ছেদ কেইটায়ে আইনৰ সন্মুখত সমতা, বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষা আৰু ৰাজহুৱা নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সুযোগৰ সমতাৰ নিশ্চয়তা দিয়ে।&lt;ref name=&quot;Myth&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Constitution of India, Articles 14 - 16 |url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909230437/http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |archive-date=2014-09-09 }}&lt;/ref&gt;
ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়েও ইয়াক এক সাংবিধানিক লক্ষ্য বুলি ঘোষণা কৰিছে। এয়া প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে উপলব্ধ আৰু অনুচ্ছেদ ১৪ৰ পৰা ১৬ত নিৰ্ধাৰিত তেওঁলোকৰ মৌলিক অধিকাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ সক্ষম।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Union of India v. Dineshan K.K.|year=2008 |volume=1 |journal=SCC |page=586}}&lt;/ref&gt; উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এক জনপ্ৰিয় সিদ্ধান্তত এয়াৰ ইণ্ডিয়াৰ এয়াৰ-হোষ্টেছসকলৰ নিযুক্তিৰ চৰ্তসমূহক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছিল। নিযুক্তিৰ চৰ্তাৱলীঅনুসৰি মহিলাসকলৰ বাধ্যতামূলক অৱসৰৰ প্ৰয়োজন আছিল: (১) ৩৩ বছৰ বয়সৰ পিছত; (২) যদি তেওঁলোক চাকৰিৰ চাৰি বছৰৰ ভিতৰত বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়; বা (৩) তেওঁলোকৰ প্ৰথম গৰ্ভধাৰণৰ পিছত। অৱশ্যে আদালতে এই ব্যৱস্থাসমূহ বাতিল কৰে আৰু সংবিধানৰ ১৪, ১৫ আৰু ১৬ অনুচ্ছেদ উলংঘা কৰাৰ বাবে সেইবোৰক স্বেচ্ছাচাৰী আৰু বৈষম্যমূলক বুলি ধৰি ৰাখে।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Air India vs. Nargesh Mirza|publisher=AIR 1981 SC 1829}}&lt;/ref&gt;

===আনুষঙ্গিক আইন===
যদিও প্ৰসূতি লাভালাভ আইন, ১৯৬১ আৰু কাৰখানা আইন, ১৯৪৮ৰ দৰে আইনে সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহাৰ বিষয়টো পোনপটীয়াকৈ সমাধান নকৰে সেইবোৰে এগৰাকী মহিলাই দাবী কৰিব পৰা কিছুমান অতিৰিক্ত লাভালাভ প্ৰদান কৰে। দহজনতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে মাতৃত্বকালীন লাভালাভ আইন প্ৰযোজ্য।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Maternity Benefit Act, 1961 (Act No. 53 of 1961), Section 2|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/678/maternitybenefitsact1961.pdf}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে যিবোৰ ৰাজ্যত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন প্ৰযোজ্য হয়, নিয়োগকৰ্তাৰ মাতৃত্বকালীন লাভালাভ আইনৰ অধীনত আৰু কোনো দায়বদ্ধতা নাই।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Papola|first1=T.S.|title=An Assessment of the Labour Statistics System in India, 2014|url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---asia/---ro-bangkok/---sro-new_delhi/documents/publication/wcms_342333.pdf|publisher=International Labour Organization}}&lt;/ref&gt; এই আইনৰ অধীনত, এগৰাকী গৰ্ভৱতী মহিলা কৰ্মীয়ে ২৬ সপ্তাহৰ সম্পূৰ্ণ বেতনৰ মাতৃত্বকালীন ছুটি আৰু গৰ্ভপাত বা গৰ্ভধাৰণ সমাপ্তিৰ ক্ষেত্ৰত ছয় সপ্তাহৰ ছুটি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Maternity Benefit Act, 1961 (Act No. 53 of 1961), Section 4 and 6|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/678/maternitybenefitsact1961.pdf}}&lt;/ref&gt; গৰ্ভৱতী মহিলাসকলৰ শাৰীৰিকভাৱে কষ্টকৰ কাম নকৰাৰ অধিকাৰ আছে। যিবোৰ কামে তেওঁলোকৰ গৰ্ভধাৰণ প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে তেনে কাম কৰাৰ পৰা বিৰত থাকিলেও তেওঁলোকৰ মজুৰিৰ পৰা কোনো কৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Maternity Benefit Act, 1961 (Act No. 53 of 1961), Sections 4 and 13|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/678/maternitybenefitsact1961.pdf}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও, কাৰখানা আইন অনুসৰি, নিয়োগকৰ্তাসকলে ৩০ গৰাকীতকৈ অধিক মহিলাক নিযুক্তি দিয়া সকলো কৰ্মক্ষেত্ৰত ৬ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ যত্ন প্ৰদান কৰিব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Factories Act, 1948 (Act No. 63 of 1948), Section 48|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/663/}}&lt;/ref&gt;

==পৰিসংখ্যা==
সমগ্ৰ ভাৰতীয় ৰাজ্যত লিংগ অনুসৰি মজুৰি ব্যৱধান পৃথক পৃথক আৰু নিম্নলিখিত ৰাজ্যবোৰত সৰ্বাধিক:&lt;ref name=&quot;wageindicator&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ৰাজ্য!! পুৰুষৰ উপাৰ্জনৰ শতাংশ হিচাপে মহিলাৰ উপাৰ্জন
|-
| [[বিহাৰ]] || ৬৩%
|-
| [[ছত্তীসগঢ়]] || ৪৮%
|-
| [[অসম]] || ৪৮%
|-
| [[হিমাচল প্ৰদেশ]] || ৪৫%
|-
| [[ৰাজস্থান]] আৰু [[কেৰালা]] || ৪৪%
|}
আনহাতে [[উত্তৰাখণ্ড]] লিংগ অনুসৰি দৰমহাৰ ব্যৱধানৰ সৰ্বনিম্ন শতাংশ থকা ৰাজ্য। ইয়াত মহিলাসকলে পুৰুষতকৈ মাত্ৰ ৯% কম উপাৰ্জন কৰে। তাৰপিছত [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]] আৰু [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] কম লিংগ দৰমহাৰ ব্যৱধান থকা ৰাজ্য। এই দুখন ৰাজ্যত মহিলাৰ উপাৰ্জন ক্ৰমান্বয়ে ১০% আৰু ১৫%ৰ সৈতে অনুসৰণ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;wageindicator&quot; /&gt;

==প্ৰভাৱ==
গৱেষণাই পৰামৰ্শ দিয়ে যে যেতিয়া দেশবোৰে মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম হয়, ই সমগ্ৰ অৰ্থনীতিক লাভান্বিত কৰিবলৈ সক্ষম।&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{cite web|last1=Staff Discussion Note|first1=IMF|title=Women, Work, and the Economy: Macroeconomic Gains from Gender Equity|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2013/sdn1310.pdf|publisher=International Monetary Fund|date=September 2013}}&lt;/ref&gt; সম্ভাব্য জিডিপি বৃদ্ধিৰ উপৰিও মহিলাসকলৰ বাবে সমান নিযুক্তিৰ সুযোগৰ ফলত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বৃদ্ধি আৰু লাভজনকতা বৃদ্ধি হ'ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;IFC&quot;&gt;{{cite web|title=Investing in Women's Employment|url=http://www.ifc.org/wps/wcm/connect/5f6e5580416bb016bfb1bf9e78015671/InvestinginWomensEmployment.pdf?MOD=AJPERES|publisher=International Finance Corporation, World Bank Group|date=2013}}&lt;/ref&gt; যিবোৰ দেশত জনসংখ্যা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধ হৈ গৈ আছে তেনে দেশত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ বৃদ্ধিয়ে হ্ৰাস হোৱা কৰ্মশক্তিৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱবোৰ পূৰণ কৰাত সহায় কৰিব। এইটোও মন কৰিবলগীয়া যে ভাৰতৰ মহিলাসকলে ঘৰুৱা কৰ্তব্য বা যত্নৰ কামৰ জৰিয়তে অবৈতনিক খণ্ডত শ্ৰমৰ পৰিমাণৰ ৯.৮ গুণ প্ৰদৰ্শন কৰে। যদি এই কাম জোখা হয় আৰু মূল্য পৰিশোধ কৰা হয়, তেন্তে মেকিনছে অনুমান কৰিছিল যে ই ভাৰতৰ মুঠ অৰ্থনৈতিক উৎপাদনত ০.৩ ট্ৰিলিয়ন [[আমেৰিকান ডলাৰ]] অৰিহণা যোগাব।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The Power of Parity: Advancing Women's Equality in India|journal=McKinsey Global Institute|date=November 2015}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য উৎস==
{{Reflist|30em}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অৰ্থনীতি]]
[[শ্ৰেণী:লিংগ বৈষম্য]]</text>
      <sha1>48lxjx109jro4hgpc8y5ginbx1kx1ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মেৰিনা ভিয়াজভস্কা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81840</id>
    <revision>
      <id>636126</id>
      <parentid>613846</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22583" sha1="nakvzkqg8ttitpkgzhmka6cgswvjrlk" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| honorific_prefix  = 
| name              = মেৰিনা ভিয়াজভস্কা
| honorific_suffix  = 
| native_name       = 
| native_name_lang  = 
| image             = Maryna Vazovska MFO 2013 crop.jpg
| image_size        = 
| alt               = 
| caption           = ২০১৩ চনত অ'বাৰৱ'ল্ফাচত মেৰিনা
| birth_date        = {{birth year and age|1984}}        &lt;!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}--&gt;
| birth_place       = ক্যিভ্
| other_names       = 
| citizenship       = ইউক্ৰেনিয়ান
| nationality       = 
| fields            = [[গণিত]]
| workplaces        = {{plainlist|1=
*বাৰ্লিন মেথমেটিকেল স্কুল
*হামব'ল্ট্ ইউনিভাৰ্ছিটী অব বাৰ্লিন
*ইক'ল পলিটেকনিক ফেডাৰেল দে' ল'ছান
}}
| patrons           = 
| education         = 
| alma_mater        = {{plainlist|1=
*তাৰাছ চেভছেমকো নেশ্বনেল ইউনিভাৰ্চিটী অৱ ক্যিভ
*কাইচেৰশ্লটাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়
*বন বিশ্ববিদ্যালয়
}}
| thesis_title      = Modular Functions and Special Cycles
| thesis_url        = https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:hbz:5n-34154
| thesis_year       = ২০১৩
| doctoral_advisors = ডন জেগিয়াৰ&lt;br&gt; ৱাৰ্নাৰ মুলাৰ
| academic_advisors = 
| doctoral_students = 
| notable_students  = 
| known_for         = গোলক সাজোন সমস্যা
| awards            = চালেম প্ৰাইজ (২০১৬) &lt;br&gt; ক্লে' ৰিচাৰ্ছ্ এৱাৰ্ড (২০১৭) &lt;br&gt; চাস্ত্ৰ ৰামানুজন প্ৰাইজ (২০১৭) &lt;br&gt; ইউৰোপিয়ান প্ৰাইজ ইন কম্বিনেটৰিকছ্ (২০১৭)&lt;br /&gt;ব্ৰেকথ্ৰু প্ৰাইজ ইন মেথমেটিকছ্ (২০১৮) &lt;br&gt; ৰুথ লিটল চেটাৰ প্ৰাইজ ইন মেথমেটিকছ্ (২০১৯)&lt;br&gt;ফাৰ্মা প্ৰাইজ (২০১৯)&lt;br&gt;ই এম এছ প্ৰাইজ (২০২০)&lt;br&gt; [[ফিল্ডছ মেডেল]] (২০২২)
| website           = https://tn.epfl.ch/
}}

'''মেৰিনা চেৰ্গিভনা ভিয়াজভস্কা''' ( ইউক্ৰেইন: Марина Сергіївна В'язовська;&lt;ref name=&quot;VNLU&quot;&gt;{{citation|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&amp;I21DBN=ARD&amp;P21DBN=ARD&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=fullwebr&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=A=&amp;S21COLORTERMS=1&amp;S21STR=Вязовська%20М.С.$|language=Ukrainian|title=Вязовська М.С.|work=Catalogues|publisher=[[Vernadsky National Library of Ukraine]]|access-date=6 April 2016}}&lt;/ref&gt; জন্ম ১৯৮৪)&lt;ref&gt;{{citation|url=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/entity/1046435000|title=Maryna Viazovska|language=German|publisher=[[German National Library]]|access-date=7 April 2016|archivedate=30 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180730170914/https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/entity/1046435000}}&lt;/ref&gt; এগৰাকী ইউক্ৰেইনৰ গণিতজ্ঞ। তেওঁ গোলক সাজোনৰ (sphere packing) ওপৰত কৰা গৱেষণা কৰ্মৰ বাবে পৰিচিত। বৰ্তমান তেওঁ ছুইজাৰলেণ্ডৰ ইক'ল পলিটেকনিক ফেডাৰেল ডি ল'জানৰ গণিত প্ৰতিষ্ঠানৰ সংখ্যা তত্ত্ব আসনৰ অধ্যাপক।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ২০২২ চনত তেওঁ গণিতৰ সৰ্বোচ্চ সন্মানসমূহৰ অন্যতম [[ফিল্ডছ মেডেল]] লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fields Medals 2022 |url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal/fields-medals-2022 |access-date=5 July 2022 |website=International Mathematical Union}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=qf&gt;{{cite web|url=https://www.quantamagazine.org/ukrainian-mathematician-maryna-viazovska-wins-fields-medal-20220705/|title=In Times of Scarcity, War and Peace, a Ukrainian Finds the Magic in Math|first1=Thomas|last1=Lin|first2=Erica|last2=Klarreich|publisher=[[Quanta Magazine]]|website=quantamagazine.org|date=5 July 2022|accessdate=5 July 2022}}&lt;/ref&gt; [[মাৰিয়াম মিৰ্জাখানী|মাৰিয়াম মিৰ্জাখানীৰ]] পিছত এই বঁটা পোৱা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী মহিলা গণিতজ্ঞ।

==শিক্ষা আৰু কেৰিয়াৰ==
কিভত জন্মগ্ৰহণ কৰা মেৰিনাই বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিক্ষেত্ৰত উচ্চ কৃতিত্ব লাভ কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে স্থাপিত এখন বিশেষ মাধ্যমিক বিদ্যালয় &quot;কিভ নেচাৰেল চায়েন্স লাইচিয়াম নাম্বাৰ ১৪৫&quot;ত পঢ়িছিল। তাত শিক্ষকতা কৰা এণ্ড্ৰি ন্যাজ্যুক নামৰ প্ৰভাৱশীল শিক্ষকগৰাকীয়ে মাধ্যমিক স্কুলত কাম কৰাৰ পূৰ্বে গণিতৰ এগৰাকী পেচাদাৰী গৱেষক আছিল।&lt;ref name=mactutor&gt;{{MacTutor|id=Viazovska}}&lt;/ref&gt; কিভত অৱস্থিত তাৰাছ শ্বেভচেংকো ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰী হিচাপে তেওঁ ২০০২, ২০০৩, ২০০৪, আৰু ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে আয়োজিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গণিত প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ২০০২ আৰু ২০০৫ চনত তেওঁ এই প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ কৰা শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।&lt;ref&gt;IMC official results: [http://www.imc-math.org.uk/index.php?year=2002&amp;item=results 2002], [http://www.imc-math.org.uk/imc2003/results2003.html 2003], [http://www.imc-math.org.uk/imc2004/results2004.html 2004], and [http://www.imc-math.org.uk/imc2005/results2005.html 2005]. Accessed 2016-04-07.&lt;/ref&gt;

ভিয়াজভস্কাই ২০১০ চনত ইউক্ৰেইনৰ নেচনেল একাডেমী অৱ চাইন্সৰ গণিত প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা প্ৰাৰ্থী ডিগ্ৰী,&lt;ref name=&quot;VNLU&quot; /&gt; কাইজাৰশ্লটাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী, আৰু ২০১৩ চনত বন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী (Dr. rer. nat.) লাভ কৰে। ডন জেগিয়াৰ আৰু ৱাৰ্নাৰ মুলাৰৰ অধীনত গৱেষণা কৰা মেৰিনাৰ ''Modular Functions and Special Cycles'' শীৰ্ষক থেছিছখনত বিশ্লেষণাত্মক সংখ্যা তত্ত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{citation|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2013/3415/3415.htm|year=2013|title=Modular Functions and Special Cycles|publisher=[[University of Bonn]]|first= Maryna|last= Viazovska|series=Doctoral dissertation}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ বাৰ্লিন মেথমেটিকেল স্কুল আৰু বাৰ্লিনৰ হামব'ল্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এগৰাকী ডক্টৰোত্তৰ গৱেষক,&lt;ref name=&quot;quanta&quot;/&gt; আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''মিনাৰ্ভা সন্মানীয় অতিথি'' আছিল।&lt;ref&gt;[https://www.math.princeton.edu/events/seminars/minerva-mini-course/archive/11 Minerva Distinguished Visitor Lectures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200322134712/https://www.math.princeton.edu/events/seminars/minerva-mini-course/archive/11 |date=2020-03-22 }}, Princeton University, retrieved 2020-06-14.&lt;/ref&gt; কিছুদিন সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা তেওঁ চুইজাৰলেণ্ডৰ ইক’ল পলিটেকনিক ফেডাৰেল ডি ল’জানত সংখ্যা তত্ত্ব আসনৰ পূৰ্ণাংগ অধ্যাপক হিচাপে কাম কৰি আহিছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://actu.epfl.ch/news/maryna-viazovska-promoted-to-full-professor/ Maryna Viazovska promoted to Full Professor]&lt;/ref&gt;

==অৱদান==
২০১৬ চনত ভিয়াজভস্কাই অষ্টম মাত্ৰা,&lt;ref&gt;{{citation|title=Stacking Cannonballs In 8 Dimensions|url=https://www.forbes.com/sites/kevinknudson/2016/03/29/stacking-cannonballs-in-8-dimensions/|magazine=[[Forbes]]|first=Kevin|last=Knudson|date=March 29, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last1=Morgan|first1=Frank|authorlink=Frank Morgan (mathematician)|title=Sphere Packing in Dimension 8|url=http://www.huffingtonpost.com/frank-morgan/sphere-packing-in-dimensi_b_9496736.html|date=March 21, 2016|newspaper=[[The Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.zeit.de/wissen/2016-03/mathematik-kugeln-dicht-packen-achte-dimension|title=So stapeln Mathematiker Melonen|language=German|first=Andreas|last=Loos|date=March 21, 2016|newspaper=[[Die Zeit]]}}&lt;/ref&gt; আৰু আন গণিতজ্ঞৰ সহযোগত ২৪ মাত্ৰাৰ গোলক সাজোন (sphere packing) সমস্যাটো সমাধান কৰে।&lt;ref name=&quot;newscientist&quot;&gt;{{citation|last1=Grossman|first1=Lisa|title=New maths proof shows how to stack oranges in 24 dimensions|url=https://www.newscientist.com/article/2082328-new-maths-proof-shows-how-to-stack-oranges-in-24-dimensions/|date=March 28, 2016|magazine=[[New Scientist]]|department=Daily News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;quanta&quot;&gt;{{citation|last1=Klarreich|first1=Erica|authorlink1=Erica Klarreich|title=Sphere Packing Solved in Higher Dimensions|url=https://www.quantamagazine.org/20160330-sphere-packing-solved-in-higher-dimensions|magazine=Quanta Magazine|date=March 30, 2016}}&lt;/ref&gt; পূৰ্বতে সমস্যাটো কেৱল তিনি বা তাতকৈ কম মাত্ৰাৰ বাবেহে সমাধান কৰা হৈছিল আৰু  ইয়াৰে ত্ৰিমাত্ৰিক সংস্কৰণটোৰ প্ৰমাণ (কেপলাৰৰ অনুমান) দীঘলীয়া কম্পিউটাৰ গণনাৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে ৮ আৰু ২৪ মাত্ৰাৰ বাবে ভিয়াজভস্কাৰ প্ৰমাণ &quot;আচৰিতভাৱে সহজ&quot;।&lt;ref name=&quot;quanta&quot;/&gt;

গোলক সাজোনৰ ওপৰত কৰা কামৰ লগতে ভিয়াজভস্কাই বণ্ডাৰেংকো আৰু ৰাডচেংকোৰ সৈতে ''গোলাকাৰ চানেকি''ৰ (spherical design) ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবেও পৰিচিত। তেওঁলোক দুজনৰ সহযোগত তেওঁ যাদৃচ্ছিক মাত্ৰা এটাত সৰু সৰু চানেকিৰ অস্তিত্বৰ ওপৰত কোৰেভাৰ আৰু মেয়াৰ্ছে আগবঢ়োৱা অনুমান এটা প্ৰমাণ কৰিলে। এই ফলাফলৰ বাবে তেওঁৰ সহ-লেখক এণ্ড্ৰি বণ্ডাৰেংকোৱে ২০১৩ চনত 'আনুমানিক তত্ত্ব'ত (approximation  theory) ভাচিল এ পপভ বঁটা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{citation|url=http://imi.cas.sc.edu/popov-prize-previous-winners/#2013|title=Popov Prize previous winners|publisher=University of South Carolina, Interdisciplinary Mathematics Institute|access-date=2016-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031043701/http://imi.cas.sc.edu/popov-prize-previous-winners/#2013|archive-date=2015-10-31|url-status=dead|archivedate=2015-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031043701/http://imi.cas.sc.edu/popov-prize-previous-winners/#2013}}.&lt;/ref&gt;

==স্বীকৃতি==
২০১৬ চনত ভিয়াজভস্কাই চালেম বঁটা,&lt;ref&gt;{{citation|url=http://smf.emath.fr/content/prix-salem-2016|title=Prix Salem 2016|publisher=Société Mathématique de France|language=fr|access-date=26 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704221107/http://smf.emath.fr/content/prix-salem-2016|archive-date=4 July 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু ২০১৭ চনত গোলক সাজোন আৰু মডিউলাৰ ফৰ্মৰ ওপৰত কৰা কামৰ বাবে ক্লে ৰিচাৰ্চ বঁটা আৰু চাষ্ট্ৰ ৰামানুজন বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.claymath.org/events/news/2017-clay-research-awards|title=2017 Clay Research Awards|publisher=Clay Mathematics Institute|language=en|access-date=26 September 2017|archivedate=11 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180111180359/http://www.claymath.org/events/news/2017-clay-research-awards}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/maryna-viazovska-to-receive-2017-sastra-ramanujan-prize/article19754956.ece|title=Maryna Viazovska to receive 2017 SASTRA Ramanujan Prize|date=26 September 2017|newspaper=The Hindu|access-date=26 September 2017|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁ ২০১৮ বৰ্ষৰ গণিতৰ নিউ হৰাইজনছ্ বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{citation|url=https://breakthroughprize.org/Laureates/3/L3820|title=Breakthrough Prize – Mathematics Laureates – Maryna Viazovska|website=breakthroughprize.org|language=en|access-date=4 December 2017|quote=For remarkable application of the theory of modular forms to the sphere packing problem in special dimensions.}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গণিতজ্ঞ সন্মিলনত তেওঁ এগৰাকী আমন্ত্ৰিত বক্তা আছিল।&lt;ref name=icm&gt;{{citation|url=http://www.icm2018.org/portal/en/invited-section-lectures-speakers|title=Invited section lectures|work=ICM 2018|access-date=8 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208144537/http://www.icm2018.org/portal/en/invited-section-lectures-speakers|archive-date=8 December 2018|url-status=dead|archivedate=8 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181208144537/http://www.icm2018.org/portal/en/invited-section-lectures-speakers}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনৰ বাবে তেওঁক গণিতৰ ৰুথ লিটল চেটাৰ বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ams.org/news?news_id=4761|title=News from the AMS|website=American Mathematical Society}}&lt;/ref&gt; আৰু ফাৰ্মা বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{citation|url=https://www.math.univ-toulouse.fr/spip.php?article950&amp;lang=fr|title=Institut de Mathématiques de Toulouse – Prix Fermat 2019|website=www.math.univ-toulouse.fr|access-date=12 December 2019|archivedate=1 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701235641/https://www.math.univ-toulouse.fr/spip.php?article950&amp;lang=fr}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০২০ বৰ্ষৰ ইএমএছ বঁটা বিজয়ী সকলৰ ভিতৰত অন্যতম।&lt;ref&gt;{{citation|url=https://euro-math-soc.eu/news/20/05/8/prize-winners-announced|title=Prize Winners Announced|publisher=European Mathematical Society|date=8 May 2020|access-date=6 July 2022|archivedate=30 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230123245/https://euro-math-soc.eu/news/20/05/8/prize-winners-announced}}&lt;/ref&gt; ২০২০ চনত লাটছিছ ফাউণ্ডেচনে প্ৰদান কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় লাটছিছ বঁটাও তেওঁ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{citation|title=National Latsis Prize – SNF|url=http://www.snf.ch/en/theSNSF/awards/national-latsis-prize/Pages/default.aspx|access-date=21 September 2020|website=www.snf.ch|archivedate=25 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925014526/http://www.snf.ch/en/theSNSF/awards/national-latsis-prize/Pages/default.aspx}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত তেওঁক একাডেমিয়া ইউৰোপিয়ালৈ মনোনীত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{citation|url=https://www.ae-info.org/ae/Member/Viazovska_Maryna|title=Maryna Viazovska|work=Members|publisher=Academia Europaea|access-date=12 March 2022}}&lt;/ref&gt; ২০২২ বৰ্ষৰ
জুলাই মাহত ভিয়াজভস্কাক ক্লে মেথেমেটিক্স ইনষ্টিটিউটৰ জ্যেষ্ঠ পণ্ডিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maryna Viazovska {{!}} Clay Mathematics Institute |url=https://www.claymath.org/people/maryna-viazovska-0 |access-date=28 May 2022 |website=www.claymath.org |archivedate=3 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220603070037/https://www.claymath.org/people/maryna-viazovska-0 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেখেতক ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ফিল্ডছ্ মেডেল প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ ফলত তেওঁ এই সন্মান পোৱা দ্বিতীয়গৰাকী মহিলা ([[মাৰিয়াম মিৰ্জাখানী|মাৰিয়াম মিৰ্জাখানীৰ]] পিছত) আৰু  প্ৰথমগৰাকী ইউক্ৰেইনীয় হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3522571-ukrainian-viazovska-wins-fields-medal-2022.html|title=Ukrainian Viazovska wins Fields Medal 2022|website=www.ukrinform.net|access-date=2022-07-06|archivedate=2022-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707010822/https://www.ukrinform.net/rubric-society/3522571-ukrainian-viazovska-wins-fields-medal-2022.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal|title=Fields Medal &amp;#124; International Mathematical Union (IMU)}}&lt;/ref&gt;

==পৰিয়াল==
স্কুলৰ শেষত মিলিত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ গোট এটাত
ভিয়াজভস্কাই তেওঁৰ স্বামী ডেনিল এভটুশ্বিনস্কিক লগ পাইছিল। তেতিয়া তেওঁলোকৰ বয়স আছিল প্ৰায় ১২ বছৰ। তেওঁ ইপিএফএলত কৰ্মৰত এগৰাকী পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ গৱেষক। তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছে, ইয়াৰে ডাঙৰজন পুত্ৰ আৰু আনগৰাকী কন্যা।&lt;ref name=qf/&gt;

==নিৰ্বাচিত গৱেষণাপত্ৰ==
*{{citation
 | last1 = Bondarenko | first1 = Andriy 
 | last2 = Radchenko | first2 = Danylo
 | last3 = Viazovska | first3 = Maryna
 | arxiv = 1009.4407
 | doi = 10.4007/annals.2013.178.2.2
 | issue = 2
 | journal = [[Annals of Mathematics]]
 | mr = 3071504
 | pages = 443–452
 | series = Second Series
 | title = Optimal asymptotic bounds for spherical designs
 | volume = 178
 | year = 2013| s2cid = 2490453 
 }}
*{{citation| title = The sphere packing problem in dimension 8 | year = 2017 | last1 = Viazovska | first1 = Maryna |journal=Annals of Mathematics|volume=185| issue = 3 |pages=991–1015| arxiv= 1603.04246 |doi=10.4007/annals.2017.185.3.7| s2cid = 119286185 }}
*{{citation|title=The sphere packing problem in dimension 24|year=2017|last1= Cohn|authorlink1=Henry Cohn |last2= Kumar|last3=Miller|last4=Radchenko|last5=Viazovska|
first1=Henry|first2= Abhinav|first3= Stephen D. |first4= Danylo |first5= Maryna |journal=Annals of Mathematics|volume=185|issue=3|pages=1017–1033|arxiv=1603.06518|doi=10.4007/annals.2017.185.3.8|s2cid=119281758}}
*{{citation|title=Universal optimality of the E8 and Leech lattices and interpolation formulas|year=2019|last1=Cohn|last2=Kumar|last3=Miller|last4=Radchenko|last5=Viazovska|first1=Henry|first2=Abhinav|first3=Stephen D.|first4=Danylo|first5=Maryna|journal=Annals of Mathematics|arxiv=1902.05438|url=https://annals.math.princeton.edu/articles/17703|access-date=2022-07-05|archivedate=2022-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220714095435/https://annals.math.princeton.edu/articles/17703}}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:ফিল্ডছ্ মেডেল বিজয়ী গণিতজ্ঞ]]
[[শ্ৰেণী:গণিতজ্ঞ]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>nakvzkqg8ttitpkgzhmka6cgswvjrlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শিশু কবিতা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82331</id>
    <revision>
      <id>636150</id>
      <parentid>525894</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9055" sha1="chov4j8pf0paip8m58t53byt3mxh6yw" xml:space="preserve">[[File:Children reading The Grinch.jpg|thumb|300px|right|চাৰিটা শিশুৱে ড. ছিউছৰ ''হাউ দ্য গ্ৰীঞ্চ ষ্ট'ল খ্ৰীষ্টমাছ!'' পঢ়ি আছে]]
'''শিশু কবিতা''' ({{lang-en|Children's poetry}}) হৈছে শিশুৰ বাবে লিখা কবিতা।

প্ৰাথমিক মৌখিক পৰম্পৰা, লোককবিতা, নাৰ্চাৰী ৰাইম আদিত শিপাই থকা শিশু কবিতা অন্যতম পুৰণি কলা। শিশুৰ বাবে লিখা কবিতা আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত কবিতা দুয়োটাকে শিশুৱে সদায় উপভোগ কৰি আহিছে। পশ্চিমীয়া দেশত শৈশৱৰ প্ৰতি মানুহৰ ধাৰণা সলনি হোৱাৰ লগে লগে শিশুৰ কবিতা শিক্ষাৰ আহিলা হোৱাৰ পৰা মনোৰঞ্জনৰ এক প্ৰকাৰলৈ স্থানান্তৰিত হ’ল।&lt;ref name=&quot;Dixon&quot;&gt;{{cite journal |last1=Dixon |first1=Ann |date=20 July 2007 |title=Poetry in children's literature: development of a genre |url=https://www.librarystudentjournal.org/index-php/lsj/article/viewArticle/22/11/ |journal=Library Student Journal |issn=1931-6100 |access-date=10 August 2021 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

কবিতাৰ দ্বাৰা শিশুক গঢ় দিয়াৰ প্ৰথম আভাস লক্ষ্য কৰিছিল প্ৰখ্যাত সংকলনবিদ আৰু সাহিত্যিক ইতিহাসবিদ দ্য অপিছে। তেওঁ দেখিলে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগৰ আগতে উৎসাহজনক বাক্যাংশৰ বাহিৰে শিশুৰ বাবে বেছি লিখা নাছিল। ১৮ শতিকাৰ বেলাডে শিশু কবিতাৰ আধুনিক ধাৰা আৰম্ভ কৰিছিল।

আজি বহু কবি (যেনে: ড° ছিউছ, শ্বেল ছিলভাৰষ্টেইন, জেক প্ৰেলুটস্কি) মূলতঃ শিশুক লক্ষ্য কৰি কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত; মূলতঃ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে লিখা বহুতো কবি (যেনে: অগডেন নেছ আৰু ৰবাৰ্ট ফ্ৰষ্ট) প্ৰিয় শিশু কবিতাৰ বাবেও পৰিচিত।

গীত আৰু লোককথা নৱ-প্ৰজন্মলৈ বিয়পি পৰাৰ লগে লগে সমগ্ৰ বিশ্বৰ মৌখিক পৰম্পৰাত কবিতা সাৰ্বজনীন।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ntuli, Cynthia Danisile Daphne (20 December 2013). &quot;[[doi:10.1080/18125980.2013.852739|Children's oral poetry: A reflection on the role of Imilolozelo (lullabies) as Art Performance in Zulu]]&quot;. ''Muziki''. '''10''' (sup1): 13–23. [[Doi (identifier)|doi]]:10.1080/18125980.2013.852739. [[ISSN (identifier)|ISSN]] 1812-5980. [[S2CID (identifier)|S2CID]] 192177851. Retrieved 10 August 2021.&lt;/ref&gt; শিশু কবিতাৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰচনাসমূহ, যেনে: ''জুলু ইমিলোলোজেলো'' সাংস্কৃতিক মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

চীনত চলনশীল প্ৰকাৰৰ আৱিষ্কাৰৰ লগে লগে ''টাং বংশ''ক চীনা কবিতাৰ সোণালী যুগ বুলি জনা যায়।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&quot;[https://www.mykabook.com/blog/the-evolution-of-childrens-stories The Evolution of Children's Stories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221208083129/https://www.mykabook.com/blog/the-evolution-of-childrens-stories |date=2022-12-08 }}&quot;. ''www.mykabook.com''. Retrieved 10 August 2021.&lt;/ref&gt; কিছুমান কবিয়ে শিশুৰ বাবে বিশেষভাৱে কবিতা লিখিবলৈ বাছি লৈছিল, প্ৰায়ে নৈতিক পাঠ শিকোৱাৰ বাবে। সেই যুগৰ বহুতো কবিতা, যেনে: &quot;Toiling Farmers&quot; আজিও শিশুক শিকোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ইউৰোপত ছপাশাল আৱিষ্কাৰৰ আগতে লিখিত কবিতা অস্বাভাৱিক আছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Adcock, Joshua. &quot;Publishing Shakespeare: A History of the Printing Press.&quot;.&lt;/ref&gt; প্ৰায়বোৰ শিশু কবিতা এতিয়াও মৌখিক পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ হৈছিল। কিন্তু কিছুমান ধনী শিশুৱে ছন্দত লিখা হাতেৰে বনোৱা পাঠ্যপুথি লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Dixon&quot; /&gt;

ছপাশালৰ আৱিষ্কাৰৰ লগে লগে ইউৰোপীয় সাহিত্যৰ বিস্তাৰ ঘটে।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; শিশুৰ বাবে পুৰণি ছপা কবিতা প্ৰায় সকলো শিক্ষামূলক প্ৰকৃতিৰ। পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত শিশুক লক্ষ্য কৰি লিখা সৌজন্যমূলক কিতাপে তেওঁলোকক ভাল আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু উপযুক্ত আচৰণ শিকাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Dixon&quot; /&gt; ১৪৮৭ চনত প্ৰকাশিত ''লেছ কন্টেনেন্স দে লা টেবুল'' হৈছে এটা ফৰাচী উদাহৰণ;&lt;ref name=&quot;Dixon&quot; /&gt; ''বেবীজ ব'ক'' আৰু ''কুইন এলিজাবেথ একাডেমী'' (১৫০০ চনত ছপা কৰা হৈছে) দুয়োটা ইংৰাজী উদাহৰণ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Ward, Adolphus William; Trent, William Peterfield (1907–21). ''The Cambridge History of English and American Literature: An Encyclopedia in Eighteen Volumes, Volume 11'' (bartleby.com ed.). [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1-58734-073-9|&lt;bdi&gt;1-58734-073-9&lt;/bdi&gt;]]. Retrieved 10 August 2021.&lt;/ref&gt;

নিউ ৱৰ্ল্ডত ছপা হোৱা প্ৰথম শিশুৰ কিতাপখন আছিল জন কটনৰ ''মিল্ক ফৰ বেবছ'', ''ড্ৰ'ন আউট অৱ দ্য ব্ৰেষ্টছ অৱ বথ টেষ্টামেণ্টছ'', ''চিফলি ফৰ দ্য স্পিৰিচুৱেল নুৰিচমেণ্ট অৱ বষ্টন বেবছ''।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Cotton, John, BD; Royster, Paul (1646). ''Milk for Babes. Drawn Out of the Breasts of Both Testaments. Chiefly, for the Spirituall Nourishment of Chiefly, for the Spirituall Nourishment of BostonBoston Babes in Either Babes in Either EnglandEngland: But May Be of Like Use for Any Children (1646) : But May Be of Like Use for Any Children''. University of Nebraska-Lincoln. Retrieved 10 August 2021.&lt;/ref&gt; ১৬৪৬ চনত প্ৰকাশিত এইখন শিশুৰ ''পিউৰিটান কেটেচিজম'' আছিল। &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; প্ৰথম সংস্কৰণটো পদ্যত নাথাকিলেও পিছৰ সংস্কৰণসমূহ পুনৰ লিখি আমেৰিকাৰ পুৰণি শিশু কবিতালৈ পৰিণত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Dixon&quot; /&gt;

প্ৰাথমিক শিশু কবিতাৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ হৈছে জন বুনিয়ানৰ ''এ বুক ফৰ বয়ছ এণ্ড গাৰ্লছ'', প্ৰথম প্ৰকাশিত ১৬৮৬ চনত আৰু পিছলৈ সংক্ষিপ্ত কৰি পুনৰ প্ৰকাশ কৰা হয় ''ডিভাইন এম্বেলমছ''।&lt;ref name=&quot;Dixon&quot; /&gt; ইয়াত সাধাৰণ, প্ৰতিটো ছন্দত খ্ৰীষ্টান নৈতিকতাৰে লিখা, দৈনন্দিন বিষয়ৰ চুটি কবিতা আছে&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>chov4j8pf0paip8m58t53byt3mxh6yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84677</id>
    <revision>
      <id>636058</id>
      <parentid>540731</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224406" sha1="3wxkuiukig1h6y8ufur41womsit02bn" xml:space="preserve">{{Cleanup-translation}}
{{Infobox officeholder
| name                = ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়
| image               = Dhananjaya Yeshwant Chandrachud.jpg
| image_size          = 
| alt                 = 
| caption             = ২০১৭ চনতধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়
| office              =  [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৫০তম মুখ্য ন্যায়াধীশ]]
| term_start          =৯ নৱেম্বৰ ২০২২
| term_end            = 
| appointer           = [[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু]]
| primeminister       = [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]
| predecessor         = [[উদয় উমেশ ললিত]]
| nominator1          = [[তীৰথ সিং ঠাকুৰ]]
| office1             = [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ ন্যায়াধীশ
| term_start1         = ১৩ মে' ২০১৬
| term_end1           = 
| appointer1          = [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]]
| office2             = এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ
| term_start2         = ৩১ অক্টোবৰ ২০১৩
| term_end2           = ১২ মে' ২০১৬&lt;ref name=&quot;sc&quot;&gt;{{Cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/chief-justice-judges |title=Supreme Court of India: Chief Justice &amp; Judges |website=supremecourtofindia.nic.in |language=en |access-date=2017-11-30 |archive-date=30 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130183535/http://supremecourtofindia.nic.in/chief-justice-judges |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| appointer2          = [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]]
| nominator2          =পি. সদাশিৱম
| predecessor2        = 
| successor2          = 
| office3             = বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ
| termstart3          = ২৯ মাৰ্চ ২০০০
| termend3            = ৩০ অক্টোবৰ ২০১৩
| nominator3          = আদৰ্শ সেইন আনন্দ 
| appointer3          = [[কে আৰ নাৰায়ণন]]
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1959|11|11}}&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=203|title=Hon'ble Dr. Justice Dhananjaya Yashwant Chandrachud (CJ)|website=allahabadhighcourt.in|access-date=12 December 2015|archive-date=12 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512145611/http://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=203|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| birth_place         =বোম্বে, বোম্বে ষ্টেট, ভাৰত (বৰ্তমান [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]])
| alma_mater          =চেইণ্ট ষ্টিফেনছ কলেজ, দিল্লী (বি.এ.)&lt;br&gt;ফেকাল্টি অফ ল', দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় (এল.এল.বি.)&lt;br /&gt; হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (এল.এল.এম, এছ.জে.ডি.)
| father              = যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড়
| children            = ৪
| spouse              = {{Marriage|ৰশ্মি চন্দ্ৰচূড়||2007|end=died}}&lt;br&gt;কল্পনা দাস
| module              = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Justice Chandrachud's lecture to Bombay High Court on Why Constitution Matters.ogg|title=ন্যায়াধীশ ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়ৰ ব্যক্তব্য
|type=speech|description=Justice Chandrachud's lecture at [[Bombay High Court]] on Why Constitution Matters&lt;br /&gt;Recorded December 2018}}
}}
'''ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়''' (জন্মঃ ১১ নৱেম্বৰ ১৯৫৯) এগৰাকী ভাৰতীয় ন্যায়াধীশ যি [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ]] পঞ্চাশতম ন্যায়াধীশ আছিল। &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-11-10|title=Justice DY Chandrachud, Set to Become CJI in 2022, Finds Place in All Important Matters of SC|url=https://www.news18.com/news/india/justice-dy-chandrachud-set-to-become-cji-in-2022-finds-place-in-all-important-matters-of-sc-2380251.html|accessdate=2022-01-22|work=[[News18]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-appointed-50th-chief-justice-of-india/article66022495.ece|date=17 October 2022|dead-url=17 October 2022}}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ]] জে-১ (বা মুখ্য ন্যায়াধীশৰ পিছত জ্যেষ্ঠ ন্যায়াধীশৰ) হিচাপে ৰাষ্ট্ৰীয় আইনী সেৱা কৰ্তৃপক্ষৰ প্ৰাক্তন কাৰ্যবাহী অধ্যক্ষ।&lt;ref name=&quot;executive-chairman&quot;&gt;{{Cite news|title=Justice D.Y. Chandrachud appointed as the executive chairman of National Legal Services Authority|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-appointed-as-the-executive-chairman-of-nalsa/article65844423.ece?homepage=true|access-date=2022-09-03|work=[[The Hindu]]|date=2022-09-03}}&lt;/ref&gt; তদুপৰি তেওঁ এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশ। 

যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূডৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা তেখেতে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় আৰু হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে চুলিভান এণ্ড ক্ৰমৱেলৰ বাবে আৰু বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত প্ৰেকটিছ কৰিছিল। তেওঁ বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ আৰু তাৰ পিছত এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হয়। 

এজন উদাৰ ন্যায়াধীশ, তেওঁ গোপনীয়তা ৰায়দান আৰু সবৰীমালা গোচৰৰ দৰে যুগীয় ৰায়দান কৰা বিচাৰপীঠৰ অংশ হৈ আহিছে। তেওঁ অধ্যাপক হিচাপে মুম্বাই, ওকলাহোমা, হাৰ্ভাৰ্ড, ইয়েল আদি বিশ্ববিদ্যালয় ভ্ৰমণ কৰি আহিছে। 

তেওঁ ন্যায়াধীশ উদয় উমেশ ললিতৰ পিছত ২০২২ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে (৬২ বছৰ, ১১ মাহ আৰু ২৯ দিন বয়সত) যাৰ পূৰ্বে তেওঁৰ মনোনয়নক স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ দোহাই দি প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হয়। চন্দ্ৰচূডৰ শপত গ্ৰহণৰ এসপ্তাহ পূৰ্বে ন্যায়াধীশ উদয় উমেশ ললিতৰ নেতৃত্বত গঠিত বিচাৰপীঠে এই আবেদন খাৰিজ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-02|title=Supreme Court dismisses plea challenging DY Chandrachud's appointment as next CJI; 'Misconceived'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-dismisses-plea-challenging-dy-chandrachud-s-appointment-as-next-cji-misconceived-101667375084088.html|access-date=2022-11-08|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা ==

১৯৫৯ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড এটা বিখ্যাত চন্দ্ৰচূড পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ পিতৃ যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড, ইতিহাসত [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ]] দীৰ্ঘতম মুখ্য ন্যায়াধীশ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/justice-chandrachud-keeps-running-into-fathers-rulings/articleshow/65250527.cms|title=Justice Chandrachud keeps running into father's rulings|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মাতৃ প্ৰভা আছিল এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় সংগীতজ্ঞ যিয়ে অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ৰ বাবে গীত গাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=India's new chief justice faces a trial of strength|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/asia/2022/11/17/indias-new-chief-justice-faces-a-trial-of-strength|access-date=2022-11-19|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;

মুম্বাইৰ কেথেড্ৰেল আৰুজন কনন স্কুল আৰু দিল্লীৰ ছেইণ্ট কলম্বা স্কুলত অধ্যয়ন কৰাৰ পিছত ১৯৭৯ চনত দিল্লীৰ ছেইণ্ট ষ্টিফেন কলেজৰ পৰা অৰ্থনীতি আৰু গণিত বিষয়ত সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dhananjaya Y. Chandrachud Dr. Justice|work=Achievers|publisher=Old Columbans' Association|url=http://www.oldcolumban.net/achievers.html|accessdate=9 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226125705/http://www.oldcolumban.net/achievers.html|archivedate=26 February 2012}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত ১৯৮২ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইন অনুষদৰ পৰা আইনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে, তাৰ পিছত ১৯৮৩ চনত হাৰ্ভাৰ্ড আইন বিদ্যালয়ৰ পৰা আইনত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ বিদেশত স্নাতক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় নাগৰিকসকলক আগবঢ়োৱা সন্মানীয় ইনলাকছ বৃত্তিত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু হাৰ্ভাৰ্ডত জোচেফ এইচ বিল বঁটা লাভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;inlaks&quot;&gt;{{Cite web|url=http://inlaksfoundation.org/Alumni.aspx?sort=old&amp;Type=A&amp;SortAlpha=D|title=Inlaks Shivdasani Foundation: Alumni|date=2010|work=inlaksfoundation.org|accessdate=27 July 2017|archivedate=29 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161229031702/http://inlaksfoundation.org/Alumni.aspx?sort=old&amp;Type=A&amp;SortAlpha=D|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; হাৰ্ভাৰ্ডত থাকি ন্যায়িক বিজ্ঞানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ১৯৮৬ চনত তেওঁ শেষ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/allahabad/43559442_1_chief-justice-bombay-high-court-oath|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219013942/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/allahabad/43559442_1_chief-justice-bombay-high-court-oath|archivedate=19 December 2013|title=Harvard alumni Hon'ble DY Chandrachud to take oath as Hon'ble chief justice of high court|work=[[The Times of India]]|access-date=19 November 2013}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষণা পত্ৰখন আছিল সঁহাৰিমূলক কাৰ্য্যৰ ওপৰত, আৰু আইনখনক তুলনামূলক কাঠামোত বিবেচনা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;hawaii.edu&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hawaii.edu/news/2018/05/31/chandrachud-global-social-justice-lecture/|title=India supreme court justice offers public lecture on global social justice|work=University of Hawaiʻi System News|language=en-US|accessdate=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== কৰ্মজীৱন ==

চন্দ্ৰচূডে ১৯৮২ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত আইন অধ্যয়ন কৰিছিল, যি সময়ত আইন স্নাতক যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে চাকৰি কম আছিল। তেওঁ কিছুদিন কাম কৰিছিল, কনিষ্ঠ অধিবক্তা হিচাপে উকীল আৰু ন্যায়াধীশক সহায় কৰিছিল, ফালি নৰিমানৰ বাবে কিছুমান ব্ৰিফৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰাকে ধৰি। হাৰ্ভাৰ্ডৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত চন্দ্ৰচূডে প্ৰথমে আইন প্ৰতিষ্ঠান ছুলিভান এণ্ড ক্ৰমৱেলত কাম কৰিছিল। তেওঁ এই অভিজ্ঞতাক &quot;শ্বিয়াৰ ফ্লুক (sheer fluke)&quot; বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল, সেই সময়ত থকা শক্তিশালী পেকিং অৰ্ডাৰৰ বাবে; আৰু ভাৰতীয় আৰু অনুৰূপ উন্নয়নশীল দেশক নিযুক্তি দিয়াৰ বিৰুদ্ধে প্ৰবল পক্ষপাতিত্ব।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Need To Draw Young Lawyers To Litigation, Says Justice Chandrachud|url=https://www.bloombergquint.com/law-and-policy/need-to-draw-young-lawyers-to-litigation-says-justice-chandrachud|work=[[Bloomberg Quint]]|date=16 December 2017|access-date=10 December 2022|archivedate=5 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210805052930/https://www.bloombergquint.com/law-and-policy/need-to-draw-young-lawyers-to-litigation-says-justice-chandrachud|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ পাছত তেওঁ ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত আইন বিষয়ত কাম কৰিছিল। ১৯৯৮ চনৰ জুন মাহত বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ে তেওঁক জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। সেই বছৰতে তেওঁক ভাৰতৰ অতিৰিক্ত ছলিচিটৰ জেনেৰেল হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যিটো ভূমিকা তেওঁ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি পোৱালৈকে পালন কৰিছিল। 

২০০০ চনৰ ২৯ মাৰ্চৰ পৰা এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি পোৱালৈকে তেওঁ বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই সময়ছোৱাত তেওঁ মহাৰাষ্ট্ৰ ন্যায়িক একাডেমীৰ সঞ্চালকও আছিল। ২০১৩ চনৰ ৩১ অক্টোবৰৰ পৰা ২০১৬ চনৰ ১৩ মে’ত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত নিযুক্তি পোৱালৈকে তেওঁ এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আছিল।&lt;ref name=&quot;supremecourt&quot;&gt;{{cite web|title=Chief Justice and Judges|url=https://www.supremecourtofindia.nic.in/chief-justice-judges|website=supremecourtofindia.nic.in|publisher=Supreme court of India|access-date=26 September 2018}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলৰ পৰা তেওঁ ভাৰতীয় উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ কলেজিয়াম, ২০১৯ৰ অংশ হৈ পৰে,&lt;ref name=&quot;supremecourt&quot; /&gt; যিটো ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচজন জ্যেষ্ঠ ন্যায়াধীশৰ দ্বাৰা গঠিত সংস্থা আৰু ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু সকলো উচ্চ ন্যায়ালয়ত ন্যায়াধীশ নিযুক্তিৰ দায়িত্ব। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন সেৱা প্ৰাধিকৰণৰ কাৰ্যবাহী অধ্যক্ষ।&lt;ref name=&quot;executive-chairman&quot;/&gt; ২০২২ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত তেতিয়াৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ উদয় উমেশ ললিতৰ অৱসৰৰ পিছত ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ২০২২ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ ৫০ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;54CJI&quot;&gt;{{Cite web|date=23 November 2021|title=7 Next CJIs|url=https://www.scobserver.in/journal/7-next-cji-s/|access-date=24 November 2021|publisher=Supreme Court Observer|language=en|archivedate=28 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228123417/https://www.scobserver.in/journal/7-next-cji-s/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
[[File:The_President_of_India,_Smt._Droupadi_Murmu_administering_the_oath_of_office_to_Dr_Justice_Dhananjaya_Yashwant_Chandrachud_as_the_Chief_Justice_of_the_Supreme_Court_of_India_at_a_Swearing-in-Ceremony_in_Rashtrapati_Bhavan.jpg|thumb|ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনত শপত গ্ৰহণ অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে ন্যায়াধীশ ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূডক পদৰ শপত গ্ৰহণ কৰি থকা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি দ্ৰৌপদী মুৰ্মুৱে]]
ন্যায়িক সেৱাৰ উপৰিও চন্দ্ৰচূড মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয় আৰু আমেৰিকাৰ ওক্লাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইন মহাবিদ্যালয়ৰ তুলনামূলক সাংবিধানিক আইন বিভাগৰ অতিথি অধ্যাপক আছিল। অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল ইউনিভাৰ্চিটি, ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়, মেল্বোৰ্ণ ল স্কুল, হাৰ্ভাৰ্ড ল স্কুল, ইয়েল ল স্কুল, হাৱাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উইলিয়াম এছ ৰিচাৰ্ড্ছন স্কুল অৱ ল আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ উইট্ৱাটাৰ্ছ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত বক্তৃতা প্ৰদান কৰিছে।

== তথ্যউৎস ==
{{reflist}}

== উল্লেখযোগ্য বিচাৰসমূহ ==

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সেৱাৰ সময়ছোৱাত তেওঁ সাংবিধানিক প্ৰশ্নৰ ওপৰত বিষয় শুনানিৰ বাবে গঠিত সৰ্বাধিক সংখ্যক সংবিধান বিচাৰপীঠ (পাঁচজন ন্যায়াধীশ বা তাতকৈ অধিক)ত আছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/columns/constituting-constitution-benches-of-the-supreme-court-an-analysis|first1=Shrutanjaya|last1=Bhardwaj|date=28 September 2019|title=Constituting Constitution Benches of the Supreme Court: An analysis|work=Bar and Bench|language=en|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ কাৰ্যকালত তেওঁ ভাৰতীয় সাংবিধানিক আইন, তুলনামূলক সাংবিধানিক আইন, মানৱ অধিকাৰ, লিংগ ন্যায়, জনস্বাৰ্থৰ মামলা, বাণিজ্যিক আইন আৰু অপৰাধমূলক আইনৰ ওপৰত ৰায়দান কৰিছে। 

=== গোপনীয়তা ===
তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ৰায়দানসমূহৰ ভিতৰত আছে তেওঁৰ মুখ্য মতামত, গোপনীয়তা গোচৰত (&quot;জাষ্টিচ কে. এছ. পুট্টাস্বামী (অৱসৰপ্ৰাপ্ত) বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া এণ্ড অদাৰ্ছ&quot;), ভাৰতীয় উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সৰ্বসন্মতিক্ৰমে নজন ন্যায়াধীশৰ বিচাৰপীঠৰ সিদ্ধান্তৰ অংশ হিচাপে, যিয়ে গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ সাংবিধানিকভাৱে নিশ্চিত অধিকাৰ বুলি দৃঢ়তাৰে কয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; চন্দ্ৰচূডে গোপনীয়তাৰ অধিকাৰক মৰ্যাদা, স্বাধীনতা, স্বায়ত্তশাসন, শাৰীৰিক আৰু মানসিক অখণ্ডতা, আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুৰক্ষিত অধিকাৰৰ এক বৰ্ণালীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁ নিজৰ আৰু আন ৩জন ন্যায়াধীশৰ বাবে লিখিছিলঃ&lt;blockquote&gt;গোপনীয়তা অবিহনে মৰ্যাদাৰ অস্তিত্ব থাকিব নোৱাৰে। দুয়োটাই সংবিধানে স্বীকৃতি দিয়া জীৱন, স্বাধীনতা আৰু স্বাধীনতাৰ অবিচ্ছেদ্য মূল্যবোধৰ ভিতৰত বাস কৰে। গোপনীয়তা হৈছে ব্যক্তিৰ পবিত্ৰতাৰ চূড়ান্ত প্ৰকাশ। ই এক সাংবিধানিক মূল্যবোধ যিয়ে মৌলিক অধিকাৰৰ বৰ্ণালীৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ থাকে, আৰু লগতে, ব্যক্তিৰ বাবে পছন্দ আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ এটা অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;এই ৰায়দানটোও উল্লেখযোগ্য, কাৰণ, যৌন স্বায়ত্তশাসন আৰু গোপনীয়তাৰ ওপৰত তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ।&lt;ref name=&quot;thewire.in&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thewire.in/law/justice-chandrachud-judgment-right-to-privacy|date=27 August 2017|first1=Anurag|last1=Bhaskar|title=Key Highlights of Justice Chandrachud's Judgment in the Right to Privacy Case|work=[[The Wire (India)]]|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;

২০১৩ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ দুজন ন্যায়াধীশ বিচাৰপীঠ সুৰেশ কুমাৰ কৌশ্বল বনাম নাজ ফাউণ্ডেশ্যনৰ গোচৰত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ৩৭৭ নং ধাৰা সমৰ্থন কৰে যিয়ে সমকামিতাক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰে। চন্দ্ৰচুডে এই সিদ্ধান্তক “এটা অসঙ্গতিপূৰ্ণ টোকা যিয়ে গোপনীয়তাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত সাংবিধানিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ বিৱৰ্তনৰ ওপৰত প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে” বুলি উল্লেখ কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2012/35071/35071_2012_Judgement_24-Aug-2017.pdf|title=Writ Petition (Civil) No 494 of 2012, Justice K S Puttaswamy (Retd.), and Another Versus Union Of India and ORS, Judgement|date=24 August 2017|work=[[Supreme Court of India]]}}&lt;/ref&gt; তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল যে এই সিদ্ধান্ত ভুল কাৰণ &quot;কিছুমান অধিকাৰক নিশ্চিত মৌলিক অধিকাৰৰ উচ্চতালৈ উন্নীত কৰাৰ উদ্দেশ্য হৈছে ইয়াৰ ব্যৱহাৰক আইনগত বা জনপ্ৰিয় সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ অৱজ্ঞাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰা।&quot; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁ &quot;এলজিবিটি লোকৰ গোপনীয়তা – মৰ্যাদাভিত্তিক দাবীৰ সৈতে কৌশ্বলে যি ধৰণে মোকাবিলা কৰিছে&quot; তাৰ সৈতে মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি শেষত কয় যে:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;blockquote&gt;জনপ্ৰিয় গ্ৰহণযোগ্যতাৰ পৰীক্ষাই, সাংবিধানিক সুৰক্ষাৰ পবিত্ৰতাৰ সৈতে প্ৰদান কৰা অধিকাৰক অৱজ্ঞা কৰাৰ বৈধ ভিত্তি প্ৰদান নকৰে। বিচ্ছিন্ন আৰু বিচ্ছিন্ন সংখ্যালঘুসকলে তেওঁলোকৰ দৃষ্টিভংগী, বিশ্বাস বা জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতি ‘মূলসুঁতি’ৰ সৈতে মিল নথকাৰ বাবেই বৈষম্যৰ ভয়াৱহ বিপদৰ সন্মুখীন হয়। তথাপিও আইনৰ শাসনৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত গণতান্ত্ৰিক সংবিধানত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ আন নাগৰিকক তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু স্বাধীনতা ৰক্ষাৰ বাবে প্ৰদান কৰা অধিকাৰৰ দৰেই পবিত্ৰ। যৌন অভীৰুচি গোপনীয়তাৰ এক অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্য। যৌন অভীৰুচিৰ ভিত্তিত ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য কৰাটো ব্যক্তিৰ মৰ্যাদা আৰু আত্মমূল্যৰ প্ৰতি গভীৰভাৱে আপত্তিজনক।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;ভাৰতীয় দণ্ড বিধিৰ ৩৭৭ নং অনুচ্ছেদক অসাংবিধানিক বুলি ঘোষণা কৰাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ত উপৰ্যুক্ত মন্তব্যই ভূমিকা পালন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;thewire.in&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=5 June 2015|title=Queer Rights and the Puttaswamy Judgment|url=https://www.epw.in/journal/2017/51/privacy-after-puttaswamy-judgment/queer-rights-and-puttaswamy-judgment.html|journal=Economic and Political Weekly|language=en|volume=52|issue=51|pages=7–8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rsrr.in/2018/11/16/implications-puttaswamy-aadhar-section-377/|title=Implications Of Justice K.S Puttaswamy Case: Aadhar, Section-377 And More - RGNUL Student Research Review (RSRR)|date=16 November 2018|work=RGNUL Student Research Review (RSRR)|language=en-US|accessdate=20 April 2020|archivedate=17 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217084349/http://rsrr.in/2018/11/16/implications-puttaswamy-aadhar-section-377/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indconlawphil.wordpress.com/2017/08/31/the-supreme-courts-right-to-privacy-judgment-v-privacy-and-decisional-autonomy/|title=The Supreme Court's Right to Privacy Judgment – V: Privacy and Decisional Autonomy|last=Bhatia|first=Gautam|date=31 August 2017|work=Indian Constitutional Law and Philosophy|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/puttaswamy-v-india/|title=Puttaswamy v. India|work=Global Freedom of Expression|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/article24880700.ece/binary/Sec377judgment.pdf|title=Section 377 Judgment|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ স্পষ্টভাৱে অগ্ৰাহ্য কৰাৰ বাবেও পৰিচিত, এডিএম জবলপুৰ বনাম শিৱ কান্ত শুক্লা (হাবিয়াছ কৰ্পাছ) গোচৰ, য’ত মুখ্য মতামত লিখিছিল তেওঁৰ পিতৃ - যি ভাৰতৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ শ্ৰীযুত যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livelaw.in/rare-moment-history-justice-d-y-chandrachud-overrules-fathers-judgment-adm-jabalpur-case/|title=A Rare Moment In History: Justice D.Y.Chandrachud Overrules His Father's Judgment In ADM Jabalpur Case|work=Live Law.in|date=24 August 2017|language=en|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/chandrachud-vs-chandrachud-sc-judge-confident-his-father-would-have-concurred-on-adm-jabalpur-verdict/articleshow/71736077.cms?from=mdr|title=Chandrachud vs Chandrachud: SC judge confident his father would have concurred on ADM Jabalpur verdict|date=24 October 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;

=== বাক্ স্বাধীনতা ===
মতানৈক্যক &quot;গণতন্ত্ৰৰ সুৰক্ষা কপাটক&quot; বুলি অভিহিত কৰি তেওঁ অসংখ্য গোচৰত বাক স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ ৰক্ষা কৰা ৰায়দানৰ ৰচনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Das|first1=Shaswati|last2=Ghadyalpatil|first2=Abhiram|date=29 August 2018|title=Dissent is the safety valve of democracy, says SC|language=en|work=[Mint]|url=https://www.livemint.com/Politics/SiXRDqBThdK92lfR0CRyEP/Dissent-is-the-safety-valve-of-democracy-says-SC.html|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/dissent-is-the-safety-valve-of-a-democracy-justice-chandrachud/story-1vOft3QfRvszjGuBBWSuLI.html|title='Dissent is the safety valve of a democracy': Justice Chandrachud|date=15 February 2020|work=[[Hindustan Times]]|language=en|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/justice-d-y-chandrachud-caa-protest-democracy-anti-national-6269831/|title=Dissent is 'safety valve' of democracy: Justice Chandrachud|date=15 February 2020|work=[[The Indian Express]]|language=en|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; ইণ্ডিবিলিটি ক্ৰিয়েটিভ প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম ষ্টেট অৱ ৱেষ্ট্বেংগল গোচৰত, তেওঁ এটা ৰায়দান লিখিছিল য'ত পশ্চিম বংগ ৰাজ্যক জৰিমনা বিহা হৈছিল আৰু সাংবিধানিক বহিৰ্ভূত ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ব্যংগ &quot;ভবিষ্যতেৰ ভূত&quot; প্ৰদৰ্শনৰ অনুমতি নিদিয়াৰ বাবে প্ৰতিকাৰমূলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 April 2019|title=Writ Petition (Civil) No 306 of 2019, Indibility Creative Pvt Ltd and others Versus Govt of West Bengal and others, Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/8409/8409_2019_Judgement_11-Apr-2019.pdf|work=[[Supreme Court of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924133327/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/8409/8409_2019_Judgement_11-Apr-2019.pdf|archivedate=24 September 2021}}&lt;/ref&gt; আদালতে অন্তৱৰ্তীকালীন আদেশৰ জৰিয়তে নিৰ্দেশ দিছিল যে চিনেমাখনৰ প্ৰদৰ্শনত কোনো বাধা থাকিব নালাগে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://punemirror.indiatimes.com/news/india/ensure-screening-of-anik-duttas-bhobishyoter-bhoot-supreme-court-to-west-bengal-govt/articleshow/68430662.cms|title=Ensure screening of Anik Dutta's Bhobishyoter Bhoot: Supreme Court to West Bengal govt|last1=Nag|first1=Jayatri|date=15 Mar 2019|work=Pune Mirror|language=en|access-date=20 April 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/supreme-court-political-class-puzzle-on-bhobishyoter-bhoot/cid/1688003|title=Supreme Court political-class puzzle on Bhobishyoter Bhoot|work=[[The Telegraph (India)]]|language=en|date=1 April 2019|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; চূড়ান্ত ৰায়দানত চন্দ্ৰচূডে ৰায় দিছিল যে জনসাধাৰণৰ অসন্তুষ্টিৰ কোনো আশংকা থাকিলেও চিনেমাখন প্ৰদৰ্শন কৰাত বাধা দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগিব। বাক আৰু মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা ৰক্ষাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত থকা ইতিবাচক কৰ্তব্যক স্বীকৃতি দিয়াৰ বাবে এই ৰায়দান উল্লেখযোগ্য।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indconlawphil.wordpress.com/2019/04/14/making-the-path-by-walking-the-supreme-courts-film-censorship-judgment/|title=Making the Path by Walking: The Supreme Court's Film Censorship Judgment|last=Bhatia|first=Gautam|date=14 April 2019|work=Indian Constitutional Law and Philosophy|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;জনসমাগমৰ ভয়ত বাক্ স্বাধীনতাক মুখ বন্ধ কৰিব নোৱাৰি...ৰাজনৈতিক স্বাধীনতাই এনে এটা ক্ষেত্ৰ খোদিত কৰি ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত সংযমী প্ৰভাৱ জাপি দিয়ে, য'ত ৰাষ্ট্ৰই হস্তক্ষেপ নকৰিব। সেয়েহে এই স্বাধীনতাসমূহে ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত সংযমৰ বাধ্যবাধকতা জাপি দিয়া বুলি ধৰা হয়। কিন্তু, ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত ‘নেতিবাচক’ বাধা আৰোপ কৰাৰ উপৰিও এই স্বাধীনতাসমূহে ইতিবাচক আদেশো জাপি দিয়ে। আইনৰ শাসন বলবৎ কৰা ৰাজহুৱা কৰ্তৃপক্ষ হিচাপে ৰাষ্ট্ৰই নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে এই স্বাধীনতাসমূহ যিবোৰ পৰিস্থিতিত ফুলি উঠে, সেইবোৰ চৰ্ত বজাই ৰখাটো। বাক আৰু মত প্ৰকাশৰ মুক্ত ব্যৱহাৰৰ বাবে সংৰক্ষিত স্থানত সংগঠিত স্বাৰ্থই স্বাধীনতাৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিলে ৰাষ্ট্ৰই তিৰস্কাৰকৈ চাব নোৱাৰে। সেই স্বাধীনতাসমূহৰ কোনবোৰ চৰ্তত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়, তাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ নিশ্চিত কৰাটো ৰাষ্ট্ৰৰ কৰ্তব্য। স্বাধীনতাৰ ব্যৱহাৰ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰৰ যন্ত্ৰসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব।&lt;/blockquote&gt;বাক্ স্বাধীনতাৰ চেন্সৰশ্বিপ ৰোধ কৰা আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমসমূহ সংবিধানৰ ১৯(২) অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা ভিত্তিত কঠোৰভাৱে সীমাবদ্ধ কৰাৰ বাবে এই ৰায়দানৰ বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/judiciary/how-sc-defended-freedom-of-speech-by-pulling-up-mamata-govt-for-blocking-satirical-film/220358/|title=How SC defended freedom of speech by pulling up Mamata govt for blocking satirical film|last=Jain|first=Ritika|date=11 April 2019|work=[[ThePrint]]|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thelogicalindian.com/news/sc-fines-wb-govt/|title=Free Speech Cannot Be Gagged': SC Fines Mamata Govt Rs 20 Lakh For 'Virtual Ban' On Movie|date=12 April 2019|work=thelogicalindian.com|language=en|accessdate=20 April 2020|archivedate=13 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413145241/https://thelogicalindian.com/news/sc-fines-wb-govt/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pay-rs-20-lakh-to-producer-supreme-court-tells-mamata-government/story-QejpUcjZpWlYFJcTrc8SdP.html|title=Pay Rs 20 lakh to producer, Supreme Court tells Mamata government|date=12 April 2019|work=[[Hindustan Times]]|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-sc-imposes-rs-20-lakh-fine-on-mamata-govt-for-ban-on-film-bhobishyoter-bhoot/328517|title=Supreme Court Imposes Rs 20 Lakh Fine On Mamata Govt For 'Virtual Ban' On Film 'Bhobishyoter Bhoot'|work=[[Outlook (Indian magazine)]]|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; আন এটা সময়ত তেওঁ মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতাৰ বিৰুদ্ধে ৰায় দিছে, ইউ পি এছ চি জেহাদ গোচৰত, &quot;আপোনাৰ ক্লায়েণ্টে দেশৰ অপচয় কৰি আছে আৰু ভাৰতক বৈচিত্ৰ্যময় সংস্কৃতিৰ গলনাংক বুলি মানি লোৱা নাই। আপোনাৰ ক্লায়েণ্টে সাৱধানে নিজৰ স্বাধীনতা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/sc-stops-show-on-upsc-jihad-bid-to-vilify-muslims-with-untruths-6597662/|title=SC stops show on 'UPSC jihad': Bid to vilify Muslims with untruths|work=[[The Indian Express]]|date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ৰোমিলা থাপাৰ এণ্ড অদাৰ্ছ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া এণ্ড অদাৰ্ছ গোচৰত চন্দ্ৰচূডে ২০১৮ চনৰ ভীমা কোৰেগাঁও হিংসাৰ সৈতে জড়িত পাঁচজন কৰ্মীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা গোচৰটোৰ তদন্তৰ বাবে বিশেষ তদন্তকাৰী দল গঠন কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ সৈতে মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু সেইটোৰ পোহৰত ৰায় দিছিল গোচৰৰ বিশেষ পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিয়েই ন্যায্য আৰু নিৰপেক্ষ তদন্ত নিশ্চিত কৰিবলৈ বিশেষ তদন্তকাৰী দল গঠন কৰাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল। 

ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত বনাম এম আৰ বিজয়ভাস্কৰ গোচৰত ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূডে আদালতৰ কাৰ্য্যবিধিৰ বাতৰি প্ৰকাশ কৰাত সংবাদ মাধ্যমৰ বাক আৰু মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতাক সমৰ্থন কৰে। এই ক্ষেত্ৰত, ভাৰতীয় নিৰ্বাচন আয়োগে সংবাদ মাধ্যমক ন্যায়াধীশসকলৰ মুখামুখি মন্তব্যৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰাত বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। মাদ্ৰাছ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশসকলৰ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই দাবী উত্থাপন হৈছিল, য'ত কোৱা হৈছিল যে নিৰ্বাচন আয়োগে দেশৰ দ্বিতীয় ঢৌৰ ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে দায়ী, কিয়নো ৰাজনৈতিক দলসমূহক ক'ভিড'ভিড-১৯ প্ৰট'কলসমূহ মানি নলয় বৃহৎ সমাগম অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Covid-19: Supreme Court dismisses EC plea to stop media coverage of judges' remarks|date=6 May 2021|work=[[Scroll.in]]|url=https://scroll.in/latest/994201/covid-19-supreme-court-dismisses-ec-plea-to-stop-media-coverage-of-judges-remarks}}&lt;/ref&gt; উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰি কয় যে নিৰ্বাচন আয়োগৰ দাবী &quot;সংবিধানৰ অধীনত নিশ্চিত কৰা দুটা মৌলিক নীতি আৰু বাক আৰু বাক স্বাধীনতা লাভৰ মৌলিক অধিকাৰক আক্ৰমণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11474/11474_2021_35_1502_27915_Judgement_06-May-2021.pdf|at=paragraph 18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506145401/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11474/11474_2021_35_1502_27915_Judgement_06-May-2021.pdf|archivedate=6 May 2021}}&lt;/ref&gt; আদালতে লগতে স্বীকাৰ কৰে যে সামাজিক মাধ্যমত ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰা হৈছে সংবাদ মাধ্যমৰ বাক্যাংশ আৰু প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা সম্প্ৰসাৰণ।&lt;ref&gt;{{Cite news|work=[[The Wire (India)]]|url=https://thewire.in/law/why-media-cant-be-blamed-for-reporting-on-judicial-proceedings|title=Why Media Can't Be Blamed for Reporting on Judicial Proceedings|date=8 May 2021|first1=Raghav|last1=Tankha}}&lt;/ref&gt;

কোভিড-১৯ মহামাৰীৰ ব্যৱস্থাপনা সম্পৰ্কীয় ছুও-ম'টু (suo motu) ৰিট আবেদনত চন্দ্ৰচূডে কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰক সমালোচনা কৰে যে তেওঁলোকে অনলাইনযোগে সম্পদৰ বাবে সহায় বিচৰাৰ সময়ত নাগৰিকৰ মুক্ত বাক্যৰ ওপৰত দমন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In The Supreme Court Of India Civil Original Jurisdiction, Suo Motu Writ Petition (Civil) No.3 Of 2021, In re: Distribution of Essential Supplies and Services During Pandemic|date=30 April 2021|work=[[Supreme Court of India]]|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_301_27825_Judgement_30-Apr-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502170401/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_301_27825_Judgement_30-Apr-2021.pdf|archivedate=2 May 2021}}&lt;/ref&gt; ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ দ্বিতীয় ঢৌৰ সময়ত, বহুতো ভাৰতীয় লোকে চিকিৎসা সহায়ৰ বাবে সামাজিক মাধ্যমৰ ৱেবছাইটলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল - অক্সিজেন, অত্যাৱশ্যকীয় ঔষধ ক্ৰয় বা হাস্পতালত শয্যা স্থানান্তৰ কৰা। ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে তেওঁলোকৰ অঞ্চলত স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰণালীৰ দুৰ্বল অৱস্থা সম্পৰ্কে তথ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি সহায়ৰ অনুৰোধ প্ৰকাশৰ বাবে লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষীৰ অভিযোগ পঞ্জীয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অভিযোগবোৰ মিছা বুলি ঘোষণা কৰে আৰু ভয় সৃষ্টি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিমূৰ্তি হ্ৰাস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|work=[[The Wire (India)]]|title='No Shortage of Oxygen': Adityanath Wants NSA Invoked Against Those Who Spread 'Rumours'|date=25 April 2021|url=https://thewire.in/government/no-oxygen-shortage-adityanath-uttar-pradesh-covid-hospitals-national-security-act}}&lt;/ref&gt; মুক্ত আদালতত এনে কৌশলসমূহৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰভাৱে মন্তব্য কৰি, চন্দ্ৰচূডে কয় যে তথ্যৰ মুক্ত প্ৰবাহত কোনো বাধা হ'ব নোৱাৰে, বিশেষকৈ মানৱীয় সংকটৰ সময়ত।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Will be contempt of court: SC says there should be no clampdown on Covid info on social media|work=[[India Today]]|date=30 April 2021|url=https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/story/supreme-court-no-clampdown-on-covid-information-social-media-1796614-2021-04-30}}&lt;/ref&gt; উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ আদেশে সকলো আৰক্ষী সঞ্চালক জেনেৰেলক উল্লেখ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে যে তেওঁলোকৰ অভিযোগ প্ৰকাশ কৰা ব্যক্তিসকলৰ বিৰুদ্ধে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে অভিযোগ বা আটক কৰাৰ ভাবুকি আদালতৰ অপমান আৰু দণ্ডাধীশৰ কামৰ আমন্ত্ৰণ হ'ব।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Will treat action against pleas on social media as contempt: Supreme Court|date=1 May 2021|work=[[The Hindustan Times]]|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/will-treat-action-against-pleas-on-social-media-as-contempt-supreme-court-101619812167965.html}}&lt;/ref&gt;

=== ব্যক্তিগত স্বাধীনতা ===
চন্দ্ৰচূডে সেই ৰায়দানৰ লেখক, যাৰ জৰিয়তে ৰিপাব্লিক টিভিৰ মুখ্য সম্পাদক অৰ্ণব গোস্বামীক জামিন প্ৰদান কৰা হয়, যিজনক মুম্বাই আৰক্ষীয়ে এজন ব্যক্তিৰ আত্মহত্যাৰ সৈতে জড়িত আৰু তেওঁৰ মাতৃয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল, যিয়ে গোস্বামীয়ে তেওঁক ধন নিদিলে বুলি দাবী কৰিছিল ধন যিবোৰ কিছুমান ঠিকাভিত্তিক কামৰ বাবে ঋণী আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Arnab Goswami Arrested in 2018 Suicide Abetment Case, BJP Leaders Voice Support|date=4 November 2020|work=[[The Wire (India)]]|url=https://thewire.in/media/arnab-goswami-police-detention}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূডে তেওঁৰ ৰায়দানৰ জৰিয়তে উল্লেখ কৰে যে বোম্বাইৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে গোস্বামীৰ বিৰুদ্ধে আত্মহত্যাৰ সহযোগিতাৰ গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছে নে নাই সেইটো প্ৰাইমা ফেচি মূল্যায়ন কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Arnab Goswami: Criminal law should not become a tool for selective harassment; High Court abdicated its role, Supreme Court|first1=Debayan|last1=Roy|url=https://www.barandbench.com/news/arnab-goswami-bail-order-high-court-abdicated-role-supreme-court|work=Bar and Bench|date=27 November 2020|access-date=27 June 2021}}&lt;/ref&gt; বিষয়টোৰ তথ্যৰ পৰা প্ৰাইমা ফেচিয়ে এনে কোনো অপৰাধ উলিয়াব পৰা হোৱা নাই বুলি বিবেচনা কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে তেওঁ জামিনৰ অধিকাৰী হ’ব।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Courts Must Ensure That Criminal Law Does Not Become A Weapon For Selective Harassment Of Citizens: SC In Arnab Goswami Judgment|date=27 November 2020|work=Live Law.in|url=https://www.livelaw.in/top-stories/deprivation-for-a-single-day-is-a-day-to-many-courts-must-ensure-that-criminal-law-does-not-become-a-weapon-for-selective-harassment-of-citizens-sc-in-arnab-goswami-judgment|dead-url=27 June 2021}}&lt;/ref&gt; &quot;মানৱ স্বাধীনতা আৰু আদালতৰ ভূমিকা&quot; বিষয়ক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খণ্ডত চন্দ্ৰচূডে উল্লেখ কৰে যে অপৰাধমূলক আইন যাতে নাগৰিকক নিৰ্বাচিতভাৱে হাৰাশাস্তিৰ আহিলা হৈ নাযায়, সেয়া নিশ্চিত কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Protect the right of ordinary people to bail, Supreme Court tells judges|first1=Krishnadas|last1=Rajagopal|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/protect-the-right-of-ordinary-people-to-bail-supreme-court-tells-judges-supreme-court-extends-republic-tv-editor-in-chief-arnab-goswamis-interim-bail/article33191287.ece|date=27 November 2020|access-date=27 June 2021}}&lt;/ref&gt; জামিনৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি, আদালতে কয়, &quot;৪ দশকৰো অধিক আগেয়ে, ৰাজস্থান, জয়পুৰ vs বালচানত এক বিখ্যাত ৰায়ত, ন্যায়াধীশ কৃষ্ণা আয়েৰে আমাক স্মৰণ কৰিছিল যে আমাৰ অপৰাধমূলক ন্যায় ব্যৱস্থাৰ মৌলিক নিয়ম হ'ল &quot; জামিন, কাৰাগাৰ নহয়।&quot; ভাৰতৰ জিলা ন্যায়পালিকাৰ উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু আদালতসমূহে এই নীতি কাৰ্য্যত বলৱৎ কৰিব লাগিব, আৰু সেই দায়িত্ব ত্যাগ নকৰিব, এই আদালতক সকলো সময়তে হস্তক্ষেপ কৰিব লাগে। আমি বিশেষভাৱে জিলা ন্যায়পালিকাৰ ভূমিকাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগিব, যিয়ে নাগৰিকক প্ৰথম আন্তঃপৃষ্ঠ প্ৰদান কৰে। আমাৰ জিলা ন্যায়িকক ভুলতে &quot;অভ্যন্তৰীণ ন্যায়িক&quot; বুলি কোৱা হয়। ই শৃংখলাত subordinate (অধীনস্থ) হ'ব পাৰে, কিন্তু নাগৰিকৰ জীৱনত ইয়াৰ গুৰুত্ব বা তেওঁলোকৰ বাবে ন্যায় প্ৰদানৰ কৰ্তব্যৰ ক্ষেত্ৰত subordinate নহয়। উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহক প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আদালতসমূহে যোগ্য গোচৰসমূহত পূৰ্বৱৰ্তী বা বা বা বাছ প্ৰদান কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ সময়ত বোজা দিয়া হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ত এই কথাও প্ৰযোজ্য হয়, যেতিয়া উচ্চ ন্যায়ালয়ে আইনৰ পেৰামিটাৰসমূহত থকা গোচৰসমূহত জামিন বা প্ৰিভিটাৰী জামিন প্ৰদান নকৰে। কাৰাগাৰৰ সন্মুখীন হোৱা লোকসকলৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰভাৱ গুৰুতৰ। উচ্চ ন্যায়ালয় বা এই আদালতক স্থানান্তৰ কৰিবলৈ সক্ষম নোহোৱা সাধাৰণ নাগৰিকসকল তলৰ বিচাৰ হিচাপে দুৰ্বল হৈ পৰে। আদালতসমূহে পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি জীয়াই থাকিব লাগিব, কিয়নো কাৰাগাৰ আৰু আৰক্ষী থানাত মানৱীয় সন্মানৰ কোনো সুৰক্ষাৰ নাই। ন্যায়াধীশ হিচাপে, আমি নিজকে মনত পেলাবলৈ ভাল কাম কৰিম যে আমাৰ অপৰাধমূলক ন্যায় ব্যৱস্থাৰ নিৰ্দোষীতা সংৰক্ষণত প্ৰাথমিক আগ্ৰহ তেওঁৰ সবাতোকৈ উজ্জ্বল প্ৰদৰ্শন পায়। জামিনৰ সমাধান হ'ল - ন্যায় ব্যৱস্থাৰ মানৱীয়তা প্ৰদৰ্শন। আমি সকলো নাগৰিকৰ স্বাধীনতা সংৰক্ষণৰ প্ৰাথমিক দায়িত্বত থকা বাবে, আমি এই মৌলিক নিয়মক বিপৰীত ৰূপত প্ৰয়োগ কৰাৰ ফলস্বৰূপে এটা পদ্ধতিৰ সমৰ্থন কৰিব নোৱাৰো। আমি আমাৰ দুখৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছো য'ত এজন নাগৰিকয়ে এই আদালতলৈ আগবাঢ়িছে। আমি এনে কাম কৰিছো যাতে আমি আন অসংখ্য মুখৰ ওপৰত শাসন কৰিব লাগে, যাৰ কণ্ঠ শুনিবলৈ নাপাব লাগে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/24646/24646_2020_33_1501_24858_Judgement_27-Nov-2020.pdf,+Arnab+Goswami+Bail+Judgment}}&lt;/ref&gt;

তদুপৰি, ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক ডাটা গ্ৰিডত ৰাজহুৱাভাৱে উপলব্ধ তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি, সমগ্ৰ দেশতে অপেক্ষা কৰা জামিনৰ সংখ্যাও আলোকপাত কৰে আৰু উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু নিম্ন ন্যায়ালয়সমূহক তেওঁলোকৰ হাতত থকা সকলো সঁজুলি, য'ত প্ৰযুক্তিও অন্তৰ্ভুক্ত আছে, যাতে এই এপ্লিকেচনবোৰ দ্ৰুতভাৱে বিলোপ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=SC Explains Why Arnab Got Bail, Lays Down New Precedent on Liberty|url=https://www.thequint.com/news/law/supreme-court-judgment-arnab-goswami-bail-bombay-hc-abdicated-responsibility-prima-facie-examination-fir|work=[[The Quint]]|date=27 November 2020|dead-url=27 June 2021}}&lt;/ref&gt;

''ৰাহনা জালাল বনাম'' ''কেৰালা ৰাজ্য''ৰ আন এটা গোচৰত চন্দ্ৰচুদে এই প্ৰশ্নটোৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিছিল যে পত্নীক ত্ৰিগুণ তালাক ঘোষণা কৰাৰ অপৰাধত অভিযুক্ত এজন ব্যক্তিক (মুছলমান পুৰুষক) আগতীয়াকৈ জামিন প্ৰদান কৰিব পাৰি নেকি, যাৰ শাস্তি ধাৰা ৪ৰ অধীনত মুছলমান মহিলা (বিবাহৰ ওপৰত অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন ২০১৯॥&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Order|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/24382/24382_2020_36_34_25106_Order_17-Dec-2020.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804081658/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/24382/24382_2020_36_34_25106_Order_17-Dec-2020.pdf|archivedate=4 August 2021}}&lt;/ref&gt; এই আইনৰ অনুচ্ছেদ ৭-২৩) মতে, ১৯৭৩ চনৰ অপৰাধমূলক প্ৰক্ৰিয়া কোডত অন্তৰ্ভুক্ত কোনো বিষয় সত্ত্বেও এই অপৰাধৰ অভিযোগত কোনো লোকক জামিন প্ৰদান কৰা নহ'ব, যদিহে ন্যায়াধীশই মুছলমান মহিলাক শুনিছে আৰু অভিযুক্তক জামিনী প্ৰদানৰ যুক্তিসঙ্গত কাৰণ আছে বুলি সন্তুষ্ট হয়। কেৰালা ৰাজ্যই দাবী কৰে যে অনুচ্ছেদ ৭-দিনক (অনুৰাগী) ৰ অনুচ্ছেদত থকা অ-অপষ্টেণ্ট দফাই আদালতসমূহক অপৰাধমূলক প্ৰক্ৰিয়াৰ অনুচ্ছেদ ৪৩৮ ৰ অধীনত অগ্ৰাধিকাৰ প্ৰদান কৰিবলৈ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। 

এই যুক্তি প্ৰত্যাখ্যান কৰি, চন্দ্ৰচূডে লক্ষ্য কৰে যে ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু জামিন প্ৰদানৰ অধিকাৰ হৈছে নিৰ্দোষীতাৰ অনুমান য'ত এতিয়াও বিচাৰ অনুষ্ঠিত হোৱা নাই। ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ মূল্য প্ৰদান কৰা হ'লে, আইনসভাত ৪৩৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যৱস্থাসমূহ কাৰ্যকৰী নোহোৱা হ'লে এনেধৰণৰ বাধা অনুমান কৰিব নোৱাৰি। ইয়াৰোপৰি পুনৰবাৰ উল্লেখ কৰা হৈছে যে জামিনৰ বাবে সঁজুলিৰ প্ৰৱেশৰ অধিকাৰক আইনগতভাৱে বঞ্চিত কৰা হ'ব। 

=== লিংগ ন্যায় ===

==== সবৰীমালা ====
চন্দ্ৰচূডে লিংগ ন্যায়ৰ ওপৰত কেইবাটাও বিচাৰ ৰচনা কৰিছে য'ত 'মৌলিক চিন্তাধাৰাৰ পৰিৱৰ্তন'ৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে আৰু সংবিধানৰ অধীনত মহিলাসকলৰ সমান অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/news/litigation/change-mindset-to-bring-true-equality-in-army-sc-holds-permanent-commission-should-be-available-to-all-women-officers|title=Change mindset to bring true equality in Army: SC holds Permanent Commission should be available to all women officers|last=Emmanuel|first=Meera|date=17 February 2020|work=Bar and Bench|language=en|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; ইণ্ডিয়ান ইয়ং ল’য়াৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যন বনাম ষ্টেট অৱ কেৰেলা গোচৰত তেওঁ ঋতুস্ৰাৱ বয়সৰ মহিলাক সবৰীমালা মন্দিৰত প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ কৰাৰ প্ৰথা বৈষম্যমূলক আৰু মহিলাৰ মৌলিক অধিকাৰ খৰ্ব কৰা বুলি ধৰি লৈ এক সন্মতিসূচক ৰায়দান লিখিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf|title=Sabarimala judgment}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ বিচাৰকালত, তেওঁ জোৰ দিয়ে যে &quot;ধৰ্মীয় স্বাধীনতা লাভৰ ব্যক্তিগত অধিকাৰ অধিকাৰী হ'বলৈ নহয়, কিন্তু তৃতীয় অংশৰ অন্যান্য ব্যৱস্থাসমূহত স্বীকৃতি দিয়া সমতা, স্বাধীনতা আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতা সম্পৰ্কীয় সাংবিধানিক নীতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;আদালতে এনে দাবীক সাংবিধানিক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ ওপৰত হেলান দিব লাগিব যিয়ে মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু সুৰক্ষাৰ সমধাৰী হিচাপে মৰ্যাদাৰ পৰা বঞ্চিত কৰে...সংবিধানে ইয়াক ভিত্তি হিচাপে নাৰীক পূজাৰ পৰা বাদ দিয়াৰ অনুমতি দিয়েনে? এগৰাকী নাৰীৰ শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য থকাটোৱে – ঋতুস্ৰাৱৰ বয়সত থকাৰ – কাৰোবাক বা কোনো গোটক তেওঁক ধৰ্মীয় উপাসনাৰ পৰা বৰ্জন কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰেনে? সংবিধানৰ অধীনত তেওঁৰ সমান প্ৰাপ্যৰ বাবে এগৰাকী নাৰীৰ শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যৰ কোনো তাৎপৰ্য নাই...নাৰীক বাদ দিয়াটো সমান নাগৰিকত্বৰ প্ৰতি অপমান কৰা।&lt;/blockquote&gt;শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত মহিলাক মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ পৰা বঞ্চিত কৰাটো ১৭ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত অস্পৃশ্যতাৰ সাংবিধানিকভাৱে নিষিদ্ধ প্ৰথা বুলি স্বীকাৰ কৰাৰ বাবে এই ৰায়দান স্বীকাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indconlawphil.wordpress.com/2018/09/29/the-sabarimala-judgment-iii-justice-chandrachud-and-radical-equality/|title=The Sabarimala Judgment – III: Justice Chandrachud and Radical Equality|last=Bhatia|first=Gautam|date=29 September 2018|work=Indian Constitutional Law and Philosophy|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sabarimala-verdict-justice-chandrachud-calls-to-balance-group-rights-with-individual-freedoms/article25074121.ece|title=Sabarimala verdict: Justice Chandrachud calls to balance group rights with individual freedoms|date=28 September 2018|dead-url=20 April 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/sabarimala-temple-ban-because-of-menstruation-utterly-unconstitutional-supreme-court-1923609|title=Sabarimala Ban &quot;A Form Of Untouchability&quot;, Says Justice Chandrachud|date=28 September 2018|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forwardpress.in/2018/10/sabarimala-ayyappa-temple-justice-chandrachud-eng/|title=Exclusion of women from Sabarimala amounts to untouchability: Justice Chandrachud|last=झा|first=Ashok Jha अशोक|date=6 October 2018|work=Forward Press|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/india/purification-ritual-at-sabarimala-appears-to-violate-ban-on-untouchability-undermines-dy-chandrachuds-observations-in-28-sept-sc-verdict-5826081.html|title='Purification' ritual at Sabarimala appears to violate ban on untouchability, undermines DY Chandrachud's observations in 28 Sept SC verdict|date=3 January 2019|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁ উল্লেখ কৰে যে &quot;ঋতুস্ৰাৱৰ অৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰীৰ সামাজিক বৰ্জন এক প্ৰকাৰৰ অস্পৃশ্যতা, যিটো সাংবিধানিক মূল্যবোধৰ বিপৰীত। ব্যক্তিক কলংকিত কৰা ‘বিশুদ্ধতা’ আৰু ‘প্ৰদূষণ’ৰ ধাৰণাবোৰৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থাত কোনো স্থান নাই।&quot; &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

কেৰালা ৰাজ্যত এই ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদৰ পিছত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচজন ন্যায়াধীশৰ বিচাৰপীঠে ২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত এই ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে পুনৰীক্ষণ আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰি থকাৰ সময়তে বিষয়টো বৃহৎ বিচাৰপীঠলৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46744142|title=India state paralysed amid temple protest|date=3 January 2019|dead-url=20 April 2020|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/2019/01/sabarimala-temple-india-kerala-protests/|title=Women visited this sacred temple. Then violent protests broke out. Why?|date=8 January 2019|work=Culture|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-unrest-kerala-activist-dies-in-clash-hartal-today-1422363-2019-01-03|title=Sabarimala protests: Activist succumbs to injuries, Kerala on edge after 2 women enter temple|date=3 January 2019|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/protests-in-kerala-after-two-women-enter-sabarimala-temple/articleshow/67347043.cms?from=mdr|title=Protests in Kerala as 2 women enter Sabarimala temple, state-wide shutdown tomorrow|date=2 January 2019|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/01/tens-thousands-protest-india-sabarimala-temple-190101140533525.html|title=Tens of thousands protest in India over Sabarimala temple|date=1 January 2019|dead-url=20 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024231241/https://www.aljazeera.com/news/2019/01/01/tens-of-thousands-protest-in-india-over-sabarimala-temple/|archivedate=24 October 2020}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূড আৰু নৰিমান (যি দুয়োজনেই সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ ৰায়দান কৰা মূল বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল) মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি কয় যে আদালতৰ পৰ্যালোচনাৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে পৰিমাপসমূহ পূৰণ কৰা হোৱা নাই।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/explained/issues-not-before-this-court-2-who-differ-6120274/|title=Sabarimala dissenting view: What Justices Nariman, Chandrachud said|date=15 November 2019|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/to-review-or-not-is-only-narrow-question-rest-later-the-2-in-3-2-6120506/|title=Sabarimala: To review or not is only narrow question, rest later: The 2 in 3-2|date=15 November 2019|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-let-big-bench-decide-larger-issues-essential-religious-practices-supreme-court-6120529/|title=Sabarimala review plea: Let big bench decide larger issues, essential religious practices, rules SC|date=15 November 2019|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;

==== ব্যভিচাৰ ====
জোচেফ শ্বাইন বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত তেওঁ ভাৰতৰ ব্যভিচাৰ আইন সম্পৰ্কীয় ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ বিধানক অসাংবিধানিক বুলি ঘোষণা কৰি এক সন্মতিসূচক ৰায়দান লিখিছিল।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2017/32550/32550_2017_Judgement_27-Sep-2018.pdf|title=Joseph Shine Judgment}}&lt;/ref&gt; সমতা আৰু মৰ্যাদাৰ প্ৰতি সাংবিধানিক প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি তেওঁ কয় যে:&lt;blockquote&gt;এখন ন্যায়পৰায়ণ, সমতাবাদী সমাজৰ সৃষ্টি এক প্ৰক্ৰিয়া। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংবিধানিক নৈতিকতাৰ বিৰোধী সংকীৰ্ণ মনোভাৱৰ সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰক প্ৰশ্ন কৰা আৰু নিঃশেষ কৰাটো জড়িত হৈ থাকে...বিবাহৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰতিটো দিশতে বাছনি কৰাৰ ক্ষমতা মানৱ স্বাধীনতা আৰু মৰ্যাদাৰ এটা দিশ যিটো সংবিধানে ৰক্ষা কৰে...যিটো বিচৰাৰ অন্তৰ্নিহিত বিবাহত মহিলাৰ নিষ্ঠাক বিশেষাধিকাৰ দিয়া, হৈছে এই ধাৰণা যে এগৰাকী মহিলাই বিবাহত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত নিজৰ যৌন এজেন্সীক চুক্তিবদ্ধ কৰি পেলায়। এগৰাকী মহিলাই বিবাহৰ দ্বাৰা স্বামীৰ অনুমতি অবিহনে স্বামীৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ বা বিবাহৰ বাহিৰত যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ আগতীয়াকৈ সন্মতি দিয়াটো স্বাধীনতা আৰু মৰ্যাদাৰ বাবে আপত্তিজনক। সাংবিধানিক ব্যৱস্থাত এনে ধাৰণাৰ কোনো স্থান নাই। যৌন স্বায়ত্তশাসনে প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ মৰ্যাদাৰ এক অলংঘনীয় মূল গঠন কৰে।&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰতো নাৰীৰ যৌন স্বায়ত্তশাসনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ বাবে তেওঁৰ সন্মত মতামত লক্ষ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/news/marital-rape-debate-justice-dy-chandrachud-right-say-no-marriage|title=Marital Rape Debate: Justice DY Chandrachud on Right to say &quot;no&quot; after Marriage|date=2 August 2018|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/husband-not-the-master-of-his-wife-supreme-court-scraps-150-year-old-law-made-adultery-crime/story/282918.html|title='Husband not the master of his wife': Supreme Court scraps 150-year-old law that made adultery a crime|date=27 September 2018|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;.... মহিলাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত বিচাৰ কৰাত আদালতে পিতৃত্ববাদী ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা নাই আৰু অধিকাৰ &quot;প্ৰদান&quot; কৰা নাই। আদালতে কেৱল সংবিধানৰ পাঠ্যৰ ব্যাখ্যা কৰি ইতিমধ্যে চিয়াঁহীত ৰখা কথাখিনি পুনৰ উল্লেখ কৰিছে — মহিলাসকল এই জাতিটোৰ সমান নাগৰিক, সংবিধানৰ সুৰক্ষাৰ অধিকাৰী। যিকোনো আইন যাৰ ফলত মহিলাসকলক এই সাংবিধানিক নিশ্চয়তাসমূহ অস্বীকাৰ কৰা হয়, সাংবিধানিকতাৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ’ব নোৱাৰে।&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;জানিব পৰা মতে, ওপৰত উল্লেখ কৰা পৰ্যবেক্ষণসমূহে বিবাহৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে ব্যৱহৃত আইনৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলাইছে আৰু বিবাহৰ ধৰ্ষণক অপৰাধ বুলি গণ্য কৰা আইনত নিৰ্ধাৰিত ব্যতিক্ৰমো আছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/married-women-have-sexual-autonomy-like-right-to-say-no-sc-118080201433_1.html|title=Married women have sexual autonomy like right to say 'no': SC|date=2 August 2018|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianexpress-28Sep18&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/supreme-court-signal-on-marital-rape-consent-sexual-autonomy-in-marriage-are-key-values-5377501/|title=Supreme Court signal on marital rape: Consent, sexual autonomy in marriage are key values|date=28 September 2018|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; আকৰ্ষণীয় কথাটো হ'ল, এই গোচৰটো দ্বিতীয়টো গোচৰ আছিল য'ত চন্দ্ৰচূডে তেওঁৰ পিতৃ, ভাৰতৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ ওয়াই. ভি. চন্দ্ৰচূডৰ সিদ্ধান্তক প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/adultery-law-justice-dy-chandrachud-overturns-another-judgment-by-father-yv-chandrachud-1350758-2018-09-27|language=en|dead-url=20 April 2020|date=27 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/india/supreme-court-verdict-on-adultery-justice-dy-chandrachud-does-it-again-overrules-fathers-judgment-5277261.html|date=27 September 2018|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/adultery-law-justice-dy-chandrachud-overturns-another-judgment-by-his-father/ar-BBNBY9c|website=msn.com|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/sep/28/adultery-verdict-justice-chandrachud-overrules-his-father-y-v-chandrachuds-ruling-1878105.html|title=Adultery verdict: Justice Chandrachud overrules his father Y V Chandrachud's ruling|work=The New Indian Express|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livelaw.in/justice-chandrachud-does-it-again-overrules-fathers-33-year-old-judgment-on-adultery-law/|date=27 September 2018|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;

==== সশস্ত্ৰ বাহিনী ====

===== সেনাৰ =====
২০২০ চনত তেওঁ দেশৰ লিংগ ন্যায় আৰু সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ ক্ষেত্ৰত দুটা সিদ্ধান্ত ৰচনা কৰিছিল। The Secretary, Ministry of Defence v Babita Puniya-ত তেওঁ চৰকাৰক সেনা বাহিনীৰ সকলো মহিলা অফিচাৰক কমিউনিটীত নিযুক্তি দিয়া মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ পুৰুষ সমতুল্য ভিত্তিত স্থায়ী কমিছন প্ৰদানৰ বাবে বিবেচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2010/20695/20695_2010_8_1501_20635_Judgement_17-Feb-2020.pdf|title=Babita Puniya judgment}}&lt;/ref&gt; কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে দাবী কৰিছিল যে &quot;মহিলাসকলক প্ৰকৃতিত বিপদজনক কৰ্তব্যত নিয়োগ কৰা নহয়, যিটো একেই আৰ্ম/সেৱা বিভাগত তেওঁলোকৰ পুৰুষৰ তুলনাত বিপৰীত।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; তদুপৰি, &quot;মহিলাৰ আৰু মহিলাৰ মাজত থকা অন্তৰ্নিহিত শৰীৰতত্ত্বিক পাৰ্থক্যসমূহে সমান শাৰীৰিক প্ৰদৰ্শন কৰাত বাধা দিয়ে যাৰ ফলত শাৰীৰিক মানদণ্ড নিম্ন হয়&quot; বুলি দাবী কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

‘সশস্ত্ৰ বাহিনীত কু-সংস্কাৰ আৰু মহিলা’ ​​শীৰ্ষক এটা খণ্ডত তেওঁ মানসিকতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দাখিল কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল আৰু কৈছিল যে:&lt;blockquote&gt;লিংগৰ সামাজিকভাৱে আৰোপিত ভূমিকা সম্পৰ্কে ধাৰণাসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিংগ কু-সংস্কাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিয়ে মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য কৰে। &quot;গৰ্ভাৱস্থাৰ সময়ত দীৰ্ঘদিনীয়া অনুপস্থিতি, মাতৃত্ব আৰু সন্তান আৰু পৰিয়ালৰ প্ৰতি ঘৰুৱা বাধ্যবাধকতাৰ বাবে&quot; মহিলা বিষয়াসকলে সেৱাৰ বিপদসমূহ মোকাবিলা কৰাটো &quot;বৃহত্তৰ প্ৰত্যাহ্বান&quot; বুলি কোৱা কথাটোৰ অন্তৰ্নিহিত এটা শক্তিশালী কু-সংস্কাৰ যিয়ে ধৰি লৈছে যে ঘৰুৱা বাধ্যবাধকতাসমূহ কেৱল নিৰ্ভৰশীল মহিলাৰ ওপৰত। &quot;পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত শাৰীৰিক পাৰ্থক্য&quot;ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা এটা গভীৰভাৱে শিপাই থকা কু-সংস্কাৰপূৰ্ণ আৰু সাংবিধানিকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ ধাৰণা এটাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল যে নাৰী হৈছে &quot;দুৰ্বল&quot; লিংগ আৰু তেওঁলোকৰ বাবে &quot;অতি কষ্টকৰ&quot; কাম গ্ৰহণ নকৰিবও পাৰে। পুৰুষ আৰু মহিলাৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দুৰ্বলতাৰ ওপৰত আৰু বিবাহ আৰু পৰিয়ালৰ সামাজিক প্ৰেক্ষাপটত নাৰীৰ বিষয়ে কৰা অনুমানৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত যুক্তিসমূহে মহিলা বিষয়াসকলক সম সুযোগৰ পৰা বঞ্চিত কৰাৰ সাংবিধানিকভাৱে বৈধ ভিত্তি গঠন নকৰে...যদি সমাজে লিংগ ভূমিকা সম্পৰ্কে দৃঢ় বিশ্বাস ৰাখে – সেয়া পুৰুষসকল সামাজিকভাৱে প্ৰভাৱশালী, শাৰীৰিকভাৱে শক্তিশালী আৰু পৰিয়ালৰ পোহপাল দিয়া আৰু মহিলাসকল দুৰ্বল আৰু শাৰীৰিকভাৱে বশৱৰ্তী, আৰু মূলতঃ ঘৰুৱা পৰিৱেশত আৱদ্ধ তত্ত্বাৱধায়ক – মানসিকতাৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই।&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমতো এই ৰায়দানক “লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ অন্ত পেলোৱা এক ল্যাণ্ডমাৰ্ক ৰায়দান” বুলি প্ৰকাশ পাইছিল যিটো “গভীৰভাৱে নিহিত হৈ থকা পিতৃতান্ত্ৰিক মানসিকতা আৰু শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠানিক পক্ষপাতিত্বৰ বিৰুদ্ধে”।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-51528141|title=India army takes 'great leap' towards equality|date=17 February 2020|dead-url=20 April 2020|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-india-women-military-idUSKBN20B1X4|title=India's top court orders equal roles for women in army|date=17 February 2020|dead-url=20 April 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/sexism-in-indian-army-top-court-ruling-shatters-glass-ceiling-for-women-officers/a-52419901|title=Sexism in Indian army: Top court ruling shatters glass ceiling for women officers {{!}} DW {{!}} 18.02.2020|work=DW.COM|language=en-GB|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/feb/17/sc-directs-centre-to-grant-permanent-commission-to-women-officers-in-army-2104553.html|title=SC directs Centre to grant permanent commission to women army officers in landmark verdict ending gender bias|work=The New Indian Express|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=SC directs permanent commission to women officers in armed forces|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/sc-directs-permanent-commission-to-women-officers-in-armed-forces/videoshow/74170629.cms|date=17 February 2020|access-date=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/defence/women-to-get-permanent-commission-in-indian-army-heres-everything-about-the-scs-historic-judgement/1870295/|title=Women to get permanent commission in Indian Army! Here's everything about the SC's historic judgement|date=17 February 2020|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/theprint-essential/women-arent-adjuncts-what-sc-said-while-granting-permanent-commission-to-women-in-army/366907/|title='Women aren't adjuncts' — what SC said while granting permanent commission to women in Army|date=17 February 2020|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/women-in-indian-army-supreme-court-verdict-6274777/|title=In her own right|date=19 February 2020|work=[[The Indian Express]]|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; ২৩খনতকৈও অধিক দেশৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু ন্যায়াধীশসকলে অংশগ্ৰহণ কৰা ‘ন্যায়পালিকা আৰু পৰিৱৰ্তিত বিশ্ব’ বিষয়ক ভাৰতে আয়োজন কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক সন্মিলনত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে এই ৰায়দানক আদৰণি জনায় আৰু ইয়াৰ “প্ৰগতিশীল সামাজিক পৰিৱৰ্তন”ৰ বাবে প্ৰশংসা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://164.100.117.97/WriteReadData/userfiles/International%20Judicial%20Conference23022019.pdf|title=Speech of the President at the IJC 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

২০২১ চনত ববিতা পুনিয়াৰ সুবিধা লাভ কৰা মহিলাসকলে দাবী কৰিছিল যে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে স্থায়ী আয়োগৰ বাবে তেওঁলোকৰ পলমকৈ কৰা মূল্যায়নৰ বাবে মুখৰ স্নায়ুৰ মানদণ্ড প্ৰয়োগ কৰিছিল, ২৫–৩০ বছৰ বয়সত পুৰুষৰ বাবে প্ৰযোজ্য হোৱা চিকিৎসা মানদণ্ডৰ ওপৰত। এই মহিলাসকলক সকাহ প্ৰদান কৰাৰ সময়ত তেওঁ বৈষম্যৰ দাবীসমূহৰ মূল্যায়ন আৰু প্ৰতিকাৰৰ গাঁথনি গঠনৰ বাবে প্ৰাসংগিক কাঠামো হিচাপে ব্যৱস্থাগত বৈষম্য আৰু পৰোক্ষ বৈষম্যৰ মতবাদৰ বিষয়ে বিশদভাৱে কয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/20645/20645_2020_35_1501_27144_Judgement_25-Mar-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210325133032/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/20645/20645_2020_35_1501_27144_Judgement_25-Mar-2021.pdf|archivedate=25 March 2021}}&lt;/ref&gt; তেওঁ লগতে কয়,

&quot;পৰোক্ষ বৈষম্য কোনো ব্যৱস্থা, প্ৰথা বা কোনো মাপকাঠীৰ অন্তৰ্নিহিত প্ৰভাৱ বিবেচনা নকৰাৰ ফলত মুখৰ নিৰপেক্ষ মাপকাঠীৰ দ্বাৰা হয়..... . . প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষ বৈষম্যৰ সঁজুলিৰ ওপৰত একচেটিয়া নিৰ্ভৰশীলতায়ো বৈষম্যৰ একাধিক অক্ষৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আৰ্হিৰ ফলপ্ৰসূ হিচাপ দিব নোৱাৰে। সেয়েহে, বৈষম্যৰ এক প্ৰণালীবদ্ধ দৃষ্টিভংগী, বৈষিক অসুবিধাসমূহক এক নিৰন্তৰতা হিচাপে গ্ৰহণ কৰি, কেৱল অশুভ কাৰ্যৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ কাৰ্যহীন কাৰ্যৰ বাবেও দায়ী হ'ব। সংগঠন বা অন্যৰ ৰূপত থকা গাঁথনিসমূহ তেওঁলোকে সৃষ্টি কৰা দৈনন্দিন বাৰ্তালাপ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলোৱা প্ৰণালী বা সংস্কৃতিৰ বাবে পৰীক্ষা কৰা হ'ব।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/20645/20645_2020_35_1501_27144_Judgement_25-Mar-2021.pdf|pages=51 and 72|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210325133032/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/20645/20645_2020_35_1501_27144_Judgement_25-Mar-2021.pdf|archivedate=25 March 2021}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১৪ আৰু ১৫-১ অনুচ্ছেদত ভাৰতীয় আইনৰ দৃষ্টিভংগী বিস্তাৰ কৰাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু পণ্ডিতসকলে এই ৰায়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=India's Supreme Court Quotes Sciences Po Professor on Systemic Discrimination|url=https://www.sciencespo.fr/programme-presage/en/news/indias-supreme-court-quotes-sciences-po-professor-systemic-discrimination.html|work=SciencesPo, Programme de Recherche et d'Enseignement des Savoirs sur le Genre|date=2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614072253/https://www.sciencespo.fr/programme-presage/en/news/indias-supreme-court-quotes-sciences-po-professor-systemic-discrimination.html|archivedate=14 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Work by Hugh Collins and Tarun Khaitan cited by Indian Supreme Court|date=12 April 2021|work=University of Oxford, Faculty of Law|url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2021-04-12-work-hugh-collins-and-tarun-khaitan-cited-indian-supreme-court|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417052547/https://www.law.ox.ac.uk/news/2021-04-12-work-hugh-collins-and-tarun-khaitan-cited-indian-supreme-court|archivedate=17 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianexpress-28Sep18&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/judiciary/superficial-equality-discriminatory-sc-on-army-criteria-for-permanent-commission-to-women/628699/|date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thewire.in/law/army-permanent-commission-supreme-court-fitness-criteria-sexist|date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lt. Col. Nitisha vs Union of India: The Supreme Court Recognises Indirect Discrimination|date=26 March 2021|work=Indian Constitutional Law and Philosophy|first=Gautam|last=Bhatia|authorlink=Gautam Bhatia (lawyer)|url=https://indconlawphil.wordpress.com/tag/indirect-discrimination/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170215144456/https://indconlawphil.wordpress.com/tag/indirect-discrimination/|archivedate=15 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 April 2021|url=https://www.scobserver.in/beyond-the-court/j-chandrachud-recognises-indirect-discrimination-strikes-down-army-s-gender-discriminatory-promotion-practices}}&lt;/ref&gt;

===== নৌসেনা =====

ববিতা পুনিয়াৰ কিছু সময়ৰ পিছতে তেওঁ ৰায়দানৰ লেখক, ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া বনাম এল.ডি. চি ডি আৰ. এনি নাগাৰাজা গোচৰ, য’ত আদালতে ভাৰতীয় নৌসেনাৰ মহিলা নাৱিকসকলকো একেধৰণৰ সকাহ দিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2015/35837/35837_2015_3_1502_21539_Judgement_17-Mar-2020.pdf|title=Annie Nagaraja Judgment}}&lt;/ref&gt; আদালতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দাখিল কৰা কথা উল্লেখ কৰে যে &quot;মহিলা বিষয়াৰ বাবে কিছুমান পথ যেনে সাগৰীয় পালতোলাৰ কৰ্তব্যৰ অনুপযোগী কাৰণ ঘাটিলৈ উভতি অহাৰ কোনো ব্যৱস্থা নাই&quot; আৰু &quot;আজিৰ নৌসেনাৰ জাহাজসমূহৰ গঠন নাই আৰু ইয়াৰ বাবে আন্তঃগাঁথনিও নাই আৰু এই দাখিলসমূহক &quot;ভ্ৰম আৰু কোনো ভেটিবিহীন&quot; বুলি নাকচ কৰে।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; এই ৰায়দানে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত একেধৰণৰ মনোযোগ লাভ কৰিছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ বিষয়ে বহুলভাৱে প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2490469&amp;CategoryId=12395|date=17 March 2020|dead-url=20 April 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/after-army-supreme-court-grants-permanent-commission-to-women-officers-in-navy/articleshow/74667440.cms?from=mdr|date=17 March 2020|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/india/women-sail-with-same-efficiency-sc-says-yes-to-permanent-commission-for-women-in-navy/382258/|date=17 March 2020|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/sc-grants-permanent-commission-to-women-in-indian-navy-11584423945637.html|date=17 March 2020|language=en|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/after-army-supreme-court-grants-permanent-commission-to-women-officers-in-navy/articleshow/74667440.cms|date=17 March 2020|dead-url=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hwnews.in/uncategorized/after-army-way-for-permanent-commission-to-women-in-navy-cleared-by-sc/127932|title=After Army, Way For Permanent Commission To Women In Navy Cleared by SC|date=19 March 2020|work=HW English|language=en-US|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/defence/boost-for-women-in-indian-navy-supreme-court-allows-permanent-commission-details/1900480/|title=Boost for women in Indian Navy! Supreme Court allows permanent commission; details|date=17 March 2020|work=The Financial Express|language=en-US|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/mar/17/first-army-now-navy-supreme-court-nods-yes-to-permanent-commission-for-women--2117769.html|title=First Army, now Navy: Supreme Court nods yes to permanent commission for women|work=The New Indian Express|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/india/sail-efficiently-males-sc-grants-permanent-commission-women-officers-navy-1502866895.html|title='Can sail as efficiently as males': SC grants permanent commission to women officers in Navy|date=17 March 2020|work=The Statesman|language=en-US|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/women-equal-to-men-sc-grants-women-permanent-commission-in-navy/1771246|title=''Women equal to men'': SC grants women permanent commission in Navy|work=[[Outlook (Indian magazine)]]|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;

==== কৰ্মক্ষেত্ৰত যৌন নিৰ্যাতন ====
শেহতীয়াকৈ তেওঁ এটা ৰায়দান লিখিছিল যিয়ে কৰ্মক্ষেত্ৰত যৌন নিৰ্যাতনে ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত নিশ্চিত কৰা মহিলাৰ মৌলিক অধিকাৰ খৰ্ব কৰে বুলি দৃঢ়তাৰে কয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sexual-harassment-at-workplace-is-affront-to-rights-of-woman-sc/1757982|title=Sexual harassment at workplace is affront to rights of woman: SC|work=[[Outlook (Indian magazine)]]|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; পঞ্জাৱ এণ্ড সিন্ধ বেংকৰ এগৰাকী জ্যেষ্ঠ বিষয়াই অনিয়ম আৰু দুৰ্নীতিৰ অভিযোগ দিয়াৰ বাবেই ইন্দোৰৰ পৰা জবলপুৰলৈ বদলি কৰা অভিযোগৰ ভিত্তিত এই ৰায়দান দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/sexual-harassment-affront-to-rights-of-woman-employee-supreme-court-812784.html|title=Sexual harassment affront to rights of woman employee: Supreme Court|date=11 March 2020|work=[[Deccan Herald]]|language=en|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt; মুখ্য পৰিচালক তথা স্কেল IV বিষয়া মহিলাগৰাকীয়ে কয় যে তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ বিষয়াইও তেওঁক যৌন নিৰ্যাতন চলোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;কৰ্মক্ষেত্ৰত যৌন নিৰ্যাতন হৈছে ১৪ আৰু ১৫ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত এগৰাকী মহিলাৰ সমতাৰ মৌলিক অধিকাৰ আৰু সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত মৰ্যাদাৰে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰৰ লগতে যিকোনো বৃত্তি চলোৱা বা যিকোনো বৃত্তি চলোৱাৰ অধিকাৰৰ অপমান, বাণিজ্য বা ব্যৱসায়...উত্তৰদাতা (মহিলা বিষয়া) যে বলি হৈছে তাত কোনো ধৰণৰ সন্দেহ থাকিব নোৱাৰে। কৰ্মক্ষেত্ৰত অন্যায় ব্যৱহাৰৰ ফলত ক্ষুব্ধ মহিলাৰ মৰ্যাদাক তললৈ নমাই আনিবলৈ গ্ৰহণ কৰা বিলাহী আৰু লাঠি নীতিৰ লক্ষণ। আইনে ইয়াক মুখামুখি কৰিব নোৱাৰে। বদলিৰ আদেশটো আছিল অন্যায় ব্যৱহাৰৰ কাৰ্য্য আৰু ইয়াক বেয়া উদ্দেশ্য থকা লোকৰ দ্বাৰা বিকৃত কৰা হৈছে।&lt;/blockquote&gt;তেওঁ বেংকক মহিলা কৰ্মচাৰীগৰাকীক ইন্দোৰ শাখালৈ ঘূৰাই পঠিয়াবলৈ নিৰ্দেশ দি কয় যে ইন্দোৰ শাখাত এবছৰৰ কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছতহে বেংকে আন যিকোনো আদেশ গৃহীত কৰিব পাৰিব।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/955827/sexual-harassment-at-workplace-violates-womens-fundamental-rights-supreme-court|title=Sexual harassment at workplace violates women's fundamental rights: Supreme Court|last=Scroll Staff|work=[[Scroll.in]]|language=en|date=11 March 2020|accessdate=20 April 2020}}&lt;/ref&gt;

==== আন্তঃবিভাজন হিংসা ====
২০২১ চনৰ ২৭ এপ্ৰিলত তেওঁ এটা ৰায়দান লিখিছিল য’ত ধৰ্ষণৰ অপৰাধৰ বাবে অভিযুক্তক শাস্তি প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত জাতি আৰু মহিলাগৰাকীৰ অক্ষমতাক প্ৰাসংগিক কাৰক হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/5024/5024_2020_35_1501_27785_Judgement_27-Apr-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210504160429/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/5024/5024_2020_35_1501_27785_Judgement_27-Apr-2021.pdf|archivedate=4 May 2021}}&lt;/ref&gt; ৰায়দানত আৰু কোৱা হৈছে যে SC &amp; ST Act, 1989 ৰ সঁচা পঠন কৰিলে দেখা যায় যে যেতিয়ালৈকে জাতিগত পৰিচয় অপৰাধৰ সংঘটনৰ অন্যতম ভিত্তি হ’ব তেতিয়ালৈকে ই অপৰাধমূলক অপৰাধৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হ’ব।&lt;ref&gt;{{Cite news|date=27 April 2021|title='Caste that is difficult to cast away:' Supreme Court rules on scope of Section 3(2)(v) of SC/ST Act; intersectional gender violence|url=https://www.barandbench.com/news/litigation/supreme-court-rules-on-scope-of-unamended-section-32v-of-scst-act}}&lt;/ref&gt; এইটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হস্তক্ষেপ আছিল কিয়নো পূৰ্বৰ কিছুমান উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ গোচৰত কোৱা হৈছিল যে অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতি আইন কেৱল আকৰ্ষিত হ’ব যদিহে অপৰাধটো কেৱল এই ভিত্তিত সংঘটিত হয় যে ভুক্তভোগীজন অনুসূচিত জাতি বা অনুসূচিত জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=To Sustain Conviction U/S 3(2)(V) SC-ST Act, Offence Must Be Committed Against Person On The Ground That Such Person Is A Member Of SC-ST: SC|date=28 August 2019|url=https://lawstreet.co/judiciary/offence-must-be-committed-against-person-on-the-ground?nonamp=1/|work=Law Street Journal}}&lt;/ref&gt;

চন্দ্ৰচূডে লিংগ হিংসা কেনেকৈ বিভিন্ন অত্যাচাৰৰ সমন্বয়ৰ ফল হ’ব পাৰে সেই বিষয়ে পৰীক্ষা কৰিবলৈ আন্তঃবিভাজন বিশ্লেষণ কৰি লক্ষ্য কৰিছিল যে, &quot;যেতিয়া এগৰাকী নাৰীৰ পৰিচয় অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে তেওঁৰ জাতি, শ্ৰেণী, ধৰ্ম, অক্ষমতা আৰু যৌন অভিমুখৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠে, আনৰ সৈতে জড়িত হ’লে তাই দুটা বা তাতকৈ অধিক কাৰণত হিংসা আৰু বৈষম্যৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। হিজড়া-মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ বিষমযৌন লিংগ পৰিচয়ৰ বাবে হিংসাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। এনে পৰিস্থিতিত এগৰাকী অন্ধ অনুসূচিত জাতিৰ মহিলাৰ বাবে অধীনস্থতাৰ এক নিৰ্দিষ্ট অভিজ্ঞতা উৎপন্ন কৰিবলৈ অত্যাচাৰৰ একাধিক উৎসে কেনেকৈ ক্ৰমবৰ্ধমানভাৱে কাম কৰে সেইটো মূল্যায়ন কৰিবলৈ এটা আন্তঃবিভাজনীয় লেন্স ব্যৱহাৰ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=A blind Scheduled Caste woman raped! Supreme Court explains intersectional oppression and how it needs to be addressed|work=SCC Online|date=29 April 2021|first1=Prachi|last1=Bhardwaj|url=https://www.scconline.com/blog/post/2021/04/29/a-blind-scheduled-caste-woman-raped-supreme-court-explains-intersectional-oppression-and-how-it-needs-to-be-addressed/}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ আৰু অধিক সমালোচনা কৰে যে একক অক্ষৰ আইনসমূহে একক উৎসৰ বাবেই অত্যাচাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, সেয়া জাতি, লিংগ বা অক্ষমতা হওক, লক্ষ্য কৰে যে ইয়াৰ দ্বাৰা একাধিক অত্যাচাৰৰ বাবে ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা এই বহল গোটসমূহৰ ভিতৰৰ সংখ্যালঘুসকলৰ অভিজ্ঞতাক অদৃশ্য কৰি তোলা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CLPR Blog|url=https://clpr.org.in/blog/intersectionality-matters-the-supreme-court-judgment-in-patan-jamal-vali-v-state-of-andhra-pradesh/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515073021/https://clpr.org.in/blog/intersectionality-matters-the-supreme-court-judgment-in-patan-jamal-vali-v-state-of-andhra-pradesh/|archivedate=15 May 2021}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ এইটোও উল্লেখ কৰে যে এনে আইনসমূহে বিভিন্ন প্ৰান্তীয় পৰিচয়ৰ সংযোগস্থলত থকা ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত অবাস্তৱ প্ৰমাণৰ বোজা জাপি দিয়ে কাৰণ &quot;এটা নিৰ্দিষ্ট ভিত্তিত বিচ্ছিন্ন বৈষম্য বা হিংসাৰ প্ৰমাণ অনুপস্থিত বা প্ৰমাণ কৰাটো কঠিন হ'ব পাৰে।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement (para 14)|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/5024/5024_2020_35_1501_27785_Judgement_27-Apr-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210504160429/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/5024/5024_2020_35_1501_27785_Judgement_27-Apr-2021.pdf|archivedate=4 May 2021}}&lt;/ref&gt; তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ২০১৫ চনৰ অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জাতি আইনখনৰ সংশোধনীত জাতি পৰিচয়ৰ ভিত্তিত অপৰাধ সংঘটিত হোৱা বুলি প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰমাণৰ প্ৰয়োজনীয়তাক এনে এটা মানদণ্ডলৈ সলনি কৰা হৈছিল য’ত জাতি পৰিচয়ৰ জ্ঞান দোষী সাব্যস্ত কৰিবলৈ যথেষ্ট আছিল, সেয়া আছিল ক ইতিবাচক বিকাশ আৰু জাতিগত হিংসাৰ আন্তঃবিভাজন বিশ্লেষণ সক্ষম কৰি তুলিলে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement (para 60)|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/5024/5024_2020_35_1501_27785_Judgement_27-Apr-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210504160429/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/5024/5024_2020_35_1501_27785_Judgement_27-Apr-2021.pdf|archivedate=4 May 2021}}&lt;/ref&gt;

এই ৰায়ৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আছিল আদালতৰ দৃঢ়তাৰে যে এজন অক্ষম সাক্ষীৰ সাক্ষ্যক তেওঁলোকৰ সক্ষম সমকক্ষৰ তুলনাত দুৰ্বল বা নিম্ন বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। চন্দ্ৰচূডে অপৰাধমূলক ন্যায় ব্যৱস্থাক অধিক অক্ষম কৰি তোলাৰ বাবে কিছুমান নিৰ্দেশনাও জাৰি কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=&quot;Testimony of disabled prosecutrix cannot be considered inferior:&quot; Supreme Court lays down guidelines to make justice system disabled-friendly|date=27 April 2021|first1=Debayan|last1=Roy|url=https://www.barandbench.com/news/litigation/testimony-disabled-prosecutrix-not-inferior-supreme-court-guidelines-justice-system-disabled-friendly|work=Bar and Bench}}&lt;/ref&gt;

=== পৰিৱেশ ===
পৰিৱেশ আইনৰ ক্ষেত্ৰত চন্দ্ৰচূডৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য মতামত&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/opinion/in-perspective/failed-by-ngt-saved-by-sc-731335.html|title=Failed by NGT, saved by SC|date=29 April 2019|work=[[Deccan Herald]]|language=en|access-date=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/goa-activists-opposition-welcome-sc-order-on-airport-119032901261_1.html|title=Goa activists, Opposition welcome SC order on airport|date=29 March 2019|work=Business Standard India|access-date=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.civilsocietyonline.com/environment/rainbow-warriors-in-goa-get-new-airport-eia-annulled/|title=Rainbow Warriors in Goa get new airport EIA annulled|work=Civil Society Magazine|date=30 May 2019|first1=Derek|last1=Almeida|access-date=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; হ’ল হনুমান লক্ষ্মণ আৰোস্কাৰ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত তেওঁৰ ৰায়।&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2018/43379/43379_2018_Judgement_29-Mar-2019.pdf|title=Mopa, Goa judgment}}&lt;/ref&gt; গোৱাৰ মোপাৰ প্ৰস্তাৱিত গ্ৰীণফিল্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ পৰিৱেশ নিষ্পত্তি প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ নিৰ্দেশৰ বিৰুদ্ধে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সন্মুখত প্ৰত্যাহ্বান দাখিল কৰা হয়। ক্লিয়াৰেন্সৰ অনুমোদনৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি আপীলকাৰীসকলে অসংখ্য বিতৰ্কৰ আহ্বান জনাইছিল, য’ত বনাঞ্চল আৰু পৰিৱেশগতভাৱে সংবেদনশীল অঞ্চলৰ বিষয়ে প্ৰকাশ নকৰাৰ লগতে ভুল মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া আৰু ভুল নমুনা সংগ্ৰহৰ বিন্দুৰ ব্যৱহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আদালতে অনুমতি প্ৰদানৰ প্ৰক্ৰিয়াত বহুতো দুৰ্বলতা লক্ষ্য কৰিছিল আৰু প্ৰকল্পৰ প্ৰচাৰকসকলে পুনৰ এক দ্ৰুত ইআইএ চলাবৰ বাবে নিৰ্দেশ দিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scconline.com/blog/post/2019/03/30/environmental-clearance-for-development-of-airport-at-mopa-goa-to-be-revisited/|title=Environmental Clearance for development of Airport at Mopa, Goa to be revisited|date=29 March 2019|language=en|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloombergquint.com/law-and-policy/sc-suspends-environmental-clearance-to-mopa-airport-asks-eac-to-revisit-decision|date=29 March 2019|title=Supreme Court Suspends Environmental Clearance Granted To Goa's Mopa Airport|language=en|dead-url=21 April 2020|access-date=10 December 2022|archivedate=31 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331164118/https://www.bqprime.com/law-and-policy/sc-suspends-environmental-clearance-to-mopa-airport-asks-eac-to-revisit-decision|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; আদালতে উল্লেখ কৰে যে নিম্নলিখিত চৰ্তসমূহত মুখ্য পৰিচালনা জাননী প্ৰয়োগ কৰাটো বাধ্যতামূলকঃ&lt;blockquote&gt;২০০৬ চনৰ জাননীখনে এক স্বতন্ত্ৰ কোড প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে পৰিৱেশৰ সুৰক্ষাৰ সৈতে উন্নয়ন এজেণ্ডাৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰখা। আবেদনকাৰীয়ে ২০০৬ চনৰ জাননী অনুসৰি ইচিৰ দাবী কৰিব নোৱাৰে, জাননীখনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্তসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। জাননীখনৰ চৰ্তসমূহত কঠোৰ মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে যিবোৰ প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পৰ বাবে ইচি বিচৰা আবেদনকাৰীয়ে পালন কৰিব লাগিব। পৰিৱেশ সমন্বয় স্থাপনৰ বোজা প্ৰকল্পৰ প্ৰচাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যি প্ৰকল্পৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থা পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ বিচাৰে... পৰিৱেশৰ সৈতে কোনো খেল হ'ব নোৱাৰে: 'মোৰ মূৰ জয়, আপুনি হেৰুৱাবলগীয়া' পদ্ধতিটো সহজেই গ্ৰহণযোগ্য নহয়; যদি আমি আইন নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত পৰিৱেশ প্ৰশাসন ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ তেন্তে গ্ৰহণযোগ্য নহয়।&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;এই ৰায়ত পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ আধাৰ হিচাপে 'পৰিবেশ নিয়ন্ত্ৰণ আইনৰ' ধাৰণাটো ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;livemint.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/goa-turbulence-throws-light-on-mega-projects-1556208292034.html|title=Goa turbulence throws light on mega projects|date=25 April 2019|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পৰিৱেশ কাৰ্যসূচীয়েও এই সিদ্ধান্তক আদৰণি জনাইছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iamrenew.com/environment/un-lauds-sc-decision-to-suspend-construction-of-controversial-goa-airport/|title=UN Lauds SC Decision To Suspend Construction of Goa Airport|date=2 April 2019|work=Renewable Energy and Environmental Sustainability in India|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; 'Environmental Rule of Law' নামেৰে এটা পৃথক শাখাত, আদালতে পৰিৱেশ আইনৰ ওপৰত বিস্তৃত সাহিত্যৰ পৰা আঁতৰি গ'ল, য'ত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদত পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু জীৱন অধিকাৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ কাম অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/TimesOfIndia/shared/ShowArticle.aspx?doc=TOIM/2019/03/31&amp;entity=Ar00907&amp;sk=8A6A3A2D&amp;mode=text#|title=SC quotes 'environmental rule of law', stalls Goa's Mopa airport -|date=31 March 2019|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;livemint.com&quot; /&gt;

বেংগালুৰু ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি বনাম মিষ্টাৰ সুধাকৰ হেগড়েৰ গোচৰত তেওঁ আপীলকাৰীক পৰিৱেশগত অনুমতি প্ৰদানৰ প্ৰক্ৰিয়াত থকা বহুতো অভাৱৰ ফলস্বৰূপে দ্ৰুত ইআইএ চলাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/8100/8100_2019_3_1503_21539_Judgement_17-Mar-2020.pdf|title=BDA judgment}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/state/get-fresh-environmental-impact-study-for-prr-supreme-court-to-karnataka-govt-814825.html|title=Get fresh environmental impact study for PRR: Supreme Court to Karnataka govt|date=18 March 2020|work=[[Deccan Herald]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; আদালতে টুম্কুৰ পথ আৰু হোছুৰ পথ সংযোগ কৰা প্ৰকল্পটোৰ বাবে ডাইভাৰ্ট কৰিবলগীয়া বনাঞ্চলৰ ভূমিৰ অস্তিত্ব প্ৰকাশ কৰাত “পেটেণ্ট বৈপৰীত্য” লক্ষ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/mar/18/apex-court-raps-bda-over-prr-seeks-new-eco-study-2118183.html|title=Apex court raps BDA over PRR, seeks new eco-study|work=The New Indian Express|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/city/top-bengaluru-stories/take-fresh-environmental-clearance-for-8-lane-project-in-bengaluru-sc-to-bda-814629.html|title=Take fresh environmental clearance for 8-lane project in Bengaluru: SC to BDA|date=17 March 2020|work=[[Deccan Herald]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; 'Courts and the Environment' নামৰ এটা শাখাত তেওঁ নিম্নলিখিত ধৰণে পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাবে এক বিস্তৃত ভিত্তিক দৃষ্টিভংগীৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰেঃ&lt;blockquote&gt;পৰিৱেশৰ সুৰক্ষা কেৱল আদালতৰ সক্ৰিয় ভূমিকাৰ ওপৰত নহয়, বৰঞ্চ শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠানিক ফ্ৰেমৱৰ্কৰ ওপৰত আধাৰিত, য'ত প্ৰতিজন অংশীদাৰ বহনক্ষম বিকাশ নিশ্চিত কৰিবলৈ নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰে। আইন-শৃংখলা অনুসৰণ কৰা পৰিৱেশ প্ৰশাসনৰ ফ্ৰেমৱৰ্কত এক কাৰ্যকৰী, দায়বদ্ধ আৰু স্বচ্ছ প্ৰতিষ্ঠান থকা ব্যৱস্থা প্ৰয়োজন। সমানে গুৰুত্বপূৰ্ণ হ'ল প্ৰতিক্ৰিয়াশীল, অন্তৰ্ভুক্ত, অংশগ্ৰহণকাৰী আৰু প্ৰতিনিধিত্বমূলক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ। পৰিৱেশৰ শাসন আইন-শৃংখলাৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু আমাৰ সংবিধানৰ মূল্যবোধৰ পৰা উদ্ভৱ হয়। য'ত পৰিৱেশৰ স্বাস্থ্য সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদত সাংবিধানিকভাৱে স্বীকৃত মূল্য হিচাপে জীৱন ৰখাৰ বাবে চাবি-কাঠি, পৰিৱেশৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সঠিক গাঁথনিসমূহে স্বতন্ত্ৰ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু সংবিধানৰ ১৪ নং অনু অনুচ্ছেদৰ অধীনত ন্যায়িক ব্যৱহাৰৰ নিশ্চিত কৰ্তব্যত প্ৰদিত হয়।&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;চন্দ্ৰচূডে আলেম্বিক ফাৰ্মাচিউটিকেল্ছ লিমিটেডৰ বনাম ৰোহিত প্ৰজাপতিত ''প্ৰাক্তন'' পোষ্ট-ফেক্টো'ল পৰিৱেশগত খালীতা সম্পৰ্কে এটা ৰায়ো প্ৰস্তুত কৰিছে।&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2016/2562/2562_2016_0_1501_21582_Judgement_01-Apr-2020.pdf|title=Alembic Judgment}}&lt;/ref&gt; পূৰ্বৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে ২০০২ চনত এখন প্ৰশাসনিক চক্ৰান্তমূলক বিজ্ঞপ্তি জাৰি কৰিছিল য’ত ১৯৯৪ চনৰ বাধ্যতামূলক ইআইএ অধিসূচনা মানি চলাত ব্যৰ্থ হোৱা উদ্যোগসমূহক পৰৱৰ্তী সময়ত ক্লিয়াৰেন্স প্ৰদান কৰাৰ কথা কল্পনা কৰিছিল। গুজৰাটত অৱস্থিত ড্ৰাগছ আৰু ফাৰ্মাচিউটিকেল কোম্পানীসমূহৰ এটা গোটক প্ৰদান কৰা প্ৰাক্তন পোষ্ট-ফেক্টিক অনুমতি প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছিল। চন্দ্ৰচূডে ২০০২ চনৰ প্ৰশাসনিক চাৰ্জটো বাদ দি উল্লেখ কৰে যে পূৰ্বৰ পোষ্ট ফেক্ট' ইচিৰ ধাৰণাটো পৰিৱেশীয় আইনৰ মৌলিক নীতিৰ পৰা হ্ৰাস কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে পূৰ্বৰ post facto ECsৰ অনুদান সাৱধানতা আৰু বহনক্ষম বিকাশৰ মূল নীতিৰ বিপৰীতে আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/sc-penalises-three-pharma-cos-asks-to-pay-fine-of-rs-10-cr-each-820450.html|title=SC penalises three pharma cos, asks to pay fine of Rs 10 Cr each|date=2 April 2020|work=[[Deccan Herald]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূডে উল্লেখ কৰে যে এই সকলো উদ্যোগে গুৰুত্বপূৰ্ণ আন্তঃগাঁথনি বিনিয়োগ কৰিছে। এই পৰিপ্ৰেক্ষিতত, তেওঁ পৰিৱেশ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ উদ্দেশ্যৰে প্ৰতিজনে ১০ কোটি টকাৰ জৰিমনা জাৰি কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://lawstreet.co/judiciary/industries-causing-pollution-asked-to-pay-compensation?refuid=ODAzM3w1MC42My4xNjAuMjE3fHNvb2xlZ2FsLmNvbQ==|date=6 April 2020|language=en|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livelaw.in/environment/ex-post-facto-environmental-clearance-unsustainable-in-law-sc-154678|title='Ex Post Facto' Environmental Clearance Unsustainable In Law : SC [Read Judgment]|date=2 April 2020|work=Live Law.in|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;ৰাজহুৱা শুনানি, স্ক্ৰীণিং, স্কোপিং আৰু মূল্যায়ন আদি প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা অংশ যিয়ে নিশ্চিত কৰে যে ঔদ্যোগিক কাৰ্যকলাপৰ সম্ভাৱ্য প্ৰভাৱ বা বৰ্তমানৰ ঔদ্যোগীয় কাৰ্যকলাপ সম্প্ৰসাৰণ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ গণনাত বিবেচনা কৰা হয়। প্ৰাক্তন পোষ্ট-ফেক্টো'ৰ অনুমতি দিয়াটোৱে ECৰ অনুদান অবিহনে ঔদ্যোগিক কাৰ্যকলাপৰ কাম-কাজক সমৰ্থন কৰিব। যদি EC'ৰ অনুপস্থিতিত, পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা কোনো পৰিস্থিতি নাথাকিব। তদুপৰি, যদি EC অৱশেষত প্ৰত্যাখ্যান কৰা হয়, তেন্তে পৰিৱেশত অপ্ৰীতিকৰ ক্ষতি হ'লহেঁতেন। এই বিষয়টোৰ দুয়োটা দৃষ্টিকোণেৰে, পৰিৱেশ আইন এ ex post facto clearance ধাৰণাটো সমৰ্থন কৰিব নোৱাৰে। ই সাৱধানতা আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিপৰীতে হ'ব।&lt;ref name=&quot;:9&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

শেহতীয়াকৈ হিমাচল প্ৰদেশৰ বাছ ষ্টেণ্ড মেনেজমেণ্ট এণ্ড ডেভলপমেণ্ট অথৰিটি বনাম চেণ্ট্ৰেল এম্প'ৰ্টেড কমিটী, চন্দ্ৰচূডে হিমাচল প্ৰদেশৰ মেক্লে'ওড গঞ্জৰ বাছ ষ্টেণ্ড কমপ্লেক্সত থকা এখন হোটেল-কুম-ৰেষ্টুৰেণ্ট গাঁথনি ভাঙি পেলোৱাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে, যিটো বিভিন্ন পৰিৱেশ আইন অনুসৰি প্ৰদান কৰা অনুমতি উলংঘা কৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Entirely Illegal Construction': Supreme Court Directs Demolition Of A Hotel-cum-Restaurant Built In Forest Land In Himachal Pradesh|date=12 January 2021|url=https://www.livelaw.in/top-stories/forest-land-hotel-restaurant-ngt-demolition-supreme-court-168305}}&lt;/ref&gt; এই গাঁথনিৰ নিৰ্মাণ প্ৰায় ১৪ বছৰ ধৰি বিতৰ্কিত আছিল, অৱশেষত এই ৰায়ৰ দ্বাৰা সমাধান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Law catches up 14 years on, SC orders demolition of illegal Mcleodganj hotel|work=[[The Indian Express]]|date=13 January 2021|access-date=27 June 2021|url=https://indianexpress.com/article/india/law-catches-up-14-years-on-sc-orders-demolition-of-illegal-mcleodganj-hotel-7144032|first1=Jay|last1=Mazoomdaar}}&lt;/ref&gt; হনুমান লক্ষ্মণ আৰোস্কাৰ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰা পৰিৱেশ আইন শাসনৰ ধাৰণাটোৰ ওপৰত বিকশিত হৈ তেওঁ আলোচনা কৰে যে প্ৰকৃত ক্ষতিপূৰণ নিশ্চিত কৰিবলৈ বৈজ্ঞানিক তথ্যৰ সুবিধাৰ অভাৱত প্ৰকৃত ৰূপায়ণ কেনেদৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। কিন্তু তেওঁ কয়,

&quot;পৰিৱেশ আইনৰ শাসনে আমাক বিচাৰক হিচাপে অভিলেখৰ পৰা ওলাই অহা জ্ঞানক একত্ৰিত কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে, যদিও কেতিয়াবা সীমিত হ'ব পাৰে, পৰিৱেশ আইন উলংঘাৰ প্ৰতি কঠোৰ আৰু নিৰ্ণায়কভাৱে সঁহাৰি জনাবলৈ। পৰিৱেশ আইন উলংঘাৰ ধৰণ বা ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰভাৱৰ সম্পূৰ্ণ বিৱৰণ লাভ নকৰাৰ বাবে আমি নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰিব নোৱাৰো। বৰঞ্চ, আমি বাস কৰা অসম্পূৰ্ণ পৃথিৱীখনক স্বীকাৰ কৰি কাঠামোটোৱে পৰিৱেশ আইন উলংঘাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ এক ৰোডমেপ প্ৰদান কৰে, সত্ত্বেও পৰিণতিৰ স্পষ্ট প্ৰমাণৰ অনুপস্থিতি।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement: HP Bus Stand Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2016/17333/17333_2016_36_1501_25447_Judgement_12-Jan-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112100518/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2016/17333/17333_2016_36_1501_25447_Judgement_12-Jan-2021.pdf|archivedate=12 January 2021}}&lt;/ref&gt;

=== শ্ৰম ===
মহামাৰীৰ পিছত চন্দ্ৰচূড ন্যায়িকভাৱে গজৰাট ৰাজ্যৰ অ'পাৰ টাইম মজুৰি, কামৰ সময়, কামৰ ঘণ্টা আৰু অন্যান্য শ্ৰমিক সুৰক্ষাৰ কিছু ব্যৱস্থা স্থগিত ৰখাৰ সিদ্ধান্তৰ পৰ্যালোচনা কৰে, য'ত ১৯৪৮ চনৰ ফেক্টৰী আইনৰ ৫ নং অনুচ্ছেদক 'এটা জৰুৰীকালীন অৱস্থা' বুলি অভিহিত কৰে। অনুচ্ছেদ ৫ৰ বিস্তাৰ কঠোৰভাৱে ব্যাখ্যা কৰি, য'ত কেৱল 'জনসাধাৰণ জৰুৰীকালীন অৱস্থাই ৰাজ্যখনৰ সুৰক্ষাৰ ওপৰত ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিলে'ত, চন্দ্ৰচূডে &quot;ফেক্টৰী আইন, ১৯৪৮ৰ কঠোৰভাৱে লাভ কৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা আৰু সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক গণতন্ত্ৰৰ সাংবিধানিক প্ৰতিশ্ৰুতি কাগজ-টিগাৰলৈ&quot;ৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্ক কৰি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement (Page 37)|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/11439/11439_2020_34_1501_24245_Judgement_01-Oct-2020.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007124619/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/11439/11439_2020_34_1501_24245_Judgement_01-Oct-2020.pdf|archivedate=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

শ্ৰমিক আইনৰ ওপৰত অৱদান আৰু ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশনা নীতিৰ অনুবাদৰ উপৰিও, এই বিচাৰক সমালোচকীয়ভাৱে কাৰ্যকৰী কাৰ্যকলাপৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল, যিটো ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ব্যাপক স্বাধীনতা দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=By elevating labour rights to human rights, the SC opens a door|first1=Gautam|last1=Bhatia|date=5 October 2020|work=[[Hindustan Times]]|url=https://www.hindustantimes.com/columns/by-elevating-labour-rights-to-human-rights-the-sc-opens-a-door-writes-gautam-bhatia/story-owY0suGfPjRNyebfPLdcWP.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RGNUL Student Research Review|url=http://rsrr.in/2020/12/31/gujarat-mazdoor-sabha-v-the-state-of-gujarat/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210102113937/http://rsrr.in/2020/12/31/gujarat-mazdoor-sabha-v-the-state-of-gujarat/|archivedate=2 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Constitutional Law &amp; Philosophy|url=https://indconlawphil.wordpress.com/2020/10/01/coronavirus-and-the-constitution-xxxvii-the-pandemic-labour-rights-and-the-supreme-courts-judgment-in-gujarat-mazdoor-sabha/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009010555/https://indconlawphil.wordpress.com/2020/10/01/coronavirus-and-the-constitution-xxxvii-the-pandemic-labour-rights-and-the-supreme-courts-judgment-in-gujarat-mazdoor-sabha/|archivedate=9 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== চৰকাৰ সম্পৰ্কীয় সাংবিধানিক বিচাৰ ===

==== আদেশ ====
কৃষ্ণ কুমাৰ সিং বনাম বিহাৰ ৰাজ্যৰ গোচৰত চন্দ্ৰচূড সাতজনীয়া বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল, যিটো গোচৰ পুনৰ অধ্যাদেশ জাৰি কৰা সম্পৰ্কীয় আছিল।&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|url=https://scobserver-production.s3.amazonaws.com/uploads/case_document/document_upload/237/44452.pdf|title=Krishna Kumar Judgment|access-date=2022-12-10|archivedate=2021-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128012422/https://scobserver-production.s3.amazonaws.com/uploads/case_document/document_upload/237/44452.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; চিৰস্থায়ী অধিকাৰ তত্ত্ব, যাৰ মতে অধ্যাদেশৰ দ্বাৰা জমা হোৱা অধিকাৰ আৰু দায়বদ্ধতাই অধ্যাদেশৰ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছতো স্থায়ী প্ৰভাৱ পেলায় বুলি কোৱা হৈছিল, ইয়াক আইনত বেয়া বুলি ধৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;mondaq.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mondaq.com/india/constitutional-administrative-law/742420/re-promulgation-of-ordinance-is-a-fraud-on-the-constitution-analysis-in-light-of-krishna-kumar-singh-v-state-of-bihar|title=Html.Raw(Re-Promulgation Of Ordinance Is A Fraud On The Constitution – Analysis In Light Of Krishna Kumar Singh V. State Of Bihar - Government, Public Sector - India)|work=mondaq.com|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Parthasarathy&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/Rolling-back-Ordinance-Raj/article17098306.ece|date=27 January 2017|dead-url=21 April 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt; সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ ৰায়ৰ বাবে লিখা চন্দ্ৰচূডে ৰায় দিছিল যে অধ্যাদেশ বলবৎ হোৱাৰ সময়ত জমা হোৱা অধিকাৰ আৰু দায়বদ্ধতা অধ্যাদেশৰ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছতো কেৱল জনস্বাৰ্থত বা সাংবিধানিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ ভিত্তিত অস্তিত্ব ৰক্ষা কৰি থাকিব আৰু ‘অপ্ৰত্যাৱৰ্তনীয়তা’ আৰু ‘ব্যৱহাৰযোগ্যতা’। 'জনস্বাৰ্থ' কি সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ মাপকাঠী।&lt;ref name=&quot;Parthasarathy&quot; /&gt; তেওঁ লগতে কয়,&lt;blockquote&gt;সংবিধান বিচাৰপীঠে অধ্যাদেশক যোগ্য বিধায়িনী দলে প্ৰণয়ন কৰা অস্থায়ী আইনৰ সৈতে সমান কৰি ৰাখিছিল। এই দৃষ্টিভংগীয়ে, সন্মানেৰে এজন দক্ষ বিধানসভা আৰু এটা আদেশৰ মাজত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য দেখুৱাব নোৱাৰে। এক আদেশৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত স্থায়ী অধিকাৰ ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিলে এনে পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হ'ব য'ত অধিকাৰ আৰু অধিকাৰ সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপালৰ ক্ষমতাৰ অনুশীলন জীয়াই থাকিব... বিধায়িনীটোৱে হয়তো এই আদেশৰ বিষয়ে আলোচনা বা আলোচনা কৰাৰ সুযোগ নাছিল। চিৰস্থায়ী অধিকাৰ তত্ত্বই সংসদীয় নিয়ন্ত্ৰণ আৰু আধিপত্যক অৱমাননা কৰি অধ্যাদেশ জাৰি কৰাৰ ক্ষমতাক কিছু পৰিমাণে স্থায়িত্বৰ কাৰণ বুলি কয়।&lt;ref name=&quot;:10&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;তেওঁ লগতে কয় যে সংসদত আদেশ প্ৰণয়ন কৰাটো এক বাধ্যতামূলক সাংবিধানিক কৰ্তব্য যিটো অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি। কোনো অধ্যাদেশৰ ন্যায়িক পৰ্যালোচনাৰ ভিত্তি সম্প্ৰসাৰণ আৰু অধ্যাদেশ জাৰি কৰাৰ অসন্মত ব্যৱহাৰৰ পৰিসৰ সীমিত কৰাৰ বাবে এই ৰায়দান স্বীকৃতি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Chatterjee|first1=Sujoy|date=2 September 2017|title=Krishna Kumar II: laying re-promulgations to rest?|journal=Indian Law Review|volume=1|issue=3|pages=327–338|doi=10.1080/24730580.2018.1453738|issn=2473-0580}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mondaq.com&quot;/&gt;

==== ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল ====
নেশ্যনেল কেপিটেল টেৰিটৰী বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত চন্দ্ৰচূড সংবিধান বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল, য’ত দিল্লী চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে দিল্লীৰ লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰৰ ক্ষমতাৰ প্ৰকৃতিৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scobserver-production.s3.amazonaws.com/uploads/case_document/document_upload/300/Judgement-_D_Y_Chandrachud.pdf|title=NCT Judgment|access-date=2022-12-10|archivedate=2020-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201004113108/https://scobserver-production.s3.amazonaws.com/uploads/case_document/document_upload/300/Judgement-_D_Y_Chandrachud.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; সংখ্যাগৰিষ্ঠতাই একগোটভাৱে লক্ষ্য কৰে যে মুখ্যমন্ত্ৰী, লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰ নহয়, অঞ্চলটোৰ কাৰ্যকৰী মুৰব্বী আৰু লেফটেনেল গৱৰ্ণৰৰ কোনো স্বতন্ত্ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ ক্ষমতা নাই, বিৰল পৰিস্থিতিত সংবিধানৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা অনুসৰি বাদে। তেওঁ মন্ত্ৰী পৰিষদৰ সহায় আৰু পৰামৰ্শ অনুসৰণ কৰিব লাগিব, যদিহে বিষয়টো পুলিচ, ৰাজহুৱা নিয়ম আৰু মাটিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নহয়। ভাৰতীয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ২৩৯এএ-৪ অনুসৰি, লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰ, দিল্লী চৰকাৰ আৰু লেফটেনেল গৱৰ্ণৰৰ মাজত কোনো মতভেদ থাকিলে, ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ওচৰত 'বিশেষ' বিষয়সমূহ প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে। এনে পৰিস্থিতিত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সিদ্ধান্ত চূড়ান্ত হ'ব। চন্দ্ৰচূডৰ সমৰ্থিত মতামতত স্পষ্টতা আৰু অস্পষ্টতাৰ বাবে মন্তব্য কৰা হৈছিল, য'ত এটা 'বিশেষ বিষয়' হৈছে য'ত &quot;এনচিটি চৰকাৰৰ চৰকাৰে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কাৰ্যকৰী ক্ষমতা প্ৰয়োগত বাধা বা পক্ষপাত কৰিব পাৰে।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indconlawphil.wordpress.com/2018/07/04/working-a-democratic-constitution-the-supreme-courts-judgment-in-nct-of-delhi-v-union-of-india/|title=&quot;Working a Democratic Constitution&quot;: The Supreme Court's judgment in NCT of Delhi v Union of India|last=Bhatia|first=Gautam|date=4 July 2018|work=Indian Constitutional Law and Philosophy|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচচডে লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰক দিল্লী চৰকাৰৰ সহায় আৰু পৰামৰ্শ পালন কৰাৰ কৰ্তব্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু উল্লেখ কৰে যে প্ৰতিনিধিত্বমূলক শাসন আৰু কেবিনেট চৰকাৰৰ মৌলিক বৈশিষ্ট্যসমূহক সহায় কৰা ব্যাখ্যা গ্ৰহণ কৰা উচিত। তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;এনচিটি মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে সমৰ্পিত সাংবিধানিক ক্ষমতা আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক সংজ্ঞাবদ্ধ কৰি, আদালতে প্ৰতিনিধিত্বমূলক চৰকাৰক দিয়া সাংবিধানিক গুৰুত্বৰ বিষয়ে অৱগত হ'ব নোৱাৰে। প্ৰতিনিধি চৰকাৰ হৈছে গণতন্ত্ৰৰ সৈতে সংযুক্ত সংবিধানৰ এক প্ৰতীক, কিয়নো গণতান্ত্ৰিক শাসনৰ মাধ্যমত তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰাসকলৰ আকাংক্ষা পূৰণ কৰা হয়।&lt;/blockquote&gt;

==== নিৰ্বাচনৰ বাবে মজিয়া পৰীক্ষা ====
শিৱৰাজ সিং চৌহান বনাম অধ্যক্ষ, মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাত ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সুদূৰপ্ৰসাৰী পৰিণতিৰ সৈতে চন্দ্ৰচূডে ৰায়দানৰ লেখক।&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livelaw.in/pdf_upload/pdf_upload-373058.pdf}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূডে কয় যে ৰাজ্যপালৰ ক্ষমতাৰ প্ৰয়োগে বিধানসভাখনক এক চলিত অধিৱেশনৰ সময়ত এক তলৰ পৰীক্ষাৰ বাবে আহ্বান কৰাৰ ক্ষমতা &quot;সংগঠিত দায়বদ্ধতাৰ নিয়ম সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা&quot; বুলি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যৰে বৈধ। তেওঁ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে যে ৰাজ্যপালই যদি ৰাজ্যপালৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা হেৰুৱাইছে বুলি বিশ্বাস কৰাৰ &quot;আধাৰিত সামগ্ৰী&quot;ৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি এক তলৰ পৰীক্ষাৰ আদেশ দিব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে, তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৰাজ্যপালৰ ক্ষমতা নিম্নলিখিত ধৰণে নিয়ন্ত্ৰণহীন নহয়ঃ&lt;blockquote&gt;যদিহে ৰাজ্যপালৰ দ্বাৰা তলৰ পৰীক্ষাৰ বাবে নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰয়োগ আদালতৰ সন্মুখত প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়, তেন্তে ন্যায়িক পৰ্যালোচনাৰ পৰা সুৰক্ষিত নহয়। আদালতে মজিয়াৰ পৰীক্ষাৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত ৰাজ্যপালই ক্ষমতা প্ৰয়োগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু জাৰ্মানী বিষয়বস্তুৰ ভিত্তিত এই কাম কৰিছিল নে নাই তাক নিৰ্ণয় কৰাৰ অধিকাৰ আছে। এনে ক্ষমতা প্ৰয়োগৰ উদ্দেশ্য হ'ল গণতান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্বাচিত চৰকাৰক বিসংগতি বা স্থানান্তৰ কৰা নহয়, যি বিধানসভাত দায়বদ্ধ আৰু সামূহিকভাৱে ইয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ।&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;প্ৰথমটো পৰ্যবেক্ষণত চন্দ্ৰচূডে দেশখনৰ ৰাজনীতিৰ অৱস্থাও উল্লেখ কৰে আৰু নিম্নলিখিত ধৰণে ভাৰতীয় গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ প্ৰকৃতি শক্তিশালী কৰিবলৈ সংশোধন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়ঃ&lt;blockquote&gt;প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা ৰাজনৈতিক দলসমূহে তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক লোকসকলক সুৰক্ষিত স্থানলৈ লৈ যোৱা দৃশ্যই আমাৰ গণতান্ত্ৰিক ৰাজনীতিৰ ৰাজ্যক কম সন্মান প্ৰদান কৰে। ই হৈছে ৰাজনৈতিক দলসমূহে নিজৰ সমষ্টিৰ ওপৰত থকা আত্মবিশ্বাসৰ এক দুৰ্ভাগ্যজনক প্ৰতিফলন আৰু ৰাজনীতিৰ বাস্তৱ জগতত সংঘটিত হোৱা ঘটনাসমূহৰ প্ৰতিফলন যিয়ে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা শিবিৰৰ পৰা মানুহক আকৰ্ষণ কৰে... এইটো ভাল যে আদালতসমূহে ৰাজনৈতিক জীৱনৰ অদ্ভুত গল্পৰ পৰা হাতৰ দৈৰ্ঘ্য ধৰি ৰাখে। অৱশ্যে, সাংবিধানিক নীতিৰ সংজ্ঞা দিয়াত, এই আদালতে দুয়োটা পক্ষৰ উপদেষ্টায়ে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ বিষয়ে সচেতন হ'ব লাগিব আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ প্ৰচলন নিশ্চিত কৰিবলৈ যথাসম্ভৱ প্ৰচেষ্টা কৰিব লাগিব।&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

==== বৈধ আশাৰ মতবাদ ====
চন্দ্ৰচূডে দ্য ষ্টেট অৱ ঝাৰখণ্ড বনাম ব্ৰহ্মপুত্ৰ মেটালিক্স লিমিটেডৰ ৰায়দানৰ লেখক আছিল, য’ত বিতৰ্কিত আছিল ঝাৰখণ্ড ৰাজ্যই জাৰি কৰা এখন অধিসূচনা যাৰ অধীনত ২০১২ চনৰ ঔদ্যোগিক নীতিৰ অধীনত বিদ্যুৎ ৰেহাই ২০১৫ চনৰ পৰাহে প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Non-notification of government policies violates Article 14: Supreme Court|work=[[The Times of India]]|date=2 December 2020|accessdate=27 June 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/non-notification-of-government-policies-violates-article-14-supreme-court/articleshow/79520732.cms|first=Dhananjay|last=Mahapatra|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201215527/http://timesofindia.indiatimes.com/india/non-notification-of-government-policies-violates-article-14-supreme-court/articleshow/79520732.cms|archivedate=1 December 2020}}&lt;/ref&gt; যেতিয়া ঝাৰখণ্ডৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত জাননীখন বাতিল কৰিছিল, উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ত, ইংৰাজী আৰু ভাৰতীয় আইনৰ বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে, ইয়াৰ ভিত্তি হ'ব বৈধ আশাবাদৰ উপদেশ। আদালতে কয় যে বৈধ আশা-আকাংক্ষাৰ ধাৰণাই ভাৰতৰ সংবিধানৰ ১৪ নং অনুচ্ছেদত অন্তৰ্ভুক্ত অ-অসমীয়াতা গৰাকীৰ এক উপায় আছিল য'ত নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=[Doctrine Of Legitimate Expectation] State Must Discard The Colonial Notion That It Is A Sovereign Handing Out Doles At Its Will: Supreme Court|date=1 December 2020|work=Live Law.in|access-date=27 June 2021|url=https://www.livelaw.in/top-stories/state-must-discard-the-colonial-notion-that-it-is-a-sovereign-handing-out-doles-at-its-will-166655}}&lt;/ref&gt; জাননীখন নাকচ কৰি, চন্দ্ৰচূডে ঝাড়খণ্ডৰ ৰাজ্যখনৰ নিস্তব্ধ মনোভাবৰ ওপৰত কঠোৰভাৱে মন্তব্য কৰে আৰু বিলম্বিতভাৱে জাননীখন জাৰি কৰে আৰু কয়ঃ

&quot;এয়া হৈছে ৰাজ্যখনৰ এটা কথা যে আবেদনৰ আবেদনৰ দাখিলকাৰীৰ কোনো অধিকাৰ নাই, কিন্তু আন এটা কথা হ'ল ৰাজ্যখনে দাবী কৰা যে ২০১২ চনৰ ঔদ্যোগিক নীতিত অনুমান কৰা সময়ছোৱাত ৰেহাইৰ জাননী কাৰ্যকৰী নকৰাৰ কাৰণ প্ৰকাশ কৰাটো কৰ্তব্য নহয়। ৰাজ্যখনৰ দায়বদ্ধতা আৰু নীতি নথিপত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত গ্ৰহণ কৰা ধৰ্মীয় দায়বদ্ধতা দুয়োটাই ৰাজ্যিক ক্ষমতাৰ এনে ধাৰণা গ্ৰহণৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়ে। ৰাজ্যখনে ঔপনিবেশিক ধাৰণাটো বাদ দিব লাগিব যে ই এক সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ, যিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰ ভিত্তিত কাম-কাজ বিতৰণ কৰে। ইয়াৰ নীতিসমূহে আইনগত আশা-আকাংক্ষাৰ সৃষ্টি কৰে যে ৰাজ্যখনে ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰখনত যি প্ৰস্তাৱ দিয়ে তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কাম কৰিব। সকলো কাৰ্যকলাপত, ৰাজ্যখনে স্বচ্ছ, স্বচ্ছভাৱে কাম কৰিবলৈ বাধ্য হয়। সংবিধানৰ ১৪ নং অনুচ্ছেদত গ্ৰহণ কৰা স্বতন্ত্ৰ ৰাজ্যিক কাৰ্যকলাপৰ বিৰুদ্ধে গেৰাণ্টিঙৰ এটা মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তা। ব্যক্তিগত নাগৰিক আৰু ব্যক্তিগত ব্যৱসায়ৰ অধিকাৰ অভাৱ জনসাধাৰণৰ স্বাৰ্থৰ ওপৰত আধাৰিত প্ৰয়োজনীয়তাৰ অনুপাতত হ'ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement :Brahmputra Metallics Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/17227/17227_2020_33_1501_24877_Judgement_01-Dec-2020.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203004934/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/17227/17227_2020_33_1501_24877_Judgement_01-Dec-2020.pdf|archivedate=3 December 2020}}&lt;/ref&gt;

==== ক'ভিড-১৯ঃ মহামাৰীৰ সময়ত অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰী আৰু সেৱাসমূহৰ বিতৰণ ====
২০২১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতত ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ দ্বিতীয় ঢৌৰ সময়ত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে তেতিয়াৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ এছ এ ববডে, ন্যায়াধীশ এল এন ৰাও আৰু ন্যায়াধীশ এছ ৰবীন্দ্ৰ ভাটৰ নেতৃত্বত চলি থকা পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি ছুঅ’ মটু গগনিজেন্স লয় দেশখনে অক্সিজেন যোগানৰ উপলব্ধতা, অত্যাৱশ্যকীয় ঔষধ আৰু টিকাকৰণৰ পদ্ধতিৰ সৈতে জড়িত সমস্যাসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ। ২০২১ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত মুখ্য ন্যায়াধীশ ববডে অৱসৰ লোৱাৰ পিছত বিচাৰপীঠৰ গঠন সলনি কৰি মুখ্য ন্যায়াধীশ ববডেৰ ঠাইত চন্দ্ৰচূডে নিযুক্তি দিয়ে। 

চন্দ্ৰচূডৰ নেতৃত্বত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বেংকে জোৰ দিয়ে যে মহামাৰীৰ সময়ত মৌলিক অধিকাৰৰ ৰক্ষক হিচাপে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ সৈতে ''নিজৰ'' সাংবিধানিক কৰ্তব্য পালন কৰা হয় আৰু তেওঁলোকৰ অধিকাৰ দখল কৰাৰ ক্ষেত্ৰত নহয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Order|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_302_27780_Order_27-Apr-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210514194944/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_302_27780_Order_27-Apr-2021.pdf|archivedate=14 May 2021}}&lt;/ref&gt; তদুপৰি, বেংকটোৱে ভাৰত সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১৪ (যি সমতা অধিকাৰ) আৰু অনুচ্ছেদ ২১ (জীৱন অধিকাৰ) ৰ আধাৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ নীতি মূল্যাংকন কৰিবলৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, বিভিন্ন ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু সংশ্লিষ্ট অংশীদাৰসকলৰ মাজত আলোচনাৰ সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে এক সীমাবদ্ধ-অভিজ্ঞানমূলক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oxford University Press|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199670024.001.0001/acprof-9780199670024-chapter-5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228125935/https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199670024.001.0001/acprof-9780199670024-chapter-5|archivedate=28 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_301_27825_Judgement_30-Apr-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502170401/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_301_27825_Judgement_30-Apr-2021.pdf|archivedate=2 May 2021}}&lt;/ref&gt; বিভিন্ন নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এক ৰাষ্ট্ৰীয় হাস্পতালত প্ৰৱেশৰ নীতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে যাতে কোনো ব্যক্তিয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যত বাসহীনতাৰ ভিত্তিত চিকিৎসা সহায়ৰ পৰা বঞ্চিত নহয় আৰু চিকিৎসা অক্সিজেনৰ বৃদ্ধি আৰু চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপৰ বিষয়ে উদ্বিগ্নতা জাগ্ৰত কৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ভাৰত চৰকাৰৰ লিবাৰেলাইজড ভেকচিন নীতিৰ ওপৰত সমালোচকীয় মন্তব্য আগবঢ়াইছিল আৰু উল্লেখ কৰিছিল যে ৪৫ বছৰ বয়সৰ ওপৰৰ লোকৰ বাবে বিনামূলীয়া ভেকচনৰ আৰু ১৮ ৰ পৰা ৪৪ বছৰ বয়সৰ লোকৰ বাবে মজুৰি ভেকচানৰ নীতি ''প্ৰাথমিক'' স্বতন্ত্ৰ আৰু অজ্ঞান আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1 June 2021|title=Supreme Court tells Government: Wake up and smell the coffee, let vaccine policy be flexible|work=[[The Indian Express]]|url=https://indianexpress.com/article/india/policy-must-change-as-per-ground-situation-sc-on-mandatory-cowin-registration-for-covid-19-vaccine-7337921/}}&lt;/ref&gt; ভাৰতীয় সংঘই সামূহিকভাৱে কাম কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, ৰাজ্য চৰকাৰসমূহক বিশ্বব্যাপী ভেকচিন উৎপাদকসকলৰ কাষ চাপিবলৈ এৰি দিয়া বিকেন্দ্ৰীকৃত ক্ৰয়ৰ ন্যায্যতাও আদালতে বিচাৰিছিল; ভেকচিন উৎপাদন বৃদ্ধিৰ সম্পৰ্কে উদ্বেগ, ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে টিকাকৰণৰ পদ্ধতিৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহ, ভাৰতৰ চহৰ আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলত ডিজিটেল বিভাজনৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি CoWIN। এই বিষয়সমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক ইয়াৰ নীতিৰ প্ৰমাণ দিব বা পুনৰীক্ষণ কৰিবৰ বাবে নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_301_28040_Judgement_31-May-2021.pdf|date=31 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602110531/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2021/11001/11001_2021_35_301_28040_Judgement_31-May-2021.pdf|archivedate=2 June 2021}}&lt;/ref&gt;

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ আদেশৰ এসপ্তাহৰ পিছত, নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ নেতৃত্বত চৰকাৰে ইয়াৰ টিকাকৰণ নীতি পুনৰীক্ষণ কৰে, ইয়াৰ ক্ৰয় কেন্দ্ৰ কৰি আৰু ১৮৪৪ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত সকলো প্ৰাপ্তবয়স্ককে বিনামূলীয়া টিকাকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰে। ইয়াক বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে টিকাকৰণ নীতিৰ পৰিৱৰ্তন উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ চৰকাৰৰ সৈতে নিৰন্তৰ অংশগ্ৰহণৰ ফল আৰু চৰকাৰৰ টিকাকৰণৰ নীতিৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ তীব্ৰ মন্তব্যৰ ফল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Supreme Court queries on equity, pricing nudge change in vaccine policy|date=7 June 2021|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-queries-on-equity-pricing-nudge-change-in-vaccine-policy/article34755905.ece}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Supreme Court criticism, pressure forced vaccine policy U-turn: Opposition leaders|date=7 June 2021|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-criticism-pressure-forced-vaccine-policy-u-turn-opposition-leaders/article34756230.ece}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Down to Earth|url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/modi-s-covid-19-vaccine-turnaround-an-answer-for-supreme-court-queries-just-in-time-77326|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607190514/https://www.downtoearth.org.in/news/governance/modi-s-covid-19-vaccine-turnaround-an-answer-for-supreme-court-queries-just-in-time-77326|archivedate=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== সঁহাৰিমূলক কাৰ্য্য ===
চন্দ্ৰচূড ভাৰতত ইতিবাচক কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত বহুতো বিচাৰ ৰচনা কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ আগশাৰীৰ কথাটো হ’ল তেওঁৰ বি.কে. পবিত্ৰ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া, য’ত তেওঁ কৰ্ণাটক সংৰক্ষণৰ ভিত্তিত পদোন্নতি পোৱা চৰকাৰী কৰ্মচাৰীৰ ফলস্বৰূপ জ্যেষ্ঠতা বৃদ্ধি (ৰাজ্যৰ অসামৰিক সেৱাৰ পদলৈ) আইন ২০১৮ৰ সাংবিধানিক বৈধতাক সমৰ্থন কৰে।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2018/15655/15655_2018_11_1501_14526_Judgement_10-May-2019.pdf|title=Pavitra Judgment}}&lt;/ref&gt; এই আইনখনে সংৰক্ষণৰ ভিত্তিত নিযুক্তি দিয়া প্ৰাৰ্থীসকলক পৰৱৰ্তী জ্যেষ্ঠতা প্ৰদানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। 'দক্ষতা' আৰু ফলস্বৰূপে 'যোগ্যতা'ৰ এক অন্তৰ্ভুক্ত সংজ্ঞাৰ দিশত ওজন কৰা এক সমালোচনাত্মক আৰু সূক্ষ্ম বিশ্লেষণ গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে এই ৰায়ক স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল, - যিটো আনুষ্ঠানিক সমতাৰ বিপৰীতে বস্তুনিষ্ঠ সমতাৰ নীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/dushyant/the-imagined-idea-of-merit/articleshow/69364610.cms|title=The imagined idea of merit|last=Dushyant|date=May 17, 2019|work=Mumbai Mirror|language=en|accessdate=21 April 2020|archivedate=31 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331164736/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/dushyant/rescuing-democracy/articleshowajax/69258172.cms?version=18&amp;enforceseoatarticle=0&amp;lastarticle=68983841&amp;photocount=6&amp;photoexclude=3|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/supreme-court-just-destroyed-the-merit-argument-upper-castes-use-to-oppose-reservations/236142/|title=Supreme Court just destroyed the 'merit' argument upper castes use to oppose reservations|last=Bhaskar|first=Anurag|date=16 May 2019|work=[[ThePrint]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thewire.in/caste/merit-caste-reservation-medical-colleges|date=4 June 2019|last1=Yazhini|title=It's Time to Defang 'Meritocracy', an Argument That Claims Lives|access-date=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot; /&gt; অমৰ্ত্য সেনৰ কামৰ আধাৰত তেওঁ এই কথা কৈছিল যে-&lt;blockquote&gt;মেৰিট’ক্ৰেটিক ব্যৱস্থা হ’ল এনেকুৱা যিয়ে এনে কাৰ্য্যক পুৰস্কৃত কৰে যাৰ ফলত আমি সমাজ হিচাপে মূল্যৱান ফলাফল পোৱা যায়...এনেদৰে অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰাটো মেৰিট’ক্ৰেচিৰ নীতিৰ সৈতে বিৰোধী নহয়। &quot;মেৰিট&quot; মানক পৰীক্ষাত নিজৰ পদবীৰ দৰে সংকীৰ্ণ আৰু অনমনীয় মাপকাঠীত সীমাবদ্ধ থাকিব নালাগে, বৰঞ্চ সমাজত সমতা আৰু ৰাজহুৱা প্ৰশাসনত বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰসাৰকে ধৰি সমাজে পুৰস্কৃত কৰিব বিচৰা কাৰ্য্যৰ পৰাই প্ৰবাহিত হ'ব লাগিব।&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Chairman and Managing Director, Food Corporation of India v Jagdish Balaram Bahira-ত চন্দ্ৰচূডে এই নীতিৰ প্ৰমাণ দিয়ে যে এজন ব্যক্তিয়ে মিছা জাতিৰ প্ৰমাণপত্ৰৰ আধাৰত ৰাজহুৱা নিযুক্তিৰ সুবিধা লাভ কৰে, তেওঁ আদালতসমূহত প্ৰদান কৰা সমতাপূৰ্ণ ক্ষমতা প্ৰয়োগত সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ নাই।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2014/19931/19931_2014_Judgement_06-Jul-2017.pdf|title=Jagdish Balaram Judgment}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূডে কয় যে &quot; অসামৰিক লাভৰ প্ৰত্যাহাৰ এটা দল বা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত দাবী প্ৰমাণিত কৰাৰ যুক্তিগত ফল হিচাপে প্ৰবাহিত হয়&quot; আৰু &quot;অযোগ্য ব্যক্তিৰ নিৰ্বাচন এক প্ৰণালীবদ্ধ বিফলতাৰ প্ৰদৰ্শন আৰু ভাল শাসনকালত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ আছে&quot; ৰাজ্যিক আইনখনে স্পষ্টভাৱে মিছা জাতিৰ প্ৰমাণপত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাৰ প্ৰভাৱসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰি, আদালতে সিদ্ধান্ত লয় যে ১৪২ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৰ্গত ক্ষমতাৰ প্ৰয়োগ যুক্তিসংগত নহ'ব। একেদৰে, চন্দ্ৰচূড লক্ষ্য কৰিছিল যে য'ত মিছা প্ৰমাণপত্ৰৰ আধাৰত লাভালাভ প্ৰদানৰ বাবে এক আইনী নিষেধাজ্ঞা আছে, প্ৰশাসনিক জাৰ্ণেল আৰু চৰকাৰী প্ৰস্তাৱ, আইনী আদেশৰ অধীন হ'লে, মিছা জাতি প্ৰমাণপত্ৰত থকা দুৰ্বলতা দূৰ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া নহ'ব।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livelaw.in/top-stories/appointment-secured-fraudulent-caste-certificates-void-ab-initio-153836|title=Appointment Secured On The Basis Of A Fraudulent Caste Certificate Is Void Ab Initio: SC [Read Order]|date=2020-03-14|language=en|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;

==== অক্ষমতাৰ অধিকাৰ ====
ৱিকাশ কুমাৰ বনাম ইউনিয়ন পাব্লিক চাৰ্ভিছ কমিশ্যন, চন্দ্ৰচূডে অক্ষম ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ আইন, ২০১৬ ৰ অধীনত যুক্তিসঙ্গত আৱাসৰ ধাৰণা সম্পৰ্কে বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/19177/19177_2019_36_1503_26115_Judgement_11-Feb-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217134041/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/19177/19177_2019_36_1503_26115_Judgement_11-Feb-2021.pdf|archivedate=17 February 2021}}&lt;/ref&gt; এই গোচৰত, এজন আপীলকাৰী, যি এজন অসামৰিক কৰ্মচাৰীৰ আকাংক্ষিত আছিল, লেখকসকলৰ ক্ৰামৰ পৰা ভুগিছিল। তেওঁ এজন লিখকৰ সহায়ত পৰীক্ষাৰ লিখাৰ বাবে আবেদন ইউপিএছচিৰ দ্বাৰা প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল কিয়নো আইনখনৰ অধীনত তেওঁৰ বেংকমাৰ্ক অক্ষমতা নাছিল। চন্দ্ৰচূডে আবেদনখন অনুমোদন কৰাৰ সময়ত কৈছিল যে যুক্তিসঙ্গত আৱাসৰ ধাৰণাটো আইনখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। সমাজত অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰিবলৈ অক্ষম লোকসকলক অতিৰিক্ত সহায় আগবঢ়োৱাটো ৰাজ্যিক আৰু ব্যক্তিগত পক্ষৰ এক ইতিবাচক কৰ্তব্য। তেওঁ লগতে কয় যে অক্ষমতা হৈছে এক সামাজিক গঠন যিয়ে অক্ষম লোকৰ বিকাশত সহায় কৰা পৰিস্থিতি নিশ্চিত কৰি সমাধান কৰিব লাগে আৰু প্ৰতিজন অক্ষম ব্যক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিব লাগে। চন্দ্ৰচূডে অক্ষমতাৰ ওপৰত আধাৰিত বৈষম্যৰ আন্তঃসংযোজিত প্ৰকৃতিৰ ওপৰতও গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এই কাৰ্যত তেওঁ কয় যে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পূৰ্বৰ বি. চুৰেন্দ্ৰ মোহন বনাম তামিলনাডু, য'ত আদালতে দৃষ্টিশক্তিহীন ব্যক্তিজনক ন্যায়িক বিষয়া হ'বলৈ অনুমতি নিদিলে, প্ৰাচীন ব্যক্তিসকলৰ অক্ষমতা (যি সমতা সুযোগ, অধিকাৰ সুৰক্ষা আৰু পূৰ্ণ অংশগ্ৰহণ) আইন ১৯৯৫ ৰ অধীনত অনুবাদ কৰা যুক্তিসঙ্গত আৱাসৰ নীতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নাছিল আৰু ই এতিয়া এক বাধ্যতামূলক পূৰ্বৱৰ্তী নাছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nyaya - NALSAR|url=https://nyaya.nalsar.ac.in/2021/03/18/revisiting-v-surendra-mohan-an-opportunity-seized-in-vikash-kumar-v-upsc-part-ii/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318160808/https://nyaya.nalsar.ac.in/2021/03/18/revisiting-v-surendra-mohan-an-opportunity-seized-in-vikash-kumar-v-upsc-part-ii/|archivedate=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

=== বাণিজ্যিক আইন ===
চন্দ্ৰচূডে কেইবাটাও বাণিজ্যিক বিবাদত মতামত লিখিছে আৰু বাণিজ্যিক আইনৰ ক্ষেত্ৰত নিশ্চিততা আৰু স্বচ্ছতাৰ নীতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। তেওঁ তামিলনাডু ৰাজ্যৰ উপভোক্তাৰ গেছ বিতৰণ নেটৱৰ্ক নিৰ্মাণ আৰু কাৰ্যকলাপৰ বাবে অনুমতি প্ৰদানৰ বাবে আদানী গেছ লিমিটেডৰ প্ৰত্যাহ্বান প্ৰত্যাখ্যান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/14043/14043_2019_8_1502_20635_Judgement_17-Feb-2020.pdf|title=Adani Judgment}}&lt;/ref&gt; এই বিবাদৰ বিষয় আছিল অন্তিম তাৰিখৰ পিছত নিৰ্দিষ্ট বেইণ্ডিং মানদণ্ডৰ যোগ কৰা বুলি অভিযোগ কৰা। পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ডৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্তসমূহক সমৰ্থন কৰি চন্দ্ৰচূডে উল্লেখ কৰে যে অতিৰিক্ত মানদণ্ডবোৰ কেৱল নিয়ন্ত্ৰকজনে এজেণ্ডাৰ বিষয় হিচাপে প্ৰস্তাৱ দিছিল, কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক গ্ৰহণ কৰা নহ'ল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে যেতিয়া এটা টেণ্ডাৰ এজন বেণ্ডাৰ দ্বাৰা প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হয়, বিবাদ কেৱল বেণ্ডাৰ আৰু নিয়ন্ত্ৰকৰ মাজত থাকে, আৰু নিয়ন্ত্ৰণকাৰীয়ে আন বেণ্ডসমূহৰ চিকিৎসা যি বিতৰ্কিত বেণ্ডত কোনো প্ৰভাৱ নথকা হয় নিয়ন্ত্ৰণকৰ কাৰ্যকলাপৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিততাৰ অভিযোগ দাখিল কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sc-dismisses-adani-gas-plea-against-piped-gas-distribution-award/1741786|title=SC dismisses Adani Gas'' plea against piped gas distribution award|work=[[Outlook (Indian magazine)]]|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/cgd-authorisation-supreme-court-dismisses-appeals-of-adani-gas-imc/1871031/|title=CGD authorisation: Supreme Court dismisses appeals of Adani Gas, IMC|date=18 February 2020|work=[[The Financial Express (India)]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;

চন্দ্ৰচচডে চুপাৰ বাজাৰৰ বিলুপ্তিৰ বাবেও এখন ৰায় প্ৰস্তুত কৰিছিল। এই সমন্বয়ৰ সময়ছোৱাত ক'অপাৰেটিভ ছ'চাইটি কঠোৰ পৰিশ্ৰমত পৰিছিল আৰু লেখক আৰু প্ৰকাশকসকলে আদালতৰ নিয়ন্ত্ৰিত পুনৰুদ্ধাৰৰ আঁচনিৰ অধীনত চুপাৰ বাজাৰ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰস্তাৱত জয়ী হৈছিল। অৱশ্যে, ভাৰতীয় কণ্ট্ৰোলাৰ আৰু অডিটৰ জেনেৰেলৰ দ্বাৰা কৰা এক অডিটত লেখক আৰু প্ৰকাশকসকলে চুপাৰ বাজাৰৰ ব্যৱস্থাপনাত কেইবাটাও একাউণ্টিং অবৈধতা দেখা গৈছে। চন্দ্ৰচূডৰ ৰায়ত কোৱা হৈছিল যে যদি কোনো প্ৰস্তাৱত আবেদনকাৰীয়ে এক বিফল পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰচেষ্টাৰ পিছত তেওঁলোকৰ বিনিয়োগ ঘূৰাই দিব, তেন্তে ই বিফলতাৰ প্ৰথম নীতিৰ বিৰোধিতা হ'ব। তেওঁৰ মতামতত চুপাৰ বাজাৰৰ সম্পত্তি আনুষ্ঠানিক লিকুইডেটাৰলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয় আৰু আইনী পছন্দৰ আদেশ অনুসৰি বিক্ৰী কৰা হয়। 

==== বীমা আইন ====
চন্দ্ৰচূডে বীমা চুক্তিৰ অনুবাদ সম্পৰ্কে মতামত লিখিছে। এজনৰ পত্নীয়ে এটা দাবী দাখিল কৰিছিল, যিয়ে তেওঁৰ মটৰচাইকেল চলাই থাকোঁতেই কঁকাল আৰু কঁকালত বেদনা অনুভৱ কৰিছিল, হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল আৰু মটৰচিকলৰ পৰা পতিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2016/25167/25167_2016_Judgement_24-Apr-2019.pdf|title=Insurance Judgment}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূডে বিভিন্ন ন্যায়ালয়ত বীমা আইনৰ ওপৰত বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰে, 'অঘটন', 'শাৰীৰিক আঘাত' আৰু 'বিদেশী, হিংসাত্মক আৰু দৃশ্যমান উপায়' শব্দৰ অনুবাদৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ এই দাবী অস্বীকাৰ কৰি উল্লেখ কৰে যে কোনো প্ৰমাণ নাই যে মটৰচাইকেলৰ পৰা পতিত হোৱাৰ ফলত কোনো শাৰীৰিক আঘাত হৈছিল বা নিশ্চিত কৰা লোকসকলৰ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

আন এটা সিদ্ধান্তত, চন্দ্ৰচূড উবেৰ্ৰাইমা ফাইডী ধাৰণাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু কয় যে বীমাকৃত ব্যক্তিৰ প্ৰস্তাৱ ফৰ্মত বিবৃতিত যিকোনো প্ৰত্যাহাৰ, সত্যতা বা অস্পষ্টতা হৈছে ভাল বিশ্বাসৰ কৰ্তব্যৰ উলংঘা আৰু বীমাকাৰীজনে নীতিটো বাতিল কৰিব।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2015/14547/14547_2015_Judgement_24-Apr-2019.pdf|title=Insurance II Judgment}}&lt;/ref&gt; চন্দ্ৰচূডে উল্লেখ কৰে যে পৰ্যাপ্ত প্ৰকাশৰ প্ৰণালীয়ে পক্ষসমূহৰ মাজত তথ্যৰ অস্পষ্টতা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে আৰু বীমাকাৰীসকলক তেওঁলোকৰ বিপদাশংকা আকাংক্ষাৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ সহায় কৰে। তেওঁ কৈছিলঃ&lt;blockquote&gt;প্ৰস্তাৱিত ফৰ্মসমূহ প্ৰকাশ প্ৰক্ৰিয়া আৰু বিবৃতিৰ ৱাৰ্ডেণ্ট শুদ্ধতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। প্ৰস্তাৱ পত্ৰখন পূৰণ কৰিবলৈ সৰ্বোচ্চ সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা উচিত। প্ৰস্তাৱ পত্ৰখনত আবেদনকাৰীয়ে ঘোষণা কৰে যে তেওঁ সত্যৰ প্ৰমাণ দিয়ে। এনেদৰে বলৱৎ কৰা চুক্তিৰ কৰ্তব্য এনে ধৰণৰ যে প্ৰস্তাৱ ফৰ্মত বিবৃতিত যিকোনো প্ৰত্যাহাৰ, সত্যতা বা শুদ্ধতা নাই তাক ভাল বিশ্বাসৰ কৰ্তৃত্বৰ উলংঘা হিচাপে গণ্য কৰা হ'ব আৰু বীমাকাৰীজনে নীতিটো বাতিল কৰিব। পৰ্যাপ্ত প্ৰকাশৰ প্ৰণালীয়ে বীমা পলিচী ক্ৰয়কাৰী আৰু বিক্ৰেতাসকলক এটা সাধাৰণ পইণ্টত মিলিত হ'বলৈ সহায় কৰে আৰু তথ্য অস্পষ্টতাৰ ব্যৱস্থাক হ্ৰাস কৰে।&lt;/blockquote&gt;ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদমাধ্যমত প্ৰকাশিত এক ৰায়ত, চন্দ্ৰচূডে বীমা পলিচিৰ অধীনত মালেৰিয়া ৰোগৰ ফলত হোৱা মৃত্যু 'অঘটনামৰ মৃত্যু' বুলি প্ৰশ্নৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/news/death-malaria-mosquito-bite-accident-supreme-court|date=26 March 2019|title=Is Death due to Malaria from Mosquito Bite a Death due to Accident? Supreme Court answers|language=en|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/mosquito-bite-not-covered-under-accidental-insurance-725330.html|title=Mosquito bite not covered under accidental insurance|date=26 March 2019|work=[[Deccan Herald]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scconline.com/blog/post/2019/03/26/death-due-to-malaria-occasioned-by-a-mosquito-bite-in-a-malaria-prone-area-is-not-an-accident/|title=Death due to malaria occasioned by a mosquito bite in a malaria prone area is not an accident|date=26 March 2019|language=en|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/malaria-death-in-mozambique-cannot-be-considered-an-accident-rules-supreme-court-2013298|title=Can Death By Mosquito Bite Be Considered An Accident? Top Court Decides|date=26 March 2019|dead-url=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/is-death-by-mosquito-bite-insurable-sc-answers-the-question-in-a-judgment/article26645449.ece|title=Is death by mosquito bite insurable? SC answers the question in a judgment|date=26 March 2019|dead-url=21 April 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2017/2086/2086_2017_Judgement_26-Mar-2019.pdf|title=Insurance III Judgment}}&lt;/ref&gt; তেওঁ এই যুক্তি অস্বীকাৰ কৰে যে এটা মুকুটৰ দ্বাৰা আক্ৰমণ কৰাটো এক অপ্ৰত্যাশিত ঘটনা আৰু ইয়াক এক দুৰ্ঘটনা হিচাপে গণ্য কৰা উচিত। চন্দ্ৰচূডে এটা ৰোগৰ ঘটনাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰে, যিটো এক দুৰ্ঘটনা হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি আৰু ঘটনাসমূহৰ স্বাভাৱিক দিশত সংঘটিত হোৱা ৰোগ। তেওঁ বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ বিশ্ব মেলেৰিয়া প্ৰতিবেদন ২০১৮ৰ কথা উল্লেখ কৰে আৰু উল্লেখ কৰে যে মেলেৰিয়াৰ দ্বাৰা গুৰুতৰভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত এখন দেশত, মছজিদটো অপ্ৰত্যাশিত বা অপ্ৰত্যাশাজনক নহয় আৰু সেয়েহে, মছচিটটো আক্ৰমণৰ ফলত হোৱা মৃত্যু বীমা পলিচিৰ দ্বাৰা সামৰি লোৱা নহ'ব। 

==== বিত্তীয় আইন ====
চন্দ্ৰচূডে শেহতীয়াকৈ অনিয়ম আৰু বেংক্ৰিট্ছ কোড, ২০১৬ ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত মুখ্য বিচাৰসমূহ ৰচনা কৰিছে। ফিনিক্স আৰ্ক প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম Spade Financial Services Limited, উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সন্মুখত থকা বিষয়টো আছিল যে বিত্তীয় ঋণ ক্ৰয় কৰাৰ সময়ত কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ সম্পৰ্কিত অংশীদাৰ হ'ব পাৰে নে নাই, কিন্তু এতিয়া সম্পৰ্কিত অংশ নহয়, ক্ৰেডিটাৰৰ সমিতিৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=If 'related party' label done away with to circumvent bar under Section 21(2) IBC then Financial Creditor can be excluded from CoC: Supreme Court|date=2 February 2021|last1=Roy|access-date=27 June 2021|url=https://www.barandbench.com/news/litigation/related-party-section-21-ibc-committee-of-creditors-financial-creditors-supreme-court}}&lt;/ref&gt; এই বিষয়টোৰ ওপৰত এক উদ্দেশ্যগত দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰি, চন্দ্ৰচূডে অনিয়মীয়া কোডৰ বিষয়সমূহলৈ দৃষ্টি ৰাখিছিল আৰু &quot;সংযোজিত পক্ষৰ বিত্তীয় ঋণদাতাই কৰ্পোৰেট ঋণদাতা চিআইআৰপিৰ পূৰ্বে 'সংযোজক পক্ষ'ৰ চিহ্ন আঁতৰোৱাৰ ব্যৱস্থা প্ৰস্তুত কৰে, যাতে তেওঁ কোচিত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু আন বিত্তীয় ক্ৰেণ্ডৰ খৰচত ইয়াৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে&quot;ৰ বাবে কাৰ্যকলাপনৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/14990/14990_2020_36_1501_25791_Judgement_01-Feb-2021.pdf|title=Civil Appeal No. 2842 of 2020 Phoenix Arc Private Limited Versus Spade Financial Services Limited &amp; Ors|work=[[Supreme Court of India]]|date=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201130105/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/14990/14990_2020_36_1501_25791_Judgement_01-Feb-2021.pdf|archivedate=1 February 2021}}&lt;/ref&gt;

তদুপৰি, চন্দ্ৰচূডে লগতে কয় যে দুয়োটা পক্ষৰ মাজত &quot;বৈষম্যমূলক লেনদেন&quot;য়ে অনিয়ম্য কোডৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে &quot;অৰ্থনৈতিক ঋণ&quot;ৰ সৃষ্টি নকৰিব, কিয়নো পাৰস্পৰিক প্ৰকৃতি নিশ্চিত কৰিব লাগে যাতে দুয়োটা পক্ষই আইনগত ঋণদাতাৰ ক্ষতিৰ বাবে চুক্তিব নোৱাৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Collusive Commercial Transactions With Corporate Debtor Will Not Constitute 'Financial Debt' Under IBC : Supreme Court|work=Live Law.in|date=2 February 2021|access-date=27 June 2021|url=https://www.livelaw.in/top-stories/collusive-commercial-transactions-with-corporate-debtor-will-not-constitute-financial-debt-under-ibc-supreme-court-169251}}&lt;/ref&gt; ৰামেশ কিমাল বনাম M/S. Siemens Gamesa Renewable Power Private Limited, ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূডে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে ২৫ মাৰ্চ, ২০২০ৰ পিছত কৰ্পোৰেট ইনছ'লভেন্সী ৰিজ'লিউচন প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত আবেদনসমূহ স্থগিত ৰখাৰ আদেশ, যি ৫ জুন, ২০২০ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল, ২৫ মাৰ্চৰ পিছত দাখিল কৰা যিকোনো আবেদনৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাব, কিয়নো সংসদত এয়া নিৰ্ধাৰিত হ'ব।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Supreme Court dismisses Ramesh Kymal's plea claiming ₹104 crore from Siemens Gamesa|date=10 February 2021|dead-url=27 June 2021|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/supreme-court-dismisses-ramesh-kymals-plea-claiming-104-crore-from-siemens-gamesa/article33799603.ece}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement-Ramesh Kymal Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/27296/27296_2020_36_1501_26013_Judgement_09-Feb-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209130539/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2020/27296/27296_2020_36_1501_26013_Judgement_09-Feb-2021.pdf|archivedate=9 February 2021}}&lt;/ref&gt;

চন্দ্ৰচূডে গুজৰাট উৰ্জা ভিকাছ নিগাম লিমিটেড বনাম অমিত গুপ্তা, য'ত কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ সৈতে এটা শক্তি ক্ৰয় চুক্তিৰ সমাপ্তি, কেৱল ইয়াৰ ঋণহীনতাৰ বাবে, প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=NCLT can rule only on insolvency of corporate debtors, says Supreme Court|date=8 March 2021|access-date=27 June 2021|url=https://www.business-standard.com/article/companies/nclt-can-rule-only-on-insolvency-of-corporate-debtors-says-supreme-court-121030801258_1.html}}&lt;/ref&gt; এই ৰায়ত ৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী আইন ট্ৰিটেইন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী আইনৰ আপীল ট্ৰিটিনৰ ক্ষমতা স্পষ্ট কৰি দিয়া হয়, যিবোৰ কেৱল কৰ্পোৰেট ডেবটৰৰ বিত্তীয়তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা সম্পৰ্কিত বিবাদৰ বিচাৰ কৰিবলৈ সীমিত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=NCLT has jurisdiction to adjudicate disputes solely relating to insolvency of corporate debtor: Supreme Court|work=[[The Economic Times]]|date=8 March 2021|accessdate=27 June 2021|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nclt-has-jurisdiction-to-adjudicate-disputes-solely-relating-to-insolvency-of-corporate-debtor-supreme-court/articleshow/81396952.cms?from=mdr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804220131/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nclt-has-jurisdiction-to-adjudicate-disputes-solely-relating-to-insolvency-of-corporate-debtor-supreme-court/articleshow/81396952.cms?from=mdr|archivedate=4 August 2021}}&lt;/ref&gt; ই চুক্তিসমূহত ipso facto clauses ৰ বৈধতাও বিশ্লেষণ কৰিছিল, যিয়ে কেৱল এটা পক্ষৰ ওপৰতহে বিফলতা প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰৱেশ কৰে, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য ন্যায়ালয়ৰ মাজত।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Supreme Court Calls For Law To Clarify Validity Of 'Ipso Facto' Contractual Clauses In Relation To Insolvency|date=9 March 2021|work=Live Law.in|access-date=27 June 2021|url=https://www.livelaw.in/top-stories/validity-of-ipso-facto-contractual-clauses-in-relation-to-insolvency-170923}}&lt;/ref&gt; এই দফাৰ বৈধতা ভাৰতত স্পষ্ট নাছিল বুলি উল্লেখ কৰি, এই ৰায়ত সংসদক আইনগত নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিবলৈ আলোচনামূলক সমাধানৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=SC resorts to dialogical remedies on the issue of ipso facto clause in contracts|date=8 March 2021|dead-url=27 June 2021|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sc-resorts-to-dialogical-remedies-on-the-issue-of-ipso-facto-clause-in-contracts/2043009}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, বৰ্তমানৰ গোচৰত, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উল্লেখ কৰে যে শক্তি ক্ৰয় চুক্তি কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ একমাত্ৰ চুক্তি আছিল আৰু কয়ঃ

&quot;যদিহে অনুচ্ছেদ ৬০(5)(c) ত ব্যৱহৃত শব্দসমূহ ব্যাপকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, যেনেকৈ এক স্থিৰ ক্ষমতা ৰেখাত স্বীকৃত হয়, আমি বিশ্বাস কৰো যে এনচিএলটিয়ে আবেদনকাৰীক পিপিএ সমাপ্ত কৰাৰ পৰা বাধা দিবলৈ ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে, আমাৰ সিদ্ধান্তটো বৰ্তমানৰ ক্ষেত্ৰত চিআইআৰপিৰ সফলতাত পিপিএৰ কেন্দ্ৰীয়তা স্বীকাৰ কৰাৰ ওপৰত আধাৰিত, কিয়নো ই হৈছে বিদ্যুৎ বিক্ৰীৰ একমাত্ৰ চুক্তি যিটো কৰ্পোৰেট ডেবটাৰে প্ৰৱেশ কৰিছিল। এই কাৰ্যত, আমি পুনৰবাৰ উল্লেখ কৰো যে এনচিএলটি এই ক্ষেত্ৰত পিপিএৰ সমাপ্তিৰ পৰা বঞ্চিত হ'ব পাৰে কিয়নো সমাপ্তি কেৱল বিফলতাৰ ভিত্তিত হৈছিল। আইবিচিৰ ৬০দিনঃ৫ঃ৫ঃ৯) অনুচ্ছেদ অনুসৰি এনচিএলটি-ৰ ক্ষমতা কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ অসফলতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নোহোৱা কাৰণত সমাপ্তি সম্ভৱ হোৱা বিষয়ত প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰি। আৰু অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, যদি আইপিছ' ফেক্ট'ৰ দফাৰ (article 9.2.1(e) ৰ দৰে আইপিছ ফেক্টৰ দফাত (ipso facto clause) ৰ ওপৰত আধাৰিত চুক্তিৰ বৈধ সমাপ্তি ঘটে, তেন্তে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি, যদিহে এনে সমাপ্তিৰ প্ৰভাৱ কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ মৃত্যুক নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে, ভৱিষ্যতৰ সকলো ক্ষেত্ৰত, এনচিএলটি বৈধ চুক্তি সমাপ্তিৰ পৰা সাৱধান হ'ব লাগিব, যি কেৱল কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ মূল্য হ্ৰাস কৰিব, আৰু কৰ্পোৰেটৰ ঋণদাৰ একমাত্ৰ চুক্তি (এই বিষয়ৰ অনন্য সত্য মেট্ৰিস্কৰ ক্ষেত্ৰত যেনে) ইয়াক কৰ্পোৰেቲ মৃত্যুলৈ ঠেলি দিব।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC Judgement - Gujarat Urja Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/42523/42523_2019_36_1503_26738_Judgement_08-Mar-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804110334/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/42523/42523_2019_36_1503_26738_Judgement_08-Mar-2021.pdf|archivedate=4 August 2021}}&lt;/ref&gt;

অৰুণ কুমাৰ জগাত্ৰামকা বনাম Jindal Steel and Power Ltd., চন্দ্ৰচূড Companies Act, 2013 ৰ অধীনত এটা কৰ্পোৰেট ঋণদাতাৰ প্ৰোৎসাহকক Back-Door প্ৰৱেশৰ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছে, যিটো Insolvency Code ৰ অধীনত এক প্ৰস্তাৱমূলক পৰিকল্পনা দাখিল কৰিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছে, যাতে কোম্পানী Ac, 2013 ৰ অধিনিয়ৰ অধীনত এটা ব্যৱস্থা দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ex-promoters can't suggest revival scheme under Companies Act: Supreme Court|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|date=16 March 2021|dead-url=27 June 2021|url=https://www.financialexpress.com/industry/ex-promoters-cant-suggest-revival-scheme-under-companies-act-supreme-court/2213447/}}&lt;/ref&gt; উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উল্লেখ কৰে যে ইনছ'লভেন্সী কোডৰ অধীনত যোগ্যতা নথকা প্ৰোৎসাহকসকলক কোম্পানী আইন, ২০১৩ৰ জৰিয়তে পিছ-দ্বাৰৰ প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া নহ'ব, কিন্তু ২০১৩ চনৰ আইনখনৰ ধাৰা ২৩০ৰ অধীনত আপোচ বা ব্যৱস্থা প্ৰস্তাৱ দিয়াটো একেধৰণৰ নিৰন্তৰ। সেয়েহে, পূৰ্বৰ পৰিস্থিতিত প্ৰয়োগ কৰা নিষেধাজ্ঞাসমূহ প্ৰাকৃতিকভাৱে অন্তিমটো পৰিস্থিতিৰ সৈতে সংলগ্ন হ'ব লাগে যাতে এনে পৰিস্থিতিৰ সমানে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arun Kumar Jagatramka Judgment|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/43676/43676_2019_36_1501_26964_Judgement_15-Mar-2021.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804110321/https://main.sci.gov.in/supremecourt/2019/43676/43676_2019_36_1501_26964_Judgement_15-Mar-2021.pdf|archivedate=4 August 2021}}&lt;/ref&gt;

ৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী আইন আদালতৰ বিভিন্ন সিদ্ধান্তৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা আইনী স্থিতিৰ অস্থিৰতা স্পষ্ট কৰাৰ বাবে এই ৰায়ক প্ৰশংসা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=No back-door pact for defaulting promoters: What the Supreme Court ruling means|work=[[The Indian Express]]|date=17 March 2021|access-date=27 June 2021|url=https://indianexpress.com/article/explained/insolvency-bankruptcy-code-supreme-court-7231759/}}&lt;/ref&gt; এই ৰায়ৰ জৰিয়তে, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে অনিয়ম আৰু ব্যৰ্থতা ব'ৰ্ড অৱ ইণ্ডিয়া (লিচিডেশ্যন প্ৰক্ৰিয়া) নিয়মাৱলীৰ ২বি নিয়মাৱলী সাংবিধানিক বৈধতাও নিশ্চিত কৰে, যিয়ে অনিয়ম কোডৰ অধীনত এক সমাধান পৰিকল্পনাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াবলৈ যোগ্য নোহোৱা পক্ষক компромис বা ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পক্ষ হ'ব নোৱাৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Person Ineligible U/s 29A IBC To Submit Resolution Plan Cannot Propose Scheme Of Compromise &amp; Arrangement U/s 230 Companies Act 2013: Supreme Court|date=15 March 2021|work=Live Law.in|access-date=27 June 2021|url=https://www.livelaw.in/top-stories/29a-ibc-ineligible-compromise-companies-act-supreme-court-171196}}&lt;/ref&gt; এই ৰায়টো বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, কিয়নো উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে কৰ্পোৰেট ইনছ'লভেন্সী প্ৰস্তাৱত আঁচনি আৰু ব্যৱস্থাসমূহ কেৱল ৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানীৰ আইন আবেদনৰ আদালতৰ ন্যায়িক হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তেহে প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল, আৰু ইনছ'লেভেন্সী কোডৰ পবিত্ৰতা ধ্বংস নকৰিবলৈ তেওঁলোকক এনে হস্তক্ষেপ ন্যূনতমভাৱে ৰাখিবলৈ সতৰ্ক কৰি দিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=IBC: No 'Schemes' By Promoters, Supreme Court Says|date=15 March 2021|dead-url=27 June 2021|url=https://www.bloombergquint.com/law-and-policy/ibc-no-schemes-by-promoters-supreme-court-says|access-date=10 December 2022|archivedate=4 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804220131/https://www.bloombergquint.com/law-and-policy/ibc-no-schemes-by-promoters-supreme-court-says|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== অন্যান্য ===
চন্দ্ৰচূডে ন্যায়ৰ প্ৰৱেশ আৰু স্বচ্ছ ন্যায়িক প্ৰণালীৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বিষয়েও বিচাৰ কৰিছে। স্বপ্নীল ত্ৰিপাঠী বনাম ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তিনিজন ন্যায়াধীশৰ বেংকত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে যে ইয়াৰ পূৰ্বে সাংবিধানিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ গোচৰসমূহ জনসাধাৰণৰ আগত প্ৰচাৰ কৰা উচিত।&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://main.sci.gov.in/supremecourt/2017/40426/40426_2017_Judgement_26-Sep-2018.pdf|title=Swapnil Tripathi Judgment}}&lt;/ref&gt; এই ৰায়ত প্ৰতিজন নাগৰিকৰ জ্ঞানৰ অধিকাৰ আৰু প্ৰতিজন প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়বদ্ধতাৰ নীতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/supreme-court-for-live-streaming-video-recording-of-court-proceedings/article25046299.ece|title=Sunlight best disinfectant, says apex court, allowing live-streaming of court proceedings|work=[[The Hindu]] Business Line|date=26 September 2018|language=en|access-date=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সমান্তৰাল মতামতত, চন্দ্ৰচূডে মুক্ত আদালত আৰু মুক্ত ন্যায়ৰ নীতি আৰু জনসাধাৰণৰ জ্ঞান লাভৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তৰ পৰা তুলনামূলক আইনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Politics/GrWwxGSHTseJAEfinR8AwI/Supreme-Court-allows-for-livestreaming-for-cases-of-constit.html|title=SC approves live-streaming of court proceedings|last=Mittal|first=Priyanka|date=26 September 2018|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁ কয়,&lt;blockquote&gt;ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কে জ্ঞানৰ প্ৰচাৰ আৰু অভিযোগকাৰীক ন্যায়ৰ পূৰ্ণ প্ৰৱেশ প্ৰদানৰ বাবে প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ লাইভ-ষ্ট্ৰীমিং গুৰুত্বপূৰ্ণ... লাইভ- ষ্ট্ৰীমিং হৈছে ন্যায় প্ৰক্ৰিয়াত আন অংশীদাৰসকলৰ দায়বদ্ধতা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সঁজুলি, যাৰ ভিতৰত আছে বাৰ... লাইভ ষ্ট্ৰীমিংৰ জৰিয়তে আদালত প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কীয় জ্ঞান আৰু তথ্যৰ পূৰ্ণ বিতৰণ সেয়েহে ন্যায়ৰ সঠিক প্ৰশাসনত অংশীদৰ্শনত অংশীশসকলৰ আৰু সমাজৰ বিভিন্ন স্বাৰ্থসমূহ সেৱা আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;:14&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;এই সিদ্ধান্তক অধিবক্তা আৰু একাডেমিকসকলে সমবেদনা জ্ঞাপন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.indianculturalforum.in/2018/10/01/sunlight-is-the-best-disinfectant-supreme-court-gives-landmark-judgment-allowing-live-streaming-of-court-proceedings-petitioner-in-person-indira-jaising-tweets-satisfaction/|title=Sunlight is the best disinfectant: Supreme Court gives landmark judgment allowing live-streaming of court proceedings. Petitioner-in-person Indira Jaising tweets satisfaction. - The Leaflet|last=Mehta|first=Ishita|work=archive.indianculturalforum.in|language=en-US|accessdate=21 April 2020}}{{Dead link|date=September 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakaltimes.com/pune/lawyers-welcome-live-streaming-court-verdict%C2%A0-25484|title=Lawyers welcome live streaming of court verdict|date=27 September 2018|work=sakaltimes.com|language=en|accessdate=21 April 2020|archivedate=31 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331164135/https://platform.twitter.com/embed/Tweet.html?creatorScreenName=migrator&amp;dnt=false&amp;embedId=twitter-widget-3&amp;features=eyJ0ZndfdGltZWxpbmVfbGlzdCI6eyJidWNrZXQiOltdLCJ2ZXJzaW9uIjpudWxsfSwidGZ3X2ZvbGxvd2VyX2NvdW50X3N1bnNldCI6eyJidWNrZXQiOnRydWUsInZlcnNpb24iOm51bGx9LCJ0ZndfdHdlZXRfZWRpdF9iYWNrZW5kIjp7ImJ1Y2tldCI6Im9uIiwidmVyc2lvbiI6bnVsbH0sInRmd19yZWZzcmNfc2Vzc2lvbiI6eyJidWNrZXQiOiJvbiIsInZlcnNpb24iOm51bGx9LCJ0ZndfbWl4ZWRfbWVkaWFfMTU4OTciOnsiYnVja2V0IjoidHJlYXRtZW50IiwidmVyc2lvbiI6bnVsbH0sInRmd19leHBlcmltZW50c19jb29raWVfZXhwaXJhdGlvbiI6eyJidWNrZXQiOjEyMDk2MDAsInZlcnNpb24iOm51bGx9LCJ0ZndfZHVwbGljYXRlX3NjcmliZXNfdG9fc2V0dGluZ3MiOnsiYnVja2V0Ijoib24iLCJ2ZXJzaW9uIjpudWxsfSwidGZ3X3ZpZGVvX2hsc19keW5hbWljX21hbmlmZXN0c18xNTA4MiI6eyJidWNrZXQiOiJ0cnVlX2JpdHJhdGUiLCJ2ZXJzaW9uIjpudWxsfSwidGZ3X2xlZ2FjeV90aW1lbGluZV9zdW5zZXQiOnsiYnVja2V0Ijp0cnVlLCJ2ZXJzaW9uIjpudWxsfSwidGZ3X3R3ZWV0X2VkaXRfZnJvbnRlbmQiOnsiYnVja2V0Ijoib24iLCJ2ZXJzaW9uIjpudWxsfX0%3D&amp;frame=false&amp;hideCard=false&amp;hideThread=false&amp;id=1393946256745979906&amp;lang=en&amp;origin=https%3A%2F%2Fwww.thebridgechronicle.com%2Fpune%2Flawyers-welcome-live-streaming-court-verdict%25C2%25A0-25484&amp;sessionId=4e45672cea87335c21535161f9a69ec505327932&amp;siteScreenName=TBChronicle&amp;theme=light&amp;widgetsVersion=aaf4084522e3a%3A1674595607486&amp;width=550px|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/blogs/blog-heres-why-supreme-courts-decision-to-allow-live-streaming-of-court-proceedings-is-a-significant-one/articleshow/65997374.cms|title=Blog: Here's why Supreme Court's decision to allow live streaming of court proceedings is a significant one|date=28 Sep 2018|work=[[Mumbai Mirror]]|language=en|accessdate=21 April 2020|archivedate=31 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331164729/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/blogs/blog-heres-why-supreme-courts-decision-to-allow-live-streaming-of-court-proceedings-is-a-significant-one/articleshow/65997374.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত, উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ইক'মিটীৰ অধ্যক্ষ হিচাপে, চন্দ্ৰচূডে আদালতৰ প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ লাইভ ষ্ট্ৰীমিং প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ প্ৰকাশ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SC eCommittee|url=https://ecommitteesci.gov.in/draft-model-rules-for-live-streaming-and-recording-of-court-proceedings/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210728021306/https://ecommitteesci.gov.in/draft-model-rules-for-live-streaming-and-recording-of-court-proceedings/|archivedate=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;

চন্দ্ৰচূডে কেন্দ্ৰীয় জনসংযোগ বিষয়া বনাম সুভাষ চন্দ্ৰ আগৰৱালাৰ গোচৰতো এক সমন্বয় মতামত আগবঢ়ায়, য’ত তেওঁ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ সৈতে একমত হয় যে ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ কাৰ্যালয়টো ৰাজহুৱা কৰ্তৃপক্ষ আৰু তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত পৰে ২০০৫ চনত।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sci.gov.in/pdf/JUD_3.pdfhttps://www.sci.gov.in/pdf/JUD_3.pdf|title=RTI Judgment}}{{Dead link|date=June 2022}}&lt;/ref&gt; গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ আৰু জনস্বাৰ্থৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ আশে-পাশে বিকশিত হোৱা ন্যায়বিজ্ঞানৰ বাবে চন্দ্ৰচূডৰ মতামত বহুলভাৱে চৰ্চিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Nov 15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/conditions-apply-scs-rti-ruling/articleshow/72061518.cms|title='Conditions Apply': SC's RTI ruling|date=November 15, 2019|work=Mumbai Mirror|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indconlawphil.wordpress.com/2019/11/15/the-rti-judgment-on-proportionality/|title=The RTI Judgment: On Proportionality|last=Bhatia|first=Gautam|date=2019-11-15|work=Indian Constitutional Law and Philosophy|language=en|accessdate=21 April 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মতামতৰ ওপৰত মন্তব্য কৰা হৈছিল যে ‘জনস্বাৰ্থ’ বাক্যাংশটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰি ‘ৰাজহুৱা কৰ্তৃপক্ষৰ পৰ্যাপ্ত কাম-কাজৰ ওপৰত’ তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে য’ত ‘উচ্চ ন্যায়পালিকাৰ ন্যায়পালিকাৰ নিৰ্বাচনৰ তথ্য’ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যিটো ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত ৰখা হ’ব লাগিব'।&lt;ref name=&quot;Nov 15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/office-of-cji-is-public-authority-under-rti-rules-sc/article29961646.ece|title=Supreme Court opens CJI office to RTI|date=2019-11-13|dead-url=21 April 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt; যেতিয়া সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আৰু আন সমৰ্থনকাৰী মতামত গোপনীয়তা আৰু জনসাধাৰণৰ স্বাৰ্থৰ অধিকাৰ সমতা কৰিবলৈ সমতা পৰীক্ষা প্ৰয়োগ কৰে, চন্দ্ৰচূডে গোপনীয়তাতা আৰু তথ্যৰ অধিকাৰ সমন্বয় কৰিবলৈ সমতাতা পৰীক্ষা প্ৰণালীৰ প্ৰয়োগ সম্প্ৰসাৰিত কৰে। 

১২ আগষ্ট, ২০২২ত, মধ্য প্ৰদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ে সকলো অভিযোগৰ অভিযোগত ধৰ্ষণকাৰীক দোষী সাব্যস্ত কৰে, কাৰণ ফাইৰ পঞ্জীয়ন বিলম্বিত হৈছিল। তেওঁ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বেংকৰ অংশ আছিল, যিয়ে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ক &quot;হৃদয় ভাঙি&quot; আৰু &quot;অভিনয়&quot; বুলি অভিহিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Perverse': SC Sets Aside Madhya Pradesh HC Order Discharging Rape Accused|url=https://thewire.in/law/supreme-court-madhya-pradesh-hc-discharged-rape-accused|dead-url=19 August 2022|date=19 August 2022}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3wxkuiukig1h6y8ufur41womsit02bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সুমেইৰা আব্দুলআলি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85495</id>
    <revision>
      <id>636165</id>
      <parentid>427176</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7049" sha1="9og5l4ypn3x47xt69kgfecpc5mu4hgd" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = সুমেইৰা আব্দুলআলি
|image             = Sumaira Abdulali in 2012.jpg
|caption           =
|birth_date        = {{Birth date and age|1961|5|22|df=yes}} 
|birth_place       = [[মুম্বাই]], [[ভাৰত]]
|spouse            = 
|field             = পৰিৱেশবিদ, বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ, শব্দ প্ৰদূষণ, বালি খনন
|work_institutions = বম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰি চ’ছাইটি
| relatives           = [[চালিম আলি]]&lt;ref&gt;https://books.google.co.in/books?id=Yf9REAAAQBAJ&amp;pg=PT4&amp;lpg=PT4&amp;dq=sumaira+futehally&amp;source=bl&amp;ots=50DRNvedqQ&amp;sig=ACfU3U330VhmIhBVxIkrd77bgHOXcGEVbQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjtheOr69n7AhXjSGwGHQWPD4I4HhDoAXoECAQQAw#v=onepage&amp;q=sumaira%20futehally&amp;f=false&lt;/ref&gt;[[Humayun Abdulali]] [[Zafar Futehally]]&lt;br/&gt;[[Tyabji family]] (maternal)&lt;ref&gt;[https://www.business-standard.com/article/opinion/her-silent-cause-sumaira-abdulali-s-fight-for-a-less-noisy-mumbai-118122101098_1.html Her silent cause: Sumaira Abdulali's fight for a less noisy Mumbai]. [[Business Standard]].&lt;/ref&gt;
|alma_mater        = 
|doctoral_advisor  =
|doctoral_students =
|known_for         = ‘আৱাজ ফাউণ্ডেচন’&lt;br /&gt;‘মিত্ৰ’, এক্টিভিষ্টসকলৰ প্ৰতি প্ৰদৰ্শিত ভীতি , ভাবুকি আৰু প্ৰতিশোধৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন
|author_abbrev_bot =
|author_abbrev_zoo =
|prizes            = মাদাৰ টেৰেছা এৱাৰ্ড&lt;br /&gt;অশোকা ফেল’
}}
'''সুমেইৰা আব্দুলআলি''' ({{Lang-en|Sumaira Abdulali}}; জন্ম: ২২ মে’, ১৯৬১) মুম্বাই নিবাসী এগৰাকী  ভাৰতীয় পৰিৱেশবিদ, বেচৰকাৰী সংস্থা আৱাজ ফাউণ্ডেচনৰ প্ৰতিষ্ঠাতা আৰু এক্টিভিষ্টসকলৰ প্ৰতি সততে প্ৰদৰ্শিত ভীতি , ভাবুকি আৰু প্ৰতিশোধৰ বিৰুদ্ধে সংঘবদ্ধ আন্দোলন ‘মিত্ৰ’ৰ আহ্বায়ক। তেওঁ সংৰক্ষণ উপ সমিতিৰ সহ-অধ্যক্ষ আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সৰ্ববৃহৎ বেচৰকাৰী পৰিৱেশ  সংস্থা ‘বম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰি চ’ছাইটি’ৰ সন্মানীয় সচিব তথা ২০০৮ আৰু ২০২১ চনৰ ভিতৰত পৰিচালনা পৰিষদৰ সদস্য আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=2008 interview after Ashoka Fellowship|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Govt-must-wake-up-to-the-din/articleshow/15857244.cms|access-date=8 August 2015|publisher=Mumbai Mirror|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304224554/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Govt-must-wake-up-to-the-din/articleshow/15857244.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sumaira Abdulali joined IBNLive readers for an interaction on the issue of tackling sand mafia.|url=http://www.ibnlive.com/news/india/need-environment-police-for-tackling-sand-mafia-sumaira-abdulali-630744.html|publisher=Ibn live|date=12 August 2013|access-date=2 February 2023|archivedate=14 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314021945/http://www.ibnlive.com/news/india/need-environment-police-for-tackling-sand-mafia-sumaira-abdulali-630744.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Text of Sumaira Abdulali's speech on Noise Pollution at Harvard University|url=https://groups.yahoo.com/neo/groups/karmayog/conversations/messages/87924|website=groups.yahoo.com|publisher=Yahoo|access-date=4 August 2015}}
&lt;/ref&gt;

আইনী হস্তক্ষেপ, ওকালতি আৰু ৰাজহুৱা প্ৰচাৰ তথা তথ্যচিত্ৰলৈ অৱদান, দূৰদৰ্শনৰ মুকলি আলোচনা আৰু প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধৰ জৰিয়তে সুমেইৰা আব্দুলআলিয়ে পূৰ্বতে অজ্ঞাত পাৰিপাৰ্শ্বিক বিপদ, বিশেষকৈ শব্দ প্ৰদূষণ&lt;ref name=&quot;Sumaira Abdulali fights to lower noise levels in Mumbai, India’s capital of noise&quot;&gt;{{cite news
|last1 = Lakshmi|first1 = Rama|title = Sumaira Abdulali fights to lower noise levels in Mumbai, India's capital of noise|url = https://www.washingtonpost.com/world/sumaira-abdulali-fights-to-lower-noise-levels-in-mumbai-indias-capital-of-noise/2013/10/02/bf9e2c8c-26b5-11e3-9372-92606241ae9c_story.html|access-date = 18 July 2015|work = Washington post|date = 3 October 2013}}&lt;/ref&gt; আৰু বালি খননক&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/dredging-up-trouble/article7438098.ece|title=Dredging up trouble|website=Frontline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;and is a Governing Council&lt;/ref&gt; সফলতাৰে মূলসুঁতিৰ প্ৰচাৰ মাধ্যমলৈ আনিছে আৰু মানুহৰ মাজত এই বিষয়ে এক সজাগতা গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা লৈছে। তেওঁৰ কামৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাৰে সন্মানিত হৈছে। ২০০৪ চনত, বালি মাফিয়াৰ দ্বাৰা তেওঁক কৰা আক্ৰমণৰ পিছতেই সুমেৰাই ভাৰতীয় এক্টিভিষ্টসকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰথমটো নেটৱৰ্ক ‘মিত্ৰ’ স্থাপন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/And-now-a-mitra-for-whistle-blowers/articleshow/785159.cms|title=And now, a 'mitra' for whistle-blowers &amp;#124; Mumbai News - Times of India|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

তেওঁক ''ভাৰতৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ পৰিৱেশ কৰ্মী'' বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bpr.berkeley.edu/tag/sumaira-abdulali/|title=Sumaira Abdulali – Berkeley Political Review|website=bpr.berkeley.edu}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:পৰিৱেশবিদ]]
[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]]</text>
      <sha1>9og5l4ypn3x47xt69kgfecpc5mu4hgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পৰৱাই মুন্নিয়াম্মা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86186</id>
    <revision>
      <id>636096</id>
      <parentid>390257</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16715" sha1="mcwn8dboqvds6ba62xgb6fsm3y0gzw6" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name =  পৰৱাই মুন্নিয়াম্মা
| image = Paravimuniammal.gif
| caption = 
| death_date = {{death date and age|2020|3|29|1937|06|25||df=y}}
| birth_date = {{birth date|1937|06|25}}
| birth_place = পৰৱাই, [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচি়ডেন্সি]], [[বৃটিছ ভাৰত]]
| birthname =  মুন্নিয়াম্মা
| othername = 
| website = 
| awards = কলাইমামণি (২০১৯)
}}

'''পৰৱাই মুনিয়াম্মা'''  ({{lang-en | Paravai Muniyamma}}) এগৰাকী ভাৰতীয় লোকসংগীত শিল্পী আৰু অভিনেত্ৰী আছিল। তেওঁ মাদুৰাইৰ পৰৱাই নামৰ গাঁৱত জন্ম লোৱাৰ বাবে '''পৰৱাই''' উপাধিটো পাইছিল। তেওঁ বহুতো তামিল কথাছবিত অভিনয় কৰিছিল আৰু বেছিভাগতেই সহ-চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল আৰু তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপেও কাম কৰিছিল।  তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ২৫ জুন ১৯৩৭ চনত আৰু মৃত্যু হৈছিল ২৯ মাৰ্চ ২০২০ চনত৷&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/News/28-3-05/paravaimunniyama.htm |title=Paravai Muniyaama is back |publisher=Behindwoods |date=2005-03-28 |access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2004/12/04/stories/2004120400290300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050208021219/http://www.hindu.com/mp/2004/12/04/stories/2004120400290300.htm |url-status=dead |archive-date=2005-02-08 |title=Metro Plus Tiruchirapalli / Personality : Ruling with RUSTIC ragas |date=2004-12-04 |work=[[The Hindu]] |access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sathiyasreesblog.com/2020/03/popular-folk-singer-and-actress-paravai.html |title=Popular folk singer and actress Paravai Muniyamma has passed away |date=2020-03-29 |access-date=2020-03-29 |archivedate=2020-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329043418/https://www.sathiyasreesblog.com/2020/03/popular-folk-singer-and-actress-paravai.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/tamil-folk-singer-and-actress-paravai-muniyamma-passes-away-2555799.html|title=Tamil Folk Singer and Actress Paravai Muniyamma Passes Away|date=29 March 2020|website=News18}}&lt;/ref&gt;কলাইনাৰ টিভি অনুষ্ঠানত মুনিয়াম্মাৰ নিজাকৈ ৰন্ধন অনুষ্ঠানো আছিল। &lt;ref&gt;{{Cite news|date=2007-07-30|title=Cooking up a smile Nuggets from Aatha|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/cooking-up-a-smile-nuggets-from-aatha/article2251295.ece|access-date=2020-06-02|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;সংগীত পৰিচালক বিদ্যাসাগৰে মুনিয়াম্মাক তামিল চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁক চিনাকি কৰাই দিছিল।
==কৃতিত্ব==
মুনিয়াম্মাই সাংস্কৃতিক মন্দিৰৰ অনুষ্ঠানত কণ্ঠদান কৰি গায়িকা হিচাপে নিজৰ সংগীত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ৬০ বছৰ বয়সত প্ৰায় ২০০০ লোকগীতৰ মঞ্চত গীত পৰিৱেশন কৰিছিল; সেইবোৰৰ মাজত লক্ষণ শ্ৰুতিৰ হৈ লণ্ডন, চিংগাপুৰ আৰু মালয়েছিয়াৰ অনুষ্ঠানো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈ আছে৷&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2007/07/30/stories/2007073050840300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090815005059/http://www.hindu.com/mp/2007/07/30/stories/2007073050840300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-08-15 |title=Archive News |date= |work=[[The Hindu]] |access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt; ২০০৪ চনত “হিন্দু’’ কাকতৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত, তেওঁ এবাৰ এই কথাটো আঙুলিয়াই দিছিল যে, মানৱ জাতিৰ লোকশিল্প আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ আছে। এই কথা তেওঁৰ বহিঃৰাজ্যত হোৱা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় লোকসংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানসমূহে প্ৰমাণ কৰে৷&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|author=Staff Reporter|date=2020-03-29|title=Tamil folk singer, actress Paravai Muniyamma no more|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-folk-singer-actress-paravai-muniyamma-no-more/article31197302.ece|access-date=2020-06-02|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;তেওঁ খ্যাতিৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত কেইবাজনো সংগীত পৰিচালকে মুনিয়াম্মাৰ কাষ চাপিছিল, বিশেষকৈ [[এ আৰ ৰহমান|এ আৰ ৰহমানে]] ১৯৯৫ চনৰ “মুথু’’ নামৰ কথাছবিখনৰ বাবে এটা গীত গাবলৈ প্ৰস্তাৱ দিছিল, অৱশ্যে অজ্ঞাত কাৰণত তেওঁ এই প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Veteran folk artiste, actor-singer Paravai Muniyamma passes away|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/mar/29/veteran-folk-artiste-actor-singer-paravai-muniyamma-dead-dhool-dharani-vikram-singam-pola-pole-rip-17782.html|access-date=2020-06-02|website=[[Cinema Express]]}}&lt;/ref&gt; সংগীত পৰিচালক বিদ্যাসাগৰেও তেওঁৰ “ধুল’’(২০০৩) নামৰ ছবিখনৰ বাবে এটা লোকগীত গাবলৈ মুনিয়াম্মাক অনুৰোধ কৰিছিল আৰু তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল। এই “ধূল’’ নামৰ ছবিখনৰ জৰিয়তে তেওঁ নিজকে নেপথ্য গায়িকা হিচাপে চলচ্চিত্ৰত অভিষেক ঘটায় আৰু তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ গীত আছিল “সিংম পোলা নদন্থু ৱাৰান’’ শীৰ্ষক গীতটো৷ এইটো গীত ছবিখনত একেলেথালিয়ে দেখুওৱা যুঁজৰ এটা ক্ৰমৰ পিছত হোৱাৰ বাবে দৰ্শকে ভালদৰে আকোঁৱালি লৈছিল৷&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Actor-singer Paravai Muniyamma passes away|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/mar/29/actor-singer-paravai-muniyamma-passes-away-2122990.html|access-date=2020-06-02|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; সেই একেখন কথাছবিতে পৰিচালকে তেওঁক তেওঁৰ ৬৬ বছৰ বয়সত সহযোগী চৰিত্ৰৰ অভিনয়ৰে চলচ্চিত্ৰ অভিনয় জীৱনৰ অভিষেক ঘটায়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhool-paati-paravai-muniyamma-dies-83-121364|access-date=2020-06-02|title=Dhool paati Paravai Muniyamma dies aged 83|website=www.thenewsminute.com|date=29 March 2020}}&lt;/ref&gt;তাৰ পিছত তেওঁ ৫০খনতকৈও অধিক ছবিত অভিনয় কৰে৷ সাধাৰণতে মুনিয়াম্মাই আইতাকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://hindu.com/thehindu/mp/2004/01/21/stories/2004012100210300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040304061722/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/01/21/stories/2004012100210300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-03-04 |title=Throaty treat |date=2004-01-21 |work=[[The Hindu]] |access-date=2016-12-01 |archivedate=2004-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040304061722/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/01/21/stories/2004012100210300.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;ছবিখন আৰু গীতটোৰ সফলতাই  মুনিয়াম্মালৈ ছবি জগতৰ অভিনয় আৰু গায়কীৰ বাবে অধিক প্ৰস্তাৱ অহাৰ বাট মুকলি কৰি দিলে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=12656539 |title=Full Story Page Template 2 |website=sify.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030503062612/http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=12656539 |archive-date=3 May 2003 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসা==
২০১৫ চনত মুনিয়াম্মা চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হ’ব লগা হৈছিল৷ চিকিৎসালয়ত তেওঁক তামিল চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগেৰ বিভিন্নজনে সহায় কৰিছিল, ইয়াৰ ভিতৰত অভিনেতা শিৱকাৰ্থিকেয়ান, সৰথকুমাৰ আৰু বিশাল কৃষ্ণ আছিল অন্যতম৷&lt;ref&gt;{{Cite web|title=At last, Paravai Muniyamma gets financial aid - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/At-last-Paravai-Muniyamma-gets-financial-aid/articleshow/48316077.cms|access-date=2020-06-02|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-08-01|title=Dhanush, Sarathkumar help Paravai Muniyamma|url=https://www.deccanchronicle.com/150801/entertainment-kollywood/article/dhanush-sarathkumar-help-paravai-muniyamma|access-date=2020-06-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; তদুপৰি তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[জয়াললিতা]]ই “এ এম জি আৰ কল্যাণ আঁচনি’’ৰ অধীনত মুনিয়াম্মাৰ নামত ৬ লাখ টকা “ফিক্সড ডিপজিট’’ৰ ব্যৱস্থা কৰি সহায় কৰিছিল, আৰু অভিনেতা ধনুষেও তেওঁৰ চিকিৎসাৰ খৰচ গা পাতি লৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-03-05|title=The sad state of Kalaimamani Paravai Muniyamma! - Tamil News|url=https://www.indiaglitz.com/the-sad-state-of-kalaimamani-paravai-muniyamma-tamil-news-230862|access-date=2020-06-02|website=IndiaGlitz.com|archivedate=2020-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200505070948/https://www.indiaglitz.com/the-sad-state-of-kalaimamani-paravai-muniyamma-tamil-news-230862|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুনিয়াম্মা সংকটজনকভাৱে অসুস্থ হৈ মৃত্যু হোৱা বুলি উৰাবাতৰি প্ৰচাৰ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kumar|first=Pradeep|date=2019-11-01|title=Hospitalisation stirs up false news on Paravai Muniyamma's health|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hospitalisation-stirs-up-false-news-on-paravai-muniyammas-health/article29855270.ece|access-date=2020-06-02|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত বহুদিন ধৰি সংকটজনকভাৱে অসুস্থ হৈ থকাৰ পিছতো অভিনেতা “আবি সাৰাৱানন’’ৰ অনুৰোধত ছবিগৃহত “মায়ানাধি’’ নামৰ ছবিখনৰ প্ৰচাৰমূলক দৰ্শনী চাবলৈ আহিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Subramanian|first=Anupama|date=2020-02-08|title=Abi Saravanan takes Paravai Muniyamma to watch Maayanadhi|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/080220/abi-saravanan-takes-paravai-muniyamma-to-watch-maayanadhi.html|access-date=2020-06-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=நடக்க முடியாத நிலையிலும் பிரபல நடிகருக்காக திரையரங்கம் வந்த பரவை முனியம்மா! பார்த்த கடைசி படம் இதுதான்!|url=https://tamil.asianetnews.com/cinema/actress-and-singer-paravai-muniyamma-last-watching-movie-details-q80a9z|access-date=2020-06-02|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=பரவை முனியம்மா பற்றி பேஸ்புக்கில் பகிர்ந்த அபிசரவணன்|url=https://tamil.samayam.com/news-video/cinema/actor-abi-saravanan-says-about-paravai-muniyamma-in-his-facebook-page/videoshow/74911079.cms|access-date=2020-06-02|website=Samayam Tamil|language=ta|archivedate=2022-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220226070353/https://tamil.samayam.com/news-video/cinema/actor-abi-saravanan-says-about-paravai-muniyamma-in-his-facebook-page/videoshow/74911079.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনত তামিলনাডু চৰকাৰে তেওঁ“কালাইমামণি’’ বঁটা প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-03-01|title=Kalaimamani awards after 8 years: 201 artistes get awards|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/010319/kalaimamani-awards-after-8-years-201-artistes-get-awards.html|access-date=2020-06-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt;
==কথাছবি==
মুনিয়াম্মাই কেইবাখনো কথাছবিত সহ-শিল্পীৰ অভিনয় কৰিছিল৷ “ধূল’’(২০০৩), “কাধল সদুগুডু’’(২০০৩), “উন্নাই চৰণদাইন্ধেন’’(২০০৩), “আই’’(২০০৪), “জয়সূৰ্য্য’’(২০০৪), “এন পুৰুষন এথিৰ বীতু পন্নু’’(২০০৪), “কোভিল’’(২০০৪), “ছুপাৰ ডা’’(২০০৪), “দেৱথাইয়াই কাণ্ডেন’’(২০০৫),“কান্নাদী পূকাল’’(২০০৫), “থাকা থিমি থা’’(২০০৫), “নেঞ্জিল’’(২০০৬), 
“নাগাৰীগা কোমালি’’(২০০৬), “সুয়েটচাই বিধায়ক’’(২০০৬), “পশুপতি’’(২০০৭), “সন্দাই’’(২০০৮), “পূ’’(২০০৮), “থোৰানাই’’(২০০৯), “ৰাজাধি ৰাজা’’(২০০৯), “থামিজ পদম’’(২০১০), “মাগানে এন মাৰুমাগানে’’(২০১০), “বালে পাণ্ডিয়া’’(২০১০), “ভৱনী’’ (২০০৯), “ভৱনী আই পি এছ’’(২০১১), “ভেংহাই’’(২০১১) আদি৷
==মৃত্যু==
২০২০ চনৰ ২৯ মাৰ্চত বাৰ্ধক্যজনিত অসুস্থতাৰ বাবে মুনিয়াম্মাৰ মাদুৰাইৰ নিজা বাসগৃহত ৮২ বছৰ বয়সত মৃত্যু হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:লোকশিল্পী]]</text>
      <sha1>mcwn8dboqvds6ba62xgb6fsm3y0gzw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শান্তা গোখলে</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86685</id>
    <revision>
      <id>636148</id>
      <parentid>603605</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16730" sha1="ep9f385xxsuqtpixwr1nvrz13jcc27k" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = শান্তা গোখলে
| image = Shanta Gokhale.jpg
| image_size = 120px
| alt = Shanta Gokhale at the Goa Arts and Literature Festival (GALF), 2018
| caption =শান্তা গোখলে, ২০১৮
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1939|08|14}}
| birth_place =দহানু, বোম্বে প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]
| death_date = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place = 
| nationality = ভাৰতীয়
| other_names = 
| known_for = 
| occupation = {{flatlist|
* লেখক
* অনুবাদক
* সাংবাদিক
* নাট্য সমালোচক
* নাট্যকাৰ
}}
| notableworks = {{plainlist|
* ''Rita Welinkar''
* ''Tya Varshi'' (''Crowfall'')
}}
| awards = 
| spouse = {{plainlist|
* বিজয়কুমাৰ সাহানে
* অৰুণ খোপকাৰ
}}
| children =গিৰিশ সাহানে&lt;br&gt;[[ːenːRenuka Shahane|ৰেণুকা সাহানে]]
| website = {{URL|http://shantagokhale.com/}}
}}
'''শান্তা গোখলে''' ({{lang-en| Shanta Gokhale}}; জন্ম: ১৪ আগষ্ট ১৯৩৯) এগৰাকী ভাৰতীয় সাহিত্যিক, অনুবাদক, সাংবাদিক আৰু নাট্য সমালোচক। ''ৰীতা ৱেলিংকাৰ'' আৰু ''ত্যা বৰ্ষী'' গ্ৰন্থ দুখনৰ বাবে তেওঁ অধিক পৰিচিত। 
==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
[[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ পালঘৰ জিলাৰ দহানুত শান্তা গোখলেই জন্মগ্ৰহণ কৰে। পিতৃ জি.জি. গোখলেই ''চাৰ্চলাইট'' নামৰ কাকত এখনত যোগদান কৰাৰ পিছত গোখলেৰ পৰিয়াল ১৯৪১ চনত মুম্বাইৰ ওচৰৰ শিৱাজী পাৰ্কলৈ গুচি যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/a-critic-takes-centrestage-shanta-gokhale-sita-snehalata-reddy-5835916/|title=A critic takes centrestage: What makes Shanta Gokhale a renaissance person|first=Alaka|last=Sahani|date=2019-07-21|website=The Indian Express|access-date=2020-04-13}}&lt;/ref&gt; মাহিমৰ বম্বে স্কটিছ স্কুলত তেওঁ স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ১৫ বছৰ বয়সত তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]লৈ ৰাওনা হয় আৰু তাত ব্ৰিষ্টল বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী সাহিত্যত বি এ (অনাৰ্ছ) ডিগ্ৰী লয়। ভাৰতলৈ উভতি আহি ২১ বছৰ বয়সত মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ মুম্বাইৰ জেভিয়াৰ ইনষ্টিটিউট অফ কমিউনিকেচনত নামভৰ্তি কৰে আৰু তাত তেওঁ কমিউনিকেচন আৰু ভিডিঅ' প্ৰডাকচনৰ পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰে।&lt;ref name=&quot;time2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.timeoutmumbai.net/client_coverstory/client_coverstory_details.asp?code=697|title=Grew up in Shivaji Park|last=Ramnath|first=Nandini|year=2006|work=[[Time Out Mumbai]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716220548/http://www.timeoutmumbai.net/client_coverstory/client_coverstory_details.asp?code=697|archive-date=16 July 2011|url-status=dead|access-date=22 March 2012|df=dmy-all|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716220548/http://www.timeoutmumbai.net/client_coverstory/client_coverstory_details.asp?code=697|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==কৰ্মজীৱন==
কৰ্মজীৱনৰ প্ৰাৰম্ভনিতে গোখলেই এলফিনষ্টন কলেজত অংশকালীন শিক্ষক আৰু গ্লেক্সো লেবৰেটৰীত জনসংযোগ কাৰ্যবাহী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news
 |url = https://www.livemint.com/Leisure/jWfgOeO1aY6q66SGtjPeXK/Book-Review--Crowfall.html
 |title = Book Review {{!}} Crowfall
 |last = Ghoshal
 |first = Somak
 |date = Nov 30, 2013
 |access-date = 2018-12-10
}}&lt;/ref&gt;
====লেখক আৰু সাংবাদিকতা====
গোখলেই প্ৰথমে বিভিন্ন প্ৰকাশনত ইংৰাজী আৰু মাৰাঠী উভয় ভাষাত গল্প প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু শেষত ১৯৭০ চনত তেওঁ উপন্যাস প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ প্ৰথম গ্ৰন্থ মাৰাঠী ভাষাত ''ৰীতা ৱেলিংকাৰ'' প্ৰকাশ পায়। পিছলৈ ১৯৯৫ চনত ইয়াৰ ইংৰাজী সংস্কৰণ ছপা কৰি উলিওৱা হয়। মাৰাঠী ভাষাত লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাৰ বাবে তেওঁ নিছিম ইজেকিয়েলৰ এখন চিঠিক কৃতিত্ব দিয়ে। গ্লেক্সোত কাম কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁ ''ৰীতা ৱেলিংকাৰ''খন লিখিছিল। বাছ যাত্ৰাৰ সময়ত ধাৰণাসমূহ একত্ৰিত কৰিছিল আৰু দুপৰীয়াৰ আহাৰ গ্ৰহণৰ সময়ত লিখিছিল।&lt;ref name=&quot;LivemintQuiet19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Leisure/QW5zou6VZQNRu318735qbL/A-quiet-illuminating-force.html|title=A quiet, illuminating force|last=Tripathi|first=Salil|date=2019-01-18|website=Livemint|access-date=2020-04-13}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দ্বিতীয়খন গ্ৰন্থ ''ত্য বৰ্ষী'' সোতৰ বছৰৰ পিছত ২০০৮ চনত প্ৰকাশ পায়।&lt;ref name=&quot;HinduTruthOoty2018&quot;&gt;
{{Cite news
 |url=https://www.thehindu.com/books/genres-at-ooty-literary-festival/article24949454.ece
 |title='Today's truth-tellers are not safe'
 |last=Srinivasan
 |first=Pankaja
 |date=Sep 14, 2018
 |work=The Hindu
 |access-date=2018-12-10
 |issn=0971-751X
}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ ইয়াক অনুবাদ কৰি ২০১৩ চনত ইংৰাজীত ক্ৰোফ'ল নামেৰে প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/article/862020/these-are-the-books-that-some-of-indias-most-acclaimed-authors-will-be-reading-in-2018|title=These are the books that some of India's most acclaimed authors will be reading in 2018|last=Gill|first=Harsimran|date=Dec 23, 2017|website=Scroll.in|access-date=2018-12-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/article/929899/from-sorry-yaar-really-sorry-to-why-dont-we-get-married-shanta-gokhales-memoir-of-her-body|title=From 'Sorry yaar, really sorry' to 'Why don't we get married?': Shanta Gokhale's memoir of her body|last=Gokhale|first=Shanta|website=Scroll.in|access-date=2019-11-07}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত তেওঁ পূৰ্বে ৰচনা কৰা লেখাৰ সংকলন এখন প্ৰকাশ কৰে, যাৰ নাম আছিল ''দ্য এংগেজড অবজাৰ্ভাৰ''। গ্ৰন্থখন সম্পাদনা কৰিছিল তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু জেৰী পিণ্টোৱে। ২০১৮ চনত তেওঁ স্মৃতিগ্ৰন্থ ''হিয়েৰছ্ লুকিং এট ইউ, বডী'' শিৰোনামেৰে প্ৰকাশ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। পিছলৈ ইয়াক ২০১৯ চনত ''ৱান ফুট অন দ্য গ্ৰাউণ্ড: এ লাইফ ট’ল্ড থ্ৰু দ্য বডী'' নামেৰে ছপা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{IMDb title|1503723|Rita}}&lt;/ref&gt; 
====অনুবাদ====
অনুবাদক হিচাপে তেওঁ প্ৰবীণ অভিনেত্ৰী দুৰ্গা খোটেৰ আত্মজীৱনী আৰু মাৰাঠী ভাষাৰ শীৰ্ষস্থানীয় নাট্যকাৰ মহেশ এলকুঞ্চৱাৰ, বিজয় তেণ্ডুলকাৰ, জি.পি. দেশপাণ্ডে আৰু সতীশ আলেকাৰৰ বহু কেইখন নাটক অনুবাদ কৰিছে। মাকৰ অনুপ্ৰেৰণাতে তেওঁ সমৃদ্ধ মাৰাঠী সাহিত্যৰ অনুবাদৰ কামত হাত দিছিল।&lt;ref name=&quot;LokSatta2018&quot;&gt;{{Cite web
 |url = https://www.loksatta.com/shreyas-ani-preyas-news/motivational-story-of-shanta-gokhale-1770255/
 |title = फरक पडणार हे नक्की! 
 |date = 2018-10-13
 |website = Loksatta
 |language = mr-IN
 |trans-title = Make a Difference for Sure! 
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181209213146/https://www.loksatta.com/shreyas-ani-preyas-news/motivational-story-of-shanta-gokhale-1770255/
 |archive-date = 9 December 2018
 |url-status = live
 |access-date = 2018-12-09
 |df = dmy-all
}}&lt;/ref&gt; বিশাখাপট্টনমত থকাৰ সময়ত তেওঁৰ বন্ধু সত্যদেৱ ডুবেৰ পৰামৰ্শ মতে চি.টি. খানোলকাৰৰ নাটক ''অবাধ্য'' অনুবাদ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;
{{Cite news
 |url=https://www.thehindu.com/books/literary-review/its-about-middle-mumbai/article5642985.ece
 |title=It's about middle Mumbai
 |last=Baliga
 |first=Shashi
 |date=Jan 2, 2014
 |work=The Hindu
 |access-date=2018-12-10
 |issn=0971-751X
}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ আন কিছুমান অনুবাদৰ ভিতৰত আছে ''ইম অনি হুমৰাও'' (জেৰী পিণ্টোৰ উপন্যাস ''ইম এণ্ড দ্য বিগ হুম''ৰ মাৰাঠীলৈ অনুবাদ), ''বেগম বাৰভে'' (সতীশ আলেকাৰৰ একে নামৰ মাৰাঠী নাটকৰ ইংৰাজীলৈ অনুবাদ), ''আই, দুৰ্গা খোটে'' (দুৰ্গা খোটেৰ আত্মজীৱনীৰ ইংৰাজীলৈ অনুবাদ) আৰু ''গুৰু দত্ত: এ ট্ৰেজেডী ইন থ্ৰী এক্টছ'' (গোখলেৰ প্ৰাক্তন স্বামী অৰুণ খোপকাৰৰ মাৰাঠী গ্ৰন্থ ''গুৰু দত্ত: টিন অংকি শোকান্তিকা''ৰ ইংৰাজীলৈ অনুবাদ)। ১৯৩১ চনৰ পৰা ১৯৩৬ চনৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাগত প্ৰকাশ পোৱা লক্ষ্মীবাই তিলকৰ মূল মাৰাঠী সংস্কৰণৰ পৰা অনুবাদ কৰা আত্মজৈৱনিক গ্ৰন্থ ''স্মৃতিচিত্ৰ: দ্য মেম'ইৰছ অৱ এ স্পিৰিটেড ৱাইফ'' ২০১৮ চনত প্ৰকাশ কৰি উলিয়ায়।&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url = https://www.mid-day.com/articles/homes-around-shivaji-park-warm-tales-bombay-friendliest-public-ground-lifestyle/18246194
 |title = Homes around Shivaji Park have some warm tales to unfold
 |last = Marfatia
 |first = Meher
 |date = May 14, 2017
 |website = Mid-Day
 |language = en
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181210063317/https://www.mid-day.com/articles/homes-around-shivaji-park-warm-tales-bombay-friendliest-public-ground-lifestyle/18246194
 |archive-date = 10 December 2018
 |url-status = live
 |access-date = 2018-12-09
 |df = dmy-all
 |archivedate = 2018-12-10
 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181210063317/https://www.mid-day.com/articles/homes-around-shivaji-park-warm-tales-bombay-friendliest-public-ground-lifestyle/18246194
 |deadurl = yes
 }}&lt;/ref&gt;
==বঁটা আৰু সন্মান==
* তথ্যচিত্ৰ চিত্ৰনাট্য লেখনৰ বাবে দুটাকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা। &lt;ref name=&quot;HinduStories2018&quot;&gt;
{{Cite news
 |url=https://www.thehindu.com/books/stories-she-wrote/article23513545.ece
 |title=Stories, she wrote
 |last=Nath
 |first=Parshathy J.
 |date=Apr 12, 2018
 |work=The Hindu
 |access-date=2018-12-10
 |language=en-IN
 |issn=0971-751X
}}&lt;/ref&gt;
* দুখন উপন্যাসৰ বাবে মহাৰাষ্ট্ৰ ষ্টেট এৱাৰ্ডছ্ ফৰ লিটাৰেৰী ক্ৰিয়েচন &lt;ref name=&quot;HinduStories2018&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Shanta-Gokhale-gets-state-award-for-literary-creation/articleshow/15877505.cms|title=Shanta Gokhale gets state award for literary creation|date=Dec 14, 2008|newspaper=Mumbai Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211012126/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Shanta-Gokhale-gets-state-award-for-literary-creation/articleshow/15877505.cms|archive-date=11 December 2018|url-status=live|access-date=2018-12-10|agency=Ist|df=dmy-all|archivedate=2018-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211012126/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Shanta-Gokhale-gets-state-award-for-literary-creation/articleshow/15877505.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; and the previous one being the VS Khandekar Award for ''Rita Welinkar'')&lt;ref name=&quot;LivemintQuiet19&quot; /&gt; 
* ২০১৫: [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] (পৰিবেশ্য কলালৈ আগবঢ়োৱা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে)&lt;ref&gt;
{{Cite web
 |url = https://scroll.in/latest/807136/sangeet-natak-akademi-announces-winners-of-its-2015-awards
 |title = Brij Narayan, Mandakini Trivedi among winners of Sangeet Natak Akademi Awards 2015
 |website = Scroll.in
 |language = en-US
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181209212908/https://scroll.in/latest/807136/sangeet-natak-akademi-announces-winners-of-its-2015-awards
 |archive-date = 9 December 2018
 |url-status = live
 |access-date = 2018-12-09
 |df = dmy-all
}}&lt;/ref&gt;

* ২০২১: [[সাহিত্য অকাডেমী অনুবাদ বঁটা]] (লক্ষ্মীবাই তিলকৰ ''স্মৃতিচিত্ৰ: দ্য মেম'ইৰছ অৱ এ স্পিৰিটেড ৱাইফ''ৰ অনুবাদৰ বাবে)&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_TP-2021.pdf|title=Sahitya Akademi Prize for Translation 2021|website=www.sahitya-akademi.gov.in|access-date=2022-07-05|archive-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shankta Gokhale wins Sahitya Akademi Award for Translation 2021 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/shankta-gokhale-wins-sahitya-akademi-award-for-translation-2021/articleshow/92548517.cms#:~:text=Renowned%20writer-translator-critic%20Shanta%20Go |website=timesofindia.indiatimes.com |access-date=5 July 2022}}&lt;/ref&gt;
==তথ্যউৎস==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি অনুবাদ বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:মাৰাঠী ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাংবাদিক]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]]</text>
      <sha1>ep9f385xxsuqtpixwr1nvrz13jcc27k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>হিন্দু ধৰ্ম আৰু গৰ্ভপাত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87382</id>
    <revision>
      <id>636171</id>
      <parentid>475919</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13119" sha1="p9oxudzgrnvs8yemy2c8fzqp14z4o2c" xml:space="preserve">'''হিন্দু ধৰ্মত গৰ্ভপাত''' সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত হিন্দু শাস্ত্ৰৰ দ্বাৰা পাপ হ'লেও হিন্দু বিশ্বাস আৰু গ্ৰন্থৰ বিশাল বৰ্ণালীৰ ভিতৰত ইয়াক দ্বিধামূলকভাৱে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি।&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt; মহানাৰায়ণ উপনিষদত গৰ্ভপাতক সতীত্বৰ ব্ৰত ভংগ কৰা আদি কাৰ্য্যৰ সৈতে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Stephens, Moira 2010&quot; /&gt; হিন্দু শাস্ত্ৰত শিকোৱা হৈছে যে &quot;গৰ্ভপাত কৰাটো পিতৃ-মাতৃক হত্যা কৰাতকৈও বেয়া পাপ&quot; আৰু &quot;আন এক গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে যে সন্তান গৰ্ভপাত কৰা মহিলাই নিজৰ জাতি হেৰুৱাব।&quot; &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web |title=Hinduism: Abortion |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/hinduethics/abortion_1.shtml |website=[[BBC]] |access-date=30 July 2022}}&lt;/ref&gt; সাধাৰণতে হিন্দু ধৰ্মই অহিংসাৰ পথ প্ৰদৰ্শক নীতি শিকায়, অৰ্থাৎ সকলো জীৱৰ ক্ষতি বা আঘাতৰ পৰা বিৰত থকা, যিয়ে অহিংসাৰ নৈতিকতাৰ মূল হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref name=&quot;Stephens, Moira 2010&quot;&gt;Stephens, Moira, Christopher Jordens, Ian Kerridge, and Rachel A. Ankeny (2010). &quot;Religious Perspectives on Abortion and a Secular Response&quot;. Journal of Religion and Health, 49 (4D), 513–535.&lt;/ref&gt;

কিন্তু মহাভাৰত, ভাগৱতগীতা আৰু ৰামায়ণৰ দৰে হিন্দু গ্ৰন্থৰ লগতে পণ্ডিতসকলৰ মাজত আত্মৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয় পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ'লে অহিংসাৰ নীতিয়ে কি নিৰ্দেশ দিয়ে সেই বিষয়ে মতানৈক্য আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/244766903 |title=The pacifist impulse in historical perspective |date=1996 |publisher=University of Toronto Press |others=Peter Brock, Harvey L. Dyck |isbn=978-1-4426-8200-9 |location=Toronto, Ont. |pages=230–234 |oclc=244766903}}&lt;/ref&gt; যেনেকৈ অহিংসা সম্পৰ্কীয় কিছুমান হিন্দু গ্ৰন্থত মাংস সেৱনৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে আনহাতে আন কিছুমানে মাংস খোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞাৰ কথা কৈছে, তেনেকৈয়ে হিন্দু দৰ্শন আৰু গ্ৰন্থৰ ইতিহাসত &quot;আঘাত নকৰা&quot;ৰ উপদেশৰ গতিশীল অৰ্থ আছে। 

ভাগৱতৰ দৰে হিন্দু গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে যে আত্মাৰ জন্মও নহয়, মৃত্যুও নহয়; তথাকথিত &quot;পাপে&quot; ব্ৰহ্মৰ প্ৰতি কৰ্তব্য আৰু ভক্তিৰ বাবে নিজৰ কৰ্ম উৎসৰ্গা কৰাসকলক (এইদৰে নিৰপেক্ষ সত্যত বহি থকা) স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে যিটো পদুমৰ পাত পানীৰ দ্বাৰা অস্পৃশ্য হোৱাৰ দৰে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Mukundananda |first=Swami |title=Chapter 5 – Bhagavad Gita, The Song of God – Swami Mukundananda |url=https://www.holy-bhagavad-gita.org/chapter/5 |access-date=2023-02-25 |website=www.holy-bhagavad-gita.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

==বৰ্তমানৰ পৰিসংখ্যা==
গৰ্ভপাতৰ ক্ষেত্ৰত হিন্দু সকলে ব্যক্তিভেদে বিভিন্ন স্থিতি গ্ৰহণ কৰে। এই কাৰণতে গৰ্ভপাতৰ ক্ষেত্ৰত সমজুৱাকৈ হিন্দুসকলৰ মতামত উল্লেখ নকৰি, গৰ্ভপাতৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্দিষ্টকৈ এজন হিন্দুৰ মতামতহে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত গৰ্ভপাতৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ পিছতো পৰিসংখ্যা অনুসৰি ৮০ শতাংশ ভাৰতীয় মহিলাই এইক্ষেত্ৰত অসন্মত আৰু ৫৬ শতাংশই ইয়াক জঘন্য অপৰাধ বুলি গণ্য কৰে, (যিটো ধৰ্মীয় চিনাক্তকৰণৰ দ্বাৰা পৃথক নহয়)।&lt;ref name=&quot;Damian 125&quot;&gt;{{cite journal |last=Damian |first=Constantin-Iulian |date=January–March 2010 |title=Abortion from the Perspective of Eastern Religions: Hinduism and Buddhism |url=http://bioetica.ro/index.php/arhiva-bioetica/article/view/149/227 |url-status=dead |journal=Romanian Journal of Bioethics |volume=8 |issue=1 |page=125 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221215708/http://bioetica.ro/index.php/arhiva-bioetica/article/view/149/227 |archive-date=21 February 2014 |access-date=3 February 2014 |archivedate=21 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221215708/http://bioetica.ro/index.php/arhiva-bioetica/article/view/149/227 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  ভাৰতত বহুত সংখ্যক গৰ্ভপাতৰ এটা সামাজিক কাৰণ সম্ভৱতঃ ভ্ৰুণৰ লিংগ পক্ষপাতিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত সাত বছৰৰ তলৰ ল'ৰাতকৈ ৭১ লাখ ছোৱালী কম হোৱা দেখা গৈছে, যিটো ২০০১ চনত ৬০ লাখ আৰু ১৯৯১ চনত ৪২ লাখ ছোৱালীৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aramesh |first=Kiarash |date=2019-08-05 |title=Perspectives of Hinduism and Zoroastrianism on abortion: a comparative study between two pro-life ancient sisters |journal=Journal of Medical Ethics and History of Medicine |volume=12 |pages=9 |doi=10.18502/jmehm.v12i9.1340 |issn=2008-0387 |pmc=7166242 |pmid=32328222}}&lt;/ref&gt; আমেৰিকাত য'ত গৰ্ভপাত সম্পৰ্কীয় ঘটনা বহুলাংশে খ্ৰীষ্টান গোটৰ লোকৰ দ্বাৰা সম্পন্ন হৈছে। সমীক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰা ৬৮% হিন্দুৱে গৰ্ভপাত সকলো বা বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে বৈধ হ'ব লাগে বুলি বিশ্বাস কৰে আনহাতে ২৯% লোকে গৰ্ভপাত সকলো বা বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে অবৈধ হ'ব লাগে বুলি বিশ্বাস কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=NW |first1=1615 L. St |last2=Suite 800Washington |last3=Inquiries |first3=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media |title=Religious Landscape Study |url=https://www.pewresearch.org/religion/religious-landscape-study/ |access-date=2023-02-26 |website=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project |language=en-US |archivedate=2022-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525045337/https://www.pewresearch.org/religion/religious-landscape-study/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==দুখৰ পৰিমাণ==
যদি সন্তান জন্মৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃৰ জীৱন বিপদত পৰে তেন্তে হিন্দু ধৰ্মই গৰ্ভপাতৰ ক্ষেত্ৰত অনুমতি প্ৰদানকৰে।&lt;ref name=BBC1&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/hinduethics/abortion_1.shtml |title=Hinduism and abortion |publisher=BBC |date=25 August 2009 |access-date=14 September 2010}}&lt;/ref&gt; হিন্দু ধৰ্মৰ সাধাৰণ মূল্যবোধৰ ব্যৱস্থাই শিকায় যে যিকোনো পৰিস্থিতিত সঠিক কাৰ্য্যপন্থাই জড়িতসকলৰ আটাইতকৈ কম ক্ষতি কৰে। এইদৰে মাতৃৰ জীৱন বিপদত পৰা ক্ষেত্ৰত গৰ্ভপাতক গ্ৰহণযোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref name=BBC1 /&gt;

==জনপ্ৰিয় ভুল ব্যাখ্যা==
গৰ্ভপাতৰ নৈতিকতা সম্পৰ্কে কেইবাটাও উৎসত হিন্দু গ্ৰন্থৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা তলত দিয়া উদ্ধৃতিসমূহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে:

ভাগৱতগীতা, ২.১৩ &quot;যেনেকৈ মূৰ্ত আত্মা শৈশৱৰ পৰা যৌৱনলৈ আৰু বৃদ্ধাৱস্থালৈকে অবিৰতভাৱে পাৰ হৈ যায়, ঠিক তেনেদৰে মৃত্যুৰ সময়ত আত্মাই আন এটা শৰীৰলৈ গতি কৰে। জ্ঞানীসকল ইয়াৰ দ্বাৰা মোহগ্ৰস্ত নহয়।&quot; 

ভাগৱতগীতা এই উদ্ধৃতিটোত গৰ্ভপাতৰ কাৰ্য্যৰ ওপৰত কোনো বিশেষ বিচাৰ নকৰাকৈয়ে পুনৰ্জন্মৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। 

ভাগৱতপুৰাণ,৬.১৬.১৪ ''শিশুটিক বিষ খুৱাই ৰাণী কৃত্যদ্যুতিৰ সতিনীসকলে অতিশয় লাজ পাইছিল আৰু তেওঁকে তেওঁলোকৰ শৰীৰৰ সমগ্ৰ উজ্জ্বলতা হেৰুৱাই পেলাইছিল। হে ৰজা বুলি বিলাপ কৰি থাকোঁতেই তেওঁলোকে ঋষি অংগিৰাৰ নিৰ্দেশ মনত পেলাই সন্তান জন্ম দিয়াৰ উচ্চাকাংক্ষা ত্যাগ কৰিলে। ব্ৰাহ্মণৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰণ কৰি তেওঁলোকে যমুনাৰ পাৰলৈ গৈছিল আৰু তাতেই তেওঁলোকে স্নান কৰি পাপৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিছিল। ''

এই উক্তিটো সুৰসেনৰ ৰজা চিত্ৰকেতু সম্পৰ্কীয় এটা কাহিনীৰ পৰা লোৱা হৈছে। ৰজাৰ প্ৰথম পত্নী কৃতিদ্যুতিক আশীৰ্বাদ দিয়া মহামুনি অংগিৰাক লগ পোৱালৈকে তেওঁ কোনো পুৰুষ সন্তান জন্মদিবলৈ সক্ষম নাছিল ঋষিৰ আশীৰ্বাদৰ পিছত তেওঁলোকৰ পুত্ৰ সন্তান জন্ম হয়। কিন্তু তেওঁৰ সহস্ত্ৰীসকলে ঈৰ্ষাতে শিশুটো হত্যা কৰিছিল - গতিকে এই দৃষ্টান্তটো গৰ্ভপাতৰ পৰিৱৰ্তে শিশুহত্যাৰ কাৰ্য্যৰ সৈতে জড়িত।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda |date=February 25, 2023 |title=King Citraketu's Lamentation |url=https://vedabase.io/en/library/sb/6/14/ |url-status=live |website=Vedabase}}&lt;/ref&gt; গংগা আৰু শান্তনুৰ কাহিনীত মহাভাৰতৰ দৰে কেইবাখনো হিন্দু মহাকাব্যতো শিশু হত্যাৰ কথা উল্লেখ আছে। 
==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]]
[[শ্ৰেণী:গৰ্ভপাত]]</text>
      <sha1>p9oxudzgrnvs8yemy2c8fzqp14z4o2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সাপৰ চুৰুহা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87782</id>
    <revision>
      <id>636159</id>
      <parentid>635805</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15417" sha1="ezvwdntnrhrpu9kvcf06ve17yvll1po" xml:space="preserve">[[File:Snake soup.jpg|300px|thumb|কটা নেমু পাত আৰু ভজা ময়দাৰ মছলাৰ সৈতে এবাটি সাপৰ চুৰুহা]]
'''সাপৰ চুৰুহা''' বা [[সাপ]]ৰ চূপ [[হংকং|হংকঙৰ]] একজনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য পৰিপূৰক, য'ত অন্ততঃ দুবিধ সাপৰ মাংস মূল উপাদান হিচাপে থাকে। ক্ৰিইচেন্থিমাম পাত আৰু মছলা মিহলোৱাৰ বাবে এই চুৰুহা সোৱাদ অলপ মিঠা হয় যদিও সাপৰ মাংস [[কুকুৰা]]ৰ [[মাংস]]ৰ সোৱাদৰ সৈতে মিল থকা বুলি কোৱা হয়। &lt;ref&gt;&quot;Hong Kong’s snake soup kings&quot; Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kabir&gt; [http://seattletimes.com/html/travel/2008889072_trhongkong22.html Slurping snake soup in Hong Kong], ''Seattle Times'', Kabir Chibber (2009).&lt;/ref&gt; এই চুৰুহা সাধাৰণতে &quot;স্নেক কিং&quot; বা &quot;শ্বিয়া ৱাং&quot; নামেৰে জনাজাত বিশেষ দোকানত পৰিবেশন কৰা হয়, যিবোৰ বেছিভাগেই শ্বুম ছুই প' আৰু ক'লুন চহৰত অৱস্থিত। শীতকালত এই চুৰুহা প্ৰতিটো বাটিত প্ৰায় ৬০ ডলাৰ হংকং ডলাৰ (৭.৭৫ মাৰ্কিন ডলাৰ)ত বিক্ৰী হয়।। বহু শতিকাৰ আগতে যুঁজাৰু ৰাজ্যৰ যুগত উদ্ভৱ হোৱা, চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চূপক ইয়াৰ ঔষধি লাভালাভ আৰু উচ্চ পুষ্টিগত মূল্যৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, কিন্তু শেহতীয়া বিগত বছৰবোৰত হংকঙত সাপৰ চুৰুহাৰ উদ্যোগ হ্ৰাস পাইছে কিয়নো এই চুৰুহাৰ নিৰ্মাতাসকলৰ দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মলৈ আগবঢ়াই নিবলৈ মানুহ কম।&lt;ref name=bbc2013&gt;Pak, Jennifer [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21310962 &quot;Last orders for Hong Kong's snake soup?&quot;] BBC (2013).&lt;/ref&gt;

==ঐতিহাসিক পটভূমি==
[[File:Snake emporium.jpg|thumb|[[হংকং]]ৰ শ্বেউং ৱানত থকা সাপৰ এম্পোৰিয়াম; গ্ৰাহকসকলে অপেক্ষা কৰি আছে; বাওঁফালে &quot;বিষাক্ত সাপ&quot;ৰ কাঠৰ পিঞ্জৰা]]
চীনা সংস্কৃতিত সাপৰ চুৰুহাক দুহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এক সুস্বাদু খাদ্য হিচাপে জনাজাত। প্ৰি-কিনৰ শ্বানহাইজিঙে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে গুৱাংডং প্ৰদেশৰ বাসিন্দাসকলে সাপৰ চুৰুহা খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল; আৰু কিং বংশৰ শেষৰ ফালে চীনত খাদ্য সংস্কৃতি বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ ওঠিছিল।&lt;ref name=LiuAn&gt;〈淮南子〉 精神訓「越人得髯蛇以為上肴，中國得之無用」Liu An, (2nd-century BCE ). 'Seminal Breath and Spirit'. In: (ed), Huáinánzǐ . 1st ed. China:

明 李時珍在他的著作《本草綱目》中記：「南人嗜蛇」

Li ShiZhen, (1578). Compendium of Materia Medica. 1st ed. China

唐 段公路〈北戶錄〉、段成式 〈酉陽雜記〉 也有廣東人吃蛇的記載

宋 朱沃在〈萍州可談〉中指出：「廣南食蛇，市中賣蛇羹」

太史五蛇羹是南方粤菜系中一道著名的菜肴，自晚清時期由人稱江太史的江孔殷發明&lt;/ref&gt; সাপৰ চূৰুহাক “উচ্চ মৰ্যাদাৰ”&lt;ref name=LiuAn/&gt; খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান আৰু জটিল প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই আছিল ধন, সাহস আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক; আৰু কেৱল কিছুমান বিশেষ বিষয়া আৰু চেলিব্ৰিটিকহে পৰিবেশন কৰা হৈছিল।“স্নেক কিং লেম” আছিল হংকঙত সাপৰ চূপ বিক্ৰীৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰথমখন দোকান, যিখন ১১০ বছৰ আগতে বনহাম ষ্ট্ৰীটত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু একেখন জিলাৰ হিলিয়াৰ ষ্ট্ৰীট লৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। আশীৰ দশকত সাপ-চূপ উদ্যোগে সোণালী যুগ লাভ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত ১০০ৰো অধিক খাদ্যৰ দোকান আছিল যিয়ে সাপৰ জোল প্ৰস্তুত কৰিছিল। আনকি হংকঙৰ কিছুমান দোকানে অধিক চাহিদাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ নতুন শাখাও খুলিবলগীয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;&quot;Snake King Lam&quot;. ''Hong Kong Connection'', RTHK, 21 March 2013.&lt;/ref&gt;
আজিকালি খাদ্যৰ মূল্যৰ মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ভাড়া আকাশলংঘী হোৱাৰ বাবে সাপ-চূপৰ বিশেষজ্ঞ ষ্ট’ৰৰ সংখ্যা ২০লৈ হ্ৰাস পাইছে। তাতোকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, সাপ-চূপ নিৰ্মাতাসকলৰ বাবেও উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি পোৱাটো কঠিন। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লগত জড়িত অনুভূত কষ্ট, বিপদ আৰু অসুবিধাৰ বাবে কম লোকে বৃত্তিটোত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ বাবে বিষাক্ত সাপৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হয়।&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130314/hong-kong-snake-kings-stand-the-test-time Hong Kong 'snake kings' stand the test of time]. Agence France-Presse (2013).&lt;/ref&gt; তদুপৰি, সাপ আমদানিৰ সৈতে জড়িত আমোলাতন্ত্ৰৰ ফলত হোৱা গুৰুতৰ যোগান সমস্যাই গ্ৰাহকৰ চাহিদাৰ হ্ৰাস পেলাইছে।
== প্ৰস্তুত প্ৰণালী ==
সচৰাধৰাপৰা সাপৰ চূপ তৈয়াৰ কৰিবলৈ অন্ততঃ দুবিধ প্ৰজাতিৰ সাপৰ প্ৰয়োজন হয়, যাৰ মঙহখিনি সূতাৰ দৰে মিহিকৈ কুটি লোৱা হয়। এটা নিয়ম অনুসৰি এই মঙহখিনি ষ্টকৰ সৈতে এটা যন্ত্ৰত দিয়া হয় যাতে মঙহৰ টুকুৰাবোৰত ষ্টকৰ সোৱাদ ভালদৰে সোমাই পৰে। ইয়াৰ উপৰিও মঙহখিনি সোৱাদ বৃদ্ধিৰ বাবে কুকুৰাৰ মঙহ, [[গাহৰি]]ৰ হাড়, চৰ্বিহীন মঙহ, মাছৰ পটকা (fish maw), ভেঁকুৰ, [[আদা]], [[নেমু]] পাত আৰু অন্যান্য মচলাৰ সৈতে সিজাবও পাৰি। এই মিশ্ৰণটো প্ৰায় ছয় ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় ধীমে ধীমে সিজাই এটা ঘন চূপ প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সোৱাদ অনুসৰি নিমখ, জলকীয়া গুৰি আৰু ডাৰ্ক চয় চছ যোগ কৰা হয়।&lt;ref name=bbc2013/&gt;&lt;ref name=leon&gt;Job de Leon (2012) [http://www.network.com/news/story/269671/newstv/bestmen/three-snake-recipes-you-have-to-try &quot;Three snake recipes you have to try&quot;]. GMA News Online.&lt;/ref&gt; আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ইয়াত ঘন কৰিবলৈ সাধাৰণতে [[মাকৈ]]ৰ গুৰি বা পানীশিঙৰিৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ই তৰল ঝোল হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্বচ্ছ আৰু ঘন চূপত পৰিণত হয়। সাপৰ চূপৰ অধিক জটিল বা বিশেষ প্ৰস্তুতিত [[গাহৰিৰ মাংস]]ৰ টুকুৰা, আৰু তৰা মচলাকে ধৰি বিভিন্ন বনৌষধি তথা মচলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

ৰন্ধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সাপৰ প্ৰজাতি ঠাইভেদে ভিন্ন হয়, কিন্তু পানী সাপ আৰু অজগৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পছন্দ। সাপৰ চূপত সাধাৰণতে ফেঁটীসাপ, কলাখৰীয়া সাপ, ইণ্ডো-চাইনীজ এন্দুৰ খোৱা সাপ, তিনি-ডালিয়া [[সুন্দৰী সাপ]] আৰু হানড্ৰেড-পেচ ভাইপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাপৰ চূপ পৰিৱেশন কৰা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্টত গ্ৰাহকসকলে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি জীয়াই থকা সাপ বাছি লৈ প্ৰস্তুত কৰাই ল'ব পাৰে।&lt;ref name=leon/&gt;

== সোৱাদ ==
সাপৰ মঙহৰ ৰং পাতল গুলপীয়া হয়। মাছৰ সৈতে তুলনা কৰিলে, সাপৰ মঙহৰ সোৱাদ বহু বেছি চহকী আৰু ই মাছতকৈ কিছু টান বা চোবাই খাব লগা হয়।&lt;ref name=inocentio/&gt;
চিএনএন (CNN) ৰ ৰেমী ইনোচেঞ্চিঅ’ই বৰ্ণনা কৰিছে যে, &quot;মিহিকৈ কূটা ক'লা কাঠফুলা, মিহিকৈ কুটি লোৱা কুকুৰাৰ মঙহ, সুগন্ধি আদা আৰু অন্যান্য বনৌষধি তথা মচলাৰে এই ৰেচিপিটো প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে ইয়াক এটা পুষ্টিকৰ চূপত পৰিণত কৰে। ইয়াৰ সোৱাদ কুকুৰাৰ মঙহৰ দৰেই – যদিও অলপ বেছি টান।&quot;&lt;ref name=inocentio&gt;[http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901 &quot;Hong Kong’s snake soup kings&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127183035/http://travel.cnn.com/hong-kongs-snake-soup-kings-604901/ |date=2020-01-27 }} Ramy Inocencio, CNN Travel (2013).&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগতভাৱে, নিমখৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ সাপৰ চূপৰ সৈতে অতি মিহিকৈ কূটা নেমু পাত আৰু চন্দ্ৰমল্লিকা ফুল পৰিৱেশন কৰা হয়। আজিকালি বহুতে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গাঁথনি উন্নত কৰিবলৈ গোলমৰীচ, ভিনেগাৰ আৰু ভজা ময়দাৰ পাতল টুকুৰা যোগ কৰে। বৰ্তমান ক্ৰেব ক্ল' চন্দ্ৰমল্লিকাৰ নাটনি হোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব'ল্টনিয়া উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

== লোক চিকিৎসা ==
[[File:Snake benefits.jpg|thumb|সাপৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ ঔষধি গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা এখন ফলক]]পুৰণি চীনা চিকিৎসা শাস্ত্ৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণ আছে, যাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক অসুস্থতা দূৰ কৰা, তেজ বৃদ্ধি কৰা, ছালৰ উজ্জ্বলতা উন্নত কৰা আৰু শৰীৰৰ কি (qi) বা শক্তিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰা অন্যতম।&lt;ref&gt;Andy Deemer (2010). [http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ &quot;Why do Chinese people eat snakes, ants, and worms for medicine?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214104146/http://www.theworldofchinese.com/2010/06/strange-brew/ |date=2013-12-14 }} The World of Chinese&lt;/ref&gt; চীনা লোকসকলৰ মাজত এইটোও ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে সাপৰ চূপ এবিধ &quot;উষ্ম&quot; খাদ্য, যিয়ে শৰীৰটোক গৰম কৰি ৰাখে (বা ইয়াক [[য়িন আৰু য়াং|য়াং]] প্ৰদান কৰে) যিয়ে শীতকালত &quot;শীতল&quot; য়িনক সন্তুলিত কৰিব পাৰে।&lt;ref name=inocentio/&gt;

== লগতে চাওক ==
* [[:en:Shia Wong Hip|শিয়া ওৱাং হিপ]], হংকঙৰ কাউলুনৰ আপলিউ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত সাপৰ ব্যঞ্জন আৰু সাপৰ চূপৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট

==তথ্যসূত্ৰ== 
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]]
[[শ্ৰেণী:চীনা ৰন্ধনপ্ৰণালী]]
[[শ্ৰেণী:সাপ]]</text>
      <sha1>ezvwdntnrhrpu9kvcf06ve17yvll1po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মুত্তিয়া মুৰালিধৰণ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100196</id>
    <revision>
      <id>636121</id>
      <parentid>605974</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28517" sha1="d4q46ikvomh8mdff206tddmtju6tfod" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|honorific_prefix=[[Deshabandu]]
|name=মুত্তিয়া মুৰালিধৰণ
|image=Photograph of Muttiah Muralitharan.jpg
|caption=২০১৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[CEAT ক্ৰিকেট ৰেটিংছ]] বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত মুৰলীথাৰণ
|country=শ্ৰীলংকা
|fullname=Muttiah Muralitharan
|nickname=মুৰালি
|birth_date={{Birth date and age|df=y|1972|4|17}}
|birth_place=[[কেণ্ডি]], [[চিলনৰ ডমিনিয়ন|চিলন]]
|heightft=5
|heightinch=7
|batting=সোঁ-হাত
|bowling=সোঁ-বাহু [[অফ-স্পিন|অফ ব্ৰেক]]
|role=[[বলাৰ (ক্ৰিকেট)|বলাৰ]]
|international=হয়
|internationalspan=1992–2011
|testdebutdate=২৮ আগষ্ট
|testdebutyear=১৯৯২
|testdebutagainst=অষ্ট্ৰেলিয়া
|testcap=৫৪
|lasttestdate=১৮ জুলাই
|lasttestyear=২০১০
|lasttestagainst=ভাৰত
|odidebutdate=১২ আগষ্ট
|odidebutyear=১৯৯৩
|odidebutagainst=ভাৰত
|odicap=৭০
|lastodidate=২ এপ্ৰিল
|lastodiyear=২০১১
|lastodiagainst=ভাৰত
|odishirt=৮
|T20Idebutdate=২২ ডিচেম্বৰ
|T20Idebutyear=২০০৬
|T20Idebutagainst=নেউ জেলেণ্ড
|T20Icap=১৩
|lastT20Idate=৩১ অক্টোবৰ
|lastT20Iyear=২০১০
|lastT20Iagainst=অষ্ট্ৰেলিয়া
|club1=[[তামিল ইউনিয়ন ক্ৰিকেট আৰু এথলেটিক ক্লাব|তামিল ইউনিয়ন]]
|year1={{nowrap|1991/92–2009/10}}
|club2=[[লেংকাশ্বাৰ কাউণ্টি ক্ৰিকেট ক্লাব|লেংকাশ্বাৰ]]
|year2=১৯৯৯, ২০০১, ২০০৫, ২০০৭
|club3=[[কেণ্ট কাউণ্টি ক্ৰিকেট ক্লাব|কেণ্ট]]
|year3=২০০৩
|club4=[[চেন্নাই ছুপাৰ কিংছ]]
|year4=২০০৮–২০১০
|club5=[[কোচি টাস্কাৰছ কেৰালা]]
|year5=২০১১
|club6=[[গ্ল'চেষ্টাৰশ্বাৰ কাউণ্টি ক্ৰিকেট ক্লাব|গ্ল'চেষ্টাৰশ্বাৰ]]
|year6=২০১১–২০১২
|club7=[[ৱেলিংটন ফায়াৰবাৰ্ডছ]]
|year7=২০১১/১২
|club8=[[চট্টগ্ৰাম কিংছ]]
|year8=২০১১/১২
|club9=[[ৰয়েল চেলেঞ্জাৰছ বাংগালুৰু]]
|year9=২০১২–২০১৪
|club10=[[মেলবৰ্ণ ৰেনেগেডছ]]
|year10=২০১২/১৩–২০১৩/১৪
|club11=[[জামাইকা টালাৱাহছ]]
|year11=২০১৩
|columns=৪
|column1=[[টেষ্ট ক্ৰিকেট|টেষ্ট]]
|matches1=১৩৩&lt;ref&gt;Including 1 Test for an [[2005 ICC Super Series|ICC World&amp;nbsp;XI]]&lt;/ref&gt;
|runs1=১,২৫৬
|bat avg1=১১.৬৭
|100s/50s1=০/১
|top score1=৬৭
|deliveries1=৪৪,০৩৯
|wickets1=৮০০
|bowl avg1=২২.৭২
|fivefor1=৬৭
|tenfor1=২২
|best bowling1=৯/৫১
|catches/stumpings1=৭২/–
|column2=[[এদিনীয়া আন্তৰ্জাতিক|অ'ডিআই]]
|matches2=৩৫০&lt;ref&gt;Including 4 ODIs for the [[List of Asian XI ODI cricketers|Asian&amp;nbsp;XI]] and 3 for an [[2005 ICC Super Series|ICC World&amp;nbsp;XI]].&lt;/ref&gt;
|runs2=৬৭৪
|bat avg2=৬.৮০
|100s/50s2=০/০
|top score2=৩৩[[ন’ট আউট|*]]
|deliveries2=১৮,৮১১
|wickets2=৫৩৪
|bowl avg2=২৩.০৮
|fivefor2=১০
|tenfor2=০
|best bowling2=৭/৩০
|catches/stumpings2=১৩০/–
|column3=[[প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট|এফচি]]
|matches3=২৩২
|runs3=২,১৯২
|bat avg3=১১.৩৫
|100s/50s3=০/১
|top score3=৬৭
|deliveries3=৬৬,৯৩৩
|wickets3=১,৩৭৪
|bowl avg3=১৯.৬৪
|fivefor3=১১৯
|tenfor3=৩৪
|best bowling3=৯/৫১
|catches/stumpings3=১২৩/–
|column4=[[A ক্ৰিকেট তালিকা|এলএ]]
|matches4=৪৫৩
|runs4=৯৪৫
|bat avg4=৭.৩২
|100s/50s4=০/০
|top score4=৩৩[[ন’ট আউট|*]]
|deliveries4=২৩,৭৩৪
|wickets4=৬৮২
|bowl avg4=২২.৩৯
|fivefor4=১২
|tenfor4=০
|best bowling4=৭/৩০
|catches/stumpings4=১৫৯/–
|date=৮ জানুৱাৰী
|year=২০১৪
|source=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/49636.html ESPNcricinfo}}
{{Contains special characters|Indic}}
দেশবন্দু '''মুত্তিয়া মুৰালিধৰণ''' ({{lang-ta|முத்தையா முரளிதரன்}}, {{lang-si|මුත්තයියා මුරලිදරන්}}), প্ৰায়ে মুৰালি বুলি কোৱা হয় (জন্ম [[১৭ এপ্ৰিল]] ১৯৭২) এগৰাকী [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ক্ৰিকেট প্ৰশিক্ষক, প্ৰাক্তন পেছাদাৰী ক্ৰিকেটাৰ, ব্যৱসায়ী আৰু আই চি চি ক্ৰিকেট হল অৱ ফেমৰ সদস্য। প্ৰতিখন টেষ্ট মেচতে গড়ে ছটা উইকেটৰ ওপৰত লাভ কৰা তেওঁক এই খেলবিধৰ ইতিহাসৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ বলাৰ হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ৮০০ টেষ্ট উইকেট আৰু ৫৩০ তকৈ অধিক ৱান ডে ইণ্টাৰনেচনেল (এদিনীয়া) উইকেট দখল কৰা একমাত্ৰ বলাৰ। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেটত আন যিকোনো বলাৰতকৈ অধিক উইকেট দখল কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1011505/cricket-test-wicket-leaders/|title=Leading wicket-takers in international test match cricket as of June 2023|website=statistica.com|first=Christina|last=Gough|date=10 September 2020}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনৰ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপত জয়ী হোৱা শ্ৰীলংকাৰ দলটোৰ এটা অংশ আছিল মুৰলিধৰণ।

মুৰালিধৰণ আন্তৰ্জাতিক কেৰিয়াৰত বলিং একচনক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। ডেলিভাৰীৰ সময়ত জন্মগতভাৱে বেঁকা হোৱা বাহুটোৰ অস্বাভাৱিক হাইপাৰএক্সটেনচনৰ বাবে তেওঁৰ বলিং ক্ৰিয়াৰ ওপৰত কেইবাবাৰো আম্পায়াৰ আৰু ক্ৰিকেট সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Gillespie comments&quot;&gt;{{Cite news|last=Conn|first=Malcolm|date=13 October 2007|title=Bending law aided Murali: Gillespie|work=The Australian|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22577477-5001505,00.html|url-status=dead|access-date=14 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227051004/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22577477-5001505,00.html|archive-date=27 December 2007|archivedate=20 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090120012402/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22577477-5001505,00.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; চিমুলেটেড খেলৰ পৰিস্থিতিত জৈৱযান্ত্ৰিক বিশ্লেষণৰ পিছত মুৰালিধৰণ এই কাৰ্য্যক আন্তৰ্জাতিক ক্ৰিকেট পৰিষদে প্ৰথমে ১৯৯৬ চনত আৰু পুনৰ ১৯৯৯ চনত ক্লিয়াৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;Profile Cricinfo&quot;&gt;{{Cite news|last=Austin|first=Charlie|title=Muttiah Muralitharan profile at Cricinfo|url=http://content-aus.cricinfo.com/srilanka/content/player/49636.html|access-date=6 February 2008}}&lt;/ref&gt;

আন্তৰ্জাতিক ক্ৰিকেট পৰিষদৰ টেষ্ট বলাৰৰ খেলুৱৈ ৰেংকিঙত ২১৪খন টেষ্ট মেচত ১৭১১ দিনৰ অভিলেখ সৃষ্টি কৰি এক নম্বৰ স্থান দখল কৰে মুৰলীধৰণে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Murali retires in third position|url=http://tribune.com.pk/story/30545/murali-retires-in-third-position/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305203514/https://tribune.com.pk/story/30545/murali-retires-in-third-position|archive-date=March 5, 2022|access-date=1 April 2011|work=The Express Tribune|date=24 July 2010}}&lt;/ref&gt; ২০০৭ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত পূৰ্বৰ অভিলেখধাৰী শ্বেন ৱাৰ্ণক অতিক্ৰম কৰি তেওঁ টেষ্ট ক্ৰিকেটৰ সৰ্বাধিক উইকেট দখলকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref name=&quot;Cricinfo record story&quot;&gt;{{Cite news|date=3 December 2007|title=Murali breaks Warne's record|publisher=[[ESPNcricinfo]]|url=https://www.espncricinfo.com/story/murali-breaks-warne-s-record-323457|access-date=14 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201173620/https://www.espncricinfo.com/story/murali-breaks-warne-s-record-323457|archive-date=December 1, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muralitharan breaks the cricket test wicket record&quot;&gt;{{Cite news|date=3 December 2007|title=Muralitharan breaks the cricket test wicket record|url=https://www.youtube.com/watch?v=XrniGZnLxZI|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209232417/http://youtube.com/watch?v=XrniGZnLxZI|archive-date=2007-12-09|url-status=dead|access-date=18 March 2008|via=YouTube}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পূৰ্বে ২০০৪ চনত কৰ্টনী ৱালছৰ ৫১৯টা উইকেট অতিক্ৰম কৰি এই অভিলেখ গঢ়িছিল যদিও সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে কান্ধত আঘাত পাই ৱাৰ্নে তেওঁক অভাৰটেক কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Test record&quot;&gt;{{Cite news|date=3 December 2007|title=Muralitharan breaks Test record|work=BBC Sport|location=London|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/sri_lanka/7123499.stm|access-date=5 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208072818/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/sri_lanka/7123499.stm|archive-date=December 8, 2022}}&lt;/ref&gt; ২০০৯ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত কলম্বোত [[গৌতম গম্ভীৰ]]ৰ উইকেট দখল কৰি [[ৱাছিম আক্ৰাম]]ৰ ৫০২ উইকেটৰ এদিনীয়া অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।&lt;ref name=&quot;ODI bowling record&quot;&gt;{{Cite news|date=5 February 2009|title=Murali breaks ODI wicket record|work=BBC Sport|location=London|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/7872333.stm|access-date=7 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207031836/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/7872333.stm|archive-date=February 7, 2009}}&lt;/ref&gt; ২০১০ চনত টেষ্ট ক্ৰিকেটৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি শেষৰখন টেষ্ট মেচত অন্তিম বলৰ পৰা ২০১০ চনৰ ২২ জুলাইত ৮০০তম আৰু অন্তিম উইকেট পঞ্জীয়ন কৰে।&lt;ref name=&quot;bbc-12/13/02&quot;&gt;{{Cite news|date=13 December 2002|title=Murali 'best bowler ever'|work=BBC Sport|location=London|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/2572069.stm|access-date=14 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213163635/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/2572069.stm|archive-date=December 13, 2022}}&lt;/ref&gt;

২০০২ চনত উইজডেনৰ ক্ৰিকেটাৰ্ছৰ আলমানাকে টেষ্ট মেচৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বলাৰ হিচাপে ৰেটিং দিছিল মুৰলীধৰণক, আৰু ২০১৭ চনত আইচিচি ক্ৰিকেট হল অৱ ফেমত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা প্ৰথমজন শ্ৰীলংকাৰ ক্ৰিকেটাৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|date=27 July 2016|title=Muralitharan first Sri Lankan in ICC Hall of Fame|work=ICC Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1039767.html|access-date=27 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623115424/https://www.espncricinfo.com/story/muttiah-muralitharan-first-sri-lankan-in-icc-hall-of-fame-1039767|archive-date=June 23, 2021}}&lt;/ref&gt; ২০১৭ চনত তেওঁ আডা ডেৰানা শ্ৰীলংকাৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ada Derana Sri Lankan of the Year 2017 - award winners|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=43262|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418065329/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=43262|archive-date=April 18, 2023|access-date=2020-05-24|website=www.adaderana.lk|language=en|archivedate=2023-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418065329/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=43262|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাথমিক আৰু ব্যক্তিগত জীৱন ==
১৯৭২ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত শ্ৰীলংকাৰ কাণ্ডীৰ এটা হিল কাণ্ট্ৰী তামিল হিন্দু পৰিয়াল চিন্নাছামী মুত্তিয়া আৰু লক্ষ্মীৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰে মুৰালিধৰণে। চাৰিজন ভাই-ককাইৰ ভিতৰত তেখেত জ্যেষ্ঠ। মুৰালিধৰণ পিতৃ চিন্নাছামী মুত্তিয়াই বিস্কুট নিৰ্মাণৰ এক সফল ব্যৱসায় চলাই আছে।&lt;ref name=&quot;Mulari early days&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www-ieem.ust.hk/dfaculty/ravi/cricket/apr26-98.html|title='Murali' – bowling wizard of international fame|first=M. B.|last=Dassanayake|work=Sunday Observer|date=26 April 1998|access-date=11 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309151813/http://www-ieem.ust.hk/dfaculty/ravi/cricket/apr26-98.html|archive-date=9 March 2008|url-status=dead|archivedate=9 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309151813/http://www-ieem.ust.hk/dfaculty/ravi/cricket/apr26-98.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; মুৰালিধৰণ পৈতৃক ককাদেউতা পেৰিয়াছামী চিন্নাছামীয়ে ১৯২০ চনত দক্ষিণ ভাৰতৰ পৰা মধ্য শ্ৰীলংকাৰ [[চাহ বাগিছা|চাহ বাগিচা]]ত কাম কৰিবলৈ আহিছিল।&lt;ref name=&quot;Telegraph, UK,-09/12/07&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&amp;grid=A1YourView&amp;xml=/sport/2007/12/09/scberr109.xml|title=Muralitharan toes line in Sri Lanka riven by war|first=Scyld|last=Berry|work=The Daily Telegraph|date=9 December 2007|access-date=18 January 2008|location=London}}{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; পিছত চিন্নাছামীয়ে কন্যা সন্তানৰ সৈতে জন্ম দেশলৈ উভতি আহি [[ভাৰত]]ৰ [[তামিলনাডু]]ৰ [[তিৰুচিৰাপল্লী]]ত বসতি স্থাপন কৰে। কিন্তু মুৰলিধৰণৰ পিতৃ মুত্তিয়াকে ধৰি তেওঁৰ পুত্ৰসকল [[শ্ৰীলংকা]]ত থাকি গ’ল।&lt;ref name=&quot;An honour to play for Super Kings&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/16/stories/2008041656901900.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420064903/http://www.hindu.com/2008/04/16/stories/2008041656901900.htm|url-status=dead|archive-date=20 April 2008|title=An honour to play for Super Kings|first=S|last=Dinkar|date=16 April 2008|access-date=16 April 2008|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archivedate=20 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420064903/http://www.hindu.com/2008/04/16/stories/2008041656901900.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ন বছৰ বয়সত মুৰলীধৰণক বেনেডিক্টাইন সন্ন্যাসীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ব্যক্তিগত বিদ্যালয় কেণ্ডিৰ ছেইণ্ট এন্থনী কলেজলৈ পঠিওৱা হয়। তেওঁ ক্ৰিকেট কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল মধ্যম গতিৰ বলাৰ হিচাপে যদিও তেওঁৰ স্কুলৰ প্ৰশিক্ষক সুনীল ফাৰ্নাণ্ডোৰ পৰামৰ্শত তেওঁ চৈধ্য বছৰ বয়সত অফ স্পিন গ্ৰহণ কৰিছিল। অতি সোনকালেই তেওঁ আপ্লুত হৈ চাৰি বছৰ স্কুলৰ প্ৰথম একাদশত খেলিবলৈ লয়। সেই সময়ত তেওঁ অল ৰাউণ্ডাৰ হিচাপে খেলিছিল আৰু মিডল অৰ্ডাৰত বেটিং কৰিছিল। ছেইণ্ট এণ্টনি কলেজত অন্তিম দুটা ছিজনত তেওঁ এশটা উইকেট দখল কৰিছিল আৰু ১৯৯০–৯১ চনত ‘বাটা স্কুলবয় ক্ৰিকেটাৰ অৱ দ্য ইয়েৰ’ হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Observer Schoolboy Cricketer of the Year&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2008/03/16/spo01.asp|title=Murali won Observer Schoolboy Cricketer of the Year title in 1991|first=A C|last=de Silva|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=16 March 2008|access-date=25 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319224912/http://www.sundayobserver.lk/2008/03/16/spo01.asp|archive-date=19 March 2008}}&lt;/ref&gt;

স্কুল এৰি যোৱাৰ পিছত তেওঁ তামিল ইউনিয়ন ক্ৰিকেট এণ্ড এথলেটিক ক্লাবত যোগদান কৰে আৰু ১৯৯১ চনত ইংলেণ্ডৰ শ্ৰীলংকা এ ভ্ৰমণৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। তেখেত পাঁচখন খেল খেলিলেও এটাও উইকেট দখল কৰিব নোৱাৰিলে। শ্ৰীলংকালৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁ এলান বৰ্ডাৰৰ [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ন দলৰ বিৰুদ্ধে অনুশীলন খেলত আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত শৃংখলাৰ দ্বিতীয় টেষ্ট মেচত আৰ প্ৰেমাদাছা ষ্টেডিয়ামত টেষ্ট অভিষেক ঘটায়।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ganeshyamalabittu.tripod.com/heroes/id19.html|title=Heroes Muttiah Muralitharan Profile|access-date=12 February 2008|archivedate=25 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625191234/http://ganeshyamalabittu.tripod.com/heroes/id19.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

২০০৪ চনৰ জুলাই মাহত যেতিয়া  ১০৪ বছৰ বয়সত তেওঁৰ ককাদেউতাক মৃত্যু হয়, তেতিয়া মুৰলীধৰণে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ এছিয়া কাপৰ পৰা ঘৰলৈ উভতি আহে। মুৰলীধৰণে সৰ্বাধিক টেষ্ট উইকেটৰ বিশ্ব অভিলেখ দখল কৰা দেখাৰ পেৰিয়াছামি চিন্নাছামীৰ প্ৰথম ইচ্ছা বাস্তৱায়িত হ’ল (কৰ্টনী ৱালছে স্থাপন কৰা অভিলেখটো ভংগ কৰি), কিন্তু নাতিৰ বিয়া দেখাৰ ইচ্ছা পূৰণ নহয়। ইয়াৰ পূৰ্বে ৯৭ বছৰ বয়সত মৃত্যু হৈছিল মুৰলীধৰণৰ আইতাকৰ। মুৰালিধৰণৰ মেনেজাৰ কুশিল গুনাচেকেৰাই কয় যে &quot;মুৰালিৰ পৰিয়ালটো ঘনিষ্ঠ আৰু একত্ৰিত।&quot; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত মূল্যবোধক সন্মান কৰে। প্ৰয়াত ককাদেউতাই মুৰালীৰ সৈতে এক সুন্দৰ সম্পৰ্ক উপভোগ কৰিছিল।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/07/29/stories/2004072902152100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040905235726/http://www.hindu.com/2004/07/29/stories/2004072902152100.htm|url-status=dead|archive-date=5 September 2004|title=Murali's grandfather's unfulfilled wish|date=29 July 2004|access-date=18 January 2008|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archivedate=5 September 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040905235726/http://www.hindu.com/2004/07/29/stories/2004072902152100.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

২০০৫ চনৰ ২১ মাৰ্চত চেন্নাইৰ বাসিন্দা মধিমলাৰ ৰামমূৰ্তিৰ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tamilweek.com/images/muralibride_Medium_.jpg|title=Archived copy|access-date=27 December 2009|archive-date=8 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110108145810/http://tamilweek.com/images/muralibride_Medium_.jpg|url-status=dead|archivedate=8 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110108145810/http://tamilweek.com/images/muralibride_Medium_.jpg|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; সৈতে মুৰালিধৰণ বিবাহ হয়।&lt;ref name=&quot;tribune-2/3/05&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050203/sports.htm#5|title=Murali to tie knot with Chennai girl|first=Anup|last=Chandra|work=The Tribune|location=Chandigarh, India|date=3 February 2005|access-date=1 January 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A significant moment in Murali's life|url=http://www.thehindu.com/2005/03/22/stories/2005032205102200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20141130095709/http://www.thehindu.com/2005/03/22/stories/2005032205102200.htm|url-status=dead|archive-date=30 November 2014|work=[[The Hindu]]|date=22 March 2005}}&lt;/ref&gt; মধিমালাৰ মালাৰ হাস্পতালৰ প্ৰয়াত ডাঃ এছ ৰামমূৰ্তি, আৰু তেওঁৰ পত্নী ডাঃ নিথ্যা ৰামমূৰ্তিৰ কন্যা।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Muralitharan ties the knot|url=http://www.thehindu.com/2005/03/22/stories/2005032206630100.htm|work=[[The Hindu]]|date=22 March 2005}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ২০০৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান নৰেনৰ জন্ম হয়।&lt;ref name=&quot;lnp-&quot;&gt;''Lanka Newspapers''[http://www.lankanewspapers.com/news/2006/1/5237.html World Cup to be Murali`s swansong?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927214030/http://www.lankanewspapers.com/news/2006/1/5237.html|date=27 September 2007}}&lt;/ref&gt;

মুত্তিয়া মুৰালিধৰণৰ [[ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন|অভাৰচিজ চিটিজেনশ্বিপ অৱ ইণ্ডিয়া (OCI)]] আছে&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Chaturvedi|first1=Vinita|date=2010-08-01|title=I admire Rajinikanth: Muralitharan|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/I-admire-Rajinikanth-Muralitharan/articleshow/6240954.cms|url-status=live|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103082957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-01/people/28317575_1_test-cricket-t20-odis|archive-date=2012-11-03}}&lt;/ref&gt; আৰু তেওঁক ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে ভিছাৰ প্ৰয়োজন নহয়। কাৰণ তেওঁৰ পৰিয়াল মূলতঃ ভাৰতীয়।&lt;ref&gt;{{cite web|date=7 August 2010|title=Sri Lankan govt may issue special Murali stamp|url=http://nation.com.pk/sports/07-Aug-2010/Sri-Lankan-govt-may-issue-special-Murali-stamp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020129/http://nation.com.pk/sports/07-Aug-2010/Sri-Lankan-govt-may-issue-special-Murali-stamp|archive-date=2015-11-17|access-date=1 April 2011|work=The Nation|location=Pakistan}}&lt;/ref&gt; মুত্তিয়াই ২০১১ চনৰ ৩ এপ্ৰিলত ঘোষণা কৰে যে তেওঁ সকলো খেলৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিব।

== তথ্যসমূহ ==
{{Reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==

* [https://web.archive.org/web/20140528043439/http://www.royalchallengers.com/muttiah-muralitharan Royalchallengers Player Profile: Muttiah Muralitharan]
* [http://content.cricinfo.com/srilanka/content/player/49636.html CricInfo Player Profile: Muttiah Muralitharan]
* {{Twitter}}
{{S-start}}
{{s-ach}}
{{s-bef|before=[[Steve Waugh]]}}
{{s-ttl|title=[[Wisden Leading Cricketer in the World]]|years=2000}}
{{s-aft|after=[[Glenn McGrath]]}}
{{s-bef|before=[[Andrew Flintoff]]}}
{{s-ttl|title=[[Wisden Leading Cricketer in the World]]|years=2006}}
{{s-aft|after=[[Jacques Kallis]]}}
{{s-ach|rec}}
{{s-bef|before=[[Shane Warne]]}}
{{s-ttl|title=[[List of Test cricket bowling records|World Record – Most Career Wickets in Test cricket]]|years=800 wickets (22.72) in 133 Tests}}
{{s-inc}}
{{s-bef|before=[[Wasim Akram]]}}
{{s-ttl|title=[[List of One Day International cricket records|World Record – Most Career Wickets in ODI cricket]]|years=534 wickets (23.08) in 350 matches}}
{{s-inc}}
{{S-end}}{{Navboxes|title=Career achievements|list1={{ICC Cricket Hall of Fame}}
{{Sri Lankans with 100 or more Test caps}}
{{Bowlers who have taken 300 wickets in Test cricket}}
{{Bowlers who have taken 300 wickets in ODI}}}}{{Navboxes|title=Sri Lanka squads|bg=blue|fg=#FFCC00|bordercolor=#FFCC00|list1={{Sri Lanka Squad 1996 Cricket World Cup}}
{{Sri Lanka Squad 1997 Asia Cup}}
{{Sri Lanka Squad 1999 Cricket World Cup}}
{{Sri Lanka Squad 2002 ICC Champions Trophy}}
{{Sri Lanka Squad 2003 Cricket World Cup}}
{{Sri Lanka Squad 2004 Asia Cup}}
{{Sri Lanka Squad 2007 Cricket World Cup}}
{{Sri Lanka Squad 2008 Asia Cup}}
{{Sri Lanka Squad 2011 Cricket World Cup}}}}{{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Muralitharan, Muttiah}}

[[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকাৰ ক্ৰিকেটাৰ]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>d4q46ikvomh8mdff206tddmtju6tfod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মনোজ বাজপেয়ী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100475</id>
    <revision>
      <id>636110</id>
      <parentid>635503</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134100" sha1="k10oppq04mjgb58f7a4fhht5vqa6380" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=মনোজ বাজপেয়ী|image=Manoj Bajpai at 52nd IFFI.jpg|caption=৫২সংখ্যক আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত মনোজ বাজপেয়ী, ২০২১ চনত|alt=Manoj Bajpayee at IFFI|birth_date={{birth date and age |df=yes|1969|4|23}}|birth_place=পশ্চিম চাম্পাৰণ জিলা, বিহাৰ|occupation=অভিনেতা|education=ছেইণ্ট ষ্টেনিশ্লছ মিছন মিডল স্কুল, বিহাৰ • খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুল, বিহাৰ • মহাৰাণী জানকী কোঁৱৰ কলেজ, বিহাৰ (একাদশ আৰু দ্বাদশ)|alma mater=ৰামযশ কলেজ, দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়,(কলাৰ স্নাতক, ইতিহাস (অনাৰ্ছ) স্নাতকোত্তৰ (পালি ভাষা) (অসমাপ্ত)|yearsactive=১৯৯৩–বৰ্তমান|othername=মনোজ বাজপেয়ী|spouse={{Marriage|শ্বাবানা ৰাজা|2006}}|children=১|honours=পদ্মশ্ৰী (২০১৯)|works=[[Manoj Bajpayee filmography|Full list]]|awards=পদ্মশ্ৰী •ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}}
'''মনোজ বাজপেয়ী '''({{Lang-en|Manoj Bajpayee}}; জন্ম ২৩ এপ্ৰিল ১৯৬৯) এজন [[ভাৰতীয়]] অভিনেতা যি প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমাত অভিনয় কৰে।  ইয়াৰোপৰি তেওঁ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাৰ ছবিতো অভিনয় কৰিছে। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমা বা বলিউডৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেতা হিচাপে গণ্য হোৱা মনোজ বাজপেয়ীয়ে তিনিটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]], ছটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]], আৰু দুটা এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনত শিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে তেওঁক সন্মানিত হয়।

[[বিহাৰ]]ৰ পশ্চিম চম্পাৰণ জিলাৰ বেটিয়া চহৰৰ সমীপৰ এখন সৰু গাঁও বেলৱাত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাজপেয়ীয়ে সৰুৰে পৰা অভিনেতা হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁ [[দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়, আৰু [[:en:National_School_of_Drama|নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামা]]ত আবেদন কৰে। তেওঁক পিছে চাৰিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল। অৱশ্যে কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাত তেওঁ থিয়েটাৰ কৰি থাকিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ ''দ্ৰোহকাল''  ছবিখনত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰ এটাত আৰু  একেটা বছৰতে শেখৰ কাপুৰৰ ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত ডকাইতৰ সৰু চৰিত্ৰ এটা ৰূপায়ন কৰে৷ কেইটামান অলক্ষিত চৰিত্ৰৰ অন্তত তেওঁ ১৯৯৮ চনত ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ অপৰাধমূলক ছবি ''সত্য''ত গেংষ্টাৰ ভিকু মহাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ জৰিয়ত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগটোত এক অগ্ৰগতি লাভ কৰে। বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ ''কৌন?'' (১৯৯৯) আৰু ''শূল'' (১৯৯৯) ছবিত অভিনয় কৰিছিল৷  পিছৰখন ছবিৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ দ্বিতীয়টো ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে।

২০০৩ চনত বাজপেয়ীয়ে ''পিঞ্জৰ''  ছবিখনৰ বাবে বিচাৰকৰ বিশেষ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁক কিছুমান অগুৰুত্বপূৰ্ণ ছবিত অভিনয় কৰা দেখা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি'' (২০১০)ত এজন লোভী ৰাজনীতিবিদৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ যথেষ্ট প্ৰশংসা অৰ্জন কৰে৷ ২০১২ চনত বাজপেয়ীয়ে ''গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ''ত সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ চৰ্দাৰ খানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ভূমিকা আছিল ''চক্ৰব্যুহ'' (২০১২) ছবিখনত এজন নক্সালবাদী হিচাপে৷  ২০১৩ চনত তেওঁ ''স্পেচিয়েল 26''ত চিবিআই বিষয়া হিচাপে অভিনয় কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ হাংসাল মেহতাৰ জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''আলিগড়''ত অধ্যাপক ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা আৰু ২০১৬ চনত এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰিছিল৷ ''ভোছলে'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৬৭ সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷ ২০২১ চনত ''ফেমিলি মেন''ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰ অটিটিৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷&lt;ref name=&quot;the family man&quot;&gt;{{cite web|last=Sharma|first=Sandeep|title=Filmfare OTT Best Actor Award|url=https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|website=News24online|access-date=11 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|url-status=dead|archivedate=11 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক আৰু ব্যক্তিগত জীৱন==
[[চিত্ৰ:Neha-Manoj-Bajpai.jpg|right|thumb|পত্নী শ্বাবানা ৰাজাৰ সৈতে মনোজ বাজপেয়ী, ২০১০ চনত ৰাজনীতি ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠানত]]
১৯৬৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত বিহাৰৰ পশ্চিম চম্পাৰণৰ বেটিয়া চহৰৰ ওচৰৰ বেলৱা নামৰ এখন সৰু গাঁৱত এটা ধৰ্মপৰায়ণ হিন্দু পৰিয়ালত মনোজ বাজপেয়ীৰ জন্ম হৈছিল৷&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Manoj Bajpayee believes in Lord Shiva|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayee-believes-in-lord-shiva/articleshow/9063387.cms|access-date=2022-01-02|website=The Times of India|date=2 July 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;পাঁচগৰাকী ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল দ্বিতীয় সন্তান৷ অভিনেতা মনোজ কুমাৰৰ নামেৰে তেওঁৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;koimoi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|title=Manoj Bajpai's Biography|publisher=[[Koimoi]]|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002042715/http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|archive-date=2 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;suicide&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|title=I wanted to commit suicide after I was rejected by NSD: Manoj Bajpayee|last=Gupta|first=Priya|work=[[The Times of India]]|date=9 February 2013|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150131144520/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|archive-date=31 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indie&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|title=Manoj Bajpayee: The original indie star|last=Bhatia|first=Uday|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=7 December 2015|access-date=8 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208233123/http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;বাজপেয়ীৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী পুনম ডুবে হৈছে চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ এগৰাকী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|title=Brother Manoj Bajpayee pushed me into designing: Poonam Dubey|work=[[Business Standard]]|date=12 October 2013|access-date=10 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211061336/http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt; আনহাতে দেউতাক খেতিয়ক আৰু মাক গৃহিণী। কৃষকৰ পুত্ৰ হিচাপে বাজপেয়ীয়ে পঢ়াশালিৰ ছুটীৰ সময়ত খেতি কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;suicide&quot; /&gt;সৰুৰে পৰাই তেওঁ অভিনেতা হোৱাৰ ইচ্ছা পুহি ৰাখিছিল।&lt;ref name=&quot;bb&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|title=From Bihar to Bollywood&amp;nbsp;... a long journey|last=Salam|first=Ziya Us|author-link=Ziya Us Salam|work=[[The Hindu]]|date=22 October 2002|access-date=6 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040116022313/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|archive-date=16 January 2004}}&lt;/ref&gt;

দেউতাকে পঢ়া-শুনাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰাত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। চতুৰ্থ মানলৈকে &quot;হাট স্কুল&quot;ত অধ্যয়ন কৰি পৰৱৰ্তী সময়ত মনোজ বাজপেয়ীয়ে বেটিয়াৰ খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুলত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mar 17|first1=Abhay Mohan Jha / Updated|title='Aligarh'-acclaimed actor essays double role in Bettiah|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/aligarh-acclaimed-actor-essays-double-role-in-bettiah/articleshow/51448217.cms|work=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt; ইয়াৰ পাছত বেটিয়াৰ মহাৰাণী জাংকী কুঁৱৰ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ দ্বাদশ শ্ৰেণী সম্পূৰ্ণ কৰে।&lt;ref name=&quot;bb&quot; /&gt;

সোতৰ বছৰ বয়সত বাজপেয়ী নতুন দিল্লীলৈ গুচি যায়৷ তেওঁ সত্যৱতীত গৈ পদাৰ্পণ কৰে আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ৰামজাছ কলেজত নামভৰ্তি কৰে।&lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt; বাজপেয়ীয়ে [[ওম পুৰী]] আৰু [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]]ৰ দৰে অভিনেতাৰ পৰা নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাৰ কথা শুনিছিল, সেয়েহে তেওঁৱো আবেদন কৰিছিল। তেওঁক তিনিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল৷ প্ৰত্যাখিত হৈ তেওঁ আত্মহত্যা কৰিব বিচাৰিছিল।&lt;ref name=&quot;suicide&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছত অভিনেতা [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত পৰিচালক তথা অভিনয় প্ৰশিক্ষক বেৰী জনৰ কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰে। বাজপেয়ীৰ অভিনয়ত আপ্লুত হৈ জনে তেওঁক তেওঁৰ শিক্ষকতাত সহায় কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt;ইয়াৰ পিছত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাত আবেদন কৰে৷ ছাত্ৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে মনোজ বাজপেয়ীক শিক্ষকৰ পদৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে৷ &lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt;

বাজপেয়ীয়ে দিল্লীৰ এগৰাকী যুৱতীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল যদিও সংগ্ৰামৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল।&lt;ref name=&quot;koimoi&quot; /&gt; প্ৰথম ছবি ''কৰিব'' (১৯৯৮)ৰ ঠিক পিছতেই তেওঁ নেহা নামেৰেও পৰিচিত অভিনেত্ৰী শ্বাবানা ৰাজাক লগ পাইছিল। ২০০৬ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়৷ দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|title=I was just happy being Mrs. Manoj Bajpai: Neha|last=Jha|first=Subhash K.|author-link=Subhash K. Jha|work=[[Hindustan Times]]|date=5 March 2008|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205125831/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|archive-date=5 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|title=Manoj Bajpayee: ''My wife rarely praises me''|last=Sharma|first=Suman|work=[[Filmfare]]|date=1 August 2012|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135637/http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|archive-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== কৰ্মজীৱন ==

=== ১৯৯১-২০০১: অভিষেক আৰু সফলতা ===
গোবিন্দ নিহলানীৰ ''দ্ৰোহকাল'' (১৯৯৪)ত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত&lt;ref name=&quot;bb&quot; /&gt; বাজপেয়ীয়ে জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''বেণ্ডিট কুইন (১৯৯৪)''ত অভিনয় কৰে। ছবিখনৰ কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ টিমাংশু ঢুলিয়াই পৰিচালক শেখৰ কাপুৰৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিচয় কৰাই দিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|title=Badland's bad guy|work=The Hindu|date=14 June 2012|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|archive-date=3 February 2018}}&lt;/ref&gt; বাজপেয়ীক এই ছবিখনত ডকাইত বিক্ৰম মাল্লাহৰ চৰিত্ৰৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল, যিটো চৰিত্ৰ শেষত নিৰ্মল পাণ্ডেৰ হাতলৈ যায়।&lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt; বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰটো লাভ কৰে। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ হন্সাল মেহতা আৰু ইমতিহান (দূৰদৰ্শন)ৰ পৰিচালনাত কলাকাৰ নামৰ এখন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকো কৰি আছিল।&lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt;

বাজপেয়ীয়ে সেইসময়ত চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত সংগ্ৰাম কৰি আছিল, যিটো সময়ত মহেশ ভাটে তেওঁক দূৰদৰ্শনত প্ৰচাৰিত ছ'প অপেৰা ''স্বাভিমান'' ''(১৯৯৫)''ৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।&lt;ref name=&quot;tete&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp|title=The industry makes me sit at home most of the time|last=Verma|first=Smitha|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109141204/http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp#.VmQ067Kqqkp|archive-date=9 November 2014}}&lt;/ref&gt; তেওঁ কম মাচুলতে ধাৰাবাহিকখন কৰিবলৈ সন্মত হয়।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|title=30 Bollywood stars and their tales of struggle|work=[[Mid-Day]]|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094352/http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ''দস্তক (১৯৯৬)'' আৰু ''তামান্না (১৯৯৭)'' আদি ছবিত সৰু সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|title=Powerful performer|last=Rajyadhyaksha|first=Mrudula|work=[[Rediff.com]]|date=11 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121453/http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|archive-date=5 January 2016}}&lt;/ref&gt; পৰিচালক ৰাম গোপাল বৰ্মাই বাজপেয়ীক ''ডাউদ (১৯৯৭)'' নামৰ কমেডী ছবিখনৰ বাবে কাষ্টিং কৰি থকাৰ সময়ত আৱিষ্কাৰ কৰে। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে সহযোগী চৰিত্ৰ এটাত কাম কৰিছিল৷ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত বাৰ্মাই বাজপেয়ীক সৰু চৰিত্ৰ এটা দিয়াৰ বাবে দুখ প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref name=&quot;kind&quot;&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|title=Two of a kind|last=Chopra|first=Anupama|work=[[India Today]]|date=31 August 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162922/http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ বাজপেয়ীক তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবিখনত বিশিষ্ট চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;tete&quot; /&gt; ক্ৰাইম ড্ৰামা ''সত্য (১৯৯৮)'' আছিল তেওঁলোকে একেলগে কৰা পৰৱৰ্তী ছবি। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে গেংষ্টাৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;man&quot;&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|title=Nowhere man|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=20 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120158/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;

''সত্য ছবিখনৰ'' বেছিভাগ অংশয়েই মুম্বাইৰ বস্তি এলেকাত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল৷ ছবিখনে প্ৰায় ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে। [[অনুপমা চোপ্ৰা]]ই বাজপেয়ী আৰু বাকীসকলৰ অভিনয়ক &quot;[..] ইমানেই ভাল যে তেওঁলোকৰ ঘৰ্মাক্ত শৰীৰত মুম্বাইৰ লেতেৰা গোন্ধ পাব পাৰি।&quot; ছবিখনে ব্যৱসায়িকভাৱে সফলতা লাভ কৰে আৰু বাজপেয়ীয়ে ''শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা''ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰে৷ লগতে লাভ কৰে ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ]] সমালোচক বঁটা। পিছলৈ ফিল্মফেয়াৰে ২০১০ চনৰ বলীউডৰ ''শীৰ্ষ ৮০ প্ৰভাৱশালী অভিনয়''ৰ তালিকাত তেওঁৰ অভিনয়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তাৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ১৯৯৯ চনত বাৰ্মাৰ সৈতে ''কৌন?'' আৰু ''শ্বুলত অভিনয় কৰে৷'' কৌন? ছবিখনত  বাজপেয়ীয়ে এজন বিৰক্তিকৰভাৱে কথা কোৱা অচিন মানুহৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শন বক্স অফিচত হতাশাজনক আছিল। আনখন ছবি ''শ্বুল''ত তেওঁ বিহাৰৰ এজন সৎ আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছবিখনে হিন্দী ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে, য'ত বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ১৯৯৯ চনত তেওঁ তেলেগু ৰোমাণ্টিক ছবি ''প্ৰেমা কথা (১৯৯৯)''ত অভিনয় কৰিছিল।

২০০০ চনত মনোজ বাজপেয়ীয়ে অভিনেত্ৰী টবুৰ লগত ''দিল পে মত লে য়াৰ'' আৰু অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''ঘাথ''ত অভিনয় কৰে৷ &lt;ref&gt;{{cite web|last=Das|first=Ronjita|url=http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|title=A cop-out!|work=Rediff.com|date=9 December 2000|access-date=4 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140623/http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|archive-date=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;২০০১ চনত মুক্তি হোৱা বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল [https://en.wikipedia.org/wiki/Rakeysh_Omprakash_Mehra| ৰাকেশ ওমপ্ৰকাশ মেহৰা]ৰ অতিপ্ৰাকৃতিক থ্ৰিলাৰ ''অক্স''। ৰাঘৱন ঘাটগে নামৰ এজন অপৰাধীৰ মৃত্যু আৰু মনু ভাৰ্মাৰ ([[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনে]] অভিনয় কৰা)ৰ শৰীৰত পুনৰ্জন্ম লাভ কৰাৰ এটা নেতিবাচক চৰিত্ৰত&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|title=Film Review: Aks|date=20 July 2001|access-date=27 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|archive-date=3 February 2018|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; তেওঁ অভিনয় কৰে৷ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়''ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;koimoi&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছতে [[শ্যাম বেনেগাল]]ৰ ''জুবেইদা''ত তেওঁ সহ অভিনয়-শিল্পী [[ৰেখা]] আৰু [[কৰিশ্মা কাপুৰ]]ৰ সৈতে কাম কৰে। &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|title=How Bollywood actors have fared in their royal avatars|last=Banerjee|first=Urmimala|work=[[Mid-Day]]|date=11 September 2014|access-date=27 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208124715/http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ২০০২–০৯: কৰ্মজীৱনত সংগ্ৰাম ===


২০০২ চনত বাজপেয়ীৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল ''ৰ’ড''। ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে আন এটা ফিল্মফেয়াৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;koimoi&quot; /&gt;ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত পৰিৱেশিত হোৱা ''পিঞ্জৰ''  নামৰ পিৰিয়ড ড্ৰামাখন আছিল ২০০৩ চনত বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন মুক্তি। চন্দ্ৰপ্ৰকাশ দ্বিবেদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখন একে নামৰ পাঞ্জাবী উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|title=Slow saga|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=10 November 2003|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032436/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|title=51st National Film Awards|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=15 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821032408/http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|archive-date=21 August 2013}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ জে পি দত্তৰ  যুদ্ধকেন্দ্ৰিক ছবি ''এল অ' চি: কাৰ্গিল''ত গ্ৰেনেডিয়াৰ যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|title=The Real Story behind LOC Kargil Movie|publisher=[[Bharat Rakshak]]|last=Patel|first=Y. I|date=12 October 2006|access-date=8 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;koimoi&quot; /&gt; দুয়োখন ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল বিবেচিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;BOI&quot;&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|title=Manoj Bajpai Filmography|publisher=Box Office India|access-date=14 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor#.Vmp50LKqqkp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী চৰিত্ৰ আছিল [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা ''জাগো (২০০৪)৷ তাৰপিছত তেওঁক দেখা গৈছিল'' মাকাৰন্দ দেশপাণ্ডেৰ ''হানান'' আৰু থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''ইনটেকামত''।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/|title=Inteqam|website=[[Bollywood Hungama]]|date=13 August 2011|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117021102/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503635/Inteqam|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; জাগোত তেওঁ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|title=Why make a film on rape?|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=6 February 2004|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020755/http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে য়শ চোপ্ৰাৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ''বীৰ-ঝাৰা (২০০৪)''ত তেওঁ এটি সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ৫৫ সংখ্যক বাৰ্লিন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হোৱা এই ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৯৪ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ (১২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yash Chopra on Berlin Film Festival Jury|date=18 January 2006|url=http://www.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|publisher=[[Yash Raj Films]]|access-date=17 October 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618144056/http://www1.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|archive-date=18 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;web.archive.org showProd&quot;&gt;{{cite web|title=Top Lifetime Grossers Worldwide|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU=|publisher=Box Office India|access-date=9 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU%3D|archive-date=15 October 2013|url-status=dead|archivedate=15 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU=|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০০৫ চনত বাজপেয়ীয়ে ধৰ্মেশ দৰ্শনৰ ড্ৰামা ''বেৱাফা'', থ্ৰিলাৰ ''ফাৰেব'' আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ছবি ''ৰিটাৰ্ণ টু ৰাজাপুৰ''ত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|title=Hum Aapke Hain Corn!|last=Sen|first=Raja|author-link=Raja Sen|work=Rediff.com|date=25 February 2005|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125657/http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fareb movie review|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|access-date=24 November 2014|work=[[Deccan Herald]]|date=10 July 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|title=Return to Rajapur|publisher=[[Tribeca Film Festival]]|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেলেগু ৰোমাঞ্চধৰ্মী ছবি ''হেপি (২০০৬)''ত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3246001.ece|title=It's a 'Happy' flick all the way|work=The Hindu|date=28 January 2006|access-date=3 January 2010}}&lt;/ref&gt;

২০০৭ চনত বাজপেয়ীয়ে ''১৯৭১'' নামৰ ছবিখনত মেজৰ সুৰজ সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰখনত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ ছয়জন সৈনিকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিসকলে ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত বন্দী হোৱাৰ পিছত পাকিস্তানী কাৰাগাৰৰ পৰা পলায়ন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|title=Story of a loss in victory|last=Chatterji|first=Shoma A.|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=8 April 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081320/http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত গণেশ আচাৰ্যৰ ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''স্বামী''ত তেওঁ [[জুহি চাওলা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|title=Swami has the Malgudi Days effect|last=N|first=Patcy|work=Rediff.com|date=4 June 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125807/http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; বাজপেয়ীৰ বছৰৰ অন্তিম মুক্তি আছিল এন্থালজি ছবি ''দছ কাহানিয়া''। তেওঁ [[দিয়া মিৰ্জা]]ৰ সৈতে সঞ্জয় গুপ্তাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কাহিনী ''জাহিৰ''ত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|title=One tight slap|last=Gupta|first=Pratim D.|author-link=Pratim D. Gupta|work=The Telegraph|date=26 November 2007|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023417/http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt;২০০৭ চনত তেওঁ অভিনয় কৰা প্ৰায়বোৰ ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল হৈছিল। পিছৰ বছৰত তেওঁ কমেডী ছবি ''মানি হে ট' হানি হে'' (২০০৮)ত অভিনয় কৰে, যিখন বক্স অফিচৰ প্ৰদৰ্শন অতি হতাশাজনক আছিল।&lt;ref name=&quot;BOI&quot; /&gt;

তেলেগু ছবি ''বেদম''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত বাজপেয়ীয়ে কান্ধত আঘাত পাইছিল আৰু প্ৰায় দুবছৰ ধৰি চিনেমাজগতৰ পৰা তেওঁ আঁতৰি আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|title=Back-logged|last=Shah|first=Kunal M|work=[[Mumbai Mirror]]|date=8 September 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030322/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117030322/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ ২০০৬ চনত কমেডী ছবি ''জুগাড়'' (২০০৯)ত মুখ্য চৰিত্ৰ হিচাপে প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sealing-on-screen/article1407892.ece|title=Sealing on screen|work=The Hindu|date=11 February 2009|access-date=14 November 2015}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তি আছিল ৰহস্যময় থ্ৰিলাৰ ছবি ''এচিড ফেক্টৰী (২০০৯)'', যি ২০০৬ চনৰ আমেৰিকীয় ছবি ''আননউন''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|title=Acid Factory could be a health hazard|last=Pal|first=Chandrima|work=Rediff.com|date=9 October 2009|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030524/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে বক্স অফিচত ছবিখনে ভাল ফলাফল দেখুৱাব পৰা নাছিল।&lt;ref name=&quot;Jail&quot;&gt;{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|title=I waited long for character like mine in 'Jail': Manoj Bajpai|work=[[The Indian Express]]|date=22 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|archive-date=3 February 2018}}&lt;/ref&gt; পৰিচালক-নিৰ্মাতা মধুৰ ভাণ্ডাৰকাৰৰ ''জেইল (২০০৯)''ত তেওঁ যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰে দণ্ডিত এজন অভিযুক্তৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। &lt;ref name=&quot;Jail&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|title=I was frustrated before Jail happened: Manoj Bajpai|last=Bansal|first=Robin|work=Hindustan Times|date=31 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
[[চিত্ৰ:ManojBajpayee.jpg|right|thumb|''আৰক্ষণ ছবিৰ প্ৰচাৰকাৰ্যত মনোজ বাজপেয়ী, ২০১১ চনত'']]

===২০১০-বৰ্তমান : ''ৰাজনীতি'' আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ছোৱা===
২০১০ চনত বাজপেয়ীয়ে প্ৰকাশ ঝাৰ বিগ বাজেটৰ বহুতাৰকাখচিত ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি''ত অভিনয় কৰিছিল। ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ নিখাত কাজমীয়ে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত উল্লেখ কৰিছে যে বাজপেয়ীয়ে &quot;...মন্ত্ৰমুগ্ধকৰ অভিনয়ৰ স্মৃতি ঘূৰাই আনিছে।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|title=Raajneeti movie review|work=The Times of India|date=3 June 2010|access-date=3 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|archive-date=20 August 2012}}&lt;/ref&gt; ভাৰতীয় বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ''ৰাজনীতি''ৰ লাভালাভক লৈ আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kotwani|first=Hiren|title=Can ''Raajneeti'' recover its Rs 60 crore investment?|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|work=Hindustan Times|access-date=21 June 2010|date=4 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; ছবিখনে ব্যৱসায়িক দিশত বৃহৎ সফলতা লাভ কৰে আৰু বিশ্বজুৰি ১.৪৩ বিলিয়ন(১৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰে।&lt;ref name=&quot;web.archive.org showProd&quot; /&gt; বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|title=Nominations for 56th Filmfare Awards 2010|website=[[Bollywood Hungama]]|date=14 January 2011|access-date=12 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114012817/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|archive-date=14 November 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;তাৰ পিছত তেওঁ দুখন তেলেগু ছবিত অভিনয় কৰিছিল; ''বেদম (২০১০)'' আৰু ''পুলি (২০১০)৷''  ইয়াৰ পিছত তেখেতক কমেডীধৰ্মী ছবি ''দছ টোলা (২০১০)ত দেখা যায়৷'' &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|title=Dus Tola Movie Review|work=The Times of India|date=22 October 2010|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201011802/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|archive-date=1 February 2016}}&lt;/ref&gt; ভাৰতীয় মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ আধাৰত নিৰ্মিত এনিমেটেড ছবি ''ৰামায়ণ: দ্য এপিক''তো তেওঁ ৰামৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰিছিল৷&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|title=Bollywood stars in animation films|work=[[Mid-Day]]|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160917/http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতত জাতি ভিত্তিক সংৰক্ষণৰ বিষয়টোৰ আধাৰত নিৰ্মিত সামাজিক ড্ৰামা ''আৰক্ষণ (২০১১)'' আছিল বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি। এই ছবিখনে কিছুসংখ্যক সামাজিক গোটত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ছবিখন থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পূৰ্বে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ত নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=After UP, Aarakshan banned in Punjab, AP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|access-date=12 August 2011|work=The Times of India|date=11 August 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029180202/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|archive-date=29 October 2017}}&lt;/ref&gt; বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ছবিখনৰ প্ৰতি বহু আশা কৰিছিল যদিও শেষত ই বক্স অফিচত ফ্লপ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Will Aarakshan draw in the crowds?|url=http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203184214/http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|archive-date=3 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=It's raining flops at the box office|url=http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429131112/http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|archive-date=29 April 2012}}&lt;/ref&gt; বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল ''লংকা (২০১১)''।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|title=Lanka|last=Adarsh|first=Taran|author-link=Taran Adarsh|website=[[Bollywood Hungama]]|date=9 December 2011|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023002829/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|archive-date=23 October 2015}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত [[অনুৰাগ কাশ্যপ]]ৰ দ্বাৰা দুটা খণ্ডত নিৰ্মিত অপৰাধমূলক ছবি ''[[:en:Gangs_of_Wasseypur_–_Part_1|গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ]]''ত বাজপেয়ীয়ে অভিনয় কৰিছিল। প্ৰথমটো খণ্ডত তেওঁক চৰ্দাৰ খান নামৰ চৰিত্ৰটোত দেখা গৈছিল। নিজৰ ভূমিকাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ বাজপেয়ীয়ে চুলি খুৰাইছিল আৰু চাৰি কিলোগ্ৰাম ওজন কমাইছিল। &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp|title=Bajpai the baddie|last=Upadhyay|first=Karishma|work=The Telegraph|date=21 June 2012|access-date=8 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210193240/http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp#.VmabqLKqqko|archive-date=10 December 2015}}&lt;/ref&gt;২০১২ চনৰ কাঞ্চ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gangs of Wasseypur: World premiere at Cannes|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|access-date=24 April 2012|publisher=CNN-IBN|date=24 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|archive-date=27 June 2015|archivedate=27 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; টৰণ্টো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms?|title='Wasseypur', 'Shanghai', 'Peddlers' at Toronto film fest|date=1 August 2012|access-date=31 May 2015|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028054641/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms|archive-date=28 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; আৰু ২০১৩ চনত চানডান্স চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gangs of wasseypur to be screened at the Sundance Film Festival|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|publisher=CNN-IBN|date=30 November 2012|access-date=31 January 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|archive-date=23 August 2015|archivedate=23 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইতিবাচক সঁহাৰিৰ মাজতে ছবিখনে ২২ জুনত ভাৰতত মুক্তি লাভ কৰে৷ সমালোচক অনুপমা চোপ্ৰাই ''সত্য''ৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ পিছত তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|title=Anupama Chopra's review: Gangs of Wasseypur|last=Chopra|first=Anupama|work=Hindustan Times|date=23 June 2012|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020533/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।&lt;ref&gt;{{cite news|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|work=Filmfare|date=13 January 2013|access-date=31 January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227075057/http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|archive-date=27 December 2014}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল চিট্টাগং অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ অভিযানৰ আধাৰত নিৰ্মিত ঐতিহাসিক নাটক ''চিট্টাগং (২০১২)''। বাজপেয়ীয়ে ইয়াত বঙালী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী সূৰ্য্য সেনক চিত্ৰিত কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ কোনো ধৰণৰ ধন লোৱা নাছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|title=Manoj Bajpayee took no money for Chittagong|publisher=[[NDTV]]|date=28 September 2012|access-date=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তেখেতৰ দ্বাৰা অভিনীত বছৰটোৰ শেষৰখন ছবি আছিল ''চক্ৰব্যুহ'', য’ত তেওঁ এজন নক্সালবাদীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ এই ভূমিকাত তেখেতে ৫ কিলোগ্ৰাম ওজন কমাবলগীয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm|title=Manoj Bajpai goes for facial fuzz|last=Shah|first=Jigar|work=[[Mid-Day]]|date=7 June 2012|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|archive-date=3 February 2016|url-status=dead|archivedate=3 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; লেখক আৰু গীতিকাৰ [[জাভেদ আখতাৰ|জাভেদ আখতাৰে]] চক্ৰব্যুহক &quot;যোৱা ২০ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি&quot; বুলি অভিহিত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|title=Films are not made for middle-class now: Javed Akhtar|work=[[The Economic Times]]|date=29 October 2012|access-date=28 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|archive-date=8 December 2015|url-status=live|archivedate=8 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীতে ইণ্ডিয়া টুডেয়ে এক পৰ্যালোচনাত ছবিখনক &quot;অপেছাদাৰী প্ৰচেষ্টা&quot; বুলি অভিহিত কৰে যদিও বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|title=Movie review: Chakravyuh|last=Khilnani|first=Rohit|work=India Today|date=27 October 2012|access-date=28 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160014/http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;

২০১৩ চনত বাজপেয়ীৰ দ্বাৰা অভিনীত পাঁচখন ছবিয়ে মুক্তি লাভ কৰিছিল৷ ''সমৰ আছিল তামিলভাষাত তেওঁ অভিষেক কৰা বছৰটোৰ'' প্ৰথম মুক্তি। তেওঁ ছবিখনত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|title=Manoj Bajpayee in Samaran|last=Suganth|first=S|work=The Times of India|date=31 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203113519/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|archive-date=3 February 2012}}&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ থ্ৰিলাৰ ''স্পেচিয়েল ২৬''ত অভিনয় কৰে।১৯৮৭ চনৰ অপেৰা হাউচ ডকাইতিৰ আধাৰত নিৰ্মিত ছবিখনত তেওঁ চিবিআইৰ এজন বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|title=Review: Special Chabbis is an exciting con caper|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=8 February 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117063537/http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত অপৰাধমূলক ছবি ''শ্বুটআউট এট ৱাডালা''ত তেওঁ গেংষ্টাৰ শ্বাবিৰ ইব্ৰাহিম কাস্কাৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|title=Politics will never happen for me: Manoj Bajpai|last=Kashyap|first=Nitisha|publisher=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]]|date=19 July 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033048/http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; ''সত্যগ্ৰহ''ত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ ঝাৰ সৈতে কাম কৰে। ২০১১ চনত সমাজ কৰ্মী [[আন্না হাজাৰে]]ৰ দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজখনৰ দ্বাৰা এই ছবিৰ কাহিনী কিছুপৰিমাণে অনুপ্ৰাণিত  হৈছিল,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|title='Satyagraha' review: A mission left unaccomplished|access-date=17 February 2014|last=Sengar|first=Resham|date=30 August 2013|work=[[Daily News and Analysis]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222083637/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt; ছবিখনে ঘৰুৱাভাৱে ৬৭৫ মিলিয়ন টকা (৮.৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|title=Prakash Jha talks about new film Satyagraha|access-date=18 October 2013|last=Khan|first=Ujala A|date=28 August 2013|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019120808/http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|archive-date=19 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|title=Box-Office Verdicts of Major Bollywood Releases of 2013|access-date=18 October 2013|publisher=Koimoi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|archive-date=3 August 2014|archivedate=3 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে একে নামৰ ভাৰতীয় মহাকাব্যৰ আধাৰত নিৰ্মিত থ্ৰীডি এনিমেচন ছবি [[মহাভাৰত]]ৰ বাবে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pathak|first=Ankur|title=Deepti Naval is Kunti in Mahabharat|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|access-date=12 February 2015|work=Mumbai Mirror|date=8 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|archive-date=11 October 2013|archivedate=11 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৪ চনত বাজপেয়ীয়ে তামিল একচন ছবি ''অঞ্জান''ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|title=Manoj, Vidyut in Suriya's next with Lingusamy|work=The Times of India|date=7 November 2013|access-date=9 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107015509/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|archive-date=7 November 2013}}&lt;/ref&gt;

২০১৫ চনত বাজপেয়ীয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি ''তেৱৰ''ত নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০০৩ চনৰ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ছবি ''অক্কাডু''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনাৰ সন্মুখীন হয় আৰু বক্স অফিচত বিফল হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|title='Tevar' Movie Review Roundup: One Time Watch|last=Mehta|first=Ankita|work=[[International Business Times]]|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033716/http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|title=Box Office Collections: 'Alone' Fails, 'Tevar' Falls, 'I' Shows Decent Growth|last=Seshagiri|first=Sangeetha|work=International Business Times|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117034154/http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ সৈতে দেশপ্ৰেমবিষয়ক চুটি ছবি ''জয় হিন্দ''ত অভিনয় কৰে। ৬ মিনিটীয়া  এই চুটি ছবিখন ভাৰতৰ [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱস]]ৰ ঠিক আগতেই অ'ইঅ' ৰুমছে [[ইউটিউব]]ত মুক্তি দিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|title=Watch: Short film Jai Hind starring Manoj Bajpayee and Raveena Tandon is jingoistic not patriotic|last=D' Cunha|first=Zenia|publisher=Firstpost|date=14 August 2015|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117010830/http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|archive-date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt;] বাজপেয়ীয়ে ২০১৬ চনত ''তান্দৱ'' নামৰ আন এখন চুটি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। দেৱাশীষ মাখিজাৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখনে এজন সৎ আৰক্ষী কনিষ্টবলৰ সন্মুখীন হোৱা হেঁচা আৰু পৰিস্থিতিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু ছবিখনক ইউটিউবত মুক্তি দিয়া হৈছিল।&lt;ref name=&quot;taandav&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|title=Manoj Bajpayee in a new cop drama|last=Modi|first=Chintan Girish|work=The Hindu|date=4 February 2016|access-date=7 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204032608/http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|archive-date=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ অধ্যাপক হান্সল মেহতাৰ জীৱনীমূলক নাটক ''আলিগড়''ত ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷  যৌনতাৰ বাবে [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা এজন সমকামী অধ্যাপকৰ জীৱনৰ কাহিনী ছবিখনত উপস্থাপিত হৈছিল৷। বাজপেয়ীয়ে নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ ছিৰাছৰ কেইটামান ক্লিপিং চাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manoj-Bajpai-People-will-fall-in-love-with-professor-Dr-Shrinivas-Ramchandra-in-Aligarh/articleshow/50862862.cms|title=Manoj Bajpai: People will fall in love with professor Dr Shrinivas Ramchandra in 'Aligarh'|work=The Times of India|date=5 February 2016|access-date=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; ২০ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ২০১৫ চনৰ মুম্বাই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই ছবিখন প্ৰদৰ্শিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|title='Aligarh' gets standing ovation in Busan, director Hansal Mehta elated|work=The Indian Express|date=4 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028181216/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|archive-date=28 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|title=Hansal Mehta's 'Aligarh' premieres at MAMI Film Festival|work=The Indian Express|date=31 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120312/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;ছবিখনে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে৷ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|title='Aligarh' review round-up: Here is what critics have to say about Manoj Bajpai and Rajkummar Rao-starrer|last=Mehta|first=Ankita|work=International Business Times|date=26 February 2016|access-date=7 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307174735/http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|archive-date=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে দশম এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ বঁটা আৰু ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা'' লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|title=Going global|last=Khan|first=Atif|work=The Hindu|date=15 December 2016|access-date=16 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216174401/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|archive-date=16 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ff17win&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|work=The Times of India|date=15 January 2017|access-date=15 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114235906/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|archive-date=14 January 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ ৰাজেশ পিল্লাইৰ ''ট্ৰেফিক (২০১৬)''ত ট্ৰেফিক কনিষ্টবলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। একে নামৰ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ছবিখনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ এই ছবিখন ২০১৬ চনৰ ৬ মে'ত মুক্তি পায়।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|title=Traffic movie review: It is an impressive thriller|publisher=Zee News|date=6 May 2016|access-date=6 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509041817/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|archive-date=9 May 2016}}&lt;/ref&gt; বছৰৰ শেষত তেওঁক জীৱনীমূলক ক্ৰীড়া ছবি ''বুধিয়া সিং – বৰ্ণ টু ৰাণ''ত বুধিয়া সিঙৰ প্ৰশিক্ষকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে৷ বুধিয়া সিং হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া মাৰাথন দৌৰবিদ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|title=Budhia Singh Born to Run : not weighed down by 'nationalism'|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=5 August 2016|access-date=13 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807133800/http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|archive-date=7 August 2016}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ কমেডী ছবি ''সাত উচাকে'' (২০১৬) আৰু নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালিত চুটি ছবি ''আউচত'' অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/too-dirty-for-words/article9222065.ece|title=Saat Uchakkey: Too dirty for words|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=15 October 2016|access-date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|title=Review: Neeraj Pandey's short film 'Ouch'|last=Ghosh|first=Sankhayan|work=Mint|date=2 November 2016|access-date=5 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105173748/http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|archive-date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt;

২০১৭ চনৰ বাজপেয়ীৰ প্ৰথম মুক্তি আছিল চোৰাংচোৱাভিত্তিক থ্ৰিলাৰ ''নাম শ্বাবানা৷'' ছবিখন আছিল ২০১৫ চনৰ ''বেবী'' ছবিৰ স্পিন-অফ৷ অভিনেত্ৰী [[তাপ্‌সী পন্নু|তাপসী পান্নু]]ৱে শ্বাবানাৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|title='Naam Shabana' is spin-off, not prequel to 'Baby' Taapsee Pannu|date=15 March 2017|work=Daily News and Analysis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330041452/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|archive-date=30 March 2017}}&lt;/ref&gt;সেই বছৰতে তেওঁ ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ সৈতে অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''চৰকাৰ ৩ৰ লগত জড়িত'' হয়। ছবিখনত তেওঁৰ চৰিত্ৰটো দিল্লীৰ মুখ্য মন্ত্ৰী [[অৰবিন্দ কেজৰিৱাল]]ৰ দ্বাৰা শিথিলভাৱে প্ৰভাৱিত৷&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|title=Manoj Bajpayee's character in Sarkar 3 inspired by Arvind Kejriwal, says RGV|work=The Indian Express|date=23 October 2016|access-date=10 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205115111/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|archive-date=5 December 2016}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''ৰুখ''ত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|title=Rukh Movie Review: A Fine Film That Says More With Its Silence Than Words|last=Tulsiani|first=Kriti|publisher=CNN-News18|date=27 October 2017|access-date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027175902/http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|archive-date=27 October 2017}}&lt;/ref&gt;

[[চিত্ৰ:Padma_Shri_Manoj_Bajpai.jpg|right|thumb|২০১৯ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰাম নাথ কোৱিন্দ]]ৰ পৰা পদ্মশ্ৰী সন্মান লাভ কৰাৰ মুহূৰ্তত মনোজ বাজপেয়ী]]

২০১৮ চনত বাজপেয়ীয়ে ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ''আইয়াৰী''ৰ বাবে পৰিচালক নীৰজ পাণ্ডেৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হয়, য’ত তেওঁ কৰ্ণেল অভয় সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰ সমালোচক নম্ৰতা যোশীয়ে ছবিখনৰ কাহিনীভাগক সমালোচনা কৰি বাজপেয়ী আৰু এটা গীতক &quot;চলচ্চিত্ৰখনৰ একমাত্ৰ ৰক্ষাকৱচ&quot; বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|title=Aiyaary' review: A flashback too many|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=16 February 2018|access-date=23 February 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511203443/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|archive-date=11 May 2018}}&lt;/ref&gt; পাছলৈ তেওঁ আহমেদ খানৰ ''বাঘী ২'' ত [[টাইগাৰ শ্ৰফ]] আৰু [[দিশা পাটানি]]ৰ সৈতে অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|title='Baaghi 2' movie review: Tiger Shroff's film is all about sound and fury|work=Business Standard|date=31 March 2018|access-date=1 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401213556/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|archive-date=1 April 2018}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ ''মিছিং''ৰ জৰিয়তে প্ৰযোজক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনত তেওঁৰ লগতে অভিনেত্ৰী [[তবু]]য়ে অভিনয় কৰে৷ ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা অধিকাংশ নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|title=Missing Movie Review|last=Gupta|first=Rachit|work=The Times of India|date=7 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408175848/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|archive-date=8 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|title='Missing' review: Thriller works only for Tabu fans, actress steals the show|work=The Economic Times|date=9 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233623/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|archive-date=9 April 2018}}&lt;/ref&gt; শুভ্ৰা গুপ্তাই ইয়াক &quot;বেকাৰ জঞ্জাল&quot; বুলি অভিহিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[জন আব্ৰাহাম]]ৰ সৈতে চোৰাংচোৱাভিত্তিক একচনধৰ্মী ছবি ''সত্যমেৱ জয়তে'' (২০১৮)ত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেককাৰী দীপেশ জৈনে পৰিচালনা কৰা মনোবৈজ্ঞানিক ড্ৰামা ''গলি গুলেইয়ান''ত অভিনয় কৰিছিল, য'ত তেওঁ পুৰণি দিল্লীত বাস কৰা এজন ইলেক্ট্ৰিচিয়ানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|title=Method in His Madness: Manoj Bajpayee on his forthcoming film Gali Guleiyan|last=Sahani|first=Alaka|work=The Indian Express|date=26 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907234418/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ছবিখনৰ জৰিয়তে তেওঁ মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ'' বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|title=Manoj Bajpayee on his role in Gali Guleiyan: Perhaps the most difficult character of my career|work=Firstpost|date=14 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908021155/https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|archive-date=8 September 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২২ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হোৱা ছবিখন ২০১৭ চনৰ মামি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, লছ এঞ্জেলছৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, আটলাণ্টা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ক্লিভলেণ্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু চিকাগো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|title=Anurag Kashyap's Zoo, Manoj Bajpayee's In The Shadows to premiere at Busan Film Festival|work=Hindustan Times|date=12 September 2017|access-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013013221/http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|title=Manoj Bajpayee's 'Gali Guleiyan' on a foreign fest journey|work=The Times of India|date=10 August 2018|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907180155/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; মনোজ বাজপেয়ী অভিনীত বছৰৰ শেষৰফালে মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিখন আছিল টাব্ৰেজ নুৰানীৰ ''লাভ ছোনিয়া'', যিখন যৌন সৰবৰাহৰ ভিত্তিত নিৰ্মিত। ২০১৮ চনৰ [[লণ্ডন]] ইণ্ডিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতত মুক্তি ছবিখনে মুক্তি লভিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|title=Love Sonia premieres in London, highlights ignored realities of the world|work=Hindustan Times|date=22 June 2018|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002143/https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|archive-date=15 September 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১৮ চনত দেৱাশীষ মাখিজাৰ ''ভোছলে''ত বাজপেয়ীয়ে এজন মৃত্যুমুখী অসুস্থ অৱসৰপ্ৰাপ্ত মুম্বাই পুলিচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিয়ে উত্তৰ ভাৰতীয় ছোৱালী এজনীৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যি সময়ত স্থানীয় লোকে চহৰখনৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ চেষ্টা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://screenanarchy.com/2019/01/j-hurtados-13-favorite-indian-films-of-2018-gallery.html|title=J Hurtado's 14 Favorite Indian Films of 2018|last=Hurtado|first=J|publisher=Screen Anarchy|date=3 January 2018|access-date=4 January 2019}}&lt;/ref&gt; ছবিখন আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷  এই ভূমিকাৰ জৰিয়তে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা অৰ্জন কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে দ্বিতীয়টো এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-film-awards-priyadarshan-kangana-dhanush-bag-top-honours/article34134989.ece|title=National Film Awards: Priyadarshan, Kangana, Dhanush bag top honours|work=The Hindu|date=22 March 2021|access-date=18 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/asia-pacific-screen-awards-manoj-bajpayee-wins-best-actor-for-bhonsle-1621498-2019-11-22|title=Asia Pacific Screen Awards: Manoj Bajpayee wins Best Actor for Bhonsle|last=Singh|first=Suhani|work=India Today|date=22 November 2019|access-date=22 July 2020}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনত শিল্পৰ প্ৰতি আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|title=Mohanlal to be honoured with Padma Bhushan; Padma Shri for Manoj Bajpayee, Prabhu Deva and Late Kader Khan|website=Times Now|date=25 January 2019|access-date=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126000916/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|archive-date=26 January 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেক চৌবেৰ একচনধৰ্মী ছবি ''সোণচিৰিয়া''ত ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৰাজা সেনে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত লিখিছে যে বাজপেয়ী &quot;এজন বিদ্ৰোহী প্ৰধান হিচাপে উৎকৃষ্ট।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|title=Sonchiriya movie review: Sushant Singh Rajput and Ranvir Shorey are brilliant as bandits|last=Sen|first=Raja|work=Hindustan Times|date=1 March 2019|access-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301082555/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|archive-date=1 March 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ তেওঁ ৰাজ নিদিমোৰু আৰু কৃষ্ণ ডি.কে. বাজপেয়ীয়ে চোৰাংচোৱা সংস্থাত গোপনে কাম কৰা মধ্যবিত্তীয় ব্যক্তি শ্ৰীকান্ত তিৱাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৱেব চিৰিজটোৰ নাম আছিল '''দ্য ফেমিলি মেন''&lt;nowiki/&gt;'৷ এই চিৰিজটো আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহিত নাহৰে লিখে: &quot;মনোজ বাজপেয়ী, সচৰাচৰ দেখাৰ দৰেই উৎকৃষ্ট।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/the-family-man-review-lighthearted-but-not-lightweight-amazon-and-manoj-bajpayee-have-a-winner-on-their-hands/story-Md1nRWexIIh7ogxifIrUHM.html|title=The Family Man review: Lighthearted but not lightweight; Amazon and Manoj Bajpayee have a winner on their hands|last=Naahar|first=Rohit|work=Hindustan Times|date=27 September 2019|access-date=5 October 2019}}&lt;/ref&gt; ২০২০ চনৰ ফিল্মফেয়াৰ অ’টিটি বঁটাত তেওঁ সমালোচকৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা, ড্ৰামা চিৰিজ বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list|website=[[The Times of India]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020}}&lt;/ref&gt;

২০২০ চনত বাজপেয়ীয়ে শ্বিৰিশ কুণ্ডাৰৰ ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ছবি ''মিচেছ ছিৰিয়েল কিলাৰ''ত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ ছবিখনৰ আন এটি চৰিত্ৰত [[:en:Jacqueline_Fernandez|জেকলিন ফাৰ্নাণ্ডেজে]]ক দেখা যায়৷ [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|title=21 Tweets You Should Read Before Watching Netflix's 'Mrs. Serial Killer'|last=Magan|first=Srishti|publisher=ScoopWhoop|date=2 May 2020|access-date=22 July 2020|archivedate=22 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722054605/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; বছৰৰ অন্তিমখন ছবি হিচাপে মুক্তি লাভ কৰে দিলজিৎ দোছাঞ্জ আৰু [[ফাটিমা ছানা শ্বেইখ|ফাতিমা চানা শ্বেইখ]]ৰ সৈতে কমেডী ছবি ''সুৰজ পে মংগল ভাৰী''। [[ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ক'ভিড-১৯]] মহামাৰীৰ বাবে প্ৰায় আঠ মাহৰ বিৰতিৰ পিছত ভাৰতৰ ছবিগৃহত মুক্তি পোৱা এইখনেই আছিল প্ৰথমখন ছবি।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Suraj Pe Mangal Bhari Review: With Manoj Bajpayee And Diljit Dosanjh's Buoyant Performances, It Is Mildly Chucklesome|url=https://www.ndtv.com/entertainment/suraj-pe-mangal-bhari-review-with-manoj-bajpayee-and-diljit-dosanjhs-buoyant-performances-it-is-mildly-chucklesome-2-5-stars-out-of-5-2325351|last=Chatterjee|first=Saibal|publisher=NDTV|date=15 November 2020|access-date=17 November 2020}}&lt;/ref&gt; পিছৰ বছৰত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালনাত ডিস্কভাৰী+ চেনেলৰ তথ্যচিত্ৰ  ''ছিক্ৰেটছ অৱ চিনাউলি''ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/secrets-of-sinauli-manoj-bajpayee-neeraj-pandeys-discovery-plus-show-is-must-watch-for-indian-history-buffs/2196405/|title=Secrets of Sinauli: Manoj Bajpayee, Neeraj Pandey's Discovery Plus show is must watch for Indian history buffs|work=The Financial Express|date=17 February 2021|access-date=19 February 2021}}&lt;/ref&gt; বাজপেয়ীয়ে থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''চাইলেন্স...কেন ইউ হিয়াৰ ইট?''ত হত্যাৰ গোচৰ এটা সমাধানৰ চেষ্টা কৰা পুলিচ হিচাপে অভিনয় কৰে। ZEE5 ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://scroll.in/reel/990594/silence-can-you-hear-it-review-manoj-bajpayee-is-the-soul-of-a-twisty-mystery|title='Silence… Can You Hear it?' review: Manoj Bajpayee is the soul of a twisty mystery|website=Scroll.in|date=26 March 2021|access-date=18 April 2021}}&lt;/ref&gt;

==অভিনয়ৰ শৈলী আৰু প্ৰভাৱ==
মনোজ বাজপেয়ী এজন বিধি অভিনেতা (Method Actor) আৰু পৰিচালকৰ অভিনেতা৷ তেওঁ অগতানুগতিক চৰিত্ৰৰ বাবে পৰিচিত।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&amp;q=manoj+bajpai+method+actor&amp;pg=PT202|title=Hero Vol.2|last=Raj|first=Ashok|publisher=Hay House|year=2009|isbn=9789381398036|pages=202|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211044019/https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&amp;pg=PT202&amp;lpg=PT202&amp;dq=manoj+bajpai+method+actor&amp;source=bl&amp;ots=nITps-ArL8&amp;sig=BlrWSTqsHVyMRmYeKyJ6MDQ4npY&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiZw9qg_87JAhXKGI4KHRdoCUkQ6AEIRTAH#v=onepage&amp;q=manoj%20bajpai%20method%20actor&amp;f=false|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|title=The method of Manoj Bajpayee, celebrating Bollywood's unlikely hero|last=Kaushal|first=Sweta|work=Hindustan Times|date=23 April 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211095217/http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|title=Satya to Aarakshan: Why Manoj Bajpayee is a director's actor|publisher=CNN-IBN|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sarkar|first=Neeti|title=Life's about choice|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article621147.ece|work=The Hindu|access-date=31 August 2011|date=8 September 2010}}&lt;/ref&gt; অভিনেতা নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকীয়ে কিক্ (২০১৪)ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰেৰণা হিচাপে ''অকছ (২০০১)''ত আগবঢ়োৱা বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|title=I won't do commercial films|last=Singh|first=Raghuvendra|work=Filmfare|date=29 July 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211064412/http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt; বাজপেয়ীয়ে চলচ্চিত্ৰ জগতৰ শীৰ্ষ অভিনেতাসকলৰ তুলনাত তেওঁ লাভ কৰা দৰমহাৰ বৈষম্যৰ বিষয়েও মাত মাতিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|title=Need good roles but need money too: Manoj Bajpayee|last=Jamkhandikar|first=Shilpa|work=[[Reuters]]|date=30 August 2013|access-date=10 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|title=I've done enough acting, now I want money – Manoj Bajpayee|last=Sharma|first=Suman|work=Filmfare|date=5 September 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211062931/http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[অমিতাভ বচ্চন]], [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]] আৰু [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ক নিজৰ প্ৰেৰণা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|title=The importance of being Manoj Bajpai|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=22 August 2000|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125814/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;

পৰিচালক ৰাম গোপাল বাৰ্মাই তেওঁক নিজৰ বাবে &quot;এক শিক্ষণ&quot; বুলি গণ্য কৰে আৰু তেওঁ কয় যে তেওঁ &quot;মই আজিলৈকে কাম কৰা অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ।&quot;&lt;ref name=&quot;kind&quot; /&gt; ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত তেওঁক পৰিচালনা কৰা শেখৰ কাপুৰে কৈছে যে: &quot;......তেওঁ কেতিয়াও এটা দৃশ্যক মাত্ৰাধিক খেলিবলৈ চেষ্টা কৰা নাছিল আৰু এটা নূন্যতম বক্তব্যৰ সৈতে তেওঁক সম্পূৰ্ণ সুবিধাজনক যেন লাগিছিল।&quot;&lt;ref name=&quot;kind&quot; /&gt; পৰিচালক হান্সাল মেহতাৰ মতে, মনোজৰ &quot;নিজকে আন কম সংখ্যকৰ দৰে নিজকে ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষমতা আছে।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|title=The problem with actors? They're too disciplined|last=Gupta|first=Nidhi|work=[[GQ (Indian edition)|GQ]]|date=28 October 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;''সত্য''ত বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক হিন্দী চিনেমাৰ অন্যতম স্মৰণীয় চৰিত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়৷ ইয়াত থকা তেওঁৰ সংলাপ: ''&quot;মুম্বাই কা ৰজা কৌন? ভিকু মাহত্ৰে&quot; (মুম্বাইৰ ৰজা কোন? ভিকু মাহত্ৰে)'' সমানেই স্মৰণীয়।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|title=100 years of Bollywood: 10 characters we love|work=[[Mid-Day]]|date=3 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211073842/http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|title=Top 10 Dons of Bollywood|work=The Times of India|date=14 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304134222/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|archive-date=4 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|title=#Dialoguebaazi: The tough men|last1=Ali|first1=Asad|last2=Usman|first2=Yasser|work=Hindustan Times|date=12 December 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211075111/http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|archive-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|title=Where have the evil lines gone?|last=Sen|first=Raja|work=Rediff.com|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121819/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|archive-date=5 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;কে কে মেননে এই চৰিত্ৰটোক আন বিধি অভিনেতাসকলৰ বাবে এটা টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে কৃতিত্ব দিছে: &quot;যদি ''সত্য''ত মনোজৰ অভিনয়  উজ্জ্বল নহ'লহেঁতেন, তেন্তে [[ইৰফান খান|ইৰফান]] আৰু মোৰ দৰে অভিনেতাই হয়তো এতিয়াও গ্ৰহণযোগ্যতাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাকিবলগা হ'লহেঁতেন। মনোজে আমাৰ বাবে দুৱাৰ মুকলি কৰি দিলে।&quot;&lt;ref name=&quot;indie&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;
==বঁটা আৰু সন্মানসমূহ==
=== এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা⁣ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবিৰ নাম⁣
! শিতান⁣
! ফলাফল
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-
|৬ষ্ঠ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১২
|''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣
|rowspan=&quot;3&quot;| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
| {{Nom}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|title=Asia Pacific Screen Awards(2012)|url=https://www.imdb.com/event/ev0001634/2012|publisher=[[IMDb]]|access-date=27 December 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|৯ম এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা,২০১৭
|'' আলিগড়''⁣
| {{Won}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/brisbane-in-focus-for-asia-pacific-film-festival-20161124-gsx2mt.html|title=Brisbane in focus for Asia Pacific film festival|work=Brisbane Times|access-date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt; 
|-
|১৩শ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১৯
|''ভোঁছলে''⁣
| {{Won}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/apsa-wang-xiaoshuai-so-long-my-son-nominations-1203372473/|title=13th Asia Pacific Screen Awards nominations|website=Variety|date= October 15, 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ফিল্মফেয়াৰ বঁটা⁣===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবিৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|৪৪সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ১৯৯৯⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|''সত্যা''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣
|{{Nominated}}⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.imdb.com/event/ev0000245/1999/1?ref_=m_ttawd_ev_2|title=Filmfare Awards 1999}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣
|{{Won}}⁣
|-⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|৪৫ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০০
|rowspan=&quot;2&quot;| ''শ্বুল''⁣
|{{Won}}⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |title=The 45th Filmfare Awards 2000 Winners |publisher=[[Times Internet|Indian Times]] |access-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515210654/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |archive-date=15 May 2007 |agency=[[The Times Group]] |archivedate=8 July 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120708193756/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|{{Nominated}}⁣
|-⁣
|৪৭সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০২
|''অক্স''⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|{{Nominated}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2002/1/|title=47th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|৪৮সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০৩
|''ৰোড''⁣
|{{Nominated}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2003/1/|title=48th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|৪৯সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা,২০০৪
|''এলঅচি: কাৰ্গিল''⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣
|{{Nominated}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2004/1/|title=49th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|৫৬সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১১
|''ৰাজনীতি''⁣
|{{Nominated}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite news|title=Filmfare awards a month ahead of schedule|newspaper=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|url-status=dead|archive-date=4 November 2012|date=14 January 2011|access-date=2011-01-14|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|৫৮ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৩
|''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
|{{Nominated}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|publisher=[[Filmfare Awards]]|date=13 January 2013|access-date=13 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|৬২সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৭
|''আলিগড়''
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ) 
|{{Won}}⁣ {{ref|noteA|[ক]}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2017/winners|title=Filmfare Award 2017 Winners - List of Filmfare Award Winners}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|''তাণ্ডৱ⁣''⁣
|চুটি ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|{{Won}}⁣
|}

===ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা⁣===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবি/ছিৰিজৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০২০
| ''ভোঁছলে''
|ৱেব মৌলিক ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
| {{Nom}}
|⁣ rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Filmfare OTT Awards 2020: Big Night For Paatal Lok And The Family Man. Complete List Of Winners|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2020-paatal-lok-off-to-a-great-start-list-of-winners-2340941|access-date=2020-12-20|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Winners of the Flyx Filmfare OTT Awards|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-flyx-filmfare-ott-awards-45407.html|access-date=2020-12-20|website=filmfare.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣
| ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
| {{Nom}} 
|-
| ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣
| {{Won}}⁣
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২১
| ''ৰায় (চিৰিজ)''⁣
| ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
| {{Nom}}
|⁣ rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/filmfare-ott-awards-2021-pratik-gandhi-starrer-scam-1992-walks-away-with-maximum-wins/articleshow/88186581.cms|title=Filmfare OTT Awards 2021: Pratik Gandhi starrer 'Scam 1992' walks away with maximum wins|date=2021-12-09|access-date=2021-12-10|website=The Times of India}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣
| ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
| {{Nom}}
|-
| ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচক)⁣
| {{Won}}⁣
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২৩
|''ছিৰ্ফ এক বন্দা কাফী হ্যেয়''⁣
| ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
| {{Won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2023-alia-bhatt-manoj-bajpayee-win-big-jubilee-sweeps-top-prizes-complete-list-of-winners-4609001|title=Filmfare OTT Awards 2023: Alia Bhatt, Manoj Bajpayee Win Big, Jubilee Sweeps Top Prizes. Complete List Of Winners|date=2023-11-27|access-date=2023-11-27|website=NDTV}}&lt;/ref&gt;
|-
|''গুলমোহৰ (২০২৩)''
| ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
| {{nom}}⁣
|-
|}

=== আইফা বঁটা⁣===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবিৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-
| ২০০১
| ''ফিজা''⁣
| rowspan=&quot;3&quot;|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
| {{Nom}}⁣
|⁣ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |title=2nd IIFA Awards 2001 Nominations |work=[[MSN]] |access-date=3 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |archive-date=26 August 2001 |agency=[[Microsoft]] |archivedate=26 August 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|২০০২
|''অক্স''
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000361/2002|title=Awards of the International Indian Film Academy|website=imdb.com|access-date=2019-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|২০১১
|rowspan=&quot;2&quot;|''ৰাজনীতি''
|{{Nom}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://iifa.com/toronto2011/nominations.html#nominations |title=The 12th IIFA Awards (2011) Nominees and Winners |accessdate=2012-01-28 |work=iifa.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114155916/http://www.iifa.com/toronto2011/nominations.html |archivedate=2012-01-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা
|{{Nom}}
|-
|২০১৩
|''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''
|rowspan=&quot;2&quot;|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=IIFA 2013: The complete list of nominations |url=https://www.news18.com/news/india/iifa-2013-the-complete-list-of-nominations-621724.html |accessdate=22 October 2019 |work=News18}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২২
|''ভোঁছলে''
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/iifa-2022-nominations-shershaah-takes-lead-12-nominations-ludo-83-emerge-strong-contenders-check-complete-list/|title=IIFA 2022 Nominations: Shershaah takes the lead with 12 Nominations, Ludo and 83 emerge as strong contenders; check out the complete list|date=1 April 2022}}&lt;/ref&gt; 
|}

=== ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা ⁣===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবিৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-⁣
|৪৬শ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ১৯৯৯
|''সত্যা''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣
|{{Won}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|title=46th National Film Awards (PIB - Feature films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=12 March 2012|archive-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819080140/http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|৫১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৪⁣
|''পিঞ্জৰ''⁣
|বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা⁣
|{{Won}}⁣
|⁣&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|title=51st National film Awards (Feature Films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=15 March 2012|archive-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612130851/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
|-⁣
|৬৭সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২১⁣
|''ভোঁছলে''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
|{{Won}}⁣ {{ref|noteB|[খ]}}
|⁣&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/67th-national-film-awards-kangana-ranaut-sushant-singh-rajput-s-chhichhore-win-101616411773402.html|title=67th National Film Awards: Manoj Bajpayee, Sushant Singh Rajput's Chhichhore win. See complete list of winners here|date=22 March 2021|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;
|}

===প্ৰডিউছাৰছ্ গিল্ড চলচ্চিত্ৰ বঁটা⁣===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবিৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-
|২০১১
|''ৰাজনীতি''⁣
|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
|{{Nom}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2011/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Producers Guild Film Awards 2011|website=[[IMDb]]}}&lt;/ref&gt;
|-⁣⁣
|২০১৩
|''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣
|শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
|{{Nom}}⁣
|
|-
|২০১৬
|''টেৱৰ''⁣
|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
|{{Nom}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2016/1/|title=Producers Guild Film Awards 2016|website=[[IMDb]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===স্ক্ৰীণ বঁটা⁣===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! ছবিৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣
|-⁣
|১৯৯৯
|''সত্যা''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা
|{{Won}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-1999-126.html|title=Screen Awards 1999}}&lt;/ref&gt;
|-⁣⁣
|২০০২
|''অক্স''⁣
|rowspan=&quot;2&quot;|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|{{Won}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-2002-129.html|title=Screen Awards 1999}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|২০০৩
|''ৰোড''⁣
|{{Nominated}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2003/1/|title=Screen Awards 2003|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০০৪
|''পিঞ্জৰ''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣
|{{Nominated}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2004/1/|title=Screen Awards 2004|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৩
|''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣
|{{Nominated}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/nominations-for-the-19th-annual-colors-screen-awards/1053912/0 |title=Nominations for the 19th Annual Colors Screen Awards |website=The Indian Express |date=4 January 2013 |access-date=1 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-⁣
|২০১৭
|''আলিগড়''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣
|{{Nominated}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2017/1/|title=Screen Awards 2017|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|}

===জী চিনে বঁটা===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! কৰ্ম⁣
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣
|-
|১৯৯৯
|''সত্যা''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣
|{{Won}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/1999/1/|title=Zee Cine Awards 1999|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-⁣⁣
|২০০২
|''অক্স''⁣
|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|{{Won}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2002/1/|title=Zee Cine Awards 2002|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-⁣⁣
|২০১৭
|''আলিগড়''⁣
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣
|{{Nominated}}⁣
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2017/1/|title=Zee Cine Awards 2017|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|}

==অন্যান্য বঁটা==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;⁣
|-⁣
! বৰ্ষ
! বঁটা
! ছবিৰ নাম
! শিতান⁣
! ফলাফল⁣
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣
|-
|২০২০
|rowspan=&quot;2&quot;| এছিয়ান একাডেমি ক্ৰিয়েটিভ বঁটা
|rowspan=&quot;2&quot; |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|rowspan=&quot;2&quot;|''দ্য ফেমিলী মেন''
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0006104/2020/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Asian Academy Creative Awards 2020|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২১
|{{nom}}
|
|-
|২০১৬
|rowspan=&quot;6&quot;|মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ
|rowspan=&quot;3&quot; |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|''আলিগড়''
|{{nom}}
|
|-
|২০১৮
|''গলি গুলেয়া''
|{{nom}}
|
|-
|২০১৯
|''ভোছঁলে''
|{{nom}}
|
|-
|২০২১
|ছিৰিজত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|''দ্য ফেমিলী মেন''
|{{won}}
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|২০২৩
|rowspan=&quot;2&quot;|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|''জোৰাম''
|{{nom}}
|
|-
|''গুলমোহৰ''
|{{nom}}
|
|-

|২০১৭
|rowspan=&quot;4&quot;|FOI অনলাইন বঁটা
|rowspan=&quot;2&quot;|শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|''আলিগড়''
|{{nom}}
|
|-
|২০১৯
|''গলি গলেয়া''
|{{nom}}
|
|-
|২০২০
|বহুতাৰকাযুক্ত কলা-কুশলীৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন
|''সোণচিৰিয়া''
|{{won}}
|
|-
|২০২১
|শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|''ভোঁছলে''
|{{won}}
|
|-
|২০১৬
|জাগৰণ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ
|''আলিগড়''
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|{{won}}{{ref|noteC|[গ]}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0004929/2016/1?ref_=m_ttawd_ev_4|title=Jagran Film Festival 2016|website=[[IMDb]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৮
|নিয় ইয়ৰ্ক ভাৰতীয়-আমেৰিকীয় কলা সংস্থা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ
|''গলি গুলেয়া''
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001168/2018/1?ref_=m_ttawd_ev_10|title=New York Indo-American Arts Council Film Festival 2018|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-

|২০১১
|rowspan=&quot;4&quot;|ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ
|''ৰাজনীতি''
|{{nom}}
|
|-
|২০১৩
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001934/2013/1?ref_=m_ttawd_ev_11|title=Stardust Awards 2013|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৬
|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|''টেৱৰ''
|{{nom}}
|
|-
|২০১৭
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়
|'' আলিগড়''
|{{nom}}
|
|-
|}

==টোকা==
:{{note|noteA}}ক)''উড়তা পঞ্জাব''ৰ অভিনেতা [[:en:Shahid_Kapoor|শ্বাহীদ কাপুৰ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে

:{{note|noteB}}খ)''অসুৰা'' (২০১৯)ৰ অভিনেতা [[ধনুষ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে

:{{note|noteC}}গ)''সৰবজিৎ''ৰ অভিনেতা [[:en:Randeep_Hooda|ৰণদীপ হুদা]]ৰ সৈতে যূটীয়াভাৱে

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}
[[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা- বিশেষ জুৰী বঁটা (পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি) বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]]</text>
      <sha1>k10oppq04mjgb58f7a4fhht5vqa6380</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ভাৰতীয় লোক-সংগীত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102531</id>
    <revision>
      <id>636107</id>
      <parentid>569457</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15317" sha1="5ff7qms278rk6zfanq8bzf77eaed91d" xml:space="preserve">{{Indian music|expanded=Genres}}

[[ভাৰত|ভাৰতৰ]] বিপুল সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবেই ভাৰতীয় লোক-সংগীত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। এই বিশাল ৰাষ্ট্ৰখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলত, বিভিন্ন ভাষা আৰু উপভাষাত নিজা নিজা [[লোক-সংগীত]] গোৱা হয় আৰু প্ৰব্ৰজনৰ বাবে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ ভাৰতীয় লোক-সংগীতে প্ৰসাৰ লাভ কৰিছে।

==তামাং চেল==
'''তামাং চেল''' হৈছে তামাং জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক [[লোক-সংগীত]]। এই সংগীত ঘাইকৈ [[নেপাল]]ৰ তামাং লোকসকলে গোৱা নেপালী লোকগীতৰ এক ধাৰা। [[নেপাল]], [[ভাৰত]] আৰু বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইত সিঁচৰিত নেপালীভাষী সম্প্ৰদায়ৰ মাজত এই গীত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। তামাং চেল' লোকসংগীতৰ সৈতে সাধাৰণতে তামাং পাৰম্পৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। তেনে কিছুমান পাৰম্পৰিক তামাং বাদ্যযন্ত্ৰ হৈছে ডাম্ফু, মাদল আৰু টুংনা। চেল' গীত অতি আকৰ্ষণীয় আৰু জীৱন্ত ভাবে ধীৰ লয়ত সুৰ লগাই গোৱা হয়। সাধাৰণতে জীৱনৰ প্ৰেম, দুখ আৰু কাহিনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ এই লোকসংগীত গোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|title=Performing Arts, Songs of the Tamang People|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605021142/http://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|archivedate=2016-06-05}}&lt;/ref&gt;

==ভাৱগীতি==
'''ভাৱগীতি''' (Bhavageethe) শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থত হৈছে ‘আৱেগিক কবিতা’। ই হৈছে অভিব্যক্তিবাদী কবিতা আৰু লঘু সংগীতৰ এক প্ৰকাৰ। উৎকৃষ্ট কাব্যিক উপাদান থকা আৱেগিক কবিতা এটা যেতিয়া গীতত পৰিণত হয়, তেতিয়া ইয়াক &quot;ভাৱগীত&quot; বুলি জনা যায়। এই ধাৰাত গোৱা কবিতাৰ বেছিভাগেই প্ৰেম, প্ৰকৃতি, দৰ্শনৰ দৰে বিষয়ৰ সৈতে জড়িত আৰু ধাৰাটো নিজেই গজলৰ পৰা বিশেষ পৃথক নহয় যদিও গজলবোৰ এক নিৰ্দিষ্ট বৈশিষ্টত বান্ধ খাই থাকে। এই ধাৰাটো [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰকে]] আদি কৰি ভাৰতৰ বহু ঠাইত যথেষ্ট জনপ্ৰিয়।

==ভাংৰা আৰু গিদ্ধা==
'''ভাংৰা''' (পাঞ্জাবী: ਭੰਗੜਾ) হৈছে [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাবৰ]] এক নৃত্য সংযুক্ত [[লোক-সংগীত]]। পঞ্জাবত ভাংৰা সংগীতৰ ওপৰিও [[ভাংৰা নৃত্য|ভাংৰা বা ভাংড়া]] নামৰ এক প্ৰকাৰৰ পৰম্পৰাগত লোক নৃত্যও পৰিবেশন কৰা হয়। এই নৃত্যৰ উৎপত্তি পঞ্জাৱৰ ছিয়ালকোট অঞ্চলত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/63998/bhangra|title=Bhangra – dance}}&lt;/ref&gt; ভাংৰা নৃত্য শস্য চপোৱাৰ বতৰত কৰা হয়। ভাংৰা নৃত্য বিশেষকৈ বসন্তকালীন [[বৈশাখী]] উৎসৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।&lt;ref&gt;https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.47339&lt;/ref&gt;

পঞ্জাব মহিলাৰ নৃত্যক [[গিদ্ধা]] (পাঞ্জাবী: ਗਿੱਧਾ) নামেৰে জনা যায়। গিদ্ধা হৈছে ভাৰত আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাব অঞ্চলত প্ৰচলিত মহিলাসকলৰ এক জনপ্ৰিয় লোক নৃত্য।

==লাৱনী==
'''লাৱনী''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ এক জনপ্ৰিয় লোকগীত আৰু নৃত্যৰ ধাৰা।&lt;ref name=&quot;Thielemann&quot;&gt;{{cite book|last=Thielemann|first=Selina|title=The Music of South Asia|year=2000|publisher=A. P. H. Publishing Corp.|location=New Delhi|isbn=978-81-7648-057-4|page=521|url=https://books.google.com/books?id=jqgHAQAAMAAJ&amp;q=Lavani+Maharashtra+Tamil+Nadu&amp;dq=Lavani+Maharashtra+Tamil+Nadu&amp;hl=en&amp;ei=NGZTTcamF4HmrAePkPGyCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CC8Q6AEwAA}}&lt;/ref&gt; ই হৈছে এক পাৰম্পৰিক গান আৰু নৃত্যৰ সংমিশ্ৰণ, যি বিশেষকৈ ঢ’ল্কি নামৰ এক বিশেষ বাদ্যৰ লগত পৰিৱেশন কৰা হয়। লাৱনী ইয়াৰ শক্তিশালী ছন্দৰ বাবে উল্লেখযোগ্য। মাৰাঠী লোক-থিয়েটাৰ বিকাশত লাৱনীৰ যথেষ্ট অৱদান আছে।&lt;ref&gt;The Encyclopaedia Of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti), Volume 2 By Amaresh Datta,p 1304&lt;/ref&gt;

==চুফী ফক ৰক==
'''চুফী ফক ৰক''' হৈছে আধুনিক হাৰ্ড ৰক আৰু চুফী কবিতাৰ সৈতে পৰম্পৰাগত লোকসংগীতৰ উপাদানসমূহ সন্নিবিষ্ট কৰি সৃষ্টি কৰা এক মিশ্ৰিত সংগীতৰ ধাৰা। পাকিস্তানত জুনুনৰ দৰে বেণ্ডে ইয়াৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বিপৰীতে বিশেষকৈ উত্তৰ ভাৰতত ই অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ২০০৫ চনত ৰাব্বি শ্বাৰগিলে &quot;বুল্লা কি জানা&quot; নামৰ চুফী ৰক গীত এটা মুকলি কৰে, যিটো ভাৰত আৰু পাকিস্তানত জনপ্ৰিয় হৈছিল। অতি শেহতীয়াকৈ ২০১৬ চনৰ ছবি “এই দিল হায় মুছকিল”ৰ চুফী ফক ৰক গীত &quot;বুল্লেয়া&quot;ই বহু জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে।

==দাণ্ডিয়া==
'''দাণ্ডিয়া''' হৈছে পশ্চিম ভাৰতত বিশেষকৈ নৱৰাত্ৰিৰ সময়ত জনপ্ৰিয় হৈ পৰাৰ লগতে বিশ্বজুৰি পপ সংগীতৰ লগতো সংযুক্ত হৈ পৰা এক প্ৰকাৰৰ নৃত্য সংলগ্ন লোক-সংগীত। [[ভাৰত]]ৰ [[গুজৰাট]], [[ৰাজস্থান]] আদি ৰাজ্যত [[নৱৰাত্ৰি]] উৎসৱত এই সংগীতৰ লগতে [[দাণ্ডিয়া|দাণ্ডিয়া নৃত্যও]] পৰিবেশন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WDk9AQAAIAAJ&amp;q=Raas+dandiya|title=ISME Yearbook|last=Education|first=International Society for Music|date=1984|publisher=B. Schott's Söhne|pages=118|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L7RMAQAAIAAJ&amp;q=rajasthan+dandiya+raas|title=Khyāta: itihāsa, kalā, evaṃ saṃskr̥ti kī śodha patrikā|date=2002|publisher=Marubhūmi Śodha Saṃsthāna|pages=240|language=hi}}&lt;/ref&gt;

==ঝুমুৰ আৰু ডোমকচ==
[[ঝুমুৰ]] আৰু [[ডোমকচ]] হৈছে নাগপুৰী লোক-সংগীত। এই লোক-সংগীত আৰু [[লোক-নৃত্য]]ত ব্যৱহৃত বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ হ’ল [[ঢোল]], [[মাদল]], [[বাঁহী]], [[নাগাৰা]], ঢাক, [[চেহনাই]], [[কৰতাল]], নৰশিঙা ইত্যাদি।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=live|archivedate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dailypioneer.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|website=daily Pioneer.com|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=live|archivedate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==পাণ্ডৱনী==
'''পাণ্ডৱনী''' হৈছে মধ্য ভাৰতৰ [[ছত্তীশগড়]] ৰাজ্য আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চল [[মধ্যপ্ৰদেশ]], [[ওড়িশা]] আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় এবিধ লোক-সংগীত আৰু লোকনাট্য।&lt;ref&gt;[http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmar2003/14032003/r140320033.html Ministry of Tribal affairs felicitates Smt. Teejan Bai]&lt;/ref&gt;

==বাউল==
'''বাউল''' হৈছে চুফীবাদ, আধ্যাত্মিকতা আদি মতাদৰ্শৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বাউল সাধক পৰিবেশন কৰা লোকসংগীত। [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]], [[ত্ৰিপুৰা]], [[অসম]]ৰ [[বৰাক উপত্যকা]] আৰু [[মেঘালয়]]ৰ বাউল সাধকে বাউল সংগীত পৰিবেশন কৰে।

==ভাটিয়ালী==
'''ভাটিয়ালী''' সংগীতৰ সংস্কৃতি মূলতঃ পূৰ্বৰ বংগত দেখা পোৱা যায়।

==বিহু==
[[বিহুগীত]] হৈছে [[অসম|অসমত]] অসমীয়া নৱবৰ্ষ, কৃষকৰ দৈনন্দিন জীৱন, প্ৰেম আদি বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত লোক-সংগীত আৰু লোক-নৃত্য। এই গীতসমূহত [[ঢোল]], [[ম'হৰ শিঙৰ পেঁপা]], [[টকা (বাদ্য)|টকা]], [[গগনা]] আদি বাদ্যযন্ত্ৰ সংগত কৰা হয়।

==গাৰ্বা==
নৱৰাত্ৰিৰ সময়ত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ সন্মানত গাৰ্বা (&quot;গীত&quot;) পৰিবেশন হয়। এই সংগীতৰ যোগেদি কৃষ্ণ, হনুমান, ৰাম আদি দেৱতাৰ আৰাধনা কৰা হয়।

==ডল্লু কুনিতা==
ডল্লু কুনিতা হৈছে এক প্ৰকাৰৰ দলীয় নৃত্য। এই নৃত্যত ব্যৱহৃত ডল্লু নামৰ এবিধ ততবাদ্যৰ নামেৰে নৃত্যবিধৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। উত্তৰ কৰ্ণাটক অঞ্চলৰ কুৰুবা সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষসকলে এই নৃত্য পৰিবেশন কৰে।

==কোলাটা/কোলাটম==
কোলাটা/কোলাটম হৈছে অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, কৰ্ণাটক আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/kolattam| title = Kolattam Definition &amp; Meaning - Merriam-Webster| access-date = 2013-11-20| archive-date = 2013-05-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20130512003044/http://www.merriam-webster.com/dictionary/kolattam| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

==বীৰগছে==
[[বীৰগছে]] হৈছে কৰ্ণাটক ৰাজ্যত প্ৰচলিত এক লোক-নৃত্য। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ আধাৰত এই নৃত্যৰ পৰিবেশন কৰা হয়। মহীশূৰত অনুষ্ঠিত হোৱা দশেৰা মহোৎসৱৰ শোভাযাত্ৰাত প্ৰদৰ্শিত&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/|title=Google|website=www.google.com|access-date=2016-09-18|archive-date=2020-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519182626/https://www.google.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; নৃত্যসমূহৰ ভিতৰত বীৰগছে অন্যতম।

==নাটুপুৰা পাটু==
নাটুপুৰা পাটু হৈছে এক প্ৰকাৰৰ তামিল লোক-সংগীত। ইয়াক গ্ৰামথিছাই (গাঁৱৰ লোকসংগীত) আৰু গনা (নগৰৰ লোকসংগীত) নামেৰে বিভক্ত কৰা হৈছে।

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]]</text>
      <sha1>5ff7qms278rk6zfanq8bzf77eaed91d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সোনম ৱাংচুক</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104471</id>
    <revision>
      <id>636166</id>
      <parentid>632989</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75707" sha1="1fjt3o1suqmg71pnzkarmkevym6j5qx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix = 
| name = চোনম ৱাংচুক
| honorific_suffix = 
| image = Sonam Wangchuk, 2017 (cropped).jpg
| image_size = &lt;!-- DISCOURAGED per WP:IMGSIZE. Use image_upright. --&gt;
| alt = 
| caption = ২০১৭ চনত ৱাংচুক
| native_name = 
| native_name_lang = 
| pronunciation = 
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}}
| birth_place = [[আলচি]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], ভাৰত &lt;br /&gt; (এতিয়া [[লাডাখ]], ভাৰত)
| other_names = 
| education = 
| alma_mater = [[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, শ্ৰীনগৰ|এন আই টি শ্ৰীনগৰ]] ([[প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ স্নাতক]])&lt;br&gt;[[Craterre|CRAterre]]
| occupation = প্ৰযুক্তিবিদ, শিক্ষাবিদ
| years_active = 
| era = 
| employer = 
| organization = [[লাডাখৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন]]
| known_for = [[বৰফৰ স্তুপ]], [[লাডাখৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন|SECMOL]], [[Ladakh#Media|Ladags Melong]], [[অপাৰেচন নিউ হোপ]]
| notable_works = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot; --&gt;
| style = 
| height = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television = 
| title = 
| term = 
| predecessor = 
| successor = 
| movement = 
| opponents = 
| boards = 
| spouse = [[গীতাঞ্জলি জে আংমো]]&lt;ref name=&quot;BT&quot;&gt;{{cite web | title=Innovator, national asset: Anand Mahindra on meeting real life ‘Phunsukh Wangdu’ | website=[[Business Today (India)|Business Today]] | date=7 April 2022 | url=https://www.businesstoday.in/trending/story/innovator-national-asset-anand-mahindra-on-meeting-real-life-phunsukh-wangdu-329073-2022-04-07 | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
| partner = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children = 
| parents = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| father = চোনম ৱাংৱেল&lt;!-- please be careful with this as there may be another person with the same name --&gt;
| mother = চেৰিং ৱাংমো
| family = 
| callsign = 
| awards = [[বহনক্ষম স্থাপত্যৰ বাবে গ্ল’বেল এৱাৰ্ড]] (2017)&lt;ref name=&quot;fp1&quot;&gt;{{cite news|last1=Rana|first1=Nikita|title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh|url=http://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html|publisher=[[Firstpost]]|date=2 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; [[Fred M. Packard Award]] (2016) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iucn.org/commissions/world-commission-protected-areas/about/awards/fred-packard-award-outstanding-service/packard-awardees|title=Packard Awardees|date=10 June 2020|website=IUCN|access-date=14 April 2024|archivedate=18 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218045608/https://www.iucn.org/commissions/world-commission-protected-areas/about/awards/fred-packard-award-outstanding-service/packard-awardees|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;[[Rolex Awards for Enterprise]] (2016)&lt;ref name=&quot;ht1&quot;/&gt;&lt;br /&gt;[[Real Heroes Award]] (2008)&lt;br /&gt;[[Ashoka (non-profit organization)|Ashoka Fellowship for Social Entrepreneurship]] (2002)&lt;ref name=&quot;Hindu List&quot;/&gt;&lt;br /&gt;[[Ramon Magsaysay Award]] (2018)&lt;ref name=&quot;ashoka&quot;/&gt;
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module = 
| module2 = 
| module3 = 
| module4 = 
| module5 = 
| module6 = 
| signature = 
| signature_size = 
| signature_alt = 
| footnotes = 
}}

'''সোনম ৱাংচুক''', উচ্চাৰণ চোনম ৱাংচুক, ( {{lang-en| : Sonam Wangchuk; জন্ম: ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৬}}) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিযন্তা&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rolex Partnerships - The engineer helping Himalayan farmers by creating artificial glaciers |url=https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |archive-url=http://web.archive.org/web/20251216151011/https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |archive-date=2025-12-16 |access-date=2026-06-30 |website=rolex.org |language=en |archivedate=2025-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251216151011/https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Event information |url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/panellists/sonam-wangchuk/ |access-date=2026-06-30 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Extraordinary Indians: Sonam Wangchuk's Mission to Reimagine Schools, Water, and Work in the Himalayas |url=https://www.readersdigest.in/features/story-extraordinary-indians-sonam-wangchuks-mission-to-reimagine-schools-water-and-work-in-the-himalayas-128088 |access-date=2026-06-30 |website=www.readersdigest.in}}&lt;/ref&gt; সমাজকৰ্মী, উদ্ভাৱক, শিক্ষা সংস্কাৰক আৰু পৰিৱেশবিদ।&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web | last=Varghese | first=Shiny | title=The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work | website=The Indian Express | date=17 November 2016 | url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/ | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt; ১৯৮৮ চনত লাডাখৰ ওপৰত জাপি দিয়া বিদেশী শিক্ষা-ব্যৱস্থাৰ ‘ভুক্তভোগী’ হৈ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ এটা দলে ১৯৮৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা লাডাখৰ ছাত্ৰ শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সঞ্চালক। ৰন্ধা-বঢ়া, পোহৰ বা গৰম কৰাৰ বাবে কোনো জীৱাশ্ম ইন্ধন ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ কৰিব পৰা সৌৰশক্তিচালিত SECMOL কেম্পাছৰ ডিজাইনৰ বাবেও তেওঁ পৰিচিত। 

চৰকাৰ, গাঁও জনগোষ্ঠী আৰু নাগৰিক সমাজৰ সহযোগিতাৰে ১৯৯৪ চনত চৰকাৰী বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত সংস্কাৰ আনিবলৈ অপাৰেচন নিউ হোপ আৰম্ভ কৰাত ৱাংচুকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ আইচ ষ্টুপা কৌশল উদ্ভাৱন কৰিছিল যিয়ে কৃত্ৰিম হিমবাহ সৃষ্টি কৰে, যিটো শীতকালীন পানী শঙ্কু আকৃতিৰ বৰফৰ স্তূপৰ ৰূপত সংৰক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

লাডাখৰ শিক্ষা খণ্ড আৰু জলবায়ু সম্পৰ্কীয় প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ প্ৰতি ৱাংচুকৰ অৱদান, আৰু স্থানীয় সমস্যাসমূহৰ উদ্ভাৱনীমূলক সমাধানে তেওঁক অসংখ্য প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। ২০২৫ চনলৈকে তেওঁ প্ৰায় ১৫টা বঁটা লাভ কৰিছে, য’ত আছে ৰেমন মেগছেছে বঁটা (২০১৮), আই আই টি মাণ্ডীৰদ্বাৰা হিমালয়ান অঞ্চলৰ বিশিষ্ট প্ৰযুক্তিবিদৰ উপাধি (২০১৮), আৰু বহনক্ষম স্থাপত্যৰ বাবে গ্ল’বেল বঁটা (২০১৭)।&lt;ref name=&quot;Details&quot;&gt;{{cite web | last=Masood | first=Bashaarat | title=Innovator to ‘provocateur’, Wangchuk’s equation with Delhi changed over 3 decades | website=The Indian Express | date=27 September 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/innovator-to-provocateur-wangchuks-equation-with-delhi-changed-over-3-decades-10273868/ | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
ৱাংচুকৰ জন্ম হৈছিল ১৯৬৬ চনত ভাৰতৰ জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যৰ লেহ জিলাৰ আলচিৰ ওচৰত (বৰ্তমান ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লাডাখত)। তেওঁৰ গাঁৱত স্কুল নথকাৰ বাবে তেওঁ ৯ বছৰ বয়সলৈকে কোনো স্কুলত নামভৰ্তি কৰা নাছিল। মাকে সেই বয়সলৈকে তেওঁক নিজৰ মাতৃভাষাত সকলো মূল কথা শিকাইছিল।&lt;ref name=&quot;Hindu List&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mint&quot;&gt;{{cite news|title=A Ladakhi dream fuelled by a Swiss award|url=http://www.livemint.com/Consumer/AUgmDNspGwS9SZGU68P5LK/A-Ladakhi-dream-fuelled-by-a-Swiss-award.html|publisher=[[Livemint]]|date=25 November 2016}}&lt;/ref&gt;

১৯৭৫ চনত তেওঁৰ পিতৃ সোনম ৱাংগিয়াল জম্মু-কাশ্মীৰ চৰকাৰলৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ মন্ত্ৰী হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/sonam-wangchuk-ladakh-violence-sonam-wangchuks-journey-from-real-phunsukh-wangdu-to-activist-under-lens-9342129 |title=Sonam Wangchuk's Journey From Real 'Phunsukh Wangdu' To Activist Under Lens - NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2023/Feb/05/sonam-wangchuk-the-man-the-mountains-and-a-mission-2544430.html |title=Sonam Wangchuk: The man, the mountains, and a mission |first=Fayaz |last=Wani |date=5 February 2023 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ৯ বছৰ বয়সত তেওঁক শ্ৰীনগৰলৈ লৈ যোৱা হয় আৰু তাতে এখন স্কুলত নামভৰ্তি কৰা হয়। যিহেতু আন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ তুলনাত তেওঁৰ চেহেৰা বেলেগ আছিল আৰু তেওঁক তেওঁ বুজি নোপোৱা ভাষাত সম্বোধন কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে তেওঁ দিবলগীয়া সঁহাৰিৰ অভাৱত তেওঁক মূৰ্খ বুলি ভুল কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাক তেওঁ জীৱনৰ আটাইতকৈ ক’লা অংশ বুলি স্মৰণ কৰে। এই অৱস্থা সহ্য কৰিব নোৱাৰি ১৯৭৭ চনত তেওঁ অকলে দিল্লীলৈ পলায়ন কৰে, য'ত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ৰ বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ ওচৰত নিজৰ আবেদন নিজে দাখিল কৰে।&lt;ref name=&quot;ht1&quot; /&gt;

ৱাংচুকে বি.টেক সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯৮৭ চনত নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি শ্ৰীনগৰ (তেতিয়াৰ আৰ ই চি শ্ৰীনগৰ)ৰপৰা মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিঙত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-09-27 |title=Sonam Wangchuk educational qualifications: How this engineer from NIT Srinagar became a prominent activist in Ladakh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/sonam-wangchuk-educational-qualifications-how-this-engineer-from-nit-srinagar-became-a-prominent-activist-in-ladakh/articleshow/124176451.cms |access-date=2025-09-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

অভিযান্ত্ৰিক ধাৰা বাছনিৰ ক্ষেত্ৰত পিতৃৰ সৈতে মতানৈক্যৰ বাবে তেওঁ নিজৰ শিক্ষাৰ বিত্তীয় খৰচ নিজেই উলিয়াবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১১ চনত ফ্ৰান্সৰ গ্ৰেনোবলৰ ক্ৰেটাৰ স্কুল অৱ আৰ্কিটেকচাৰত মাটিৰ স্থাপত্য বিষয়ত দুবছৰীয়া উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Global Award 2017- Sonam Wangchuk, stupas et enseignements|url=http://www.lecourrierdelarchitecte.com/article_7796|publisher=lecourrierdelarchitecte.com|date=17 May 2017|language=fr|access-date=13 July 2026|archivedate=7 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191207000644/https://www.lecourrierdelarchitecte.com/article_7796|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
==কেৰিয়াৰ==
১৯৮৮ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ৱাংচুকে (ভাতৃ আৰু পাঁচজন সমনীয়াৰ সৈতে) লাডাখৰ ছাত্ৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন (SECMOL) আৰম্ভ কৰে। 
ছাছপলৰ চৰকাৰী হাইস্কুলত বিদ্যালয় সংস্কাৰৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰাৰ পাছত SECMOLএ চৰকাৰী শিক্ষা বিভাগ আৰু গাঁৱৰ জনসাধাৰণৰ সহযোগত [[অপাৰেচন নিউ হোপ]] আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;mint&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ashoka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{cite news |last1=Khattar |first1=Sakshi |date=26 July 2008 |title=Teach India: Think local, think Ladakhi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

১৯৯৩ চনৰ জুন মাহৰপৰা ২০০৫ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ৱাংচুকে লাডাখৰ একমাত্ৰ ছপা আলোচনী লাডাগছ মেলংৰো প্ৰতিষ্ঠা আৰু সম্পাদক হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ashoka&quot;/&gt; ২০০১ চনত তেওঁক হিল কাউন্সিল চৰকাৰৰ শিক্ষাৰ উপদেষ্টা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jharkhandfeed.com/sonam-wangchuk-the-real-phunsuk-wangdu/|title=Sonam Wangchuk: The real 'Phunsuk Wangdu'|date=19 January 2017|publisher=JharkhandFeed|access-date=19 January 2017|archivedate=11 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411174425/https://www.jharkhandfeed.com/sonam-wangchuk-the-real-phunsuk-wangdu/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০০২ চনত তেওঁ অন্যান্য এন জি অ’ৰ মুৰব্বীৰ সৈতে মিলি লাডাখী এন জি অ’ৰ নেটৱৰ্ক লাডাখ ভলাণ্টাৰী নেটৱৰ্ক (এল ভি এন) প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ২০০৫ চনলৈকে ইয়াৰ কাৰ্যবাহী সমিতিত সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। লাডাখ পাহাৰীয়া পৰিষদ চৰকাৰৰ দৃষ্টিভংগী নথি-পত্ৰ লাডাখ ২০২৫ৰ খচৰা সমিতিৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু ২০০৪ চনত শিক্ষা আৰু পৰ্যটনৰ নীতি প্ৰণয়নৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;entremeetsmit&quot;&gt;{{cite web|title=Sonam Wangchuk at Entrepreneur's Meet 2017|url=http://entremeetsmit.in/website/EntreMeet/sonam.html|website=Entremeetsmit.in|access-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525013517/http://entremeetsmit.in/website/EntreMeet/sonam.html|archive-date=25 May 2017|url-status=dead|archivedate=25 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525013517/http://entremeetsmit.in/website/EntreMeet/sonam.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০০৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] এই নথিখন আনুষ্ঠানিকভাৱে উন্মোচন কৰিছিল। ২০০৫ চনত ৱাংচুক ভাৰত চৰকাৰৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শাসক পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।&lt;ref name=&quot;entremeetsmit&quot;/&gt;

২০০৭ চনৰপৰা ২০১০ চনলৈকে তেওঁ শিক্ষা সংস্কাৰৰ বাবে শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ক সহায় কৰিবলৈ কাম কৰা ডেনিছ এন জি অ' এম এছৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=In conversation with Sonam Wangchuk|url=http://www.reachladakh.com/in-conversation-with-sonam-wangchuk/1560.html|publisher=Reach Ladakh|date=30 April 2013}}&lt;/ref&gt;

২০১৩ চনৰ শেষৰফালে ৱাংচুকে বৰফৰ ষ্টুপাৰ এটা আৰ্হি উদ্ভাৱন আৰু নিৰ্মাণ কৰে যিটো হৈছে এটা কৃত্ৰিম হিমবাহ যিয়ে শীতকালত অপচয় হোৱা নদীৰ পানীক বিশাল বৰফৰ শঙ্কু বা ষ্টুপাৰ আকৃতিত জমা কৰি ৰাখে আৰু বসন্তৰ শেষৰফালে পানী গলিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে এৰি দিয়ে, যিটো সময় কৃষকসকলক পানীৰ প্ৰয়োজন হোৱাৰ নিখুঁত সময়।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Coates|first1=Ashley|title=Ice stupas: a Himalayan answer to climate change, water shortage and glacial flooding|url=https://www.independent.co.uk/environment/ice-stupas-himalayan-answer-to-climate-change-water-shortage-and-glacial-flooding-a7742906.html|work=[[The Independent]]|date=30 May 2017}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা ব’ৰ্ডত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। ২০১৪ চনত তেওঁক জে এণ্ড কে ৰাজ্যিক শিক্ষা নীতি আৰু দৃষ্টিভংগী নথি-পত্ৰৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰাৰ বাবে বিশেষজ্ঞ পেনেলত নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০১৫ চনৰপৰা ৱাংচুকে হিমালয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ অলটাৰনেটিভছ স্থাপনৰ কাম আৰম্ভ কৰিছে। তেওঁ চিন্তিত যে বেছিভাগ বিশ্ববিদ্যালয়, বিশেষকৈ পাহাৰৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ কেনেকৈ জীৱনৰ বাস্তৱতাৰ সৈতে অপ্ৰাসংগিক হৈ পৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Sarkhel|first1=Aritra|title=Meet Sonam Wangchuk, the 50 year old innovator from Ladakh|url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/people/meet-sonam-wangchuk-the-50-year-old-innovator-from-ladakh/56114652|publisher=[[The Economic Times]]|date=22 December 2016|access-date=13 July 2026|archivedate=23 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170323062416/http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/people/meet-sonam-wangchuk-the-50-year-old-innovator-from-ladakh/56114652|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

লাডাখৰ পৰ্যটকসকলক স্থানীয় পৰিয়ালৰ সৈতে থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিবলৈ ২০১৬ চনত ৱাংচুকে ফাৰ্মষ্টেইছ লাডাখ নামৰ এটা প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো মাতৃ আৰু আদবয়সীয়া মহিলাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ২০১৬ চনৰ ১৮ জুনত চেটছাং ৰিনপোচে এই প্ৰকল্পটো আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্বোধন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Chauhan|first1=Divya|title=These Ladakhi Mothers Are Opening Up Their Homes To Travellers. Time To Ditch Those Hotel Rooms|url=https://www.scoopwhoop.com/Experience-The-Ladakhi-Culture-With-Farmstays-Ladakh/#.uqib1fudp|publisher=[[ScoopWhoop]]|date=1 August 2016|access-date=13 July 2026|archivedate=22 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522181135/https://www.scoopwhoop.com/Experience-The-Ladakhi-Culture-With-Farmstays-Ladakh/#.uqib1fudp|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
==উদ্ভাৱন==

ৱাংচুকে লাডাখ, ছিকিম আৰু নেপালৰ দৰে পাহাৰীয়া অঞ্চলত কেইবাটাও নিষ্ক্ৰিয় সৌৰ বোকাময় অট্টালিকাৰ ডিজাইন আৰু তদাৰকত সহায় কৰি আহিছে যাতে শক্তি সঞ্চয়ৰ নীতিসমূহ বৃহৎ পৰিসৰত কাৰ্যকৰী হয়। আনকি শীতকালত তাপমাত্ৰা -৩০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছলৈ হ্ৰাস পোৱাৰ সময়তো তেওঁৰ সৌৰশক্তিচালিত আৰু মাটিৰ গড়েৰে আৱৰি ৰখা বিদ্যালয়খনে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক গৰম কৰি ৰাখে।&lt;ref name=&quot;DNA&quot;&gt;{{cite news|last1=Mascarenhas|first1=Josceline|title=Here's what Sonam Wangchuk plans to do to solve Ladakh's water woes|url=http://www.dnaindia.com/india/report-here-s-what-sonam-wangchuk-plans-to-do-to-solve-ladakh-s-water-woes-2078092|publisher=[[DNA India]]|date=16 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hasan|first1=Snigdha|title=Mumbaikars, here's your chance to meet Sonam Wangchuk who inspired Aamir Khan's character in '3 Idiots'|url=http://www.mid-day.com/articles/lifestyle-news-sonam-wangchuk-inspired-aamir-khan-character-3-idiots-mumbai-trip/18166169|publisher=[[Mid-Day]]|date=15 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reddy|first1=R. Ravikanth|title='Three Idiots' inspirer to set up Mountain varsity|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/%E2%80%98Three-Idiots%E2%80%99-inspirer-to-set-up-Mountain-varsity/article17020424.ece|work=[[The Hindu]]|date=11 January 2017}}&lt;/ref&gt;

ৱাংচুকৰ নেতৃত্বত [[লাডাখৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন| SECMOL]] এ ২০১৬ চনৰ জুলাই মাহত ফ্ৰান্সৰ লায়নত অনুষ্ঠিত হোৱা মাটিৰ স্থাপত্যৰ ওপৰত দ্বাদশ বিশ্ব কংগ্ৰেছত শ্ৰেষ্ঠ ভৱনৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় টেৰা বঁটা লাভ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.statetimes.in/secmol-wins-international-terra-award-best-building/|title=SECMOL wins International Terra Award for best building|publisher=State Times|access-date=16 July 2016}}&lt;/ref&gt; নিষ্ক্ৰিয় সৌৰ স্থাপত্যৰ নীতিৰ ওপৰত সৰল, কম খৰচী পৰম্পৰাগত কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি এই কেম্পাছটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;DNA&quot;/&gt; এই ভৱনটোত এটা ডাঙৰ সৌৰশক্তিৰে উত্তাপিত শিক্ষণ হল আছে, লগতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে কেইবাটাও কোঠা আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীকোঠা আছে।&lt;ref name=&quot;Hindu List&quot;/&gt;
==হিমালয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ অলটাৰনেটিভছ লাডাখ (HIAL)==
[[File:HIAL CAMPUS 2023.jpg|alt=HIAL Campus|thumb|Academic building of [https://hial.edu.in/ HIAL] 2023]]
১৯৮৮ চনত স্থাপন কৰা লাডাখৰ ছাত্ৰ শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন (SECMOL)ৰ সৈতে তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য অভিজ্ঞতাৰ পিছত ৱাংচুকে গীতাঞ্জলি জে আংমোৰ সৈতে হিমালয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ অলটাৰনেটিভ লাডাখ (HIAL)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh (Hial) |url=https://ecoversities.org/ecoversity/himalayan-institute-of-alternatives-ladakh-hial/ |access-date=2025-01-22 |website=Ecoversities |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wangchuk |first=Rinchen Norbu |date=2019-08-21 |title=This Woman Quit Her Job to Help Sonam Wangchuk Transform Education in Ladakh! |url=https://thebetterindia.com/192295/ladakh-sonam-wangchuk-education-entrepreneur-himalayas-gitanjali-india/ |access-date=2025-01-22 |website=The Better India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Himalayan Institute OF Alternatives Ladakh Information - Himalayan Institute OF Alternatives Ladakh Company Profile, Himalayan Institute OF Alternatives Ladakh News on The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/company/himalayan-institute-of-alternatives-ladakh/U80902JK2017NPL009999 |access-date=2025-01-22 |website=The Economic Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-05 |title=Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh |url=https://www.oneplanetnetwork.org/organisations/himalayan-institute-alternatives-ladakh |access-date=2025-01-22 |website=One Planet network |language=en}}&lt;/ref&gt; প্ৰতিষ্ঠা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wangchuk |first=Rinchen Norbu |date=2019-08-21 |title=This Woman Quit Her Job to Help Sonam Wangchuk Transform Education in Ladakh! |url=https://thebetterindia.com/192295/ladakh-sonam-wangchuk-education-entrepreneur-himalayas-gitanjali-india/ |access-date=2025-01-27 |website=The Better India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-10-28 |title=Interesting story of Gitanjali JB and her Himalayan dreams |url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2019/Oct/25/interesting-story-of-gitanjali-jb-and-her-himalayan-dreams-2052639.html |access-date=2025-01-27 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; HIAL আৰম্ভ কৰাৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰেৰণা লাডাখৰ অনন্য ভৌগোলিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট শৈক্ষিক আৰু উন্নয়নমূলক প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ ইচ্ছাৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Kanwal |date=2024-03-26 |title=In conversation with Sonam Wangchuk - Founding-Director of SECMOL and of HIAL |url=https://merasangeet.com/india/in-conversation-with-sonam-wangchuk-founding-director-of-secmol-and-of-hial/ |access-date=2025-01-22 |website=Mera Sangeet |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hills Fellowship |url=https://hial.edu.in/hillsfello |access-date=2025-01-22 |website=hial.edu.in |archivedate=2025-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927011619/https://hial.edu.in/hillsfello |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HIMALAYAN INSTITUTE OF ALTERNATIVES LADAKH: Investors, Shareholders, Directors and Contact Details |url=https://www.zaubacorp.com/company/HIMALAYAN-INSTITUTE-OF-ALTERNATIVES-LADAKH/U80902LH2017NPL009999 |access-date=2025-01-22 |website=Zauba Corp}}&lt;/ref&gt;

ৱাংচুকে HIAL প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো লাডাখৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়বদ্ধতাৰ ধাৰাবাহিকতা, SECMOL য়ে স্থাপন কৰা ভেটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰি। তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী কেৱল উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰাই নহয়, যুৱক-যুৱতীসকলক তেওঁলোকৰ অনন্য পৰিৱেশত লাভৱান হ'বলৈ প্ৰয়োজনীয় দক্ষতাৰে সজ্জিত কৰি অঞ্চলটোৰ বাবে এক বহনক্ষম ভৱিষ্যত সৃষ্টি কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kyndryl and HIAL Empower Ladakh's Youth with Entrepreneurial Skills |url=https://www.kyndryl.com/in/en/about-us/news/2023/12/csr-outreach-himalayan-institute |access-date=2025-01-22 |website=Kyndryl |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-04-15 |title=Himalayan Institute of Alternatives |url=https://filminstitute.auroville.org/tag/himalayan-institute-of-alternatives/ |access-date=2025-01-22 |website=Auroville Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Himalayan Institute for Alternatives, in Ladakh (HIAL) - Sustainability as Pedagogy in Africa? |url=https://www.sdginhigheredafrica.co.za/organisations-we-re-following-1/himalayan-institute-for-alternatives-in-ladakh-hial |access-date=2025-01-22 |website=Sustainability as Pedagogy in Africa? |language=en}}&lt;/ref&gt;
===বৰফৰ স্তুপ===
*মূল প্ৰবন্ধ: [[বৰফৰ স্তুপ]]
২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ৱাংচুকে [[বৰফৰ স্তুপ| আইচ স্তুপ]] নামৰ এটা প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল প্ৰাকৃতিক হিমবাহৰ গলিত পানী ববলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহৰ কৃষিৰ বাবে জটিল মাহত লাডাখৰ কৃষকসকলে সন্মুখীন হোৱা পানীৰ সংকটৰ সমাধান বিচাৰি উলিওৱা। ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰফালে তেওঁলোকে সফলতাৰে বৰফৰ স্তুপৰ দুমহলীয়া প্ৰট’টাইপ নিৰ্মাণ কৰিছিল যিয়ে প্ৰায় ১৫০,০০০ লিটাৰ শীতকালীন নৈৰ পানী জমা কৰিব পাৰে যিটো সেই সময়ত কোনেও বিচৰা নাছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pareek|first1=Shreya|title=The Engineer Who Is Creating Ice Stupas To Solve The Water Problems Of People In Ladakh|url=http://www.thebetterindia.com/15896/artificial-ice-stupa-can-solve-ladakh-water-problems-sonam-wangchuk/|access-date=30 June 2017|publisher=The Better India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mint&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kattakayam|first1=Jiby|title=ice stupas Ice for a green Ladakh|url=http://www.dnaindia.com/india/report-ice-for-a-green-ladakh-2269396|publisher=[[DNA India]]|date=2 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Man-made glacier leads to a new water world|url=http://www.asianage.com/india/all-india/310317/man-made-glacier-leads-to-a-new-water-world.html|publisher=[[Asian Age]]|date=31 March 2017}}&lt;/ref&gt;

২০১৫ চনত যেতিয়া লাডাখত ভূমিস্খলনত জান্সকাৰৰ ফুগতাল নদীখন বন্ধ হৈ যোৱাৰ ফলত সংকটৰ সম্মুখীন হৈছিল আৰু ১৫ কিলোমিটাৰ দীঘল হ্ৰদ গঠিত হৈছিল, আৰু ই নামনিত বাস কৰা জনগণৰ বাবে এক বৃহৎ ভাবুকি হৈ পৰিছিল, তেতিয়া ৱাংচুকে হ্ৰদটোৰ পানী নিষ্কাশন কৰিবলৈ চাইফন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল আৰু পৰিকল্পনা অনুসৰি হ্ৰদটোক বিস্ফোৰণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে পানীৰ জেটৰ সহায়ত নিৰাপদে প্ৰান্তবোৰ কাটি পানী বোৱাই নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। কিন্তু তেওঁৰ পৰামৰ্শক আওকাণ কৰি বিস্ফোৰণৰ কাম অব্যাহত ৰখা হয়। ২০১৫ চনৰ ৭ মে'ত অৱশেষত হ্ৰদটোৱে অকস্মাৎ হোৱা বাঢ়নী পানীয়ে ১২খন দলং আৰু বহুতো পথাৰ ধ্বংস কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Artificial lake in Kargil bursts; bridges, buildings damaged|url=http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/community/artificial-lake-in-kargil-bursts-bridges-buildings-damaged/77433.html|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)]]|date=8 May 2015|access-date=13 July 2026|archivedate=24 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024095954/http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/community/artificial-lake-in-kargil-bursts-bridges-buildings-damaged/77433.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mok|first1=Kimberley|title=This scientist wants to create 'artificial glaciers' to combat melting Himalayan ice|url=https://www.treehugger.com/climate-change/sonam-wangchuk-artificial-glaciers-ice-towers-himalayas.html|publisher=[[TreeHugger]]|date=24 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Devadas|first1=David|title=Ladakh's innovator Sonam Wangchuk toils for a visionary project to reverse climate change|url=http://www.firstpost.com/india/ladakhs-innovator-sonam-wangchuk-toils-for-a-visionary-project-to-reverse-climate-change-3125928.html|publisher=[[Firstpost]]|date=26 November 2016}}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত ৱাংচুকে উচ্চ উচ্চতাৰ হিমবাহৰ হ্ৰদত দুৰ্যোগ প্ৰশমনৰ বাবে আইচ স্তুপ কৌশল প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁক ছিকিম চৰকাৰে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল ৰাজ্যৰ আন এটা বিপজ্জনক হ্ৰদৰ বাবে চাইফন কৌশল প্ৰয়োগ কৰিবলৈ। ২০১৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁ উত্তৰ-পশ্চিম ছিকিমৰ দক্ষিণ লোনাক হ্ৰদলৈ তিনি সপ্তাহৰ অভিযান চলায়, যিটো বিগত কেইবছৰমানৰপৰা বিপজ্জনক বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Man Who Inspired Amir Khan's '3 Idiots' Role Explains How His Team Saved Lakhs Of Lives In Sikkim|url=http://www.indiatimes.com/news/india/sonam-wangchuck-explains-how-his-scientific-team-saved-lakhs-of-lives-in-sikkim-with-one-high-altitude-adventure-262177.html|publisher=[[indiatimes.com]]|date=17 November 2016}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দলটোৱে বৰষুণ আৰু বৰফৰ মাজত হ্ৰদটোত দুসপ্তাহ ধৰি শিবিৰ পাতিছিল আৰু অন্য ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰালৈকে হ্ৰদটোৰ পানী নিষ্কাশন কৰিবলৈ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ চাইফন ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=South Lhonak Expedition 2016: A technical Report|url=http://dstsikkim.gov.in/Adv/South%20Lhonak%20Lake%20expedition_tech%20report.pdf|access-date=30 June 2017|agency=[[Government of Sikkim]]|publisher=dstsikkim.gov.in|archivedate=25 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125173436/http://dstsikkim.gov.in/Adv/South%20Lhonak%20Lake%20expedition_tech%20report.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dhungel|first1=Pankaj|title=Lhonak lake situated deliberated at climate change consultation|url=http://www.ssdma.nic.in/CMS/GetPdf?MenuContentID=10212|publisher=[[Sikkim Express]] via [[Government of Sikkim|Sikkim State Disaster Management Authority]]|date=7 May 2016}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনৰ শেষৰফালে চুইজাৰলেণ্ডৰ আল্পছৰ কৰ্তৃপক্ষৰপৰা এই ধাৰণাটোৱে টান লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ৱাংচুকক চুইজাৰলেণ্ডৰ এংগাডিন উপত্যকাৰ পণ্ট্ৰেচিনা পৌৰসভাৰ সভাপতিয়ে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল যাতে তেওঁলোকৰ শীতকালীন পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ [[বৰফৰ স্তুপ| আইচ স্তুপ]] নিৰ্মাণ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;DP&quot;&gt;{{cite news|title=Building Ice Stupas in Arid Landscape|url=http://www.deccanpost.in/building-ice-stupas-in-arid-landscape/|access-date=30 June 2017|publisher=Deccan Post}}&lt;/ref&gt; ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৱাংচুক আৰু তেওঁৰ দলটোৱে চুইজাৰলেণ্ডৰ আল্পছ পৰ্বতমালালৈ গৈ ইউৰোপৰ প্ৰথমটো [[বৰফৰ স্তুপ| আইচ স্তুপ]] চুইজাৰলেণ্ডৰ অংশীদাৰসকলৰ সৈতে মিলি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Yashwant|first1=Shailendra|title=Sonam Wangchuk's Ice Stupas Are Firing Up Interest From Ladakh To The Swiss Alps|url=http://www.huffingtonpost.in/shailendra-yashwant-/sonam-wangchuks-ice-stupa_b_10001210.html|work=[[The Huffington Post]]|date=18 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Tyagi|first1=Chhavi|title=Sonam Wangchuk's Ice Stupas Are Firing Up Interest From Ladakh To The Swiss Alps|url=http://economictimes.indiatimes.com/sonam-wangchuk-creates-ice-stupas-to-stall-climate-refugees/articleshow/55869106.cms|publisher=[[The Economic Times]]|date=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=3 इडियट्स में आमिर खान के किरदार को इंस्पायर करने वाले इंजीनियर को मिला ग्लोबल अवॉर्ड|url=http://www.jansatta.com/entertainment/real-character-of-aamir-khan-from-3-idiot-bagged-global-rolex-enterprise-award/187011/|publisher=[[Jansatta]]|date=17 November 2016|language=hi}}&lt;/ref&gt;
২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত লাডাখৰ স্থানীয় যুৱ ভাস্কৰ্যশিল্পী আৰু শিল্পীৰ এটা দলে প্ৰকৃততে ১০ ফুট উচ্চতাৰ [[বৰফৰ স্তুপ| আইচ স্তুপ]] নিৰ্মাণ কৰিছিল। 
এই আচৰিত ভাস্কৰ্য্যটো সম্পূৰ্ণৰূপে বৰফৰদ্বাৰা নিৰ্মিত আৰু প্ৰকল্পটো সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ২৫ দিনৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু নিষ্ঠাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। 
যিহেতু এই স্তুপাটো আন এটা বিশাল বৰফৰ টাৱাৰৰ ভিতৰত (বৰফৰ স্তুপ কৃত্ৰিম হিমবাহ) ৰখা হৈছিল, সেয়েহে ইয়াক প্ৰায় -১২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ অতি কম উষ্ণতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ice stupa has a heart now, Ladakh ought to fight climate change with innovation and traditional values|url=http://www.ladakhhub.com/featured/ice-stupa|access-date=2026-07-13|archivedate=2018-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410204831/http://www.ladakhhub.com/featured/ice-stupa/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
===ভ্ৰাম্যমাণ সৌৰশক্তি চালিত টেণ্ট===
২০২১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৱাংচুকে ভাৰতীয় সেনাৰ বাবে সৌৰশক্তি চালিত তম্বু নিৰ্মাণ কৰিছিল। প্ৰতিটো তম্বুত প্ৰায় ১০ জন জোৱান থাকিব পাৰে। ৱাংচুকৰ মতে, তেওঁৰ মনত এই উদ্ভাৱনৰ কথা তেতিয়াই আহিছিল যেতিয়া তেওঁ জানিব পাৰিছিল যে প্ৰায় ৫০,০০০ ভাৰতীয় সৈন্যই উচ্চ উচ্চতাৰ অঞ্চলত কঠোৰ বতৰত কাম কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/ladakh-based-engineer-sonam-wangchuk-develops-mobile-solar-powered-tent-for-indian-army/solar-powered-tents/slideshow/81189999.cms|title=Ladakh-based engineer Sonam Wangchuk develops mobile solar-powered tent for Indian Army - Solar-powered tents|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ornatesolar.com/blog/indias-first-solar-heated-tent|title=India’s First Solar Heated Tent|first=Nidhi|last=Sharma|date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; এই উদ্ভাৱনে দিনৰ ভাগত তাপ শক্তিক আৱদ্ধ কৰি ৰাখে আৰু এই শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ৰাতি তম্বুটো গৰম কৰি ৰাখে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/innovator-sonam-wangchuk-develops-solar-heated-tent-for-army-personnel-2380151|title=Innovator Who Inspired '3 Idiots' Develops Solar Heated Tent For Army |work=NDTV}}&lt;/ref&gt;
==ৰাজনীতি==
২০১৩ চনত লাডাখৰ ছাত্ৰ সমাজৰ বাৰে বাৰে অনুৰোধত ৱাংচুকে বহনক্ষম শিক্ষা, পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনীতিৰ বাবে কাম কৰাৰ লক্ষ্যৰে নিউ লাডাখ আন্দোলন (এন এল এম) আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰে, যিটো এটা সামাজিক অভিযান আৰু লাডাখৰ সংস্কৰণ গ্ৰীণ পাৰ্টি।&lt;ref&gt;{{cite news|title=New Ladakh Movement releases manifesto|url=http://www.statetimes.in/epaper/uploads/2014/02/24/16.pdf|publisher=[[State Times]]|date=24 February 2014|location=[[Jammu]]|access-date=13 July 2026|archivedate=11 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911204633/http://www.statetimes.in/epaper/uploads/2014/02/24/16.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=30 August 2016 |title=New Ladakh Movement (NLM) announces to plunge in forthcoming LAHDC elections in Leh |url=http://www.scoopnews.in/det.aspx?q=50146 |publisher=[[Scoop News]]}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ লগতে লাডাখৰ বৃদ্ধি আৰু উন্নয়নৰ বাবে সকলো স্থানীয় ৰাজনৈতিক নেতাক এক বেনাৰত একত্ৰিত কৰাৰ লক্ষ্য আছিল। অৱশেষত সদস্যসকলে ইয়াক অৰাজনৈতিক সামাজিক আন্দোলনলৈ পৰিণত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pargal |first1=Sanjeev |date=24 December 2015 |title=BJP creates history, wins two-third majority in Leh Council elections |url=http://www.dailyexcelsior.com/bjp-creates-history-wins-two-third-majority-in-leh-council-elections/ |publisher=[[Daily Excelsior]]}}&lt;/ref&gt;
===চীনৰ সামগ্ৰী বৰ্জন===
২০২০ চনৰ জুন মাহত গালৱানত ভাৰত-চীন সীমান্তৰ সংঘৰ্ষৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ৱাংচুকে ভাৰতীয়সকলক তেওঁলোকৰ &quot;মোনাৰ(ৱালেট) শক্তি&quot; ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু চীনৰ সামগ্ৰী বৰ্জন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।&lt;ref name=&quot;Details&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web|last=Ganai|first=Naseer|date=30 May 2020|title=Magsaysay Awardee Sonam Wangchuk Calls For 'Boycott Made in China'|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-software-in-a-week-hardware-in-a-year-magsaysay-awardee-sonam-wangchuk-calls-for-boycott-made-in-china/353838|access-date=6 June 2020|website=Outlook India}}&lt;/ref&gt; এই আবেদনে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক প্ৰচাৰ লাভ কৰে আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট চেলিব্ৰিটিৰপৰা সমৰ্থন লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Boycott Chinese products': Milind Soman quits TikTok after 3 Idiots' inspiration Sonam Wangchuk's call|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/boycott-chinese-products-milind-soman-quits-tiktok-after-3-idiots-inspiration-sonam-wangchuk-s-call/story-j6wNRmVwmwJ82DUcWfd67J.html|access-date=31 May 2020|website=Hindustan Times|date=31 May 2020 }}&lt;/ref&gt;
===লাডাখ স্বায়ত্তশাসনৰ প্ৰতিবাদ===
২০২৩ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত লাডাখৰ ভংগুৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ওপৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিবলৈ আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত ইয়াৰ সুৰক্ষাৰ দাবী কৰিবলৈ ৱাংচুকে “খাৰডুংলা পাছ’’লৈ উপবাসে যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক গৃহবন্দী কৰি খাৰডুংলালৈ যোৱাত বাধা দিয়াৰ লগতে তেওঁৰ চলাচলত বাধা আৰোপ কৰাৰ লগতে তেওঁৰ ওচৰলৈ মানুহ অহাত বাধা আৰোপ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। লাডাখ আৰক্ষীয়ে এই অভিযোগ নাকচ কৰি কয় যে তেওঁক তাপমাত্ৰা উপবাসৰ বাবে অনুপযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰি খাৰডুংলা পাছত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হোৱা নাই, -৪০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছতকৈ কম।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 January 2023 |title=Ladakhi innovator Sonam Wangchuk says he's under house arrest, police deny charge |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/ladakhi-innovator-sonam-wangchuk-says-hes-under-house-arrest-police-deny-charge/article66445976.ece |access-date=30 January 2023}}&lt;/ref&gt; 

২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ বাবে সাংবিধানিক সুৰক্ষা আৰু ঔদ্যোগিক আৰু খনন লবীৰপৰা লাডাখক সুৰক্ষা দিয়াৰ দাবীৰ বাবে হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিবলৈ মৃত্যুৰ আগমন আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sadhwani |first1=Karina |title=Explained: Ladakhi Climate Activist Sonam Wangchuk's 21-Day-Hunger Strike for 'Truth, Environment, &amp; Democracy' |url=https://www.thequint.com/climate-change/sonam-wangchuk-hunger-strike-climate-fast-ladakh-protest |access-date=23 March 2024 |work=[[The Quint]] |date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লাডাখক ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত ৰাজ্য প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২১ দিনীয়া জলবায়ু দ্ৰুত অনশন আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sonam Wangchuk (Phunsukh Wangdu of 3 Idiots) is on 21 days hunger strike (Day 21) |url=https://www.brutimes.com/news/politics/sonam-wangchuk-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-is-on-21-days-hunger-strike-day-21 |website=Bru Times News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Climate fast: Why is Sonam Wangchuk protesting in Ladakh? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/climate-fast-why-is-sonam-wangchuk-protesting-in-ladakh/photostory/108749321.cms |website=The Times of India |language=en |date=24 March 2024}}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁলোকৰ দাবীৰ বাবে লাডাখৰপৰা দিল্লীলৈ খোজকাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত ৱাংচুক আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলক দিল্লী আৰক্ষীয়ে সিংহু সীমান্তত আবদ্ধ কৰি ৰাখে আৰু ২০২৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত মুকলি কৰি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;z626&quot;&gt;{{cite web | title=Delhi Police Detain Climate Activist Sonam Wangchuk, Supporters At Singhu Border | website=NDTV.com | date=2019-02-22 | url=https://www.ndtv.com/india-news/delhi-police-detain-climate-activist-sonam-wangchuk-supporters-at-singhu-border-6687586 | access-date=2024-10-02}}&lt;/ref&gt;
===ককৰোচ জনতা পাৰ্টিৰ প্ৰতিবাদ===
ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য্য কান্তে নিবনুৱা যুৱকক পঁইতাচোৰাৰ সৈতে তুলনা কৰি কৰা মন্তব্যৰ পিছত ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত [[ককৰোচ জনতা পাৰ্টি]] গঠন হোৱাৰ পিছৰেপৰা ৱাংচুকে নিজকে &quot;ইচ্ছাকৃত পঁইতাচোৰা&quot; বুলি অভিহিত কৰি চিজেপি আন্দোলনৰ সমৰ্থনত আগবাঢ়ি আহিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sonam Wangchuk calls himself 'honorary cockroach', backs CJP, urges Centre to hear youth|url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/india/2026/May/23/sonam-wangchuk-calls-himself-honorary-cockroach-backs-cjp-urges-centre-to-hear-youth|work=The New Indian Express|date=23 May 2026|access-date=23 May 2026|archive-date=10 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610164114/https://www.newindianexpress.com/amp/story/india/2026/May/23/sonam-wangchuk-calls-himself-honorary-cockroach-backs-cjp-urges-centre-to-hear-youth|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[নীট ২০২৬ প্ৰশ্নকাকত ফাদিল]] আৰু [[চিবিএছচি অন-স্ক্ৰীণ মাৰ্কিং]]ৰ অনিয়মক লৈ কেন্দ্ৰীয় শিক্ষামন্ত্ৰী ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধানৰ পদত্যাগৰ দাবীত নতুন দিল্লীৰ [[যন্তৰ মন্তৰ, নতুন দিল্লী|যন্তৰ মন্তৰ]]ত চিজেপিৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত প্ৰতিবাদত ৱাংচুকে বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ২৮ জুন তাৰিখৰপৰা ৱাংচুকে [[অল ইণ্ডিয়া ষ্টুডেণ্টছ এছ’চিয়েচন]] (AISA)ৰ ছয়জন ছাত্ৰৰ সৈতে অনিৰ্দিষ্টকালীন অনশন আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Butani|first=Ashna|date=2026-06-28|title=Sonam Wangchuk begins hunger strike at Jantar Mantar, six students join|url=https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-joins-cjp-protest-begins-hunger-strike-at-jantar-mantar/article71157421.ece|access-date=2026-07-08|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; এই অনশন এতিয়াও অব্যাহত আছে। ১৮ জুলাইত ৱাংচুকক আৰক্ষীয়ে প্ৰতিবাদস্থলীৰ পৰা বলপূৰ্বকভাৱে আঁতৰাই ছফদৰজং হাস্পতাললৈ লৈ যায়।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Pandey |first1=Geeta |title=Indian activist on hunger strike for 20 days forcibly taken to hospital |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cjej3dxxg2do |website=BBC |access-date=18 July 2026 |date=18 July 2026}}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰেপ্তাৰ==
২০২৫ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত লেহত হোৱা প্ৰতিবাদৰ ফলত বিজেপিৰ কাৰ্যালয় জ্বলাই দিয়া হয় আৰু লাডাখ পাহাৰীয়া পৰিষদৰ চৌহদ ভাঙি পেলোৱা হয়। এই প্ৰতিবাদৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়ত উপনীত হয় আৰক্ষীৰ দমন কাৰ্যসূচী। বিষয়াসকলে প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, যাৰ ফলত চাৰিজন সাধাৰণ নাগৰিকৰ মৃত্যু হয় আৰু কেইবা ডজনো আহত হয়। গণগ্ৰেপ্তাৰৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনত সান্ধ্য আইন জাৰি কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Vijaita |last2=Ashiq |first2=Peerzada |date=25 September 2025 |title=Leh protest turns deadly; Centre blames climate activist Sonam Wangchuk |url=https://www.thehindu.com/news/national/clashes-erupt-in-ladakh-amid-shutdown-to-press-for-advancing-talks-with-centre/article70088013.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925081640/https://www.thehindu.com/news/national/clashes-erupt-in-ladakh-amid-shutdown-to-press-for-advancing-talks-with-centre/article70088013.ece |archive-date=25 September 2025 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে প্ৰতিবাদৰ বাবে উচটনি দিয়াৰ বাবে ৱাংচুকক দোষাৰোপ কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ashiq |first=Peerzada |date=27 September 2025 |title=Ladakh Statehood activist Sonam Wangchuk detained under NSA in Leh |url=https://www.thehindu.com/news/national/ladakh/climate-activist-sonam-wangchuk-arrested-in-leh/article70097428.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927062414/https://www.thehindu.com/news/national/ladakh/climate-activist-sonam-wangchuk-arrested-in-leh/article70097428.ece |archive-date=27 September 2025 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Vijaita |last2=Ashiq |first2=Peerzada |date=26 September 2025 |title=Leh remains tense a day after death of four persons |url=https://www.thehindu.com/news/national/ladakh/ladakh-protesters-died-of-bullet-wounds-ladakh-buddhist-association/article70094344.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926045028/https://www.thehindu.com/news/national/ladakh/ladakh-protesters-died-of-bullet-wounds-ladakh-buddhist-association/article70094344.ece |archive-date=26 September 2025 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ৱাংচুকে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰি কয় যে এই প্ৰতিবাদসমূহ চৰকাৰৰ প্ৰতি মানুহৰ হতাশাৰ প্ৰতিফলন;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Fayaz |date=27 September 2025 |title=Indian police arrest activist Wangchuk after deadly Ladakh protests |url=https://www.reuters.com/world/india/indian-police-arrest-activist-wangchuk-after-deadly-ladakh-protests-2025-09-26/ |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; ৱাংচুকে ইয়াৰ পূৰ্বে শান্তিৰ বাবে আবেদন জনাইছিল যেতিয়া প্ৰথম হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Anand |first=Rishi |last2=Kuruganti |first2=Kavitha |last3=Kothari |first3=Ashish |date=1 November 2025 |title=Nine false claims about Sonam Wangchuk – and why they fall flat |url=https://scroll.in/article/1087992/nine-claims-against-sonam-wangchuk-and-why-they-fall-flat |website=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt; দুদিন পাছত ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা আইন (এন এছ এ)ৰ বিধান অনুসৰি লাডাখৰ আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান (ডি জি পি)ৰ নেতৃত্বত শতাধিক আৰক্ষীয়ে ৱাংচুকক আটক কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

তাৰ পিছত লেহত ইণ্টাৰনেট সেৱা বন্ধ কৰি দিয়া হয়, আনহাতে কাৰ্ফিউ আৰু গণগ্ৰেপ্তাৰ অব্যাহত থাকে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ৱাংচুকৰ পৰিয়ালক কোনো আনুষ্ঠানিকভাৱে আটক কৰাৰ আদেশ নিদিয়াৰ পাছতো কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক যোধপুৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ লৈ যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Vijaita |date=27 September 2025 |title=Police said Sonam Wangchuk was being taken to Jodhpur, says wife |url=https://www.thehindu.com/news/national/police-said-sonam-wangchuk-was-being-taken-to-jodhpur-says-wife/article70099458.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927062414/https://www.thehindu.com/news/national/police-said-sonam-wangchuk-was-being-taken-to-jodhpur-says-wife/article70099458.ece |archive-date=27 September 2025 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Lakhera |first=Vedaant |date=30 September 2025 |title=Gitanjali Angmo accuses Centre of framing Sonam Wangchuk |url=https://frontline.thehindu.com/politics/sonam-wangchuk-nsa-detention-ladakh-protests/article70114394.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003183431/https://frontline.thehindu.com/politics/sonam-wangchuk-nsa-detention-ladakh-protests/article70114394.ece |archive-date=3 October 2025 |website=[[Frontline (magazine)]]}}&lt;/ref&gt; গৃহ মন্ত্ৰ্যালয়ে এফচিআৰএৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ বাতিল কৰাৰ পূৰ্বে ছেকম’লক সন্দেহজনক বিদেশী ধন গ্ৰহণ কৰাৰ অভিযোগ মিছাকৈ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; একেদৰে কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী ব্যুৰোৱে (চিবিআই) এইচআইএএলৰ ওপৰত তদন্ত আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে কেইবাজনো কেন্দ্ৰীয় সংৰক্ষিত আৰক্ষী বাহিনী (চিআৰপিএফ)ৰ জোৱান নিয়োগ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; লাডাখৰ ডিজিপিয়ে ৱাংচুকক &quot;পাকিস্তানী সম্পৰ্ক&quot; থকা বুলি মিছা অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল কাৰণ তেওঁ ২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৰাষ্ট্ৰসংঘ আৰু ডন মিডিয়াই আয়োজন কৰা পত্নী গীতাঞ্জলি জে আংমোৰ সৈতে পাকিস্তানত অনুষ্ঠিত হোৱা হিমালয়ৰ জলবায়ু সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; আংমোক ৱাংচুকৰ স্বাস্থ্য বা অৱস্থাৰ বিষয়ে কোনো তথ্য দিয়া হোৱা নাছিল আৰু কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক তেওঁৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ অনুমতি দিয়া নাছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kissu |first=Sagrika |date=30 September 2025 |title=Sonam Wangchuk's wife in Delhi. 'Not allowed to speak to him, felt like I was under house arrest' |url=https://theprint.in/india/sonam-wangchuks-wife-in-delhi-not-allowed-to-speak-to-him-felt-like-i-was-under-house-arrest/2754213/ |website=[[ThePrint]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত ২ অক্টোবৰত আংমোৱে ৱাংচুকৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰত্যাহ্বান জনাই উচ্চতম ন্যায়ালয়ত [[বন্দী প্ৰত্যক্ষীকৰণ]] আবেদন দাখিল কৰিবলৈ আগবাঢ়ি যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2025 |title=Sonam Wangchuk’s wife Geetanjali moves Supreme Court seeking Ladakh activist’s release |url=https://indianexpress.com/article/india/sonam-wangchuk-wife-geetanjali-supreme-court-ladakh-protest-10284852/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003192849/https://indianexpress.com/article/india/sonam-wangchuk-wife-geetanjali-supreme-court-ladakh-protest-10284852/ |archive-date=3 October 2025 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ২৪ নৱেম্বৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আংমোৰ আবেদন ৮ ডিচেম্বৰলৈ স্থগিত ৰাখে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 November 2025 |title=Sonam Wangchuk's plea challenging NSA detention adjourned to December 8 |url=https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-detention-nsa-plea-supreme-court-hearing-live-updates-november-24-2025/article70316185.ece |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ এই গোচৰটো আৰু ২০২৬ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীলৈ স্থগিত ৰখা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2026 |title=Top Court Adjourns Hearing On Sonam Wangchuk's Wife's Plea To January 29 |url=https://www.ndtv.com/india-news/top-court-adjourns-hearing-on-sonam-wangchuks-wifes-plea-to-january-29-10745288 |website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে এন এছ এৰ অধীনত তেওঁৰ আটক বাতিল কৰাৰ পাছত ২০২৬ চনৰ ১৪ মাৰ্চত ৱাংচুকক মুকলি কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Singh |first=Vijaita |date=2026-03-14 |title=Sonam Wangchuk released after 170 days as Centre revokes his detention under NSA |url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-releases-sonam-wangchuk-detention-under-nsa/article70742477.ece |access-date=2026-03-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত==
২০০৯ চনত তেওঁৰ কাহিনীয়ে ৰাজকুমাৰ হিৰাণীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ৩ ইডিয়টছ ছবিত আমিৰ খানৰ চৰিত্ৰ ফুনছুখ ৱাংডুক অনুপ্ৰাণিত কৰাত ৱাংচুক চৰ্চালৈ আহে।&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|last1=Menon|first1=Shyam G.|title=What you did not watch in 3 Idiots - Rethink after Ladakh education initiative fell victim to bureaucracy and resentment|url=https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100722043505/http://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|url-status=dead|archive-date=22 July 2010|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]]|date=19 July 2010}}&lt;/ref&gt;
তেওঁক &quot;বাস্তৱ জীৱনৰ ফুনছুখ ৱাংডু&quot; বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;ht1&quot;&gt;{{cite news|last1=Paul|first1=Satarupa|title=Meet Sonam Wangchuk, the real life Phunsukh Wangdu of 3 Idiots|url=http://www.hindustantimes.com/education/meet-sonam-wangchuk-the-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots/story-7qofYgkfHOxSHh1lXqZIFM.html|publisher=[[Hindustan Times]]|date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt; ৱাংচুকে এই তুলনাক অস্বীকাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=I am not Phunsukh Wangdu: Wangchuk|url=https://www.pressreader.com/india/ht-city/20161025/281706909223251|publisher=[[Hindustan Times]]|date=25 October 2016}}&lt;/ref&gt;
== বঁটা ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | বছৰ
! scope=&quot;col&quot; | নাম
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable | উৎস
|-
|2018
|[[Ramon Magsaysay Award]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Magsaysay&quot;&gt;{{cite web | agency=PTI | title=Two Indians, Bharat Vatwani and Sonam Wangchuk, Receive Magsaysay Award | website=[[NDTV]] | date=1 September 2018 | url=https://www.ndtv.com/india-news/two-indians-bharat-vatwani-and-sonam-wangchuk-receive-this-years-ramon-magsaysay-award-1909529 | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Honorary [[Doctor of Letters|D.Litt]] by [[Symbiosis International University|Symbiosis International]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Litt&quot;&gt;{{cite web | title=Innovator Sonam Wangchuk Awarded Honorary D.Litt Degree | website=BW Education | url=https://www.bweducation.com/article/innovator-sonam-wangchuk-awarded-honorary-dlitt-degree-162828 | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Eminent Technologist of the Himalayan Region by [[IIT Mandi]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Mandi&quot;&gt;{{cite web | title=IIT Mandi convocation: 211 students including 40 research scholars graduated, check other achievements | website=[[India Today]] | date=30 October 2018 | url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/iit-mandi-convocation-divd-1378688-2018-10-30 | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|Indians for Collective Action (ICA) Honor Award, San Francisco, CA
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Hindu List&quot;&gt;{{cite web | last=Ashiq | first=Peerzada | title=Sonam Wangchuk | website=[[The Hindu]] | date=4 February 2023 | url=https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-the-man-from-the-mountains/article66472065.ece | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|[[GQ]] Men of the Year Award, Social Entrepreneur of the Year
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;GQ&quot;&gt;{{cite web | title=GQ Awards: Men of the Year 2017 Winners | website=GQ India | date=23 September 2017 | url=https://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-year-2017-winners#zorawar-kalra-restaurateur-of-the-year | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|[[Global Award for Sustainable Architecture]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;FP&quot;&gt;{{cite web | last=Rana | first=Nikita | title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh | website=[[Firstpost]] | date=2 June 2017 | url=https://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|State Award for outstanding environmentalist by [[J&amp;K Govt.]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;j&amp;k&quot;&gt;{{cite web | last=Lakhera | first=Vedaant | title=Sonam Wangchuk Detained Under NSA Amid Ladakh Protests Over Statehood | website=[[Frontline (magazine)|Frontline]] | date=30 September 2025 | url=https://frontline.thehindu.com/politics/sonam-wangchuk-nsa-detention-ladakh-protests/article70114394.ece | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|[[Rolex Award for Enterprise]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Rolex&quot;&gt;{{cite web | title=Supplying water to farmers in Northern India | website=rolex.org | date=10 November 2020 | url=https://www.rolex.org/partnerships/national-geographic-spain/sonam-wangchuk | access-date=30 September 2025 | archivedate=6 November 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20251106233757/https://www.rolex.org/partnerships/national-geographic-spain/sonam-wangchuk | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|International Terra Award for best earth building
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Terra&quot;&gt;{{cite web | last=Bahga | first=Sarbjit Singh | title=SECMOL School, Leh, Represents Himalayan Region in ‘NEW INDIAN ARCHITECTURE’ | website=Hill Post | date=3 August 2023 | url=https://hillpost.in/2023/08/secmol-school-leh-represents-himalayan-region-in-new-indian-architecture/120862/ | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|[[UNESCO]] Chair Earthen Architecture, by [[Craterre|CRATerre]] France 
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web | title=Innovator Sonam Wangchuk Built A Solar Powered Heated Tent For Galwan Valley Soldiers | website=ABP Live | date=22 February 2021 | url=https://news.abplive.com/news/sonam-wangchuk-s-solar-powered-heated-tent-can-keep-soldiers-in-galwan-valley-warm-in-rough-terrains-1445385 | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|[[Real Heroes Award]] by [[CNN-IBN]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web | title=Did Sonam Wangchuk provoke Gen Z in Ladakh?: How did the '3-Idiots' real-life hero become a 'villain' for the Modi govt? | website=Bhaskar English | date=26 September 2025 | url=https://www.bhaskarenglish.in/originals/news/did-sonam-wangchuk-provoke-gen-z-in-ladakh-how-did-the-3-idiots-hero-become-a-villain-for-modi-govt-136017047.html | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|The Green Teacher Award by [[Sanctuary Asia]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Green&quot;&gt;{{cite web | last=Varghese | first=Shiny | title=The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work | website=[[The Indian Express]] | date=17 November 2016 | url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/ | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2002
|Ashoka Fellowship for Social Entrepreneurship, by Ashoka USA
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;d091&quot;&gt;{{cite web | title=Mr. Sonam Wangchuk | website=Expand | date=20 January 2024 | url=https://www.smutbi.com/2024/01/20/mr-sonam-wangchuk/ | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ashoka&quot;&gt;{{cite web |title=Sonam Wangchuk - Students Educational and Cultural Movement of Ladakh |url=https://www.ashoka.org/en-us/fellow/sonam-wangchuk |publisher=Ashoka United States |access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001
|Man of the Year by ''[[The Week (Indian magazine)|The Week]]''
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Week&quot;&gt;{{cite web | title=Sonam Wangchuk dedicates Magsaysay Award to 'every student, teacher' in Ladakh | website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] | date=26 July 2018 | url=https://www.theweek.in/news/india/2018/07/26/Sonam-Wangchuk-dedicates-Magsaysay-Award-to-every-student-teacher-in-Ladakh.html | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|1996
|Governor's Medal for educational reform in [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;ref name=&quot;SK&quot;&gt;{{cite web | title=Sonam Wangchuk's Climate Fast: A Call to Action for Environmental Sustainability | website=[[Sikkim Express]] | date=26 September 2025 | url=https://www.sikkimexpress.com/news-details/sonam-wangchuks-climate-fast-a-call-to-action-for-environmental-sustainability | access-date=30 September 2025}}&lt;/ref&gt;
|}

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ কৰ্মী]]
[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]]
[[শ্ৰেণী:অভিযন্তা]]
[[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ৰমন মেগছেছে বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>1fjt3o1suqmg71pnzkarmkevym6j5qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মনোজ কুমাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105093</id>
    <revision>
      <id>636109</id>
      <parentid>631905</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29711" sha1="bf64814hokw07lrr5frbvg1rkzqr3kg" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = মনোজ কুমাৰ
| birth_name         = হৰিকৃষ্ণণ গোস্বামী
| image              = Manoj Kumar at Esha Deol's wedding at ISCKON temple 10.jpg
| image_size              =180px
| caption            = মনোজ কুমাৰ
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1937|07|24}}
| birth_place        = এবোট্টাবাদ, উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]&lt;br /&gt;(বৰ্তমানৰ খাইবাৰ পাখটুনখ্বা, [[পাকিস্তান]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|2025|04|04|1937|07|24}}
| death_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] 
| othername          = ''ভাৰত কুমাৰ''
| occupation         = {{hlist|অভিনেতা|চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক|চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক|চিত্ৰনাট্য লেখক|গীতিকাৰ|সম্পাদক|ৰাজনীতিক }}
| yearsactive        =  ১৯৫৭-১৯৯৯
| nationality        = ভাৰতীয়
| alma_mater = 
| party              = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
| citizenship        = 
| spouse             = শশী গোস্বামী
| children           = কুণাল গোস্বামীকে ধৰি ২জন
| relatives          = 
| honours            = {{ubl|[[পদ্মশ্ৰী]] (১৯৯২)|[[দাদচাহেব ফাল্কে বঁটা]] (২০১৫)}}
}}
'''মনোজ কুমাৰ''' ({{lang-en| Manoj Kumar }}; জন্ম: হৰিকৃষ্ণণ গোস্বামী; ২৪ জুলাই ১৯৩৭ - ৪ এপ্ৰিল ২০২৫) হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ এজন অভিনেতা, চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, গীতিকাৰ আৰু সম্পাদক। তেওঁ দেশপ্ৰেমমূলক বিষয়বস্তুৰ ছবি নিৰ্মাণ আৰু অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁক ভাৰত কুমাৰ উপনামেৰে জনা যায়।{{efn| group=upper-alpha|Bharat is an alternative name for [[India]].}} কুমাৰে বিভিন্ন শাখাত এটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] আৰু সাতটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰিছে। ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু কলালৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক  ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯২ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু ২০১৬ চনত [[দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা]] প্ৰদান কৰে।

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
কুমাৰৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশৰ এখন চহৰ এবটাবাদত (বৰ্তমানৰ খাইবাৰ পখতুনখ্বা, পাকিস্তান) এটা হিন্দু ব্ৰাহ্মণ&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/10-interesting-facts-about-manoj-kumar/articleshow/21302138.cms | title=10 interesting facts about Manoj Kumar - Times of India | website=[[The Times of India]] }}&lt;/ref&gt; পৰিয়ালত জন্ম হৈছিল ।&lt;ref name=&quot;pioneer&quot;&gt;{{cite news | first=Shana Maria | last=Verghis | title='I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition' | date=8 May 2011 | url=http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html | archive-date=10 May 2011 | access-date=24 May 2011 | archivedate=10 May 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ জন্মৰ নাম হৰিকৃষণ গিৰি গোস্বামী। ১০ বছৰ বয়সত ভাৰত বিভাজনৰ বাবে তেওঁৰ পৰিয়াল জণ্ডিয়ালা শ্বেৰ খানৰ পৰা দিল্লীলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vijayakar|first1=Rajiv|url=http://www.deccanherald.com/content/487441/a-patriot-heart.html|title=A patriot at heart|website=Deccan Herald|access-date=17 August 2016|agency=DHNS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818003910/http://www.deccanherald.com/content/487441/a-patriot-heart.html|archive-date=18 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; কুমাৰে ছবিত নিজৰ ভাগ্য পৰীক্ষা কৰাৰ পূৰ্বে হিন্দু কলেজৰ পৰা কলা শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। সৰুতে তেওঁ অভিনেতা [[দিলীপ কুমাৰ]], [[অশোক কুমাৰ]] আৰু [[কামিনী কৌশল]]ৰ অভিনয়ত মুগ্ধ হৈছিল আৰু ‘’শ্ববনম’’ ছবিৰ দিলীপ কুমাৰৰ চৰিত্ৰৰ নামেৰে নিজৰ নাম মনোজ কুমাৰ ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।&lt;ref name=&quot;pioneer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Manoj&quot;&gt;{{cite web |last1= |first1= |title= How Manoj Kumar got his name and whom does he thank for that? |url=https://www.youtube.com/shorts/2EBrx1Q856I |website=youtube.com |publisher= |language=Hindi |format=video |date= }}&lt;/ref&gt;
==চলচ্চিত্ৰীয় জীৱন==
===১৯৫৭-১৯৬৪: আত্মপ্ৰকাশ আৰু উত্থান===
''ফেশ্বন '' ত (১৯৫৭) সামান্য লক্ষণীয় আত্মপ্ৰকাশৰ পিছত আৰু তাৰ পিছত ''চাহাৰা'' (১৯৫৮),''চান্দ'' (১৯৫৯) আৰু ''হনিমুন''ৰ (১৯৬০) দৰে ছবিত মনত ৰাখিব নলগীয়া চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত তেওঁ ''কাঞ্চ কি গুড়িয়া''ত (১৯৬১) প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ইয়াৰ পিছত ''পিয়া মিলন কী আচ'' (১৯৬১),''সুহাগ সিন্দুৰ'' (১৯৬১),''ৰেশমী ৰুমাল'' (১৯৬১) আদি ছবিত অভিনয় কৰিছিল, যিবোৰৰ বেছিভাগেই বিশেষ সাঁচ ৰাখি থৈ যাব পৰা নাছিল। প্ৰথম সফলতা আছে ১৯৬২ চনৰ বিজয় ভট্টৰ ''হাৰিয়ালি ঔৰ ৰাস্তা'' ছবিৰে, য’ত তেওঁৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল [[মালা সিনহা]]ই। ছবিখনে সমালোচকৰ প্ৰশংসা পাইছিল আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে হিট হৈছিল।&lt;ref name=bo&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&amp;catName=MTk2Mg== |title=Box Office 1962 |access-date=20 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014080632/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&amp;catName=MTk2Mg== |archive-date=14 October 2013 |url-status=dead |archivedate=14 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014080632/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&amp;catName=MTk2Mg== |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত  ''ছাদি'' (১৯৬২),''ড° বিদ্যা''  (১৯৬২) আৰু ''গৃহস্থী''-এ (১৯৬৩) বক্স অফিচত মধ্যমীয়া সফলতা লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;BOI&quot;&gt;[http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&amp;catName=MTk2Mg== BoxOffice India.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922021831/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&amp;catName=MTk2Mg%3D%3D |date=22 September 2012 }}&lt;/ref&gt;
তেওঁ ৰাজ খোছলাৰ ১৯৬৪ চনৰ ৰহস্য থ্ৰিলাৰ ''ৱহ কৌন থি'' যোগে বিশেষ অগ্ৰগতি লাভ কৰিছিল । [7] ছবিখন ছুপাৰহিট হয়; ইয়াৰ কাৰণ ছবিখনৰ পানী নসৰকা চিত্ৰনাট্য আৰু লতা মংগেশকাৰৰ কণ্ঠৰ সুৰীয়া গীত যেনে- &quot;লগ যা গলে&quot; আৰু &quot;নেইনা বৰষে ৰিমঝিম&quot; বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold/ |title=Archived copy |access-date=17 November 2015 |archive-date=15 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915183938/http://boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold |url-status=dead |archivedate=3 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185138/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
===১৯৬৫-১৯৮১: তাৰকাত্ব===
১৯৬৫ চনটো কুমাৰৰ বাবে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বছৰ আছিল, কিয়নো এইটো বছৰতে তেওঁৰ তাৰকা হিচাপে উত্থানৰ সূচনা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Top Actors&quot;&gt;{{cite web |title=Top Actors |url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219165002/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors |archive-date=19 February 2008 |access-date=24 April 2020 |work=Box Office India |archivedate=23 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080323030211/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&amp;PHPSESSID=7ad4adadd9d256d7d66d404f22e56d40 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ প্ৰথম মুক্তি আছিল স্বাধীনতা বিপ্লৱী ভগত সিঙৰ জীৱনৰ আধাৰত নিৰ্মিত দেশপ্ৰেমমূলক ড্ৰামা ছবি ''শ্বহীদ''। ই সমালোচকৰ লগতে ভাৰতৰ তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]]ৰ পৰাও অতি ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল আৰু বক্স অফিচতো হিট হৈছিল।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web|date=2012-02-10|title=Boxofficeindia.com|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&amp;catName=MTk2NQ==|access-date=2020-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210134027/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&amp;catName=MTk2NQ==|archive-date=10 February 2012|archivedate=2013-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023101129/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=171&amp;catName=MTk2NQ==|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত ব্লকবাষ্টাৰ ছবি ৰোমান্টিক ড্ৰামা ''হিমালয় কি গোড মেঁ''ই &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/himalay-ki-god-mein|title=Himalay Ki God Mein}}&lt;/ref&gt; তেওঁক এজন ভৰষাযোগ্য তাৰকা হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল।&lt;ref name=&quot;Top Actors&quot;/&gt; ডিচেম্বৰ মাহত কুমাৰে ৰহস্য থ্ৰিলাৰ ''গুমনাম''ৰ জৰিয়তে আন এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=8384|title=Yodha Monday Box Office Collections|date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt; ১৯৬৬ চনতো তেওঁ সফলতাৰ ধাৰা অব্যাহত থাকে ৰাজ খোচলাৰ ''দো বদন'' ছবিৰ জৰিয়তে, য’ত তেওঁৰ সৈতে আশা পাৰেখে অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন খোছলাৰ পৰিচালনা, কুমাৰৰ অভিনয় আৰু গীতিকাৰ চাকিল বাদাউনী ৰচিত গীতৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয় (লগতে মহম্মদ ৰফীৰ কণ্ঠৰ “ৰহা গৰ্দিছোঁ মে” আৰু লতা মংগেশকাৰৰ কণ্ঠৰ ‘’লো আ গয়ী উনকী য়াদ” গীত দুটাৰ বাবেও)। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koimoi.com/box-office/highest-grossers/from-dharmendras-phool-aur-patthar-to-manoj-kumars-do-badan-top-bollywood-box-office-grossers-of-1966/|title=From Dharmendra's Phool Aur Patthar To Manoj Kumar's Do Badan – Top Bollywood Box Office Grossers Of 1966|date=8 May 1966}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰ তেওঁ শক্তি সামন্তৰ ''সাৱন কী ঘাটা''ত [[শৰ্মিলা ঠাকুৰ]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰি আন এক হিট ছবি আগবঢ়ায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold/ |title=Worth Their Weight in Gold! - Box Office India : India's premier film trade magazine |access-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915183938/http://boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold |archive-date=15 September 2017 |url-status=dead |archivedate=3 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185138/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

১৯৬৫ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধৰ পিছত প্ৰধানমন্ত্ৰী লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰীয়ে তেওঁক জনপ্ৰিয় শ্লোগান- “জয় জৱান জয় কিষান”ৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কয়।&lt;ref name=&quot;pioneer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; এনেকৈয়ে তেওঁ ১৯৬৭ চনৰ দেশপ্ৰেমমূলক ড্ৰামা ''উপকাৰ''ৰ যোগেদি পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰখনত প্ৰবেশ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://theprint.in/feature/upkar-film-born-of-churn-in-newly-independent-india-gave-bollywood-a-hit-formula/714560/|title=Upkar — film born of churn in newly-Independent India gave Bollywood a hit formula|date=15 August 2021}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰ ছবিখনে বক্স অফিচৰ তালিকাত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল আৰু অল টাইম ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=584|title=Sajid Nadiadwala Joins An Elite List With Kick|date=7 August 2014}}&lt;/ref&gt; উপকাৰে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ সংগীতো অতি সফল হয়, বিশেষকৈ গণৰাজ্য দিৱস আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা দিৱসত বজোৱা &quot;মেৰে দেশ কি ধৰতি&quot; গীতটো। উপকাৰৰ যোগেদি তেওঁ দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ৰ লগতে প্ৰথম ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালকৰ বঁটাও আজুৰি আনে।&lt;ref name=&quot;National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967&quot;&gt;{{cite news|last1=The Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1967: Complete list of winners of National Awards 1967|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1967/108|accessdate=11 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200324034914/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1967/108|archivedate=24 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners|title = Filmfare Awards Winners from 1953 to 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি ''পত্থৰো কে সনম'' পুনৰ ব্যৱসায়িকভাৱে বৃহৎ সফল হয় যদিও [[সাধনা শিৱদাসানী|সাধনা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা ''অনিতা'' ছবিখন ফ্লপ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koimoi.com/box-office/highest-grossers/from-dilip-kumars-ram-aur-shyam-to-manoj-kumars-patthar-ke-sanam-top-box-office-grossers-of-1967/|title=From Dilip Kumar's Ram Aur Shyam To Manoj Kumar's Patthar Ke Sanam – Top Box Office Grossers Of 1967|date=7 May 1967}}&lt;/ref&gt; ১৯৬৮ চনত তেওঁ [[ৰাজ কুমাৰ]] আৰু [[ৱাহিদা ৰহমান]]ৰ সৈতে ''নীল কমল'' ছবিত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;[https://indiancine.ma/NAV Neel Kamal]. ''indiancine.ma''.&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ ৰহমানৰ সৈতে আদমীৰ বাবে পুনৰ মিলিত হয়, য'ত দিলীপ কুমাৰেও মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article257195.ece |title=Aadmi (1968) |date=18 March 2010 |work=The Hindu |access-date=3 May 2013}}&lt;/ref&gt; ''নীল কমল'' বক্স অফিচত ছুপাৰহিট বুলি প্ৰমাণ কৰি ১৯৬৮ চনৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koimoi.com/box-office/highest-grossers/from-dharmendras-aankhen-to-kishore-kumars-padosan-top-bollywood-box-office-grossers-of-1968/|title=From Dharmendra's Aankhen To Kishore Kumar's Padosan – Top Bollywood Box Office Grossers Of 1968|date=6 May 1968}}&lt;/ref&gt; ''আদমী''য়েও ভাল ব্যৱসায় কৰিছিল আৰু ই ছেমি-হিট হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Aadmi-1968/article16576648.ece|title=Aadmi (1968)|date=18 March 2010}}&lt;/ref&gt; ১৯৬৯ চনত [[ৰাজেশ খান্না]]ৰ উত্থান হয়, যিয়ে ''আৰাধনা'' আৰু ''দো ৰাস্তে'' নামৰ এখনৰ পিছত আনখন ব্লকবাষ্টাৰ ছবিৰে দেশত ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=4155691&amp;page=4 |title=India's First Superstar – Retiring Room: Rajesh Khanna |publisher=MSN |date=14 July 2010 |access-date=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718220056/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=4155691&amp;page=4 |archive-date=18 July 2010 |url-status=dead |archivedate=18 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100718220056/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=4155691&amp;page=4 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;খান্নাৰ উত্থানৰ ফলত বহুতো সুপ্ৰতিষ্ঠিত শিল্পীৰ কেৰিয়াৰৰ অৱনতি ঘটে, কিন্তু কুমাৰ আৰু ধৰ্মেন্দ্ৰ ৰাজেশ খান্না উন্মাদনাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত নহ'ল আৰু বিশাল হিট ছবি আগবঢ়াই থাকিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/314356/from-artistes-brands.html|title=From artistes to brands|date=23 February 2013}}&lt;/ref&gt; ১৯৬৯ চনত কুমাৰৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল পাৰেখৰ সৈতে অভিনীত ''সাজন''।&lt;ref&gt;Parekh, Asha and Mohammed, Khalid. ''The Hit Girl''.  New Delhi:  Om Books International (2017), p. 130&lt;/ref&gt; ছবিখন হিট হৈছিল, আৰু সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ছবিসমূহৰ ভিতৰত দশম স্থানত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold/ |title=Worth Their Weight in Gold! - Box Office India : India's premier film trade magazine |access-date=2017-12-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915183938/http://boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold |archive-date=15 September 2017 |df=dmy-all |archivedate=2011-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185138/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==ৰাজনীতি==
আন বহু বলীউডৰ তাৰকাৰ দৰে কুমাৰেও অৱসৰৰ পিছত ৰাজনীতিত নামিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। [[২০০৪ৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন]]ৰ পূৰ্বে তেওঁ আনুষ্ঠানিকভাৱে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ত যোগদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rediff.com/election/2004/mar/08bjp.htm|title=Manoj Kumar, Apra Mehta join BJP|website=www.rediff.com|access-date=2019-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326140933/https://www.rediff.com/election/2004/mar/08bjp.htm|archive-date=26 March 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==মৃত্যু==
দীৰ্ঘদিনীয়া ৰোগাক্ৰান্ত হৈ ২০২৫ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত মুম্বাইৰ জুহুত মৃত্যু হয়। মহাৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজ্যিক চৰকাৰে ৰাজ্যিক সন্মানেৰে তেখেতক শেষ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়।&lt;ref&gt;https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/manoj-kumar-last-rites-state-honour-details-2704422-2025-04-05&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary actor-director Manoj Kumar, Nicknamed 'Bharat Kumar', Died at 87 in Mumbai |url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/legendary-actor-director-manoj-kumar-nicknamed-bharat-kumar-died-at-87-in-mumbai |website=Bru Times News |language=en |access-date=2025-04-08 |archivedate=2025-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250411015359/https://www.brutimes.com/news/entertainment/legendary-actor-director-manoj-kumar-nicknamed-bharat-kumar-died-at-87-in-mumbai |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Veteran Bollywood Actor Manoj Kumar Dies At 87 In Mumbai |url=https://www.ndtv.com/india-news/veteran-actor-manoj-kumar-known-for-roles-in-purab-aur-paschim-kranti-dies-at-87-in-mumbai-8082750 |access-date=2025-04-04 |website=www.ndtv.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Cherylann Mollan |title=Manoj Kumar: Bollywood actor and director dies at 87 |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx4dd0gqego |website=www.bbc.com |access-date=4 April 2025 |date=4 April 2025}}&lt;/ref&gt;

==বঁটা আৰু সন্মান==
[[File:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Dada_Saheb_Phalke_Award_to_the_Actor_Shri_Manoj_Kumar,_at_the_63rd_National_Film_Awards_Function,_in_New_Delhi.jpg|thumb|300px| ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]]য়ে ২০১৬-ত ৬৩তম ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত মনোজ কুমাৰলৈ [[দাদাচাহেব ফাল্কে]] বঁটা আগবঢ়াইছে।]]
;অসাৰিক সন্মান
*১৯৯২: [[পদ্মশ্ৰী]]&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
;ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা
*১৯৬৮- দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ- ''উপকাৰ''&lt;ref name=&quot;15thaward&quot;&gt;{{cite web|url=http://dff.nic.in/images/Documents/100_15thNfacatalogue.pdf|title=15th National Film Awards|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=2 September 2020|archive-date=25 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725232952/http://dff.nic.in/images/Documents/100_15thNfacatalogue.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*২০১৬- [[দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/know-your-bharat/article8337316.ece|title=Know your Bharat|last=Kumar|first=Anuj|date=2016-03-10|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311234300/http://www.thehindu.com/features/friday-review/know-your-bharat/article8337316.ece|archive-date=11 March 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
;ফিল্মফেয়াৰ বঁটা
*১৯৬৮ 
**শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ- ''উপকাৰ''
**শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালনা- ''উপকাৰ''
**শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী- ''উপকাৰ''
**শ্ৰেষ্ঠ সংলাপ- ''উপকাৰ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners|title = Filmfare Awards Winners from 1953 to 2020}}&lt;/ref&gt;
*১৯৭২
**শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা- ''বে-ইমান''
**শ্ৰেষ্ঠ সম্পাদনা- ''শোৰ''&lt;ref&gt;{{Cite book |title=...and Pran: A Biography |url=https://archive.org/details/pranbiography0000reub |last=Reuben |first=Bunny |date=2005 |publisher=HarperCollins and [[Living Media]] |isbn=978-81-72234-66-9 |pages=[https://archive.org/details/pranbiography0000reub/page/265 265]–267 }}&lt;/ref&gt;
*১৯৯৯- জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা&lt;ref name=&quot;Kalpaz Publications&quot;&gt;{{cite book |title=Land and People of Indian States and Union Territories (in 36 Volumes) |publisher=Kalpaz Publications |volume=16 |last1=Bhatt |first1=SC |last2=Bhargava |first2=Gopal K. |date=2006 |isbn=81-7835-372-5 |pages=685 }}&lt;/ref&gt;

==তথ্যউৎস==
===টোকা===
{{reflist|group=upper-alpha}}
===উদ্ধৃতি===
{{Reflist}}
==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commons category}}
*[http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/02dinesh.htm Manoj Kumar: Bollywood's Own Mr Bharat]
*[https://web.archive.org/web/20140202124755/http://www.in.com/manoj-kumar/biography-182385.html Manoj Kumar : Profile, Gallery, Photos, Videos, News]
*{{IMDb name|0006370}}

{{Dadasaheb Phalke Award}}
{{FilmfareBestActorAward}}
{{FilmfareLifetimeAchievementAward}}
{{Authority control}}
[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]]</text>
      <sha1>bf64814hokw07lrr5frbvg1rkzqr3kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দালাল পথ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106113</id>
    <revision>
      <id>636036</id>
      <parentid>425810</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4262" sha1="2gmfneqe4p9ka7p4grhvm43rw168g0f" xml:space="preserve">'''দালাল পথ''' ({{Lang-hi|dalāl path}} {{Lang-mr|dalāl gallī}}. {{Lang-en|Dalal Street}})ক মুম্বাইৰ ৱাল ষ্ট্ৰীট বুলিও জনা যায়৷&lt;ref&gt;{{cite web|title=What Is Dalal Street?|url=https://www.investopedia.com/terms/d/dalalstreet.asp#:~:text=Dalal%20Street%20is%20a%20street,for%20the%20Indian%20financial%20sector|author=James Chen|publisher=Dotdash Meredith}}&lt;/ref&gt;ইয়াক পাছলৈ ভাৰতৰ নিউয়ৰ্ক বুলি অভিহিত কৰা হয়৷&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mumbai Is India's New York|url=https://www.npr.org/2008/11/27/97568932/mumbai-is-indias-new-york|access-date=18 February 2024|publisher=NPR}}&lt;/ref&gt; দালাল পথ হৈছে ভাৰতৰ বিত্তীয় বজাৰসমূহৰ metonym, সামগ্ৰিকভাৱে দেশৰ বিত্তীয় সেৱা উদ্যোগ। মুম্বাইৰ ফ’ৰ্টৰ বিত্তীয় জিলাত দালাল পথ অৱস্থিত৷ ই হৈছে [[বম্বে ষ্টক বিনিময় কেন্দ্ৰ|বম্বে ষ্টক এক্সচেঞ্জ]] আৰু বিশ্বৰ আন কেইবাটাও প্ৰধান বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ ঠিকনা। [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] শব্দ দালালৰ অৰ্থ হৈছে &quot;দালাল&quot; বা &quot;এজন মধ্যভোগী&quot;।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=McGregor|first=R. S.|url=https://archive.org/details/oxfordhindiengli00mcgr_0|title=Oxford Hindi-English dictionary|date=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-864317-3|location=Oxford|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

[[চিত্ৰ:Bombay_Stock_Exchange_3.jpg|thumb|দালাল পথত থকা [[বম্বে ষ্টক বিনিময় কেন্দ্ৰ|বোম্বে ষ্টক এক্সচেঞ্জ]]]]
২০০৮ চনত বোম্বাই ষ্টক এক্সচেঞ্জত ২৫ বছৰ ধৰি কাম কৰা দালাল নগৰমল ছাৰাফৰ নামেৰে এই ৰাস্তাটোৰ নামকৰণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ উত্থাপিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Suryawanshi|first1=Sudhir|date=Mar 3, 2008|title=Brand new threat to Dalal street|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/brand-new-threat-to-dalal-street/articleshow/15790846.cms|access-date=14 December 2023|work=Mumbai Mirror|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214110902/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/brand-new-threat-to-dalal-street/articleshow/15790846.cms|archive-date=14 December 2023|archivedate=14 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231214110902/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/brand-new-threat-to-dalal-street/articleshow/15790846.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== জনপ্ৰিয় মাধ্যমত ==
মুম্বাই-আধাৰিত ভিডিঅ’ গেম ''মুম্বাই গালিজ''ৰ কাল্পনিক মানচিত্ৰত দলাল পথক দেখুওৱা হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-11-27|title=What is Mumbai Gullies?|url=https://gameeon.in/what-is-mumbai-gullies/|access-date=2021-09-18|website=GameEon|language=en-US|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405214702/https://gameeon.in/what-is-mumbai-gullies/|url-status=dead|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405214702/https://gameeon.in/what-is-mumbai-gullies/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ray|first=Bodhisatwa|date=2021-01-19|title=Mumbai Gullies, a GTA styled game from an Indian developer, set to launch soon|url=https://www.techradar.com/news/mumbai-gullies-a-gta-styled-game-from-an-indian-developer-set-to-launch-soon|access-date=2021-09-18|website=TechRadar|language=en}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:পথ]]</text>
      <sha1>2gmfneqe4p9ka7p4grhvm43rw168g0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পুনম মহাজন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107813</id>
    <revision>
      <id>636069</id>
      <parentid>604254</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16312" sha1="c9kq39wulp7onl4vqe20x9kfobcoizp" xml:space="preserve">{{Rough translation}}
{{Infobox officeholder
| name = পুনম মহাজন 
| image = File:Poonam Pramod Mahajan.jpg
| alt = পুনম মহাজন 
| image_size = 
| caption = ২০১৭ চনত পুনম মহাজন
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1980|12|09}}
| birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত
| alma_mater = 
| residence = [[মুম্বাই]]
| occupation = [[ৰাজনীতিবিদ]]
| spouse = আনন্দ ৰাও
| children = আধ্যা ৰাও &lt;br/&gt;অৱিকা ৰাও 
| parents = [[প্ৰমোদ মহাজন]] &lt;small&gt; (পিতৃ) &lt;/small&gt; &lt;br /&gt; ৰেখা মহাজন (মাতৃ)
| relatives = [[ৰাহুল মহাজন]] ভাতৃ 
| office1 = [[লোকসভা|লোকসভা সাংসদ]]
| constituency1 = উত্তৰ মধ্য মুম্বাই
| term1 = ২০১৪ৰ পৰা ২০২৪
| party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]]
| parliament1 = ভাৰতীয়
| predecessor1 = [[প্ৰিয়া দত্ত]]
| successor1 = [[বৰ্ষা গাইকোৱাদ]]
| office2 = [[ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চা|ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চাৰ সভাপতি]]
| term_start2 = ১৬ ডিচেম্বৰ, ২০১৬
| term_end2 = ২৬ ছেপ্তেম্বৰ, ২০২০
| predecessor2 = [[অনুৰাগ ঠাকুৰ]]
| successor2 = [[তেজস্বী সূৰ্য]]
| website = {{URL|http://poonammahajan.in}}
}}
'''পুনম মহাজন''' (জন্ম: ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৮০) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ সমষ্টিৰ মুম্বাই উত্তৰ মধ্যৰ পৰা ২০১৬ৰ পৰা ২০২০ লৈকে লোকসভাৰ প্ৰাক্তন সদস্য। ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সদস্যা। ২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈ ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চাৰ যুৱ শাখা ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সভানেত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। মহাজন বাস্কেটবলৰ সভাপতি আছিল এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা ফেডাৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া। ইয়াৰ উপৰিও বৰ্তমান তেওঁ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যিক পশু কল্যাণ ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।

==প্ৰাথমিক জীৱন==
বম্বেত (বৰ্তমান মুম্বাই) মাতৃ ৰেখা মহাজন আৰু পিতৃ বিজেপিৰ প্ৰবীণ নেতা প্ৰমোদ মহাজনৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা মহাজনৰ পিতৃ-মাতৃৰ দ্বিতীয় সন্তান, তেওঁৰ এজন জ্যেষ্ঠ ভাতৃ ৰাহুল মহাজন। &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mid-day.com/photos/poonam-mahajan-unseen-family-photos-of-pramod-mahajans-daughter/15560/182865 |title=Poonam Mahajan: Unseen family photos of Pramod Mahajan's daughter - Mumbai guide |publisher=Mid-day.com |date=2019-05-22 |access-date=2019-06-09 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;২০০৬ চনত পিতৃ প্ৰমোদ মহাজন এটা ঘটনাত মৃত্যু মুখত পৰে। 
২০০৬ চনৰ পৰা ৰাজনীতিৰ লগত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/from-assembly-2009-defeat-to-bjp-s-youth-wing-president-poonam-mahajan-has-come-a-long-way/story-nA64FISfOmUgCO4CsrI6uM.html |title=From 2009 Assembly defeat to BJP's youth wing president: Poonam Mahajan has come a long way &amp;#124; mumbai news |publisher=Hindustan Times |date=2016-04-22 |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;
==কৰ্মজীৱন==
===ৰাজনৈতিক জীৱন===
পিতৃৰ মৃত্যুৰ পিছত পুনম মহাজনে ২০০৬ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত ২৬ বছৰ বয়সত বিজেপিৰ প্ৰাথমিক সদস্য হৈ আনুষ্ঠানিকভাৱে ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পিছৰ বছৰৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চাৰ মহাৰাষ্ট্ৰ ইউনিটৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/loksabha-elections/photos/photos-bjp-candidate-poonam-mahajan-steps-up-poll-campaign-visits-church-temple-dargah-and-gurudwara-in-mumbai/photostory/68739867.cms |title=BJP candidate Poonam Mahajan steps up poll campaign; visits Church, Temple, Dargah and Gurudwara in Mumbai |publisher=Mumbaimirror.indiatimes.com |date=2019-04-05 |access-date=2019-06-09 |archivedate=2019-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526052605/https://mumbaimirror.indiatimes.com/loksabha-elections/photos/photos-bjp-candidate-poonam-mahajan-steps-up-poll-campaign-visits-church-temple-dargah-and-gurudwara-in-mumbai/photostory/68739867.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

২০০৯ চনত মহাজনে প্ৰথম নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে আৰু ঘাটকোপাৰৰ পৰা বিধানসভা নিৰ্বাচনত মহাৰাষ্ট্ৰ নৱনিৰ্মাণ সেনাৰ ৰাম কদমৰ বিৰুদ্ধে পৰাস্ত হয়। এই পৰাজয়ৰ পিছত তেওঁ দলটোৰ সৈতে সাংগঠনিক ক্ষমতাত কাম কৰি থাকে আৰু ২০১০ চনত ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উপ-সভানেত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/maharashtra-assembly-polls-bjps-poonam-mahajan-to-contest-from-ghatkopar-west-56859-2009-09-20 |title=Poonam Mahajan gets BJP ticket - Latest Headlines News |publisher=Indiatoday.in |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/MNS-wave-led-to-my-defeat-Poonam-Mahajan/article16889192.ece |title = &quot;MNS wave&quot; led to my defeat: Poonam Mahajan|newspaper = The Hindu|date = 29 October 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=PTI|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Poonam-Mahajan-becomes-BJP-youth-wing-vice-president/articleshow/6301356.cms |title=Poonam Mahajan becomes BJP youth wing vice-president &amp;#124; India News - Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2010-08-12 |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;

২০১৪ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে সংগঠনটোক শক্তিশালী কৰাৰ দৃষ্টিৰে মহাজন ২০১৩ চনত বিজেপিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পাদক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। পিছৰ বছৰত তেওঁক মুম্বাই উত্তৰ মধ্যৰ পৰা লোকসভা নিৰ্বাচনৰ বাবে টিকট দিয়া হয়, যিটো কংগ্ৰেছৰ দুৰ্গ বুলি গণ্য কৰা হয়। এই আসনখন স্বাধীনতাৰ পিছত কেতিয়াও বিজেপিয়ে দখল কৰিব পৰা নাছিল। দুবাৰৰ লোকসভাৰ সদস্য, বৰ্তমানৰ সাংসদ প্ৰিয়া দত্তৰ বিৰুদ্ধে ১.৮৬ লাখ ভোটৰ ব্যৱধানত জয়লাভ কৰি মহাজন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়লৈ উন্নীত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kiran Tare |url=http://www.sunday-guardian.com/news/poonam-mahajan-may-fight-ls-polls-from-mumbai-northeast |title=Poonam Mahajan may fight ls polls from Mumbai Northeast |publisher=Sunday-guardian.com |date=2013-12-28 |access-date=2019-06-09 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021193020/http://www.sunday-guardian.com/news/poonam-mahajan-may-fight-ls-polls-from-mumbai-northeast |url-status=dead |archivedate=21 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021193020/http://www.sunday-guardian.com/news/poonam-mahajan-may-fight-ls-polls-from-mumbai-northeast |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mid-day.com/articles/elections-2014-bjp-gives-lok-sabha-ticket-to-poonam-mahajan/15158059 |title=Elections 2014: BJP gives Lok Sabha ticket to Poonam Mahajan - news |publisher=Mid-day.com |date=2018-03-13 |access-date=2019-06-09 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Samiya Latief |url=https://www.india.com/election-2014/10-candidates-to-look-out-for-in-the-sixth-phase-of-lok-sabha-elections-43510/ |title=10 candidates to look out for in the sixth phase of Lok Sabha Elections &amp;#124; Election 2014 News |publisher=India.com |date= 23 April 2014|access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt; 

সংসদত তেওঁৰ প্ৰদৰ্শন আৰু যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত তেওঁৰ আবেদনৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ২০১৬ চনত তেওঁ বিজেপিৰ যুৱ শাখা ভাৰতীয় জনতা যুৱ মৰ্চাৰ (বিজেৱাইএম) ৰাষ্ট্ৰীয় সভানেত্ৰী হিচাপে বিজেপি সংগঠনত ৰাষ্ট্ৰীয় নেতৃত্বৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Poonam-Mahajan-to-head-BJYM/article16841565.ece |title=Poonam Mahajan to head BJYM |newspaper=The Hindu |date=2016-12-16 |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/poonam-mahajan-replaces-anurag-thakur-as-new-bjym-president/articleshow/56007536.cms?from=mdr |title=Poonam Mahajan replaces Anurag Thakur as new BJYM President - The Economic Times |newspaper=The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2016-12-15 |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiatimes2&quot;&gt;{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/mumbai-north-central-lok-sabha-election-results-live/articleshow/69443111.cms |title=Mumbai North-Central Election Results: Poonam Mahajan wins - The Economic Times |newspaper=The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date= 24 May 2019|access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/bjp-sena-repeats-sweep-in-city/article27228933.ece |title=BJP-Sena repeats sweep in city |newspaper=The Hindu |date=2019-05-24 |access-date=2019-06-09|last1=Mahale |first1=Ajeet }}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনত মহাজনক পুনৰবাৰ মুম্বাই নৰ্থ চেণ্ট্ৰেলৰ পৰা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰাৰ টিকট দিয়া হয়, যিটো তেওঁ সহজতে জয়ী হয় আৰু প্ৰতিদ্বন্দ্বী প্ৰিয়া দত্তক ১.৩০ লাখ ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Mirror Online |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/lok-sabha-polls-it-will-be-poonam-mahajan-vs-priya-dutt-again-dr-sujay-vikhe-patil-to-contest-from-ahmednagar/articleshow/68513106.cms |title=lok sabha polls in mumbai: It will be Poonam Mahajan vs Priya Dutt again; Dr Sujay Vikhe Patil to contest from Ahmednagar |publisher=Mumbaimirror.indiatimes.com |date=2019-03-21 |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiatimes2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu1&quot;/&gt;

===অৰাজনৈতিক===
====পশু কল্যাণ আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষা====
এগৰাকী পশুপ্ৰেমী মহাজন পশুৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণৰ সৈতে জড়িত সকলো সমস্যা সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত সদায় আগৰণুৱা হৈ আহিছে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহতো তেওঁ সক্ৰিয় অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/indiaconference/photos/a.164959646986574/951227948359736/?type=3&amp;theater |title=We're excited to have Poonam Mahajan at... - India Conference 2019 |publisher=Facebook |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;
মহাজনে স্বচ্ছালয়ৰ পৃষ্ঠপোষক আৰু উপদেষ্টা হিচাপেও কাম কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://swachhalay.weebly.com/about-us.html |title=About us - swachhalay |publisher=Swachhalay.weebly.com |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt; তেও এটা এন জি অ' ৰ জৰিয়তে প্ৰধান মন্ত্ৰীৰ [[স্বচ্ছ ভাৰত মিছন]]ৰ বাবেও কাম কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://swachhalay.weebly.com/our-aims.html |title=Our aims - swachhalay |publisher=Swachhalay.weebly.com |access-date=2019-06-09}}&lt;/ref&gt;
====গ্ল'বেল চিটিজেন ফেষ্টিভেল ইণ্ডিয়া====
মহাজনে গ্ল’বেল চিটিজেন ফেষ্টিভেল ভাৰতলৈ অনাত মূল ভূমিকা পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/global-citizen-just-came-together-to-make-india-a/|title=Global Citizen Just Came Together to Make India a Better Place|website=Global Citizen|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt; এই অনুষ্ঠান তেওঁৰ সমষ্টিৰ এমএমআৰডিএ গ্ৰাউণ্ডছ, বিকেচিত অনুষ্ঠিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/coldplay-led-global-citizen-festival-kicks-off-in-mumbai-fans-unfazed-by-last-minute-drama-3114098.html|title=Coldplay-led Global Citizen Festival kicks off in Mumbai; fans unfazed by last-minute drama|date=19 November 2016|website=Firstpost|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt; 
৮০,০০০+ দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণেৰে ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/global-citizen-festival-live-with-coldplay-jay-z-set-to-perform-on-stage-prime-minister-narendra-modi-to-address-concert-via-video-conference/449928/|title=Global Citizen Festival: PM Narendra Modi addresses 80,000 young 'global citizens'|date=19 November 2016|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist}}
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>c9kq39wulp7onl4vqe20x9kfobcoizp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110494</id>
    <revision>
      <id>636030</id>
      <parentid>525793</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17385" sha1="1qvf3a6rkuh95s2kczxqpjbhv6f7df1" xml:space="preserve">
{{Infobox religious building
| building_name = ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী মন্দিৰ
| image = Tripura Sundari Temple, Udaipur.jpg
|Caption = ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী মন্দিৰ
| religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]]
| location = মাতাবাৰী, উদয়পুৰ
| deity = [[ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী]]
| festivals = মাঘ পূৰ্ণিমাত ললিতা জয়ন্তী, ললিতা পঞ্চমী, [[নৱৰাত্ৰি]] 
| architecture_style = বঙালী এক-ৰত্নশৈলী
| founded_by = মহাৰাজ ধ্যান মাণিক্য
| established = ১৫০১ খ্ৰীষ্টাব্দ
| native_name = ত্ৰিপুৰেশ্বৰী মন্দিৰ
| country = [[ভাৰত]]
| state = [[ত্ৰিপুৰা]]
| district = গোমতী
}}
'''ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী মন্দিৰ''' ({{lang-en|Tripura Sundari Temple}}) হৈছে ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী দেৱীৰ এটা [[হিন্দু]] [[মন্দিৰ]]। এই দেৱীক স্থানীয়ভাৱে দেৱী ত্ৰিপুৰেশ্বৰী বুলি জনা যায়। ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী পাৰ্বতীৰ তৃতীয় মহাবিদ্যা আৰু মুখ্য ৰূপ বুলি ধৰা হয়। মন্দিৰটো [[আগৰতলা]], [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত প্ৰাচীন [[উদয়পুৰ]] চহৰত অৱস্থিত আৰু আগৰতলাৰ পৰা ৰেল আৰু পথেৰে যাব পাৰি। এই মন্দিৰ দেশৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু অসমৰ [[কামাখ্যা মন্দিৰ]]ৰ পিছতেই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক দৰ্শনাৰ্থীৰ ভিৰ হয়। ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যৰ নাম এই মন্দিৰৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। মাতাবাৰী নামেৰেও এই দেৱী জনাজাত। মন্দিৰটো কাছৰ কুঁজৰ (কুৰ্ম) দৰে এটা সৰু পাহাৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। সেয়ে কুৰ্ম পীঠস্থান হিছাপেও জনাজাত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-sundari-temple-biplab-deb-5437046/|title=Tripura Sundari Temple gets a Deepavali makeover as govt slams Left front for neglecting shrines|website=[[The Indian Express]]|date=2018-11-07|access-date=13 November 2024|archive-date=25 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925042813/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-sundari-temple-biplab-deb-5437046/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; দেৱীক পৰম্পৰাগত ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতসকলে সেৱা আগবঢ়ায়। 

মন্দিৰটো ৫১টা শক্তি পীঠাৰ ভিতৰত এটা পীঠস্থান। জনশ্ৰুতি অনুসৰি সতীৰ সোঁ ভৰিৰ (দক্ষিণ চৰণ) এটা অংশ ইয়াত পৰিছিল। ইয়াত শক্তিক ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী হিচাপে পূজা কৰা হয় আৰু ইয়াৰ সৈতে থকা ভৈৰৱ হৈছে ত্ৰিপুৰেশ। ১৫০১ চনৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত ত্ৰিপুৰা ধন্যমাণিক্যৰ মহাৰাজৰ দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা ফিনিয়ালৰ সৈতে তিনি স্তৰৰ চালৰ সৈতে এটা ঘনীয় অট্টালিকা। মুখ্য মন্দিৰটো বঙালী এক-ৰত্ন শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। 

মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহত দেৱীৰ দুটা একে কিন্তু পৃথক আকাৰৰ ক'লা শিলৰ মূৰ্তি আছে। ৫ ফুট উচ্চতাৰ ডাঙৰ আৰু অধিক বিশিষ্ট মূৰ্তিটো হৈছে ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী দেৱীৰ আৰু সৰুমূৰ্তিটো যাক আক্ষৰিক ভাৱে ছোটো-মা বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক ভাৱে, সৰু মাতৃ)। সৰু মূৰ্তিটো ২ ফুট ওখ আৰু এইটো দেৱী চণ্ডীৰ মূৰ্তি। কোৱা হয় যে সৰু মূৰ্তিটো ত্ৰিপুৰাৰ ৰজাসকলে যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ কঢ়িয়াই নিয়াৰ লগতে চিকাৰ অভিযানলৈ লৈ গৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://frontline.thehindu.com/other/advertorial/article30188276.ece|title=Tourists paradise|website=Frontline, [[The Hindu]]|date=2009-09-11|access-date=13 November 2024|archive-date=22 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422223915/https://frontline.thehindu.com/other/advertorial/article30188276.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;প্ৰতি বছৰে দেৱালী উপলক্ষে মন্দিৰৰ ওচৰত এখন বিখ্যাত মেলা অনুষ্ঠিত হয় আৰু ০.২ নিযুতৰো অধিক তীৰ্থযাত্ৰীয়ে মন্দিৰ দৰ্শন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aninews.in/news/lifestyle/culture/tripura-lakhs-flock-to-matabari-temple-on-diwali201811080711040002/|title=Tripura: Lakhs flock to Matabari Temple on Diwali|website=[[Asian News International]]|date=2018-11-08|access-date=13 November 2024|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005163318/https://www.aninews.in/news/lifestyle/culture/tripura-lakhs-flock-to-matabari-temple-on-diwali201811080711040002/|url-status=live|archivedate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005163318/https://www.aninews.in/news/lifestyle/culture/tripura-lakhs-flock-to-matabari-temple-on-diwali201811080711040002/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

===ইতিহাস===
[[File:Tripura Sundari Temple in Udaipur, Tripura - statue 2018-03-25 -2.jpg|thumb|ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী দেৱী ]]
জনশ্ৰুতি অনুসৰি পঞ্চদশ শতিকাৰ অন্তিম বছৰবোৰত ত্ৰিপুৰাত শাসন কৰা ৰজা ধন্য মাণিক্য‌ই এদিনাখন ৰাতি সপোনত দেখা পাইছিল যে ত্ৰিপুৰ সুন্দৰীয়ে তেওঁক ৰাজ্যৰ সমসাময়িক ৰাজধানী উদয়পুৰ চহৰৰ ওচৰৰ পাহাৰত দেৱীক উপাসনা আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। ৰজাই গম পালে যে পাহাৰৰ ওপৰত এটা মন্দিৰ ইতিমধ্যে ভগৱান বিষ্ণুৰ নামত উৎসৰ্গিত কৰা হৈছে। বিষ্ণুক উৎসৰ্গিত মন্দিৰ এটাত কেনেকৈ শক্তিৰ মূৰ্তি থাকিব পাৰে সেয়া সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি তেওঁ দ্বিধাগ্ৰস্ত হৈছিল। 
পিছদিনা ৰাতি ঈশ্বৰৰ দৃষ্টিৰ পুনৰাবৃত্তি ঘটিল। ৰজাই বুজি পাইছিল যে বিষ্ণু আৰু শক্তি একেই সৰ্বোচ্চ দেৱতাৰ (ব্ৰহ্ম) বিভিন্ন ৰূপ। সেয়েহে ত্ৰিপুৰ সুন্দৰীৰ মন্দিৰটো প্ৰায় ১৫০১ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত অস্তিত্বলৈ আহিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-sundari-temple-biplab-deb-5437046/|title=Tripura Sundari Temple gets a Deepavali makeover as govt slams Left front for neglecting shrines|website=[[The Indian Express]]|date=2018-11-07|access-date=13 November 2024|archive-date=25 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925042813/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-sundari-temple-biplab-deb-5437046/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;এই শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মন্দিৰটোৱে ৫০০ বছৰ অতিক্ৰম কৰিছে। উল্লিখিত জনশ্ৰুতিটো হিন্দু ধৰ্মৰ দুটা উপ-গোট বৈষ্ণৱ আৰু শাক্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সংহতিৰ উদাহৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। 

===পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ===
উদয়পুৰত দেৱীক ত্ৰিপুৰ সুন্দৰী হিচাপে পূজা কৰা হয়। দেৱীৰ স্থানীয় নাম বিলাক হ'ল ত্ৰিপুশ্বেৰী বা সদাচী। মন্দিৰটো এটা সৰু ঘনক অট্টালিকা যাৰ আধাৰত ২৪ বৰ্গফুট জোখৰ আৰু উচ্চতা ৭৫ ফুট। মন্দিৰটো এটা সৰু পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত যিটো কাছৰ কুঁজৰ আকৃতিৰ সদৃশ। সেয়ে এই মন্দিৰক কুৰ্ম পীঠ নামেৰেও জনাজাত। অন্যান্য সাধাৰণ হিন্দু মন্দিৰৰ দৰে মন্দিৰলৈ যোৱা পথৰ দোকানবোৰত ফুল আৰু নৈবেদ্যৰ বিক্ৰী কৰা হয় আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলে ক্ৰয় কৰি দেৱীৰ আগত প্ৰসাদ হিচাপে আগবঢ়াব পাৰে। ইয়াত আগবঢ়োৱা সাধাৰণ প্ৰসাদ হৈছে পেডা।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/packed-in-handcrafted-bamboo-box-tripura-sundari-temples-peda-bhog-flies-to-singapore20211203040413/|title=Packed in handcrafted bamboo box, Tripura Sundari temple's Peda bhog flies to Singapore|website=[[Asian News International]]|date=2021-12-03}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ৰঙা জবা ফুল বা ৰক্তজবা দেৱীৰ আগত আগবঢ়োৱা হয়। 

===শক্তি পীঠস্থান হিচাপে===
[[File:Dakshayani.jpg|thumb|শিৱই সতী দেৱীৰ মৃতদেহ কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছে]]
দক্ষ যজ্ঞ আৰু সতীৰ আত্মহননৰ প্ৰকৃত ঘটনাই প্ৰাচীন সংস্কৃত সাহিত্যক গঢ় দিয়াত যথেষ্ট গুৰুত্ব দিছিল আৰু আনকি ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ ওপৰতো প্ৰভাৱ পেলাইছিল। ইয়াৰ ফলত শক্তি পীঠাসকলৰ ধাৰণাটো আৰু তাত শক্তিবাদক শক্তিশালী কৰি বিকাশ ঘটিছিল। পুৰাণৰ বিশাল পৌৰাণিক কাহিনীবোৰে দক্ষ যজ্ঞক ইয়াৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ হিচাপে লৈছিল। এইটো শৈৱধৰ্মৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যাৰ ফলত সতী দেৱীৰ ঠাইত শ্ৰী পাৰ্বতীৰ উদ্ভৱ হয় আৰু শিৱক এক গৃহস্থাশ্ৰমী (গৃহধাৰক) কৰি গণপতি আৰু সুব্ৰহ্মণ্যৰ উৎপত্তি হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kottiyoor Devaswam Temple Administration Portal|url=http://kottiyoordevaswom.com/|work=kottiyoordevaswom.com/|publisher=Kottiyoor Devaswam|accessdate=20 July 2013|archive-date=7 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607012239/http://kottiyoordevaswom.com/|url-status=live|archivedate=7 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607012239/http://kottiyoordevaswom.com/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
শক্তি পীঠ হৈছে মাতৃ দেৱীৰ মন্দিৰ বা ঐশ্বৰিক স্থান। এইবোৰ ঠাই যিবোৰত সতী দেৱীৰ মৃতদেহৰ শৰীৰৰ অংশবোৰ পৰি যোৱাৰ ফলত শক্তিৰ উপস্থিতিৰে সন্নিবিষ্ট কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। যেতিয়া ভগৱান শিৱই ইয়াক কঢ়িয়াই লৈ দুখত সমগ্ৰ আৰ্যৱৰ্তত ঘূৰি ফুৰিছিল। সংস্কৃতৰ ৫১টা বৰ্ণমালাৰ সৈতে ৫১টা শক্তি পীঠ সংযোগ আছে। প্ৰতিটো মন্দিৰত শক্তি আৰু কালভৈৰৱৰ বাবে মন্দিৰ আছে আৰু বেছিভাগ মন্দিৰে সেই মন্দিৰত শক্তি আৰু কালভৈৰৱৰ সৈতে বিভিন্ন নাম সংযুক্ত কৰে।

===পশু বলি===
মন্দিৰত পশু বলি এক জনপ্ৰিয় ৰীতি। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰত পশু বলি নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-10-07|title=After 500 years, animal sacrifice stops at Tripurasundari Temple in Tripura: What devotees, head priest feel|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/after-500-years-no-animal-sacrifice-at-tripurasundari-temple-in-tripura-what-devotees-head-priest-feel-6057560/|access-date=2020-11-26|website=The Indian Express|language=en|archive-date=2 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602065837/https://indianexpress.com/article/north-east-india/after-500-years-no-animal-sacrifice-at-tripurasundari-temple-in-tripura-what-devotees-head-priest-feel-6057560/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; কিন্তু ৫৭ দিনৰ নিষেধাজ্ঞাৰ পিছত ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-12-04|title=Tripura: Animal sacrifice in temples resumed with SC interim nod|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-animal-sacrifice-in-temples-resumed-with-sc-interim-nod-6135023/|access-date=2020-11-26|website=The Indian Express|language=en|archive-date=23 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023232659/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-animal-sacrifice-in-temples-resumed-with-sc-interim-nod-6135023/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===কল্যাণ সাগৰ===
[[File:Kalyan Sagar.JPG|thumb|কল্যাণ সাগৰ]]
কল্যাণ সাগৰ মন্দিৰৰ পূব ফালে অৱস্থিত। ৬.৪ একৰত বিয়পি থকা ২২৪ গজ দৈৰ্ঘ্য আৰু ১৬০ গজ প্ৰস্থৰ এই বৃহৎ কল্যাণ সাগৰে মন্দিৰৰ চৌহদত এক মনোৰম সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰিছে যাৰ পৃষ্ঠভূমিত পাহাৰবোৰেও মনোৰমভাৱে শোভা বঢ়াইছে। পুখুৰীত বনাঞ্চলত বিলুপ্ত বুলি গণ্য কৰা বিৰল বস্তামী কাছৰে ভৰি আছে। তাৰে কিছুমান যথেষ্ট ডাঙৰ। 

==তথ্যৰ উৎস== 
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী: ত্ৰিপুৰা]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>1qvf3a6rkuh95s2kczxqpjbhv6f7df1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111351</id>
    <revision>
      <id>636087</id>
      <parentid>629659</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25658" sha1="1y0l8ws6na97j2fy9d42y7uovtqcq8s" xml:space="preserve">{{সাময়িক সংশোধনৰ প্ৰয়োজন|date=2025-08-27|reason=জীৱিত ব্যক্তি}}
{{Infobox religious biography
| honorific prefix = 
| name = প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ
| image =
| caption = ২০২৩ চনত প্ৰেমানন্দ
| birthname = অনিৰুদ্ধ কুমাৰ পাণ্ডে
| religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]]
| birth_date = {{birth year and age|1969}}&lt;ref name=&quot;Desk 2024 b131&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BT&quot;/&gt;
| birth_place = সৰসৌল, কানপুৰ, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]]
| nationality = ভাৰতীয়
| sect = [[ৰাধা বল্লভ সম্প্ৰদায়]]
| order = 
| teacher = গৌৰাংগী শৰণ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Premanand Maharaj: जीवन में गुरु अत्यंत आवश्यक है: श्री हित प्रेमानंद गोविन्द शरण जी महाराज |url=https://www.republicbharat.com/india/mathura-vrindavan-premanand-maharaj-ji-ke-guru-kaun/ |website=Republic Bharat |date=2 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;patrika.com&quot;&gt;{{cite web |title=समस्त शास्त्रों में गुरु की उपयोगिता तथा महत्ता : प्रेमानंद गोविन्द शरण महाराज {{!}} mathura-vrindavan-premanand-maharaj-guru |url=https://www.patrika.com/bassi-news/mathura-vrindavan-premanand-maharaj-guru-8706239 |website=Patrika News |language=hi |date=2 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| literary_works = 
| present_post = 
| post = 
| website = [https://vrindavanrasmahima.com/about/about-shri-hit-premanand-govind-sharan-maharaj-ji/ স্বামী প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ জী মহাৰাজ]
| honorific suffix = মহাৰাজ
}}

'''প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ''' (জন্ম: '''অনিৰুদ্ধ কুমাৰ পাণ্ডে''', ১৯৬৯),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=प्रेमानंद महाराज के गुरु कौन हैं? जिन्होंने सिखाया प्रेम मार्ग पर चलना|url=https://www.aajtak.in/visualstories/religion/premanand-maharaj-guru-is-gaurangi-sharan-maharaj-bade-dada-guru-ji-know-about-his-journey-kashi-to-mathura-vrindavan-about-shri-hit-premanand-govind-sharan-maharaj-tvism-99666-06-02-2024|work=Aajtak.in|language=hi|date=6 February 2024}}&lt;/ref&gt; এগৰাকী ভাৰতীয় হিন্দু আধ্যাত্মিক গুৰু, সাধক আৰু দাৰ্শনিক। তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ মাজত তেওঁ '''প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ''' নামেৰে জনাজাত।&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2024-02-01|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/growing-inclination-towards-more-inclusive-and-personal-understanding-of-spirituality-shri-premanand-govind-sharan-ji-maharaj/articleshow/107178271.cms|dead-url=2024-04-20}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ৰাধাবল্লভ সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Wynk Music r267&quot;&gt;{{Cite web|title=Shri Hit Premanand Govind Sharan Ji Maharaj Songs|work=Wynk Music|url=https://wynk.in/music/artist/shri-hit-premanand-govind-sharan-ji-maharaj/wa_5zN6G4Tegg|accessdate=14 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Times of India 2023 d697&quot;&gt;{{Cite web|title=Growing inclination towards more inclusive and personal understanding of spirituality: Shri Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|work=The Times of India|date=11 January 2023|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/growing-inclination-towards-more-inclusive-and-personal-understanding-of-spirituality-shri-premanand-govind-sharan-ji-maharaj/articleshow/107178271.cms?from=mdr|accessdate=14 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.republicbharat.com/india/premanand-ji-maharaj-youtube-channel-bhajan-marg-episode-ekantik-vartalaap-completed-500-episodes|title=प्रेमानंद महाराज को सुनने वालों की तादात बढ़ी, यूट्यूब पर एकान्तिक वार्तालाप ने पूरे किए 500 एपिसोड|last=Digital Desk|first=Republic Bharat|date=2024-03-30|work=Republic Bharat|language=hi|publication-date=March 30, 2024|accessdate=2024-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-spiritual-subtleness-premanand-ji-maharaj-3083802|title=Spiritual Subtleness: Premanand ji Maharaj|last=Raj|first=Ritik|work=DNA India|language=en|publication-date=2024-04-02|accessdate=2024-04-08}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন ==
১৯৬৯ চনত [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ কানপুৰৰ সমীপৱৰ্তী সৰসৌল উন্নয়ন খণ্ডৰ অন্তৰ্গত আখৰী গাঁৱত প্ৰেমানন্দৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=प्रेमानंद जी महाराज का क्या है असली नाम, कैसे बनें संन्यासी, जानिए वृंदावन वाले प्रेमानंद महारा|url=https://www.abplive.com/lifestyle/religion/premanand-govind-sharan-ji-maharaj-vrindavan-wale-real-name-family-know-full-biography-in-hindi-2465087|accessdate=2024-04-20|work=ABP News|date=2 August 2023|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Desk 2024 b131&quot;&gt;{{Cite web|title=The Spiritual Journey Of Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|work=Free Press Journal|date=12 February 2024|url=https://www.freepressjournal.in/spirituality/the-spiritual-journey-of-premanand-govind-sharan-ji-maharaj|accessdate=14 February 2024}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পিতৃৰ নাম শম্ভু পাণ্ডে আৰু মাতৃৰ নাম ৰমা দেৱী। ১৩ বছৰ বয়সতেই তেওঁ নিজৰ পৈতৃক গৃহ এৰি সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lokmatnews.in/spirituality/pujya-shri-premanand-ji-maharaj-remains-guide-for-spiritual-seekers-sitting-in-vrindavan-dham-b507/|title=आध्यात्मिक साधकों के पथप्रदर्शक बने हुए हैं नैष्ठिक ब्रह्मचारी प्रेमानंद जी महाराज|work=www.lokmatnews.in|language=hi|publication-date=February 6, 2024|accessdate=2024-04-08}}&lt;/ref&gt;

== আধ্যাত্মিক শিক্ষা লাভ আৰু বৃন্দাবন গমন ==
তেওঁ ব্ৰহ্মচৰ্য জীৱনৰ দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি সন্ন্যাসৰ তপস্বী ব্ৰত গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত তেওঁক আনন্দস্বৰূপ ব্ৰহ্মচাৰী নাম দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে। মহাবাক্য গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে তেওঁৰ নাম সলনি কৰি স্বামী আনন্দশ্ৰম ৰখা হয়। জীৱনৰ আদিকালৰ বেছিভাগ সময় তেওঁ বাৰাণসীৰ [[গঙ্গা নদী|গংগাৰ]] পাৰত আধ্যাত্মিক সাধক হিচাপে কটায়। এদিন বৃন্দাবনত [[আঁহত|আঁহত গছৰ]] এজোপাৰ তলত ধ্যান কৰি থাকোঁতে এজন সাধুৱে তেওঁক পিছদিনা ৰাস লীলা চাবলৈ বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰিছিল, যিটো প্ৰেমানন্দ মহাৰাজে নিজৰ ইচ্ছা নথকা সত্ত্বেও ভগৱানৰ ইচ্ছা বুলি মানি লৈছিল।&lt;ref name=&quot;BT&quot;&gt;{{Cite web|title=Premanand Maharaj: A Spiritual Guide from Vrindavan|url=https://www.brutimes.com/news/spirituality/premanand-maharaj-a-spiritual-guide-from-vrindavan|work=Bru Times News|language=en|access-date=2025-01-21|archivedate=2025-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251213231422/https://www.brutimes.com/news/spirituality/premanand-maharaj-a-spiritual-guide-from-vrindavan|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Premanand Ji Maharaj's divine journey to Vrindavan|url=https://www.newsx.com/top-news/divine-calling-premanand-ji-maharajs-journey-from-varanasi-to-vrindavan/|work=Newsx|date=21 February 2024|language=en|access-date=21 January 2025|archivedate=15 April 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250415043700/https://www.newsx.com/top-news/divine-calling-premanand-ji-maharajs-journey-from-varanasi-to-vrindavan/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=प्रेमानंद महाराज के गुरु कौन हैं? जिन्होंने सिखाया प्रेम मार्ग पर चलना|url=https://www.aajtak.in/visualstories/religion/premanand-maharaj-guru-is-gaurangi-sharan-maharaj-bade-dada-guru-ji-know-about-his-journey-kashi-to-mathura-vrindavan-about-shri-hit-premanand-govind-sharan-maharaj-tvism-99666-06-02-2024|work=Aajtak|language=hi|date=6 February 2024}}&lt;/ref&gt; তেওঁ &quot;শৰণগতি মন্ত্ৰ&quot; লাভ কৰি ৰাধাবল্লভী সম্প্ৰদায়ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি তেওঁৰ বৰ্তমানৰ সদ্গুৰুদেৱ পূজ্য শ্ৰী হিত গৌৰাংগী শৰণজী মহাৰাজ বা বড়ে গুৰুজীক লগ পায়। বড়ে গুৰুজীয়ে তেওঁক &quot;নিজ মন্ত্ৰ&quot; দিছিল, যিটো &quot;সহচাৰী ভৱ&quot; আৰু &quot;নিত্য বিহাৰ ৰস&quot;ৰ দীক্ষা, যিয়ে তেওঁক ৰসিক সন্তসকলৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Spiritual Journey Of Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|url=https://www.freepressjournal.in/spirituality/the-spiritual-journey-of-premanand-govind-sharan-ji-maharaj|accessdate=2024-04-20|work=Free Press Journal|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Premanand Ji Maharaj: क्‍या है प्रेमानंदजी का असली नाम, किस क्‍लास तक की पढ़ाई, क्‍यों बने संन्‍यासी?|url=https://hindi.news18.com/news/career/story-of-premanand-ji-maharaj-education-qualification-life-journey-biography-of-sant-premanand-vrindavan-wale-ka-jiwan-prichay-8407698.html|work=News18|language=hi|date=13 June 2024}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== গুৰু ==
এজন ৰাধাবল্লভী গোস্বামী জীয়ে মহাৰাজক &quot;শৰণগতি মন্ত্ৰ&quot;ৰ জৰিয়তে ৰাধাবল্লভী সম্প্ৰদায়ত দীক্ষা দিছিল। কিছুদিন পিছত পূজ্য শ্ৰী গোস্বামী জীৰ অনুৰোধ মৰ্মে মহাৰাজ জীয়ে তেওঁৰ বৰ্তমানৰ সদ্গুৰুদেৱ পূজ্য শ্ৰী হিত গৌৰাংগী শৰণজী মহাৰাজক লগ পায়, যাক বড়ে গুৰুজী বুলিও কোৱা হয়। তেওঁ সহচাৰী ভৱৰ অন্যতম শ্ৰদ্ধাৰ আৰু সুপৰিচিত সন্ত। পূজ্য শ্ৰী হিত গৌৰাংগী শৰণজী মহাৰাজে তেওঁক &quot;নিজ মন্ত্ৰ&quot; প্ৰদান কৰিছিল, যিটো &quot;সহাচাৰী ভৱ&quot; আৰু &quot;নিত্য বিহাৰ ৰস&quot;ৰ দীক্ষা, অৰ্থাৎ এইদৰে পূজ্য মহাৰাজ জীয়ে ৰসিক সন্তসকলৰ মাজত প্ৰৱেশ লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Spiritual Journey Of Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|url=https://www.freepressjournal.in/spirituality/the-spiritual-journey-of-premanand-govind-sharan-ji-maharaj|work=Free Press Journal|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BT&quot;/&gt;

== ন্যাস ==
শ্ৰী হিত ৰাধা কেলি কুঞ্জ ন্যাস [[বৃন্দাবন]] হৈছে ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এক অলাভজনক সংস্থা।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K.H|first=Team|date=2024-07-29|title=श्री हित प्रेमानंद जी महाराज: जानिए उनकी आध्यात्मिक यात्रा और जीवन के बारे में|url=https://khabarhartaraf.in/spirituality/shri-hit-premanand-ji-maharaj-know-about-his-spiritual-journey-and-life/|accessdate=2024-09-03|language=en-US}}&lt;/ref&gt; এই ট্ৰাষ্টৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ আৰু জনসাধাৰণৰ উন্নতি তথা উত্থানৰ বাবে কাম কৰা। ই বৃন্দাবন ধামলৈ অহা তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে খৰি, খাদ্য, কাপোৰ, চিকিৎসা, আৰু অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীৰ যোগান ধৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Radha Keli Kunj Vrindavan: The foremost spiritual awakening organization|url=https://www.ibtimes.co.in/radha-keli-kunj-vrindavan-foremost-spiritual-awakening-organization-868263#google_vignette|work=Ibtimes|language=en|date=18 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=अंदर से ऐसा दिखता है प्रेमानंद महाराज का आश्रम 'राधा केली कुंज', देखें PHOTOS|url=https://www.aajtak.in/visualstories/religion/premanand-maharaj-of-vrindavan-ashram-shri-radha-keli-kunj-inside-photo-video-viral-on-social-media-tvism-105738-20-02-2024|work=Aajtak.in|language=hi|date=20 February 2024}}&lt;/ref&gt;

== আধ্যাত্মিক শিক্ষা আৰু দৰ্শন ==
আধ্যাত্মিক জীৱনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ পৰাই তেওঁ আশ্ৰমৰ শ্ৰেণীবদ্ধ বা পদানুক্ৰমিক জীৱনৰ বিৰোধিতা কৰি আহিছে। তেওঁ কয় যে আধ্যাত্মিকতাই হৈছে জীৱন, অস্তিত্ব আৰু সত্যৰ সাৰমৰ্ম।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Spiritual Subtleness: Premanand ji Maharaj|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-spiritual-subtleness-premanand-ji-maharaj-3083802|work=DNA India|language=en}}&lt;/ref&gt; আৰু সকলোৰে জীৱনত গুৰুৰ গুৰুত্ব সৰ্বাধিক বুলি তেওঁ জোৰ দিয়ে।&lt;ref name=&quot;patrika.com&quot;/&gt; আধ্যাত্মিক শক্তিয়ে ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক সম্পৰ্কত সমন্বয় বজাই ৰাখে। এটা নেতিবাচক চৰিত্ৰ অতি বিপদজনক হ’ব পাৰে; সেয়ে আপোনাৰ চৰিত্ৰ নষ্ট নকৰিব।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आपसी रिश्तों में क्यों आ रही दरार? प्रेमानंद महाराज ने युवाओं को दी खास सलाह|url=https://zeenews.india.com/hindi/zee-hindustan/astrology/premanand-ji-maharaj-advice-to-the-youth-reason-why-rift-in-relationships/2202913|work=Zee News Hindi|language=hi|date=13 April 2024}}&lt;/ref&gt; ব্ৰহ্মচৰ্যৰ অমূল্য সম্পদৰ সংৰক্ষণ কৰক, যিয়ে সুস্থ, সুষম আৰু আধ্যাত্মিক জীৱন যাপন কৰাত বহুখিনি সহায় কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Reviving the Tradition of Brahmacharya: A Call for Modern Youth {{!}} Importance of Celibacy in Today's Society|url=https://www.outlookindia.com/hub4business/reviving-the-tradition-of-brahmacharya-a-call-for-modern-youth|work=Outlook India|language=en|date=23 March 2024}}&lt;/ref&gt;

== বিতৰ্ক ==
২০২৪ চনৰ জুন মাহত, প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ মহাৰাজৰ এটা ভিডিঅ’ ছ’চিয়েল মিডিয়াত ভাইৰেল হৈছিল। [[মধ্য প্ৰদেশ|মধ্যপ্ৰদেশৰ]] সীহোৰ জিলাৰ কথাবাচক প্ৰদীপ মিশ্ৰই তেওঁৰ প্ৰবচনত [[ৰাধা|ৰাধা ৰাণী]]ৰ জন্মস্থান বৰছানা নহয় বুলি কৈছিল। ৰাধা ৰাণীৰ ঘৰ ৰাৱল গাঁৱত আছিল আৰু ছাতাত তেওঁৰ বিবাহ হৈছিল। ৰাধা জীৰ দেউতাকে বৰছানাত দৰবাৰ কৰিছিল আৰু তেওঁ বছৰত এবাৰহে তালৈ গৈছিল। প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজে প্ৰদীপ মিশ্ৰক এই অপ্ৰাসংগিক মন্তব্যসমূহ দিয়াৰ বাবে প্ৰশ্ন কৰে। তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে প্ৰদীপ মিশ্ৰৰ ‘ব্ৰজ উপাসনা’ৰ জ্ঞানৰ অভাৱ আৰু তেওঁ ‘ৰাধা তত্ত্ব’ৰ সাৰমৰ্ম স্পষ্টভাৱে হেৰুৱাইছে। তেওঁ প্ৰদীপ মিশ্ৰই ৰসিক সন্তৰ সংগ বিচাৰিব লাগে আৰু [[শ্ৰীমদ্ভগৱতগীতা|শ্ৰীমদ্ভাগৱত]] আৰু অন্যান্য শাস্ত্ৰ, পুৰাণসমূহ সঠিকভাৱে অধ্যয়ন কৰিব লাগে বুলি পৰামৰ্শ দিছিল; তেতিয়াহে তেওঁ ‘ৰাধা তত্ত্ব’ বুজিব পাৰিব। ব্ৰজবাসীয়ে প্ৰদীপ মিশ্ৰৰ প্ৰতিও ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰি সাত দিনৰ ভিতৰত বৰছানালৈ আহি কিশোৰী জীৰ মন্দিৰত ক্ষমা খুজিবলৈ কয়। তেওঁলোকে স্থানীয় ভাষাত ঘোষণা কৰিছিল যে লাদলী জী আমাৰ সন্মান, গৌৰৱ আৰু সৰ্বস্ব। আমি তেওঁৰ লগত থাকো আৰু তেওঁৰ (শ্ৰীজী)ৰ বিষয়ে কোনো লোকে বেয়াকৈ কোৱাটো সহ্য নকৰো। প্ৰদীপ মিশ্ৰই তেওঁৰ মন্তব্যৰ বাবে ৰাজহুৱাভাৱে ক্ষমাপ্ৰাৰ্থনা কৰি প্ৰেমানন্দ মহাৰাজৰ প্ৰতি অতিশয় শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে তেওঁৰ কথা-প্ৰবচনৰ সময় হʼলেই, তেওঁ ৰাধা ৰাণী আৰু ব্ৰজৰ লোকসকলৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰি বৰছানালৈ আহিব।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=प्रेमानंदजी क्यों कथावचक प्रदीप मिश्रा पर भड़के,कहां- राधा रानी कहीं का नहीं छोड़ेंगी|url=https://www.dnaindia.com/hindi/web-stories/spiritual/why-premanand-maharaj-angry-with-pandit-pradeep-mishra-due-to-radha-rani-comment-saint-premanand-curse-narrator-pradeep-premanandji-ne-pandit-pradeep-mishra-ko-kyon-shraap-diya--1718156189398|work=DNA India|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Viral Video: 'राधा की जन्म स्थली बरसाना नहीं', इस बात पर भिड़े प्रदीप मिश्रा और प्रेमानंद, तू-तड़ाक पर उतर आए|url=https://www.amarujala.com/madhya-pradesh/sehore/pandit-pradeep-mishra-vrindavan-premanand-maharaj-arguments-on-radha-rani-birth-place-barsana-video-2024-06-11|work=Amar Ujala|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=तुम नहीं बच पाओगे... पंडित प्रदीप मिश्रा पर तमतमा क्यों गए हैं प्रेमानंद महाराज जी?|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/madhya-pradesh/bhopal/premanand-maharaj-ji-got-angry-on-pandit-pradeep-mishra-over-controversial-comment-on-radharani/articleshow/110907872.cms|work=Navbharat Times|language=hi}}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনৰ ২৯ জুন তাৰিখে, প্ৰদীপ মিশ্ৰই বৰছানাৰ শ্ৰী ৰাধা ৰাণী মন্দিৰ পৰিদৰ্শন কৰে আৰু ক্ষমাও খোজে। &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-29|title=Pandit Pradeep Mishra Tenders Apology At Radha Rani Temple In UP's Barsana After Backlash Over|url=https://news.abplive.com/states/up-uk/pandit-pradeep-mishra-tenders-apology-at-radha-rani-temple-in-up-barsana-radha-krishna-controversy-1699089|accessdate=2024-07-24|work=news.abplive.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Yadav|first=Nita|date=2024-06-29|title=Bad Words On Radharani, Premananda Maharaj's Anger And Saints' Mahapanchayat...the Story Of Pradeep Mishra's Apology In Barsana. - Gondwana University|url=https://gondwanauniversity.org/bad-words-on-radharani-premananda-maharajs-anger-and-saints-mahapanchayat-the-story-of-pradeep-mishras-apology-in-barsana/|accessdate=2024-07-24|work=Gondwana University|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=भदौरिया|first=आलोक|date=2024-07-01|title=प्रदीप मिश्रा ने मांगी माफी, ब्रजवासी बोले- विवाद खत्‍म, 7 दिनों का दिया था अल्‍टीमेटम|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttar-pradesh/mathura/pradeep-mishra-came-mathura-barsana-ought-forgiveness-for-his-remarks-latest-news-update/articleshow/111390866.cms|accessdate=2024-07-24|work=Navbharat Times|language=hi}}&lt;/ref&gt;

== গ্ৰন্থপঞ্জী ==

* ''Brahmcharya'', 2019, Publisher: Generic, Language: Hindi,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Brahmcharya|url=https://vrindavanrasmahima.com/published-vaani/brahmacharya/|work=Vrindavan Ras Mahima}}&lt;/ref&gt; {{ISBN|978-81-971056-2-3}}
* ''Ekantik Vartalap'', 2019, Publisher: Generic, Language: Hindi, ASIN: B083BF71PW&lt;ref&gt;{{Cite web|date=|title=Ekantik Vartalaap ( Important Q&amp;A )|url=https://vrindavanrasmahima.com/published-vaani/ekantik-vartalaap/|accessdate=4 October 2024|work=VrindavanRasMahima.com}}&lt;/ref&gt;
* ''Hit Sadguru Dev Ke Vachnamirt'', 2020, Publisher: Shri Hit Radha Keli Kunj Trust Vrindavan, Pages:54, Language: Hindi, {{ISBN|978-81-971056-0-9}}
* ''Ashtayam Seva Paddhati'', 2020, Pages: 68, Publisher: Shri Hit Radha Keli Kunj Trust Vrindavan, Language: Hindi, {{ISBN|978-81-971056-8-5}}
* ''SPIRITUAL AWAKENING (VOL 1)'', 2024, Pages: 162, Publisher: Shri Hit Radha Keli Kunj Trust, Language: English, {{ISBN|978-81-971056-5-4}}

== লগতে চাওক ==
* [[ৰাধা বল্লভ সম্প্ৰদায়]]
* [[ধীৰেন্দ্ৰ কৃষ্ণ শাস্ত্ৰী]]

== তথ্য উৎস ==
{{ৰেফলিষ্ট}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [https://www.instagram.com/bhajanmarg_official/ ইনষ্টাগ্ৰামত প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ]
* [https://www.youtube.com/@BhajanMarg/videos ইউটিউবত প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ ভজন মাৰ্গ]
* [https://www.youtube.com/@ShriHitRadhaKripa/videos ইউটিউবত প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ শ্ৰী হিত ৰাধা কৃপা]
* [https://bhajanmarg.com প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ ব্লগ]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:উত্তৰ প্ৰদেশৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মগুৰু]]</text>
      <sha1>1y0l8ws6na97j2fy9d42y7uovtqcq8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বিনীতা সিং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112350</id>
    <revision>
      <id>636103</id>
      <parentid>595923</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35349" sha1="oa706kxjov1zyjewhh63tuhfi6jej1o" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = বিনীতা সিং
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth-date and age|1983}}
| birth_place        = [[আনন্দ,গুজৰাট]],ভাৰত 
| education          = [[দিল্লী পাব্লিক স্কুল, আৰ কে পুৰম]]
| alma_mater         = {{Plainlist|
* [[IIT Madras]]
* [[Indian Institute of Management Ahmedabad|IIM Ahmedabad]]}}
| occupation         = Entrepreneur
| years_active       = 2007–present
| organization       = Sugar Cosmetics
| television         = ''[[Shark Tank India]]'' (2021–present)
| spouse             = {{marriage|Kaushik Mukherjee|2011}}
| children           = 2
| father             = [[Tej P. Singh]]
| awards             = 
| signature          = 
}}
'''বিনীতা সিং'''({{lang-en|:Vineeta Singh}}, জন্ম ১৯৮৩) এগৰাকী ভাৰতীয় উদ্যোগী আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া, চুগাৰ কচমেটিকছৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক। ২০২১ চনত শ্বাৰ্ক টেংক ইণ্ডিয়া ব্যৱসায়িক [[ৰিয়েলিটি টিভি শ্ব' শ্বাৰ্ক টেংক ইণ্ডিয়া]]ৰ শ্বাৰ্ক (অৰ্থাৎ বিচাৰক/বিনিয়োগকাৰী) হিচাপে কাম কৰি আহিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Hardest Part Is...&quot; Shark Tank India's Vineeta Singh On Death Reports |url=https://www.ndtv.com/india-news/shark-tank-india-vineeta-singh-dismisses-fake-reports-and-rumours-of-her-death-arrest-5484186 |access-date=2024-10-06 |website=NDTV.com |language=en}}&lt;/ref&gt;


==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
সিঙৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনত গুজৰাটৰ আনন্দত।&lt;ref name=&quot;BI1&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Eetika |date=25 January 2023 |title=Early Life |url=https://www.businessinsider.in/thelife/news/rejecting-a-1-crore-job-offer-to-founding-sugar-cosmetics-journey-of-shark-vineeta-singh/slidelist/97303364.cms |access-date=1 February 2023 |website=[[Business Insider]] |language=en |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701051554/https://www.businessinsider.in/thelife/news/rejecting-a-1-crore-job-offer-to-founding-sugar-cosmetics-journey-of-shark-vineeta-singh/slidelist/97303364.cms |url-status=live |archivedate=1 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240701051554/https://www.businessinsider.in/thelife/news/rejecting-a-1-crore-job-offer-to-founding-sugar-cosmetics-journey-of-shark-vineeta-singh/slidelist/97303364.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মাক পি এইচ ডি আৰু পিতৃ তেজ পি সিং [[অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্স]]ৰ জৈৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী।[3]&lt;ref name=&quot;forbes1&quot;&gt;{{Cite web |last=Meghani |first=Varsha |date=23 November 2021 |title=Vineeta Singh: Sugar Cosmetics, and the passion for the impossible |url=https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |access-date=1 February 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130181823/https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

সিঙে ২০০১ চনত [[দিল্লী পাব্লিক স্কুল, আৰ কে পুৰম]]ত শিক্ষা সমাপ্ত কৰে।&lt;ref name=&quot;sharktank&quot;&gt;{{Cite web |date=19 December 2021 |title=Vineeta Singh Sugar Cosmetics CEO The Next Judge of Shark Tank India |url=https://sharktank.co.in/blog-post/vineeta-singh-shark-tank-india/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205164619/https://sharktank.co.in/blog-post/vineeta-singh-shark-tank-india/ |archive-date=5 February 2023 |access-date=5 February 2023 |website=SharkTank.co.in |language=en |archivedate=5 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230205164619/https://sharktank.co.in/blog-post/vineeta-singh-shark-tank-india/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত সেই বছৰতে আই আই টি মাদ্ৰাজত নামভৰ্তি কৰে।&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Pandey |first1=Shree |title=The IITM Nexus |year=2022 |edition=1st |place=Chennai, India |publisher=[[Notion Press]] |isbn=978-1-68563-906-8 |name-list-style=amp |last2=Sundararajan |first2=Shrikant |last3=Shashin |first3=Shibani}}&lt;/ref&gt; সিঙে আই আই টি-এমত ইলেক্ট্ৰিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিঙৰ অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ২০০৫ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Oberoi |first=Pragatti |date=18 August 2022 |title=How to become a CEO? Vineeta Singh guides on the role of mathematics, IITs, IIMs and the skills needed |url=https://www.timesnownews.com/jobs/how-to-become-a-ceo-vineeta-singh-guides-on-the-role-of-mathematics-iits-iims-and-the-skills-needed-excl--article-93616804 |access-date=14 February 2023 |website=TimesNow |archive-date=7 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207105433/https://www.timesnownews.com/jobs/how-to-become-a-ceo-vineeta-singh-guides-on-the-role-of-mathematics-iits-iims-and-the-skills-needed-excl--article-93616804 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত ২০০৭ চনত [[ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট আহমেদাবাদ]]ৰ পৰা এম বি এ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;mint&quot;&gt;{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=21 May 2021 |title=Vineeta Singh: On a SUGAR high |url=https://lifestyle.livemint.com/news/big-story/vineeta-singh-on-a-sugar-high-111621425962738.html |access-date=31 January 2023 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |language=en |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131230155/https://lifestyle.livemint.com/news/big-story/vineeta-singh-on-a-sugar-high-111621425962738.html |url-status=live |archivedate=31 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230131230155/https://lifestyle.livemint.com/news/big-story/vineeta-singh-on-a-sugar-high-111621425962738.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

এম বি এ পঢ়াৰ সময়ত ২০০৬ চনত [[ডয়চে বেংক]]ত গ্ৰীষ্মকালীন ইন্টাৰ্ণ হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু বাৰ্ষিক ১ কোটি ₹ দৰমহা পোৱাৰ পিছতো চাকৰি নাকচ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ghosh |first=Sutrishna |date=22 April 2020 |title=The IIM Alumnus Who Turned Down a Rs 1 Cr Job to Launch a Rs.100 Cr Cosmetics Empire. |url=https://www.yahoo.com/news/iim-alumnus-turned-down-1-cr-job-launch-billion-dollar-cosmetics-empire-030026510.html |access-date=14 February 2023 |website=Yahoo |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217071202/https://www.yahoo.com/news/iim-alumnus-turned-down-1-cr-job-launch-billion-dollar-cosmetics-empire-030026510.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 December 2006 |title=Two IIM-A grads shun Rs 1-cr offer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-iim-a-grads-shun-rs-1-cr-offer/articleshow/968988.cms |access-date=13 January 2023 |work=[[The Times of India]] |language=en |publication-date=29 December 2006 |archive-date=14 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114154304/https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-iim-a-grads-shun-rs-1-cr-offer/articleshow/968988.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; সিংৰ লগতে একেটা প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰা আনজন স্নাতকে নিজাকৈ লিংগৰী ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিব বিচাৰিছিল,&lt;ref name=&quot;Telegraph 2006&quot;&gt;{{Cite web |title=No to crore-a-year to make lingerie |url=https://www.telegraphindia.com/india/no-to-crore-a-year-to-make-lingerie/cid/746845 |access-date=24 January 2023 |website=[[The Telegraph (India)]] |language=en |publication-date=28 December 2006 |archive-date=24 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124200940/https://www.telegraphindia.com/india/no-to-crore-a-year-to-make-lingerie/cid/746845 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; কিন্তু তেওঁলোকে প্ৰয়োজনীয় ধন সংগ্ৰহ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে এই ধাৰণাটোৱে আগ বাঢ়িব নোৱাৰিলে।&lt;ref name=&quot;mint&quot; /&gt;


==কৰ্ম জীৱন==
২০০৭ চনত সিঙে তেওঁৰ প্ৰথম ষ্টাৰ্টআপ কুৱেটজাল প্ৰতিষ্ঠা কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Angels dare to fly: Indian women are getting into entrepreneurial roles |url=https://economictimes.indiatimes.com/biz-entrepreneurship/angels-dare-to-fly-indian-women-are-getting-into-entrepreneurial-roles/vineeta-singh-founder-of-quetzal/slideshow/5657930.cms |access-date=14 February 2023 |website=The Economic Times |archive-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214104428/https://economictimes.indiatimes.com/biz-entrepreneurship/angels-dare-to-fly-indian-women-are-getting-into-entrepreneurial-roles/vineeta-singh-founder-of-quetzal/slideshow/5657930.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; কিন্তু নিযুক্তি প্ৰদানকাৰীসকলক পটভূমি পৰীক্ষণ পৰীক্ষা প্ৰদান কৰাট সফল হ’ব নোৱাৰিলে। ২০১২ চনত তেওঁ দ্বিতীয়টো ষ্টাৰ্টআপ ফেব-বেগ আৰম্ভ কৰে, এইটো এটা চাবস্ক্ৰিপচন প্লেটফৰ্ম যিয়ে মাহেকীয়া সৌন্দৰ্য্য সামগ্ৰীৰ ডেলিভাৰী প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 April 2022 |title=The Sweet and Bitter Story of Sugar Cosmetic Founder: Vineeta Singh |url=https://www.startupinsider.in/the-sweet-and-bitter-story-of-sugar-cosmetic-founder-vineeta-singh/ |access-date=14 February 2023 |website=startup insider |archive-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214104432/https://www.startupinsider.in/the-sweet-and-bitter-story-of-sugar-cosmetic-founder-vineeta-singh/ |url-status=live |archivedate=14 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214104432/https://www.startupinsider.in/the-sweet-and-bitter-story-of-sugar-cosmetic-founder-vineeta-singh/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ তৃতীয়টো ষ্টাৰ্টআপ চুগাৰ কচমেটিকছ, সিঙে ২০১৫ চনত স্বামীৰ সৈতে একেলগে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vineeta Singh: Sugar Cosmetics, And The Passion For The Impossible |url=https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |access-date=14 February 2023 |website=Forbes India |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130181823/https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; কোম্পানীটোৱে ভাৰতীয় বজাৰৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি প্ৰসাধন সামগ্ৰী আৰু ব্যক্তিগত যত্নৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Punj |first=Shwweta |title=Vineeta Singh: Sweet success. |url=https://www.indiatoday.in/magazine/entrepreneurs/story/20220103-vineeta-singh-sweet-success-1892493-2021-12-26 |access-date=14 February 2023 |website=India Today |date=26 December 2021 |archive-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214104428/https://www.indiatoday.in/magazine/entrepreneurs/story/20220103-vineeta-singh-sweet-success-1892493-2021-12-26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=As CEO, my job is to get out of their way |url=https://www.bbc.com/news/av/business-62310082 |access-date=14 January 2023 |work=BBC News |language=en |archive-date=14 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114142708/https://www.bbc.com/news/av/business-62310082 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ব্যক্তিগত ইকুইটি প্ৰতিষ্ঠান এল কেটাৰটনৰ সৈতে ৫ কোটি ডলাৰৰ চুক্তি বন্ধ কৰাৰ পিছত সিঙে কোম্পানীটোৰ সামগ্ৰীসমূহক বিভিন্ন ৰঙৰ ছালৰ মহিলাসকলৰ পছন্দ অনুসৰি বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kandavel |first=Sangeetha |date=31 May 2022 |title=SUGAR Cosmetics closes $50 million in series D fundraise |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sugar-cosmetics-closes-50-million-in-series-d-fundraise/article65479609.ece |access-date=24 January 2023 |website=[[The Hindu]] |language=en |archive-date=24 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124194832/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sugar-cosmetics-closes-50-million-in-series-d-fundraise/article65479609.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত অভিনেতা [[ৰণবীৰ সিঙে]] যথেষ্ট পৰিমাণৰ ধন বিনিয়োগ কৰে আৰু চুগাৰ কচমেটিকছৰ &quot;ব্ৰেণ্ড ইভানজেলিষ্ট&quot; হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhushan |first=Ratna |date=3 September 2022 |title=Actor Ranveer Singh invests in Sugar Cosmetics |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/actor-ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/articleshow/93964248.cms?from=mdr |access-date=27 January 2023 |website=[[The Economic Times]] |language=en |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127211739/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/actor-ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/articleshow/93964248.cms?from=mdr |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma Ambwani |first=Meenakshi |date=3 September 2022 |title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece |access-date=27 January 2023 |website=[[Business Line]] |language=en |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

সিং ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া, বিজনেছ টুডে আৰু বিজনেছৱৰ্ল্ড আদি ব্যৱসায়িক আলোচনীৰ হাৰ্ড কপি কভাৰ পৃষ্ঠাত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carvalho |first=Brian |date=22 November 2021 |title=Forbes India W-Power 2021: Role models who will inspire a generation |url=https://www.forbesindia.com/article/column/forbes-india-wpower-2021-role-models-who-will-inspire-a-generation/71681/1 |access-date=14 January 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en |archive-date=14 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114171240/https://www.forbesindia.com/article/column/forbes-india-wpower-2021-role-models-who-will-inspire-a-generation/71681/1 |url-status=live }} ''(&quot;Editor's Note&quot; including image of cover showing Singh)''&lt;/ref&gt; বিজনেছ টুডেক তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে এসময়ত তেওঁৰ স্বামীয়ে কোম্পানীটোত পূৰ্ণকালীনভাৱে যোগদান কৰাৰ চৰ্ততহে ধন প্ৰদান কৰা হৈছিল, যিটো তেওঁ লিংগ বৈষম্য বুলি গণ্য কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 November 2022 |title=Issue for 13 November 2022 |url=https://www.businesstoday.in/magazine/issue/2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115222146/https://www.businesstoday.in/magazine/issue/2022-11-13 |archive-date=15 January 2023 |access-date=15 January 2023 |website=[[Business Today (India)|Business Today]] |language=en}} ''(Shows cover of 13 November 2022 print issue which features and names Singh)''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 December 2022 |title=Sugar Rush |url=https://twitter.com/vineetasng/status/1608765061014880256/photo/1 |access-date=15 January 2023 |language=en |via=[[Twitter]] |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701051557/https://twitter.com/vineetasng/status/1608765061014880256/photo/1 |url-status=live }} ''(&quot;Image of cover showing Singh and teaser to the corrosponding cover story)''&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত ফৰ্বছ ইণ্ডিয়াই সিঙক ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া ডব্লিউ-পাৱাৰৰ মহিলা সাফল্যৰ তালিকাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rajiv |date=9 September 2021 |title=Sugar cosmetics: Lips don't lie |url=https://www.forbesindia.com/article/onlinefirst-brands/sugar-cosmetics-lips-dont-lie/61463/1 |access-date=14 January 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en |archive-date=30 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130080154/https://www.forbesindia.com/article/onlinefirst-brands/sugar-cosmetics-lips-dont-lie/61463/1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forbes1&quot; /&gt; ২০২৩ চনত বলীউডৰ অভিনেত্ৰী [[কৰীনা কাপুৰ খানে সিং]] আৰু তেওঁৰ স্বামীৰ সৈতে যৌথ উদ্যোগ গঠন কৰি ভাৰতত কোৰিয়ান স্কিমকেয়াৰ ব্ৰেণ্ড কুৱেঞ্চ বটানিক্স আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;KKKJV&quot;&gt;{{Cite web |last=Verma Ambwani |first=Meenakshi |date=13 October 2023 |title=Kareena Kapoor Khan becomes co-owner of Vineeta Singh's Quench Botanics |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/kareena-kapoor-khan-becomes-co-owner-of-vineeta-singhs-quench-botanics/article67413049.ece |access-date=22 October 2023 |website=Business Line |language=en |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019095739/https://www.thehindubusinessline.com/companies/kareena-kapoor-khan-becomes-co-owner-of-vineeta-singhs-quench-botanics/article67413049.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==বঁটা আৰু স্বীকৃতি==
ব্যক্তিগতভাৱে বা চুগাৰ কচমেটিকছৰ উদ্যোগীকৰণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সিঙে তলত দিয়া বঁটা আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে:

*২০০১–০৫ চনলৈকে অংশগ্ৰহণ কৰা ৪খন আন্তঃ আই আই টি ক্ৰীড়া মিটত আই আই টি মাদ্ৰাজৰ বাবে ২টা সোণ আৰু ২টা ৰূপৰ পদক&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhandari |first=Kabir Singh |date=14 June 2022 |title=Shark Tank India's Vineeta Singh Has Amazing Stamina And Fitness. This Is Her Secret |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/lifestyle/shark-tank-indias-vineeta-singh-has-amazing-stamina-and/429442 |access-date=1 July 2024 |website=Entrepreneur |archive-date=25 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225132501/https://www.entrepreneur.com/en-in/lifestyle/shark-tank-indias-vineeta-singh-has-amazing-stamina-and/429442 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*উদ্যোগীৰ দ্বাৰা ২০১৯ চনৰ খুচুৰা ষ্টাৰ্ট-আপ&lt;ref name=&quot;wa&quot; /&gt;
*
*ইকনমিক টাইমছৰ দ্বাৰা ২০১৯ চনৰ সৰ্বাধিক আশাব্যঞ্জক ব্ৰেণ্ড&lt;ref name=&quot;wa&quot; /&gt;
*
*৪০ আণ্ডাৰ ফৰ্টি ২০২০ by The Economic Times&lt;ref name=&quot;wa&quot; /&gt;
*
*৪০ বছৰৰ তলৰ ৪০ ২০২১ ফৰ্চুন ইণ্ডিয়াৰ দ্বাৰা&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;{{Cite web |last1=Joshi |first1=Chaitrali |last2=Ramani |first2=Vyom |date=4 May 2023 |title=How Vineeta Singh's cosmetics startup is revolutionising the beauty industry |url=https://etedge-insights.com/how-vineeta-singhs-cosmetics-startup-is-revolutionising-the-beauty-industry/ |access-date=1 July 2024 |website=ET Edge Insights |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701051559/https://etedge-insights.com/how-vineeta-singhs-cosmetics-startup-is-revolutionising-the-beauty-industry/ |url-status=live |archivedate=1 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240701051559/https://etedge-insights.com/how-vineeta-singhs-cosmetics-startup-is-revolutionising-the-beauty-industry/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

*ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিশ্বাসযোগ্য ব্ৰেণ্ড ২০২১ by CNBC TV18&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 November 2021 |title=17th IMAGES Retail Awards honours excellence in the business of retail |url=https://www.indiaretailing.com/2021/11/12/17th-images-retail-awards-honours-excellence-in-the-business-of-retail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240630164143/https://www.indiaretailing.com/2021/11/12/17th-images-retail-awards-honours-excellence-in-the-business-of-retail/ |archive-date=30 June 2024 |access-date=30 June 2024 |website=India Retailing}}&lt;/ref&gt;
*সৰ্বাধিক প্ৰশংসিত খুচুৰা বিক্ৰেতা বঁটা ২০২১ by IMAGES&lt;ref name=&quot;wa&quot; /&gt;
*
*ফৰ্বছ ইণ্ডিয়াৰ দ্বাৰা ডব্লিউ-পাৱাৰ ২০২১&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anis |first=Fakeha |date=24 June 2024 |title=Shark Tank India's Vineeta Singh reveals TWO major tips to deal with entrepreneurship stress; know HERE |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/shark-tank-indias-vineeta-singh-reveals-two-major-tips-to-deal-with-entrepreneurship-stress-know-here-1320227 |access-date=1 July 2024 |website=PINKVILLA |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701051556/https://www.pinkvilla.com/tv/news/shark-tank-indias-vineeta-singh-reveals-two-major-tips-to-deal-with-entrepreneurship-stress-know-here-1320227 |url-status=live |archivedate=1 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240701051556/https://www.pinkvilla.com/tv/news/shark-tank-indias-vineeta-singh-reveals-two-major-tips-to-deal-with-entrepreneurship-stress-know-here-1320227 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
*40 under 40 2021 দ্বাৰা BW Disrupt&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;
*বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চৰ দ্বাৰা যুৱ গ্ল'বেল লিডাৰ ২০২২&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;
*MPW 2022 by বিজনেছ টুডে&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2023 |title=MPW 2022 honours Ghazal Alagh, Roshni Nadar, Vineeta Singh and other star performers in business |url=https://www.businesstoday.in/mpw/story/mpw-2022-honours-ghazal-alagh-roshni-nadar-vineeta-singh-and-other-star-performers-in-business-375375-2023-03-29 |access-date=1 July 2024 |website=Business Today |archive-date=29 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529174539/https://www.businesstoday.in/mpw/story/mpw-2022-honours-ghazal-alagh-roshni-nadar-vineeta-singh-and-other-star-performers-in-business-375375-2023-03-29 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*ডি এন এ ইণ্ডিয়াৰ দ্বাৰা মহিলা কৃতিত্ব দিৱসৰ বঁটা ২০২৩&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2023 |title=DNA Women Achievers Awards 2023: Vineeta Singh wins in Startup category |url=https://www.dnaindia.com/business/report-dna-women-achievers-awards-2023-vineeta-singh-wins-in-startup-category-3027495 |access-date=1 July 2024 |website=DNA India |archive-date=1 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230901122133/https://www.dnaindia.com/business/report-dna-women-achievers-awards-2023-vineeta-singh-wins-in-startup-category-3027495 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* MPW 2023 by ''Business Today''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 April 2023 |title=BT's Most Powerful Women in Business awards: Celebrating success |url=https://www.businesstoday.in/magazine/event/story/bts-most-powerful-women-in-business-awards-celebrating-success-377676-2023-04-17 |access-date=1 July 2024 |website=Business Today |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120052019/https://www.businesstoday.in/magazine/event/story/bts-most-powerful-women-in-business-awards-celebrating-success-377676-2023-04-17 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

*MPW 2023 by বিজনেছ টুডে&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 April 2023 |title=BT's Most Powerful Women in Business awards: Celebrating success |url=https://www.businesstoday.in/magazine/event/story/bts-most-powerful-women-in-business-awards-celebrating-success-377676-2023-04-17 |access-date=1 July 2024 |website=Business Today |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120052019/https://www.businesstoday.in/magazine/event/story/bts-most-powerful-women-in-business-awards-celebrating-success-377676-2023-04-17 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==বিনোদন==
সিং ব্যৱসায়িক ৰিয়েলিটি [[শ্ব' শ্বাৰ্ক টেংক ইণ্ডিয়া]]ৰ অন্যতম প্ৰধান বিনিয়োগকাৰী আৰু বিচাৰক।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=17 January 2023 |title=Sugar's Vineeta Singh on how Shark Tank India changed her life: &quot;My kids ask, why people want a photo with you.&quot; |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vineeta-singh-shark-tank-india-fame-kids-ask-why-people-want-photo-with-you-8378441/ |access-date=16 February 2023 |website=The Indian Express |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216090613/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vineeta-singh-shark-tank-india-fame-kids-ask-why-people-want-photo-with-you-8378441/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Panjari |first1=Swagata |last2=Salve |first2=Priyanka |title=What makes Sharks take the bait? Vineeta Singh, Namita Thapar share the idea USP that attracts |url=https://economictimes.indiatimes.com/prime/consumer/what-makes-sharks-take-the-bait-vineeta-singh-namita-thapar-share-the-idea-usp-that-attracts/primearticleshow/96947380.cms |access-date=14 January 2023 |work=[[The Economic Times]] |language=en |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701030241/https://economictimes.indiatimes.com/prime/consumer/what-makes-sharks-take-the-bait-vineeta-singh-namita-thapar-share-the-idea-usp-that-attracts/primearticleshow/96947380.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


২০২২ চনত শ্বাৰ্ক টেংক ইণ্ডিয়াৰ আন বিচাৰকসকলৰ সৈতে সিঙে [[হু ৱাণ্টছ টু বি এ মিলিয়নাৰ?]]ৰ হিন্দী সংস্কৰণ [[কৌন বানেগা কোৰপতি]]ত ভিআইপি প্ৰতিযোগী হিচাপে উপস্থিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 December 2022 |title=KBC: Here's how Vineeta Singh, Aman Gupta, Anupam Mittal pitched for themselves to grab the hotseat |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kbc-here-s-how-vineeta-singh-aman-gupta-anupam-mittal-pitched-for-themselves-to-grab-the-hotseat-101672280279803.html |access-date=14 January 2023 |website=[[Hindustan Times]] |language=en |archive-date=14 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114150605/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kbc-here-s-how-vineeta-singh-aman-gupta-anupam-mittal-pitched-for-themselves-to-grab-the-hotseat-101672280279803.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; একে বছৰতে শ্বাৰ্ক টেংক ইণ্ডিয়াৰ অন্যান্য বিচাৰকৰ সৈতে একেলগে [[দ্য কপিল শৰ্মা শ্ব']]ত অতিথি হিচাপেও অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ry-azrgoab4 |title=The Kapil Sharma Show S2- Sharks - Massive Contributors To Country's GDP -Ep 225-Full EP-30 Jan 2022 |date=26 May 2022 |publisher=[[The Kapil Sharma Show]] |access-date=24 January 2023 |via=[[YouTube]] |archive-date=23 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123192207/https://www.youtube.com/watch?v=Ry-azrgoab4&amp;t=49m51s |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HindustanTimes1&quot;&gt;{{Cite web |date=29 January 2022 |title=Kapil Sharma asks Shark Tank's Vineeta Singh about lipstick marks on husband's shirt, he has a funny response |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kapil-sharma-asks-shark-tank-s-vineeta-singh-about-lipstick-marks-on-husband-s-shirt-he-has-a-funny-response-watch-101643455315545.html |access-date=24 January 2023 |website=[[Hindustan Times]] |language=en |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701030240/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kapil-sharma-asks-shark-tank-s-vineeta-singh-about-lipstick-marks-on-husband-s-shirt-he-has-a-funny-response-watch-101643455315545.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==
২০১১ চনত বিনীতা সিঙে কৌশিক মুখাৰ্জীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু তেওঁলোকৰ দুজন পুত্ৰ সন্তান জন্ম হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Srivastava |first=Arushi |date=18 April 2022 |title=Shark Tank India: From an athlete to business leader under 40, lesser-known facts about Vineeta Singh |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/shark-tank-india-athlete-business-leader-under-40-lesser-known-facts-about-vineeta-singh-1068792 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206133100/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/shark-tank-india-athlete-business-leader-under-40-lesser-known-facts-about-vineeta-singh-1068792 |archive-date=6 February 2023 |access-date=10 February 2023 |website=[[Pinkvilla]] |archivedate=6 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206133100/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/shark-tank-india-athlete-business-leader-under-40-lesser-known-facts-about-vineeta-singh-1068792 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আই আই এম আহমেদাবাদত পঢ়াৰ সময়ত কৌশিকক লগ পাইছিল।

সিং এজন [[ট্ৰাইএথলীট]] আৰু [[আল্ট্ৰামাৰাথন দৌৰবিদ]] আৰু তেওঁ ২০টা মাৰাথন, আল্ট্ৰামাৰাথন আৰু ১২টা হাফ-মাৰাথনত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=S |first=Vidya |date=25 September 2021 |title=Run, Vineeta, Run |url=https://www.businesstoday.in/magazine/network/story/run-vineeta-run-307624-2021-09-25 |access-date=10 February 2023 |website=Business Today |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206133054/https://www.businesstoday.in/magazine/network/story/run-vineeta-run-307624-2021-09-25 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;২০১২ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈকে ৮৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ [[কমৰেডছ মাৰাথন]]ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh Bhandari |first=Kabir |date=14 June 2022 |title=Shark Tank India's Vineeta Singh Has Amazing Stamina And Fitness |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/lifestyle/shark-tank-indias-vineeta-singh-has-amazing-stamina-and/429442 |access-date=10 February 2023 |website=Entrepreneur |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130084316/https://www.entrepreneur.com/en-in/lifestyle/shark-tank-indias-vineeta-singh-has-amazing-stamina-and/429442 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;২০১৭ চনত অষ্ট্ৰিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[আইৰনমেন ট্ৰাইএথলন]] সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ganesan Ram |first=Sharmila |date=22 October 2017 |title=Powai power couple on losing friends and becoming 'Iron Man' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/powai-power-couple-on-losing-friends-and-becoming-iron-man/articleshow/61168600.cms |access-date=10 February 2023 |website=[[The Times of India]] |archive-date=7 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207024255/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/powai-power-couple-on-losing-friends-and-becoming-iron-man/articleshow/61168600.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনৰ [[মুম্বাই মাৰাথন]]ত ৬ মাহৰ গৰ্ভৱতী অৱস্থাত ২:৪২:৫১ ছেকেণ্ডত মুঠ ২১ কিলোমিটাৰ দৌৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Iyer |first=Sundari |date=22 January 2018 |title=Woman runs 21 km while being six months pregnant |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai-marathon-woman-runs-21-km-while-being-six-months-pregnant-18962182 |access-date=10 February 2023 |website=Mid-day |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127222726/https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai-marathon-woman-runs-21-km-while-being-six-months-pregnant-18962182 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সূূ্ত্ৰ==
{{ref list}}</text>
      <sha1>oa706kxjov1zyjewhh63tuhfi6jej1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>নাগপুৰী সংস্কৃতি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113657</id>
    <revision>
      <id>636062</id>
      <parentid>479485</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14850" sha1="jdhsnffxaiuegirq9zp501s941ax8uc" xml:space="preserve">'''নাগপুৰী সংস্কৃতি''' বুলিলে [[নাগপুৰী ভাষা|নাগপুৰী ভাষী]] লোকসকলৰ পৰম্পৰা আৰু জীৱনশৈলীক বুজায়, য'ত সাহিত্য, উৎসৱ, লোকসংগীত, আৰু নৃত্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। এয়া নাগপুৰী ভাষাৰ লগত গভীৰভাৱে জড়িত এটা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপেও বিবেচিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 July 2008|title=Nagpuri call for culture|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-call-for-culture/cid/562024|accessdate=24 September 2022|work=telegraphindia}}&lt;/ref&gt;

== ভাষা ==
{{মূল|নাগপুৰী ভাষা}}
নাগপুৰী হৈছে ছোটনাগপুৰ অঞ্চলৰ ভাৰত-আৰ্য্য নৃতাত্ত্বিক গোট সদনৰ থলুৱা ভাষা, যি পশ্চিম আৰু মধ্য ছোটনাগপুৰ মালভূমি অঞ্চলত প্ৰচলিত। প্ৰায় ১ কোটি ২০ লাখ লোকে এই ভাষা কয়, ইয়াৰে ৫০ লাখতকৈ অধিক লোকে ইয়াক মাতৃভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু প্ৰায় ৭০ লাখ লোকে ইয়াক দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4387|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot|last=Lal|first=Mohan|year=1992|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126012213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Samanya Gyan 2021&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kFmxDwAAQBAJ&amp;pg=PA195|title=Jharkhand Samanya Gyan|last=Ranjan|first=Manish|year=2021|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789351867982}}&lt;/ref&gt; নাগপুৰী ভাষাৰ সাহিত্যিক বুৰঞ্জী যথেষ্ট পুৰণি, য'ত সপ্তদশ শতিকাত ৰচিত কবিতাৰ প্ৰথম নিদৰ্শন পোৱা যায়। উল্লেখযোগ্য কবিসকলৰ ভিতৰত আছিল নগাবংশীৰ ৰজা ৰঘুনাথ শ্বাহ আৰু ৰামগড়ৰ ৰজা দলেল সিং।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2012|title=giant new chapter for nagpuri poetry|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/giant-new-chapter-for-nagpuri-poetry/cid/362632|work=telegraphindia}}&lt;/ref&gt; আন বিশিষ্ট কবিসকলৰ ভিতৰত হনুমান সিং, জয়গোবিন্দ মিশ্ৰ, বৰজু ৰাম পাঠক, ঘছিৰাম মাহলী আৰু দাস মাহলীৰ নাম উল্লেখযোগ্য। আধুনিক যুগত নাগপুৰী ভাষাৰ সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰিছে প্ৰফুল্ল কুমাৰ ৰায়, লাল ৰণবিজয় নাথ শাহদেও, বিশ্বেশ্বৰ প্ৰসাদ কেশৰী, গিৰিধাৰী ৰাম গঞ্জু, সাহানী উপেন্দ্ৰ পাল সিঙৰ দৰে লিখকসকলে।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1TCcDAAAQBAJ&amp;pg=PA244|title=Jharkhand Samanya Gyan|last=Ranjan|first=Manish|date=January 2016|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789351866848}}&lt;/ref&gt;

== উত্‍সৱ ==

নাগপুৰী সংস্কৃতিত অন্তৰ্ভুক্ত বিভিন্ন উৎসৱসমূহ হ'ল আছাৰী পূজা, [[কৰম পূজা|কৰম]], জয়িয়া, [[ছট পূজা|ছট]], নৱাখানী, [[চহৰাই পৰৱ|সোহৰাই]] / [[দেৱালী|দীপাৱলী]], সুৰজাহী পূজা, [[মকৰ সংক্ৰান্তি]], [[ফাকুৱা|ফাগুন]], বৰা পাহাৰী আৰু [[সৰহুল]]।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3hrzDwAAQBAJ&amp;pg=PA315|title=Know Your State Jharkhand|year=2019|publisher=Arihant Experts|page=316|isbn=978-9324190888|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Prabhat Prakashan 2022&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&amp;pg=SA2-PA1|title=JHARKHAND GENERAL KNOWLEDGE 2021|last=Manish Ranjan|date=2022|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789354883002}}&lt;/ref&gt;

== লোকসংগীত আৰু নৃত্য ==

=== লোকনৃত্য ===
নাগপুৰী সংস্কৃতিত বহুকেইটা পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য আছে, ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল ঝুমইৰ, মৰদানী ঝুমাৰ, জানানী ঝুমাৰ, ডোমকাচ, অংনাই, ফাগুৱা, জাদুৰ, মাথা, নাটুৱা আৰু পাইকি।&lt;ref name=&quot;Samanya Gyan 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;democratic world&quot;&gt;{{Cite web|date=7 June 2014|title=Out of the Dark|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|work=democratic world|access-date=13 February 2025|archivedate=28 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;  পাইকি হৈছে সদন সম্প্ৰদায়ৰ এটা আনুষ্ঠানিক সামৰিক লোকনৃত্য, যিটো মূলতঃ বিয়া আৰু অন্যান্য সামাজিক অনুষ্ঠানত পৰিবেশন কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Prabhat Prakashan&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&amp;pg=SA4-PA6|title=Jharkhand General Knowledge 2022|last=MANISH RANJAN|year=2022|publisher=Prabhat Prakashan|pages=4.6–4.10|isbn=978-9354883002}}&lt;/ref&gt; এই লোকনৃত্যত ব্যৱহৃত বাদ্যযন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে [[ঢোল]], [[মাদল|মান্দাৰ (মাদল)]], বাঁহী, নাগাৰা, ঢাক, [[চেহনাই]], [[কৰতাল|খৰতাল]], আৰু নৰসিঙ্গা।&lt;ref name=&quot;democratic world&quot; /&gt;   পৰম্পৰাগতভাৱে ঘাচী আৰু মাহলী সম্প্ৰদায়ে এই বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে।  নাগপুৰী সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হ’ল আখৰা, য’ত গাঁৱৰ মানুহ গোট খাই গান গাই নৃত্য কৰে।

লোকসংগীত সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ঘাচী সম্প্ৰদায়ৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। সিহঁতে বিয়াকে ধৰি বিভিন্ন অনুষ্ঠানত পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ বজাই সংস্কৃতিক জীয়াই ৰাখিছে।&lt;ref name=&quot;syr.edu&quot;&gt;{{Cite web|date=25 August 2017|title=Song of India|url=http://thecollege.syr.edu/news/2017/carol_babiracki_research.html|accessdate=20 September 2022|work=thecollege.syr.edu|archivedate=30 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330170155/http://thecollege.syr.edu/news/2017/carol_babiracki_research.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== লোকগীত ===
নাগপুৰী লোকসংগীতক চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: ঋতুভিত্তিক সংগীত, উৎসৱ সংগীত, সংস্কাৰ সংগীত আৰু নৃত্য সংগীত। ঋতুৰ লগত খাপ খোৱা গীত গোৱা হয়, যেনে উদাসী, পাৱাছ, ফাগুৱা। বাৰিষা কালৰ গীত হ’ল হ'ল পাৱা, বসন্ত কালত [[ফাকুৱা|হোলী]] উৎসৱৰ সময়ত ফাগুৱা গীত আৰু গ্ৰীষ্মকালত উদাসী গীত গোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=93enEAAAQBAJ&amp;pg=PP14|title=Statistical Analysis of Folk Songs of Jharkhand|last=Shivani Tiwari, Soubhik Chakraborty|year=2022|publisher=Sanctum Books|pages=14–15|isbn=9788195293162|access-date=9 April 2023}}&lt;/ref&gt; [[কৰম পূজা|কৰম]], জয়িয়া, [[তীজ]], [[চহৰাই পৰৱ|সোহৰাই]] আদি হ'ল উৎসৱৰ গীত। সন্তানৰ জন্ম আৰু বিয়াৰ দৰে প্ৰধান অনুষ্ঠানবোৰত সংস্কাৰ গীত গোৱা হয়। নৃত্যৰ বাবে বিশেষ নৃত্যমুখী গীতৰ প্ৰচলন আছে, যেনে- মৰদানী ঝুমাৰ, জননী ঝুমাৰ, [[ডোমকচ]] আৰু খেমতা।&lt;ref name=&quot;Prabhat Prakashan&quot;/&gt;

== পোছাক   ==

নাগপুৰী সংস্কৃতিৰ মানুহৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক [[ধুতি]], [[শাৰী]], কুৰ্তা আৰু চাদৰ, কিন্তু আধুনিক যুগত চাৰ্ট, পেণ্ট আৰু কোটও পৰিধান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত গহনা হ’ল ব্ৰেচলেট, নেকলেচ, ক্লেভিকল, ছিকাৰি, ছিচি, বুলাক, বাছৰ, মাথিয়া, কাণ বোকা। টেটুও কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Prabhat Prakashan 2022&quot;/&gt;

নাগপুৰৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক ''লাল পদ'', চোতানাগপুৰৰ চিক বৰাইকৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;sahapedia&quot;&gt;{{Cite web|date=June 2019|title=लाल पाड़ : झारखंड के चिक बड़ाईक आदिवासियों की वस्त्र कला|url=https://www.sahapedia.org/laala-paada-jhaarakhanda-kae-caika-badaaika-adaivaasaiyaon-kai-vasatara-kalaa-0#_edn3|accessdate=24 September 2022|work=sahapedia}}&lt;/ref&gt; পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত মানুহে এইবিলাক পিন্ধে।&lt;ref name=&quot;Contemporary Society&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TZOvYPBrxl0C&amp;pg=PA247|title=Contemporary Society: Developmental issues, transition, and change|last=Pfeffer|first=Georg|last2=Behera|first2=Deepak Kumar|year=1997|isbn=9788170226420}}&lt;/ref&gt;

== ৰন্ধন প্ৰণালী  ==

এই অঞ্চলৰ প্ৰধান খাদ্য হৈছে ভাত। মানুহে বনৰীয়া দ্ৰব্য, যেনে বনৰীয়া ফুল আৰু ফলো খায়। এই সংস্কৃতিৰ কিছুমান পৰম্পৰাগত খাদ্য হ’ল ছিলকা ৰোটি, আৰছা ৰোটি, [[মালপোৱা|মালপুৱা]], ধুস্কা, তিলৰ লাড়ু আৰু দুধৌৰী।   খেছাৰী, কোহান্দা, কৈনাৰ, মেথী, মুংগা, পোই, পুটকল আৰু সৰলা শাক হ'ল এই অঞ্চলৰ কিছুমান পৰম্পৰাগত শাক। কিছুমান খাব পৰা বনৰীয়া ফুলৰ ভিতৰত আছে জিলহুৰ ফুল আৰু সানাই ফুল (Crotalaria juncea)।

গুণ্ডা হ'ল এই অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত খাদ্য, যি শুকান পাত আৰু পাচলিৰ গুড়িৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে ভাতৰ পানী মিহলাই চূপৰ ৰূপত পৰিবেশন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ecopreneur of the month|url=https://www.bhoomika.com/chefofmonth/test-post/|accessdate=24 September 2022|work=Bhoomika|archivedate=20 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181220233557/https://www.bhoomika.com/chefofmonth/test-post/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; গুণ্ডা বিভিন্ন ধৰণৰ আছে, যেনে - চাকোদ গুণ্ডা, মুংগা গুণ্ডা আৰু সৰলা গুণ্ডা।

এই অঞ্চলত কিছু জনপ্ৰিয় খাব পৰা ভেঁকুৰও পোৱা যায়, বিশেষকৈ বাৰিষা কালত পথাৰ আৰু হাবিত গজি উঠে খুকদি (বগা ভেঁকুৰ), পুটু (বগা পাফবল) আৰু ৰুগদা (পাফবল)। ইয়াৰ উপৰিও মহুৱা ফুল খাব পৰা যায় আৰু ইয়াৰ গুটিৰ পৰা তেল তৈয়াৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Suryawanshi|first=Yogesh|last2=Mokat|first2=Digambar|year=2021|title=Morphophysiological Seed Variability in Mahua Trees from Western Ghats and Its Impact on Tribal Life.|pages=227–239}}&lt;/ref&gt; পৰম্পৰাগত নিচাযুক্ত পানীয়ৰ ভিতৰত আছে ভাতৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা '''''হাণ্ডি''''' আৰু মহুৱা ফুলৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা '''''মহুৱা দাৰু'''''। সাধাৰণতে উৎসৱ আৰু বিয়া অনুষ্ঠানত এইবিলাক পান কৰা হয়।
[[চিত্র:Chilka_Roti.jpg|thumb|ছিলকা ৰোটি, ছোটনাগপুৰৰ পৰম্পৰাগত ৰুটি।]]

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:লোক সংস্কৃতি]]
[[শ্ৰেণী:সংস্কৃতি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংস্কৃতি]]
[[শ্ৰেণী:লোকগাথা]]</text>
      <sha1>jdhsnffxaiuegirq9zp501s941ax8uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বীৰমগুণ্টা পলেৰাম্মা মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113767</id>
    <revision>
      <id>636028</id>
      <parentid>477203</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3335" sha1="agnv8hby30u1k6k9nf1pdyl5qoiaiht" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
|name=বীৰমগুণ্টা পলেৰাম্মা মন্দিৰ
|image=Poleramma-temple.jpg
|caption=
|map_caption=অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ
|coordinates=
|country=[[ভাৰত]]
|state=[[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]
|district=নেল্লোৰ জিলা
|locale=বীৰমগুণ্টা
|temple_board=Poleramma Ammavari Sannidi}}
[[File:Beeramgunta-Poleramma-200years-old-temple.jpg|left|thumb|বাহিৰৰ পৰা মন্দিৰৰ গঠন]]
'''বীৰমগুণ্টা পলেৰাম্মা''' মন্দিৰ [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]ৰ নেল্লোৰ জিলাৰ ২০০ বছৰ পুৰণি পুনৰ প্ৰতিষ্ঠিত [[মন্দিৰ]], যিটো দেৱী পোলেৰাম্মাৰ বাবে পবিত্ৰ। পোলেৰম্মা হৈছে প্ৰাক- বৈদিক দেৱতা, যাক প্ৰধানকৈ অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত পূজা কৰা হয়, আৰু শক্তিৰ স্থানীয় ৰূপ। তাইক গ্ৰাম দেৱতা (গাঁও ৰক্ষা কৰা দেৱী) হিচাপে পূজা কৰা হয়।

গাঁৱৰ মাজমজিয়াত নতুন মন্দিৰটো স্থাপন কৰা হৈছিল যদিও পোলেৰাম্মা এগৰাকী উপকূলীয় দেৱী যাৰ মন্দিৰ সাধাৰণতে গাঁৱৰ বাহিৰৰ অংশত স্থাপন কৰা হয়। আল্লুৰকে ধৰি অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ আন বিভিন্ন স্থানতো এই ঘটনা দেখা যায়।

==ইতিহাস==
১৮০০ চনত ভাৰতত ব্ৰিটিছ গাঁও বিষয়াই এই মন্দিৰটো প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰিছিল, তাৰ আগতে গাঁওবাসীয়ে বিশেষ অনুষ্ঠানত সৃষ্টি কৰা কিন্তু স্থায়ী ৰূপ বা প্ৰতিষ্ঠা নোহোৱাকৈ বোকা দেৱতাৰ ৰূপত পোলেৰাম্মাক পূজা কৰে। স্থায়ী মন্দিৰটো প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছৰে পৰা বিভিন্ন হিন্দু উৎসৱ উদযাপনত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সৈতে পোলেৰাম্মা উদযাপন কৰা হৈছিল।

নতুন মন্দিৰৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰিছিল গাঁৱৰ মানুহে আৰু প্ৰকৃত নিৰ্মাণ নিৰ্মাণ গাঁৱৰ যুৱক-যুৱতীসকলে কৰিছিল।

==বাহ্যিক সংযোগ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=eruASqHInK4 মন্দিৰ উদ্বোধনী ভিডিঅ']


==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]]</text>
      <sha1>agnv8hby30u1k6k9nf1pdyl5qoiaiht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মানা পেটেল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116359</id>
    <revision>
      <id>636114</id>
      <parentid>603560</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12378" sha1="gziew02gkkh0cvoirfn4l6zvmksqj6l" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name             = মানা পেটেল
| image            = Maana Patel Ahmedabad 2021.jpg
| image_size       = 250px
| alt              = 
| caption          = ২০২১ চনত [[বেংগালুৰু]]ত অনুশীলনৰ সময়ত মানা পেটেল
| headercolor      = 
| textcolor        = 
&lt;!-- Personal information --&gt;
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| birth_name       = &lt;!-- if different than name --&gt;
| full_name        = &lt;!-- if different than name/birth_name --&gt;
| nickname         = 
| nationality      = ভাৰতীয়
| national_team    = {{IND}}
| ethnicity        = 
| citizenship      = 
| birth_date       = {{birth date and age|2000|03|18|df=yes}}
| birth_place      = 
| death_date       = &lt;!-- {{death date and age|df=yes|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --&gt;
| death_place      = 
| resting_place    = 
| resting_place_coordinates = 
| monuments        = 
| residence        = 
| education        = 
| occupation       = 
| years_active     = 
| employer         = 
| agent            = 
| height           = &lt;!-- 171 cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;
| weight           = &lt;!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;
| spouse           = 
| life_partner     = 
| other_interests  = 
| website          = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
| module           = 
&lt;!-- Sport --&gt;
| country          = {{IND}}
| sport            = [[সাঁতোৰ (খেল)|সাঁতোৰ]]
| position         = 
| disability       = 
| disability_class = 
| weight_class     = 
| weight_class_type = 
| rank             = 
| event            = [[বেকষ্ট্ৰ'ক]]

| event_type       = 
| universityteam   = 
| collegeteam      = 
| league           = 
| league_type      = 
| club             = 
| team             = 
| turnedpro        = 
| turnedpro_type   = 
| partner          = 
| former_partner   = 
| coach            = নিহাৰ আমীন 
| retired          = 
| coaching         = 
| module2          = 
&lt;!-- Achievements and titles --&gt;
| worlds           = 
| regionals        = 
| nationals        = 
| olympics         = ২০২০ চনৰ টকিঅ’ অলিম্পিক গেমছত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল
 
| paralympics      = 
| commonwealth     = 
| highestranking   = 
| pb               = {{ubl|'''50&amp;nbsp;m backstroke''': 29.30 (2015, '''NR''') |'''100&amp;nbsp;m backstroke''': 1:03.77 (2021, '''NR''') |'''200&amp;nbsp;m backstroke''': 2:19.30 (2015, '''NR''')}}
| medaltemplates =
{{পদক ক্ৰীড়া | মহিলাৰ [[সাঁতোৰ (খেল)|সাঁতোৰ]]}}
{{পদক দেশ | {{IND}} }}
{{পদক প্ৰতিযোগিতা|[[দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ]]}}
{{MedalGold|[[২০১৯ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ|২০১৯ কাঠমাণ্ডু]]|[[২০১৯ চনৰ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত সাঁতোৰ|৫০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক]]}}
{{MedalGold|২০১৯ কাঠমাণ্ডু|১০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক}}
{{MedalGold|[[২০১৬ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ|২০১৬ গুৱাহাটী]]|[[২০১৬ চনৰ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত সাঁতোৰ|৪ x ১০০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল ৰিলে]]}}
{{MedalGold|২০১৬ গুৱাহাটী|৪ x ১০০ মিটাৰ মেডলী ৰিলে}}
{{MedalGold|২০১৯ কাঠমাণ্ডু|৪ x ১০০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল ৰিলে}}
{{MedalGold|২০১৯ কাঠমাণ্ডু|৪ x ১০০ মিটাৰ মেডলি ৰিলে}}
{{MedalSilver|২০১৬ গুৱাহাটী|৫০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক}}
{{MedalSilver|২০১৬ গুৱাহাটী|১০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক}}
{{MedalSilver|২০১৬ গুৱাহাটী|২০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক}}
{{MedalSilver|২০১৯ কাঠমাণ্ডু|২০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক}}
{{MedalBronze|২০১৬ গুৱাহাটী|৫০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল}}
}}

'''মানা পেটেল''' ({{lang-en|:  Maana Patel}} ; জন্ম: ১৮ মাৰ্চ ২০০০)&lt;ref name=aa&gt;{{Cite web|url=http://swimming.org.in/swimmers/maana-patel/|title=Maana Patel – Swimming Federation of India|website=swimming.org.in|language=en-US|access-date=2018-05-13|archivedate=2018-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180514143052/http://swimming.org.in/swimmers/maana-patel/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[গুজৰাট]]ৰ [[আহমেদাবাদ]]ৰ এগৰাকী ভাৰতীয় [[বেকষ্ট্ৰ'ক]] সাঁতোৰবিদ।

==সাঁতোৰ কেৰিয়াৰ==
মানা পেটেলে সাত বছৰ বয়সত সাঁতুৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; 

[[টকিঅ' অলিম্পিক]]ৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় মহিলা সাঁতোৰবিদ মান্না পেটেলে মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক ইভেণ্টত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=bg&gt;{{Cite web|date=2 July 2021|title=Maana Patel becomes first Indian female swimmer to qualify for Tokyo 2020 Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/maana-patel-first-indian-female-swimmer-to-qualify-for-tokyo-2020-olympics-1823099-2021-07-02|access-date=2021-07-26|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt; ২১ বছৰীয়া সাঁতোৰবিদগৰাকীয়ে ২০১৯ চনত গোৰোহাত আঘাত পাইছিল আৰু ২০২১ চনৰ আৰম্ভণিতেহে পুনৰ উভতি আহিছিল।&lt;ref name=bg/&gt;

১৩ বছৰ বয়সত তেওঁ হায়দৰাবাদত অনুষ্ঠিত ৪০ সংখ্যক জুনিয়ৰ নেচনেল একুৱাটিকছ চেম্পিয়নশ্বিপত ২০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'কত ২:২৩.৪১ ছেকেণ্ডত ২:২৩.৪১ ছেকেণ্ড সংগ্ৰহ কৰি ২০০৯ চনৰ আগষ্ট মাহত টকিঅ'ত অনুষ্ঠিত [[এছিয়ান এজ গ্ৰুপ চেম্পিয়নশ্বিপ]]ত [[শিখা টেণ্ডন]]ৰ ২:২৬.৪১ ছেকেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ ভংগ কৰে।&lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; ৰাষ্ট্ৰীয় গেমছতো মানাই ৫০ বেকষ্ট্ৰ’ক আৰু ২০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ’কত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰিছে। মানাই ৬০ সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় গেমছ (২০১৫)ত ১০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'কতো সোণৰ পদক লাভ কৰি বেকষ্ট্ৰ'কৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ ভংগ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/swimmer-manna-patel-clinches-gold-setting-new-record-at-60th-national-school-games/|title=Swimmer Manna Patel clinches gold setting new record at 60th National School Games|date=2015-02-17|work=The Indian Express|access-date=2018-05-13|language=en-US}}&lt;/ref&gt;


মানা ২০১৫ চনত [[অলিম্পিক গোল্ড কুৱেষ্ট]]ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়।&lt;ref name=&quot;dna1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/sports/report-maana-patel-the-15-year-old-girl-who-is-making-waves-2106517|title=Maana Patel, the 15-year-old girl who is making waves|date=2015-07-21|work=dna|access-date=2018-05-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/teenage-indian-swimmer-maana-patel-aims-for-rio-olympics-berth/16387168|title=Teenage Indian swimmer Maana Patel aims for Rio Olympics berth|date=2015-07-21|work=mid-day|access-date=2018-05-13}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ৫০ মিটাৰ, ১০০ মিটাৰ আৰু ২০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ’কত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল; ৫০ মিটাৰ মুক্ত শৈলীত ব্ৰঞ্জ; ৪×১০০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল ৰিলেত সোণৰ পদক; দ্বাদশ দক্ষিণ [[এছিয়ান গেমছ (২০১৬)]]ত ৪×১০০ মিটাৰ মেডলি ৰিলে।&lt;ref name=aa/&gt;

৭২ সংখ্যক ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জলজ চেম্পিয়নশ্বিপ-২০১৮ত মানাই ৩টা সোণৰ পদক লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/TimesOfIndia/shared/ShowArticle.aspx?doc=TOIA%2F2018%2F10%2F08&amp;entity=Ar02102&amp;sk=16BA6AC1&amp;mode=text#|title=Maana's comeback from injury|date=2018-08-10|work=epaper.timesgroup.com|access-date=2018-08-10|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

বাংগালুৰুত অনুষ্ঠিত হোৱা দশম এছিয়ান এজ-গ্ৰুপ চেম্পিয়নশ্বিপ-২০১৯ত মানাই ছটা পদক (১টা সোণ, ৪টা ৰূপ, ১টা ব্ৰঞ্জ) লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/after-six-medals-in-asian-age-group-cship-maana-feels-shes-back/articleshow/71365104.cms|title=After six medals Maana feels she is back|date=2019-09-30|work=mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=2019-09-30|language=en-US|archivedate=2021-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115171123/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/after-six-medals-in-asian-age-group-cship-maana-feels-shes-back/articleshow/71365104.cms|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/swimming/maana-patel-asian-age-group-swimming-championship-gold-medal-50m-backstroke/article29522444.ece|title=Maana makes comeback|date=2019-09-26|work=sportstar.thehindu.com|access-date=2019-09-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;


২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে তেওঁ ৩১টা ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখৰ সৈতে ৩২টা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়, ৯৯টা ৰাষ্ট্ৰীয় পদক লাভ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/gujarati/en/audiotrack/new-generation-gujarati-athletes-maana-patel|title=A new generation of Gujarati athletes - Maana Patel|work=SBS Your Language|access-date=2018-05-13|language=en}}&lt;/ref&gt;

ব্যক্তিগত জীৱন
আহমেদাবাদৰ [[উডগাম স্কুল ফৰ চিলড্ৰেন]]ত বাণিজ্য বিজ্ঞানৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; [[গুজৰাট বিদ্যাপীঠ সাঁতোৰ কেন্দ্ৰ]]ত কমলেশ নানাৱতীক মানা পেটেলে প্ৰশিক্ষক হিচাপে লৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/sports/others/maana-patel-15-year-old-national-swimming-champion-targets-2016-rio-olympics_1634384.html|title=Maana Patel, 15-year-old national swimming champion targets 2016 Rio Olympics|date=2015-07-22|work=Zee News|access-date=2018-05-13|language=en}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সূত্ৰ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>gziew02gkkh0cvoirfn4l6zvmksqj6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বিজয়া মেহতা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116955</id>
    <revision>
      <id>636102</id>
      <parentid>493926</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6033" sha1="0trhtjmirx0o6qura0w4b80sa1y5ofe" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = বিজয়া মেহতা
| image =  Vijaya mehta.jpg
| imagesize =  200px
| caption = ২০১২ চনত মেহতা
| birth_date =  {{birth date and age|df=yes|1934|11|04}}
| birth_place = বৰোদা, বৰোদা ৰাজ্য, ব্ৰিটিছ ভাৰত (বৰ্তমান [[গুজৰাট]]ত)
| height = 
| death_date = 
| death_place =
| yearsactive = 
| birth_name = বিজয়া জয়ৱন্ত 
| othername =
| spouse = হাৰিন খোটে (মৃত্যু)&lt;br/&gt;ফাৰুক মেহতা
| children =  
| website =
| awards = }}

'''বিজয়া মেহতা '''  ({{lang-en| Vijaya Mehta}}; জন্ম: ৪ নৱেম্বৰ ১৯৩৪) &lt;ref&gt;Abhijit Varde: [http://www.google.com/search?q=%22Vijaya+Mehta%22+1934&amp;btnG=Nach+B%C3%BCchern+suchen&amp;tbm=bks&amp;tbo=1&amp;hl=de Daughters of Maharashtra: Portraits of Women who are Building Maharastra : Interviews and Photographs], 1997, p. 87&lt;/ref&gt; এগৰাকী বিখ্যাত ভাৰতীয় মাৰাঠী চলচ্চিত্ৰ আৰু থিয়েটাৰ পৰিচালক আৰু বহু সমান্তৰাল ছবিৰ অভিনেতাও। নাট্যকাৰ বিজয় তেণ্ডুলকাৰ, অভিনেতা অৰবিন্দ দেশপাণ্ডে আৰু শ্ৰীৰাম লাগুৰ সৈতে মুম্বাইস্থিত থিয়েটাৰ ৰংগায়নৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য। ‘দ্য পাৰ্টি’ (১৯৮৪) ছবিত তেওঁৰ প্ৰশংসিত ভূমিকা আৰু ‘ৰাও চাহেব’ (১৯৮৬) আৰু ‘পেষ্টনজী’ৰ (১৯৮৮) পৰিচালনাৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত। ৰংগায়ন থিয়েটাৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে তেওঁ ১৯৬০ দশকৰ পৰীক্ষামূলক মাৰাঠী নাট্যজগতৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ ব্যক্তিত্বত পৰিণত হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=The return of Desdemona |work=Mumbai Mirror |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |date=25 January 2014 |access-date=22 June 2014 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304033101/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==কৰ্মজীৱন==
১৯৬০ দশকৰ মাৰাঠী পৰীক্ষামূলক থিয়েটাৰত তেওঁ এগৰাকী প্ৰধান ব্যক্তিত্বত পৰিণত হয়। তেওঁ নাট্যকাৰ বিজয় তেণ্ডুলকাৰ, অৰবিন্দ দেশপাণ্ডে আৰু শ্ৰীৰাম লাগুৰ সৈতে নাট্যগোষ্ঠী ৰংগায়ন প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shantata! Awishkar Chalu Aahe |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/features/08/aug/28_feature_shantata.asp |date=August 2008 |publisher=Mumbai Theatre Guide}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ মঞ্চ প্ৰযোজনা  চি টি খানোলকাৰৰ  “এক শূন্য বাজীৰাও”ক সমসাময়িক ভাৰতীয় নাট্যৰ এক মাইলৰ খুটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ বাৰ্টল্ড ব্ৰেচ্টৰ দ্য ককেচিয়ান চক চাৰ্কল (আজব ন্যায় বৰ্টুলাচা) আৰু ইয়নেস্কোৰ চেয়াৰছৰ অভিযোজন মাৰাঠী থিয়েটাৰত  উপস্থাপন কৰিছিল।

জাৰ্মান পৰিচালক ফ্ৰিটজ বেনেৱিটজৰ সৈতে ভাৰত-জাৰ্মান নাট্য প্ৰকল্পত সহযোগিতা কৰিছিল, য’ত জাৰ্মান অভিনেতাৰ সৈতে মুদ্ৰাৰাক্ষসৰ পৰম্পৰাগত অভিনয়ো অন্তৰ্ভূক্ত আছিল। পেষ্টনজীৰ বাহিৰে তেওঁৰ বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে তেওঁৰ মঞ্চ নাটকক চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছনলৈ অভিযোজিত কৰা হৈছিল।

১৯৭৫ চনত পৰিচালনাত প্ৰদৰ্শন কৰা উৎকৃষ্টতাৰ বাবে সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা লাভ কৰে। ১৯৮৬ চনত ৰাও চাহেব (১৯৮৬) ছবিত অভিনয় কৰি শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা আজুৰি আনিবলৈ সক্ষম হয়।

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}
==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{IMDb name|0576587}} 
{{National Film Award Best Supporting Actress}}
[[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ থিয়েটাৰ ব্যক্তিত্ব]]
[[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>0trhtjmirx0o6qura0w4b80sa1y5ofe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118478</id>
    <revision>
      <id>636032</id>
      <parentid>562416</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>636032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6668" sha1="m1br7anshq0ft6vp7haq7go4uhjqb5q" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name                 = বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ
|image                = Bagheswari Temple, Bongaigaon6.jpg
|image_size           = 
|image_alt            =
|caption              = বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ, [[বঙাইগাওঁ]]
|pushpin_map          = 
| latd                = 
| longd               = 
|map_caption          = অসমত স্থান
|map_size             = 
|other_names          = 
|assamese             = বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ
|sanskrit_translit    = 
|country              = [[ভাৰত]]
|state/province       = [[অসম]]
|district             = [[বঙাইগাওঁ]]
|locale               = [[বঙাইগাওঁ]]
|primary_deity        = বাঘেশ্বৰী 
|important_festivals  = শিৱপূজা, তৰোৱালপূজা
|architecture         = 
|number_of_temples    = ১
|number_of_monuments  = ১
|inscriptions         =
|date_built           = 
|creator              = 
|Website              = http://www.Bageswarimandir.org/
}}
'''বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ''' [[বঙাইগাঁও]] চহৰত অৱস্থিত। [[পাৰ্বতী]]ৰ আন এটা নাম বাঘেশ্বৰী। ইয়াত পাৰ্বতীৰ তৰোৱালখন পৰা বাবে  তৰোৱাল পূজা কৰা হয়। মন্দিৰটো শক্তিপীঠ মন্দিৰ হোৱা বাবে ইয়াত কোনো মূৰ্তি পূজা কৰা নহয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सदियों से आस्था का केंद्र रहा है नेपालगंज का बागेश्वरी मंदिर |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/bahraich/story-bageshwari-temple-of-nepalganj-has-been-the-center-of-faith-for-centuries-3984641.html |access-date=2022-05-31 |website=Hindustan |language=hindi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tribune |first=The Assam |date=2021-01-25 |title=Historic Bagheswari Devalaya Of Adabari In Dire Straits |url=https://assamtribune.com/untitled-148/ |access-date=2022-05-31 |website=assamtribune.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==অৱস্থিতি==
বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ অসমৰ [[বঙাইগাঁও]] চহৰ অঞ্চলৰ কেন্দ্ৰীয় আৰু পুৰণি [[মন্দিৰ]]। বঙাইগাঁও চহৰৰ সমীপত থকা বীৰঝৰা পাহাৰত এই মন্দিৰ অৱস্থিত৷ মন্দিৰটো বীৰঝৰা চাহ বাগিচাই আগুৰি আছে৷&lt;ref name=&quot;অসম চৰকাৰ&quot; /&gt;
==ইতিহাস==
মা পাৰ্বতীৰ অন্যতম পুৰণি ৫১ নং শক্তি পীঠৰ বাবে মা বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ উচৰ্গা কৰা হৈছে। হিন্দু [[পুৰাণ|পৌৰাণিক]] কাহিনী অনুসৰি ‘দক্ষ যজ্ঞ’ৰ ঠিক পিছতেই দেৱী [[দুৰ্গা]]ৰ শৰীৰ ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৱে কাটি পেলোৱাৰ সময়ত দুৰ্গাৰ ত্ৰিশূলপাত এই ঠাইতেই পৰিল। এই মন্দিৰটো অসমৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শনাৰ্থী অহা স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়৷ বিশেষকৈ দুৰ্গা [[দুৰ্গা অষ্টমী|মহাঅষ্টমী]]ৰ সময়ত ভক্ত-দৰ্শনাৰ্থীৰ অধিক ভীৰ পৰিলক্ষিত হয়৷  &lt;ref name=&quot;অসম চৰকাৰ&quot;&gt;{{cite web | url=https://bongaigaon.assam.gov.in/tourist-place-detail/275 | title=বাঘেশ্বৰী মন্দিৰ | publisher=অসম চৰকাৰ | accessdate=9 November 2025 | archivedate=22 April 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250422154422/https://bongaigaon.assam.gov.in/tourist-place-detail/275 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

প্ৰথমে মন্দিৰটো পাহাৰত আছিল আৰু তাত পূজা অৰ্চনা কৰা হৈছিল। কিন্তু পাহাৰত পূজাৰীসকলৰ উঠা-নমা কৰাত অসুবিধা হোৱা কাৰণে পংকজ চৌধুৰীৰৰ{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} দেউতাকক আলোচনা কৰি মন্দিৰৰ নামত মাটি অলপ দিবলে কয় তাৰ পিছত সেই মাটি খিনিত নতুনকৈ মন্দিৰটো ১৩৭৭ চনত ১১ বহাগত স্থাপন কৰা হয়। তাৰ পিছতে তহল পাঠক নামৰ মানুহজনক পূজাৰী বুলি জনা যায়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}}

বাঘেশ্বৰী পাহাৰত শিলৰ গুহা এটাৰ ভিতৰত ভগৱান [[শিৱ]]ৰো এটা প্ৰাচীন মন্দিৰ আছে- যাক বাঘেশ্বৰ মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়৷ ইয়াৰ দুয়োকাষে আন দুটা মন্দিৰ অৰ্থাৎ বাঘেশ্বৰী দেৱীৰ মন্দিৰ আৰু বাবা তাৰক নাথৰ মন্দিৰ আছে। &lt;ref name=&quot;অসম চৰকাৰ&quot; /&gt;

== ছবি-ভঁৰাল==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Bagheswari Temple, Bongaigaon5.jpg|মন্দিৰৰ কাষত চাকি জ্বলোৱাৰ ব্যৱস্থা
Bagheswari Temple, Bongaigaon4.jpg|মন্দিৰ প্ৰাংগণত থকা শ্ৰী বাঘেশ্বৰ মন্দিৰ
Bagheswari Temple, Bongaigaon3.jpg|মন্দিৰ প্ৰাংগণত ভক্ত-দৰ্শনাৰ্থীৰ আসন গ্ৰহণ আৰু প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰা, মাংগলিক অনুষ্ঠানৰ ঠাই
&lt;/gallery&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
[[শ্ৰেণী:অসমৰ হিন্দু মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:বঙাইগাঁও জিলা]]</text>
      <sha1>m1br7anshq0ft6vp7haq7go4uhjqb5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কাশাৰপাৰাৰ কালী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118481</id>
    <revision>
      <id>636024</id>
      <parentid>562415</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="pav5n0xgoghx632qis8rnrnsi4urece" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{Infobox Mandir
|name                 = কালী মন্দিৰ
|image                = 
|image_size           = 
|image_alt            =
|caption              = কালী মন্দিৰ, [[বইটামাৰী]]
|pushpin_map          = 
| latd                = 
| longd               =  
|map_caption          = 
|map_size             = 
|other_names          = 
|assamese             = কালী মন্দিৰ
|sanskrit_translit    = 
|country              = [[ভাৰত]]
|state/province       = [[অসম]]
|district             = [[বঙাইগাঁও]]
|locale               = [[বইটামাৰী]]
|primary_deity        = [[কালী]] 
|important_festivals  = [[কালী পূজা]],[[শিৱ|শিৱ পূজা]]
|architecture         = [[অসমীয়া]]
|number_of_temples    =
|number_of_monuments  =
|inscriptions         =
}}
'''কাশাৰপাৰাৰ কালী মন্দিৰ''' হ'ল [[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও জিলাৰ]] বইটামাৰী অঞ্চলৰ কাশাৰপাৰা গাঁৱত অৱস্থিত এটা ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ [[মন্দিৰ]]। অঞ্চলটোৰ জনসাধাৰণে এই মন্দিৰটোক দেৱীৰ জাগ্ৰত মন্দিৰ বুলি বিশ্বাস কৰে। এই মন্দিৰটোত বলি বিধানৰ পৰম্পৰা পূৰ্বৰে পৰা চলি আহিছে। প্ৰবাদমতে কাশাৰপাৰা গাঁওখনত অতীতত এবাৰ দেখা দিয়া মহামাৰীৰ ফলত বহুতো মানুহৰ মৃত্যু হৈছিল। এই মহামাৰীৰ প্ৰকোপৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ ৰাইজে গাঁওখনৰ দুই মুৰত দুডাল শক্তি খুটা স্থাপন কৰিছিল। এই শক্তি খুটা দুডালক দেৱী কালী মা আৰু শিৱৰ প্ৰতীক হিচাপে পূজাৰ্চনা কৰিছিল তাৰ পিছত মহামাৰী লাহে লাহে নিৰ্মূল হৈছিল। তাৰ পিছত তেতিয়াৰ পৰাই গাঁওখনৰ পূব প্ৰান্তত কালী মন্দিৰ আৰু পশ্চিম প্ৰান্তত শিৱ মন্দিৰ স্থাপন কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক মন্দিৰটোত বৰ্তমানলৈ নিতৌ পূজা কৰা হয়। তাৰ উপৰি ৰাইজে সমূহীয়া কৈ তিনিবাৰ বুজা অৰ্চনা কৰে। বহাগ মাহৰ সমূহীয়া পূজাটোত বলি বিধান আগবঢ়োৱা হয়।
[[শ্ৰেণী:অসমৰ হিন্দু মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]]
[[শ্ৰেণী:বঙাইগাঁও জিলা]]</text>
      <sha1>pav5n0xgoghx632qis8rnrnsi4urece</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>নাৰিকলি মন্দিৰ, ছিপাঝাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118494</id>
    <revision>
      <id>636027</id>
      <parentid>531651</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="czqo2081v6ier7dokh3hxnn6tsnpjvg" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
[[দৰং জিলা]]ৰ [[ছিপাঝাৰ]] সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত '''নাৰিকলি শিৱ মন্দিৰ''' এক ঐতিহ্যমণ্ডিত [[মন্দিৰ]]। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা [[বাইহাটা চাৰিআলি]] হৈ [[তেজপুৰ]]লৈ যোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটোৰ কাষতে এই মন্দিৰটো অৱস্থিত।

==ইতিহাস==
বিভিন্ন জনশ্ৰুতি আৰু প্ৰবাদ অনুসৰি এই মন্দিৰটো প্ৰথম অৱস্থাত শিলৰ এক মনোমোহা আৰ্হিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সেয়ে ইয়াৰ পৌৰাণিক নাম আছিল &quot;শিলৰ খুঁটি বুঢ়া গোহাঁই&quot;। যেতিয়া সেনাপতি কালাপাহাৰে অসমৰ মঠ-মন্দিৰবোৰ ভাঙি ফুৰিছিল তেতিয়া  শিল্পকলাৰ জাক-জমকতাৰে নিৰ্মিত এই মন্দিৰটোও ভাগি চূৰমাৰ কৰি দিছিল। তাৰপাছত সেই স্থানতে স্থানীয় লোকৰ তত্ত্বাৱধানত মন্দিৰটো পুনৰ্নিমাণ কৰা হয়।

নাৰিকলি গাঁৱৰ শঙিধৰ নাথৰ এটা বিশেষ সপোন পোৱাৰ পিছত তাত বিষ্ণু আৰাধনাৰ নিমিত্তে ভাগৱত মন্দিৰ স্থাপন কৰা হয়। 

==বৰ্তমানৰ পৰিৱেশ==
এক সুন্দৰ ভাস্কৰ্য্যৰে নিৰ্মিত ভাগৱত মন্দিৰ আৰু শিৱ মন্দিৰৰ লগতে মনসা মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কামো পৰিচালনা সমিতিয়ে হাতত লৈছে। প্ৰতিদিনে অহা দৰ্শনাৰ্থী আৰু বিবাহ যাত্ৰীৰ বাবে খোৱা-লোৱা কৰাৰ সুন্দৰ পৰিৱেশ আছে। কোনো ধৰণৰ যানযঁটৰ অসুবিধা নহ’বৰ বাবে গাড়ী ৰখাৰ বাবে এখন নিৰ্ভৰশীল খেলপথাৰ আছে। এই সকলোবোৰ চোৱা-চিতা কৰে মন্দিৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে। পৰেশ নাথক সভাপতি আৰু জগমোহন নাথক সম্পাদক হিচাপে বৰ্তমান একৈছ জনীয়া সমিতিয়ে এই সকলোবোৰ পৰিচালনা কৰি আছে। 

==উৎসৱ==
এই মন্দিৰৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[শিৱৰাত্ৰি]], যি তিনিদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে পালন কৰা হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত হাজাৰ হাজাৰ ভক্তৰ সমাগমৰ ঘটে। ইয়াৰ উপৰি প্ৰতি বছৰতে অসমীয়া আঘোণ মাহৰ এক তাৰিখৰপৰা তিনিদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে ভাগৱত পাঠ পালন কৰা হয়। 

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ হিন্দু মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>czqo2081v6ier7dokh3hxnn6tsnpjvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>লক্ষ্মী (২০১৪ চলচ্চিত্ৰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118705</id>
    <revision>
      <id>636140</id>
      <parentid>495164</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8508" sha1="9sfzn447k45wo5d8ca8ro7ji2ynuwld" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = লক্ষ্মী
| image          = Nagesh Kunkunoor Lakshmi Film Movie Poster.jpg
| caption        = পোষ্টাৰ
| director       = নাগেশ কুকুনুৰ
| producer       = 
| writer         = নাগেশ কুকুনুৰ
| starring       = [[মোনালী ঠাকুৰ]]&lt;br /&gt;[[শ্বেফালী শ্বাহ]]&lt;br /&gt;ৰাম কাপুৰ&lt;br /&gt;সতীশ কৌশিক&lt;br /&gt;নাগেশ কুকুনুৰ
| music          = তাপস ৰেলিয়া
| cinematography =
| editing        = 
| studio         = 
| distributor    =
| released       = {{Film date|2014|01|13|[[Palm Springs International Film Festival|Palm Springs]]|2014|03|21|India|df=y}}
| runtime        = ১০৪ মিনিট
| country        = ভাৰত
| language       = হিন্দী
| budget         = 
}}

'''লক্ষ্মী'''  {{lang-en|Lakshmi}}) ২০১৪ চনৰ নাগেশ কুকুনুৰৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ এখন জীৱনীমূলক সামাজিক সমস্যাৰ ছবি । ইয়াত শ্বেফালী শ্বাহ, ৰাম কাপুৰ, সতীশ কৌশিক, আৰু কুকুনুৰৰ সৈতে শিৰোনাম চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে মোনালি ঠাকুৰে। ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত পৰ্দাৰ আঁৰত অব্যাহত থকা মানৱ সৰবৰাহৰআৰু শিশু বেশ্যাবৃত্তিৰ কঠোৰ বাস্তৱতা ছবিখনত বিবৃত হৈছে।

ছবিখনে ২০১৪ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত পাম স্প্ৰিংছ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ কাহিনীৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ - মাৰ্চিডিজ বেঞ্জ দৰ্শক বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lakshmi wins Audience Award |url=http://www.indiawest.com/news/16290--lakshmi-wins-audience-award-at-palm-springs-film-festival.html |publisher=India West |accessdate=2014-01-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140119071328/http://www.indiawest.com/news/16290--lakshmi-wins-audience-award-at-palm-springs-film-festival.html |archivedate=19 January 2014 }}&lt;/ref&gt; পূৰ্বে ২০১৪ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত মুক্তি পোৱাৰ আশা কৰা হৈছিল যদিও চেঞ্চৰশ্বিপৰ সমস্যাৰ বাবে পলমকৈ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Nagesh-Kukunoor-Monali-Thakur-unveil-the-first-look-of-their-film/articleshow/24754499.cms |title=Theater Release of Lakshmi |accessdate=2013-10-21|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.americanbazaaronline.com/2014/01/08/full-house-california-nagesh-kukunoors-lakshmi-getting-past-censor-board-india/ |title=Lakshmi Release Delayed |accessdate=2014-01-15|work=The American Bazaar|date=8 January 2014 }}&lt;/ref&gt; ২০১৪ চনৰ ২১ মাৰ্চত মুক্তি ছবিখন মুক্তি পায়।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/Lakshmi/articleshow/31491898.cms |title=Lakshmi |accessdate=2014-03-09|work=The Times of India|date=5 March 2014 }}&lt;/ref&gt; টৰন্টো ৰিল ৱৰ্ল্ড, ৱাশ্বিংটন ডি চি, নিউয়ৰ্ক ইণ্ডিয়ান আৰু মেলবৰ্ণ ইণ্ডিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই ছবিখন আনুষ্ঠানিক নিৰ্বাচন হিচাপে প্ৰদৰ্শিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|title=Luminosity Pictures|access-date=18 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318062817/http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|archive-date=18 March 2014|url-status=dead|archivedate=18 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318062817/http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৪ চনৰ জুন মাহত ১৬তম লণ্ডন এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ লক্ষ্মী ছবিখনেৰে মুকলি কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|title=Luminosity Pictures|access-date=18 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318062817/http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|archive-date=18 March 2014|url-status=dead|archivedate=18 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318062817/http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
==মুক্তি==
২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত কেন্দ্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণ ব’ৰ্ডে (CBFC) প্ৰথমবাৰৰ বাবে ছবিখন চায় আৰু কিছুমান দৃশ্য &quot;আপত্তিজনক&quot; বুলি বিবেচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক সংশোধন সমিতিৰ দ্বাৰা চোৱাৰ কথা আছিল। কিন্তু জানুৱাৰী মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে ছবিখন কমিটীয়ে চোৱা নাছিল আৰু সেয়েহে ১৭ জানুৱাৰীৰ ভাৰতীয় প্ৰিমিয়াৰৰ তাৰিখ বাদ দিবলগা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web| title = CBFC has no time to see my film| work = Mumbai Mirror| url = http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/CBFC-has-no-time-to-see-my-film/articleshow/28527015.cms| date = 8 January 2014| accessdate = 2014-01-18| archivedate = 2014-02-01| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140201124749/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/CBFC-has-no-time-to-see-my-film/articleshow/28527015.cms| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে এই ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ ১৩ জানুৱাৰীত ২০১৪ চনৰ পাম স্প্ৰিংছ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত হয়, য'ত ই সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু দৰ্শকৰ ভোটৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শ্ৰেষ্ঠ কাহিনীৰ বাবে দৰ্শকৰ বঁটা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web | title = Kukunoor's Lakshmi wins award at Palm Springs festival | work = Hindustan Times | url = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | archive-url = https://web.archive.org/web/20140115024028/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | url-status = dead | archive-date = 15 January 2014 | date = 14 January 2014 | accessdate = 2014-01-18 | archivedate = 19 January 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140119150224/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}
==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{IMDb title|2976176|Lakshmi}} 
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী সম্পৰ্কীয় চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:জীৱনীমূলক চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পতিতাবৃত্তি সম্পৰ্কীয় চলচ্চিত্ৰ]]</text>
      <sha1>9sfzn447k45wo5d8ca8ro7ji2ynuwld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ব্যোমিকা সিং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121794</id>
    <revision>
      <id>636104</id>
      <parentid>527632</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T21:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="5v65kweifcpr11pzkrptd44z3f4i4ns" xml:space="preserve">{{পোখালি}}'''ৱিং কমাণ্ডাৰ ব্যোমিকা সিং''' হৈছে ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ এগৰাকী বিষয়া, যিয়ে ফ্লাইং ব্ৰাঞ্চত হেলিকপ্টাৰ পাইলট হিচাপে সেৱা আগবঢ়াই আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-05-07|title=Who is Wing Commander Vyomika Singh?|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-wing-commander-vyomika-singh-education-qualification-career-details-awards-and-honours-1746603698-1|accessdate=2025-05-09|work=Jagranjosh.com|language=en|archivedate=2025-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250510113712/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-wing-commander-vyomika-singh-education-qualification-career-details-awards-and-honours-1746603698-1|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তেওঁ 2025 চনত [[পাকিস্তান]] আৰু পাকিস্তান-অধিকৃত কাশ্মীৰত সন্ত্ৰাসবাদী আন্তঃগাঁথনিক লক্ষ্য কৰি চলোৱা এক সামৰিক অভিযান [[অপাৰেশ্যন সেন্দূৰ]]ৰ বাবে সংবাদমাধ্যমৰ ব্ৰীফিঙত সহ-নেতৃত্ব দিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=South First Desk|date=7 May 2025|title=Col Sofiya Qureshi, Wg Cdr Vyomika Singh brief India about Operation Sindhoor: How and why it happened|url=https://thesouthfirst.com/news/col-sofiya-qureshi-wing-cmdr-vyomika-singh-brief-india-about-operation-sindhoor-how-and-why-it-happened/|accessdate=7 May 2025|work=South First|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wing Commander Vyomika Singh and Col. Sofiya Qureshi steer India’s operation Sindoor briefing|url=https://ddnews.gov.in/en/wing-commander-vyomika-singh-and-col-sofiya-qureshi-steer-indias-operation-sindoor-briefing/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250509191301/https://ddnews.gov.in/en/wing-commander-vyomika-singh-and-col-sofiya-qureshi-steer-indias-operation-sindoor-briefing/|archivedate=2025-05-09|accessdate=2025-05-10|work=ddnews.gov.in|language=en-US|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সূত্ৰ==</text>
      <sha1>5v65kweifcpr11pzkrptd44z3f4i4ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্ৰেণী:অসমৰ হিন্দু মন্দিৰ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>123076</id>
    <revision>
      <id>636034</id>
      <parentid>520661</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:মন্দিৰ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="f0hrsbq8ndaev7gelv9xuw22v87tq2t" xml:space="preserve">[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>f0hrsbq8ndaev7gelv9xuw22v87tq2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বালেন্দ্ৰ শ্বাহ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125210</id>
    <revision>
      <id>636120</id>
      <parentid>633091</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>118</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Rt._Honourable_Prime_Minister_Balendra_Shah.jpg|Rt._Honourable_Prime_Minister_Balendra_Shah.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] because: per [[:c:COM:GVT Nepal|]].</comment>
      <origin>636120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9752" sha1="65f0rjvvrepxe704sc8gr2i8f44tvgv" xml:space="preserve">{{পোখালি}}{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| honorific_suffix = 
| name = বালেন শ্বাহ
| native_name = {{nobold|वालेन शाह}}
| native_name_lang = mai,ne
| image =
| image_size = 
| alt = 
| caption = চৰকাৰী প্ৰতিচ্ছবি, ২০২৬
| office = [[নেপাল]]ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী
| term_start = [[২৭ মাৰ্চ]] [[২০২৬]]
| term_end = 
| president = ৰাম চন্দ্ৰ পৌড়েল
| vice_president = ৰাম সহায় যাদৱ
| subterm = '''কেবিনেট'''
| suboffice = শ্বাহ কেবিনেট
| predecessor = [[সুশীলা কাৰ্কী]] ''(অন্তৱৰ্তীকালীন)''
{{Collapsed infobox section begin|অতিৰিক্ত দপ্তৰসমূহ}}
| 1blankname1 = মন্ত্ৰ্যালয় আৰু বিভাগসমূহ
| 1namedata1 = * প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদ 
* নেপালৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়
{{Collapsed infobox section end}}
| term_start1 = ২৭ মাৰ্চ ২০২৬
| term_end1 = 
| office2 = ৰাষ্ট্ৰীয় স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টিৰ নেতা
| term_start2 = [[১৮ জানুৱাৰী]] ২০২৬
| term_end2 = 
| predecessor2 = ''পদবী সৃষ্টি কৰা হৈছে''
| office3 = প্ৰতিনিধি সভাৰ সংসদীয় দলৰ নেতা
| term_start3 = [[২৬ মাৰ্চ]] ২০২৬
| term_end3 = 
| deputy3 = গণেশ পৰাজুলী
| predecessor3 = ''পদবী সৃষ্টি কৰা হৈছে''
| office4 = প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য
| term_start4 = ২৬ মাৰ্চ ২০২৬
| term_end4 = 
| predecessor4 = কে পি শৰ্মা অলি
| constituency4 = ঝাপা ৫
| office5 = [[কাঠমাণ্ডু]]ৰ মেয়ৰ
| term_start5 = [[৩০ মে']] ২০২২
| term_end5 = ১৮ জানুৱাৰী ২০২৬
| deputy5 = সুনীতা ডাংগোল
| predecessor5 = বিদ্যাপ্ৰসাদ শাক্য
| successor5 = সুনীতা ডাংগোল ''(ভাৰপ্ৰাপ্ত)''
| birth_name = বালেন্দ্ৰ শ্বাহ
| birth_date = {{birth date and age|1990|04|27|df=y}}
| birth_place = [[কাঠমাণ্ডু]], নেপাল
| party = ৰাষ্ট্ৰীয় স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টি
| education = হিমালয়ান হোৱাইটহাউছ (বি.ই.) &lt;br&gt; নিট্টে (এম.টেক)
| occupation = {{hlist|ৰাজনীতিবিদ|ৰেপাৰ|গঠনমূলক অভিযন্তা (ষ্ট্ৰাকচাৰেল ইঞ্জিনীয়াৰ)}}
| spouse = {{marriage|সবীনা কাফ্লে|2018}}
| children = ১
| signature = Signature of Balen Shah.svg
| order = 
| order1 = 
}}
'''বালেন্দ্ৰ শ্বাহ''' ({{lang-en|Balendra Shah}}, '''বালেন''' নামেৰে জনাজাত; জন্ম: ২৭ এপ্ৰিল ১৯৯০) এগৰাকী [[নেপালী]] ৰাজনীতিবিদ, গাঁথনিগত অভিযন্তা (ষ্ট্ৰাকচাৰেল ইঞ্জিনীয়াৰ) আৰু ৰেপাৰ, যিয়ে ২০২৬ চনৰপৰা [[নেপাল]]ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ৩৬ বছৰ বয়সত তেওঁ বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া সেৱা আগবঢ়োৱা ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান। ২০২৬ চনৰ নেপালৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত তেওঁৰ দলৰ ঐতিহাসিক বিপুল বিজয়ৰ পিছত তেওঁ এই পদভাৰ গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 March 2026 |title=President appoints Balen Shah as Prime Minister |url=https://english.onlinekhabar.com/balen-shah-as-prime-minister.html |access-date=27 March 2026 |work=Onlinekhabar}}&lt;/ref&gt; শ্বাহ ঝাপা ৫ সমষ্টিৰপৰা সংসদ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 March 2026 |title=Balendra Shah’s thumping win caps another big day for RSP |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/08/balendra-shah-s-thumping-win-caps-another-big-day-for-rsp |work=The Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২২ চনৰপৰা ২০২৬ চনলৈ তেওঁ [[কাঠমাণ্ডু]]ৰ মেয়ৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু তেওঁ এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথমজন নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 January 2026 |title=What Balen Shah delivered in Kathmandu and what he didn’t |url=https://english.khabarhub.com/2026/19/516787/ |work=Khabarhub}}&lt;/ref&gt;

এজন গঠনমূলক অভিযন্তা আৰু ৰেপাৰ হিচাপে পৰিচিত শ্বাহে ২০২২ চনত কাঠমাণ্ডুৰ মেয়ৰ হিচাপে ৰাজনীতিৰ পথাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ২০২৫ চনৰ নেপালৰ জেনেৰেচন জি (Gen Z) প্ৰতিবাদৰ সময়ত তেওঁ এজন বিশিষ্ট ৰাজনৈতিক নেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ কাঠমাণ্ডুৰ মেয়ৰ পদৰপৰা পদত্যাগ কৰে আৰু ২০২৬ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত প্ৰধানমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে অৱতীৰ্ণ হ’বলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টি (RSP)-ত আনুষ্ঠানিকভাৱে যোগ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18 January 2026 |title=Balen Shah officially joins Rastriya Swatantra Party |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/amp/news/balen-shah-officially-joins-rastriya-swatantra-party-44-37.html |work=myRepublica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 January 2026 |title=What Balen Shah delivered in Kathmandu and what he didn’t |url=https://english.khabarhub.com/2026/19/516787/ |work=Khabarhub}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ঝাপা ৫ সমষ্টিত প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী কে পি শৰ্মা অলিক পৰাস্ত কৰি উক্ত সমষ্টিটোত অলিৰ দীৰ্ঘদিনীয়া আধিপত্যৰ অৱসান ঘটায়।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 March 2026 |title=Balendra Shah’s thumping win caps another big day for RSP |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/08/balendra-shah-s-thumping-win-caps-another-big-day-for-rsp |work=The Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;

শ্বাহৰ প্ৰধানমন্ত্ৰিত্বৰ অধীনত, আৰএছপি (RSP) চৰকাৰে এক &quot;১০০-দফীয়া প্ৰশাসনীয় চনদ&quot; আৰম্ভ কৰিছে, যাৰ জৰিয়তে প্ৰশাসনৰ পুনৰ্গঠন, ৰাজহুৱা সেৱা প্ৰদান আৰু দুৰ্নীতি প্ৰতিৰোধক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 July 2026 |title=Balen government claims 87 percent progress, names 101 in money-laundering cases |url=https://english.onlinekhabar.com/government-claims-87-percent-progress.html |work=Onlinekhabar}}&lt;/ref&gt; জনসাধাৰণক সম্বোধন কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ বাবে তেওঁ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 April 2026 |title=Why Prime Minister Balen Shah's Silence is Sparking Debate |url=http://english.ratopati.com/story/59041/what-went-wrong-when-balen-didnt-speak |work=Ratopati}}&lt;/ref&gt; যদিও শ্বাহ এতিয়াও এগৰাকী অতি জনপ্ৰিয় নেতা। অনলাইনখবৰ নামৰ সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানে চলোৱা এক সমীক্ষা অনুসৰি, তিনি-চতুৰ্থাংশতকৈও অধিক অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে তেওঁৰ চৰকাৰৰ প্ৰথম ১০০ দিনৰ কাৰ্যক্ষমতাক ইতিবাচক বুলি মূল্যায়ন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 2026 |title=১০০ দিনত জনতা সুশাসনত সন্তুষ্ট, মহঙাত অসন্তুষ্ট |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1969508/in-100-days-people-are-satisfied-with-good-governance-dissatisfied-with-inflation |work=Online Khabar}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>65f0rjvvrepxe704sc8gr2i8f44tvgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>নাইলন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126093</id>
    <revision>
      <id>636061</id>
      <parentid>624679</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144169" sha1="g56pd24jjiuml1lp27y0qi21hjq3ll9" xml:space="preserve">{{Under construction}}
{{short description|Early synthetic polymer developed as a textile fiber}}
{{Other uses}}
{{Use American English|date=July 2025}}
{|style=&quot;border: 1px solid; float: right; width: 250px; &quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; &quot;| নাইলন 6 শ্ৰেণী=ছাল-ওলোটা|320px|নাইলন নাইলন 6,6 [[Image:Nylon 6 and Nylon 6-6.svg|class=skin-invert|320px|Nylon]]
|-
|[[Density]]
|1.15&amp;nbsp; g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|- style=&quot;background:#eee; &quot;
|[[Electrical conductivity]] (σ)
|10&lt;sup&gt;−12&lt;/sup&gt;&amp;nbsp; [[siemens (unit)|S]]/m
|-
|[[Thermal conductivity]]
|0.25&amp;nbsp; [[Watt|W]]/(m·[[Kelvin|K]])
|- style=&quot;background:#eee; &quot;
|[[Melting point]]
|463–624 [[Kelvin|K]]&lt;br/&gt; 190–350 °[[Celsius|C]]&lt;br/&gt; 374–663 °[[Fahrenheit|F]]
|}

'নাইলন'' হৈছে এমাইড সংযোগৰদ্বাৰা চিহ্নিত সংশ্লেষিত পলিমাৰৰ এটা পৰিয়াল, সাধাৰণতে আলিফেটিক বা অৰ্ধ-সুগন্ধি গোটক সংযোগ কৰে। [[synthetic polymer]] [[amide]] [[aliphatic]] [[Polyamide#Classification|semi-aromatic]]

নাইলনবোৰ সাধাৰণতে মুগা বৰণৰ হয় আৰু এক কোমল গাঁথনি ধাৰণ কৰিব পাৰে, কিছুমান প্ৰকাৰে ৰেচমৰ দৰে চেহেৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। থাৰ্মোপ্লাষ্টিক হিচাপে, নাইলনবোৰ আঁহ, ফিল্ম আৰু বিভিন্ন আকৃতিলৈ গলাই সংসাধিত কৰিব পাৰি। নাইলনৰ গুণাগুণবোৰ প্ৰায়ে বিভিন্ন এডিটিভৰ সৈতে মিহলি কৰি সংশোধন কৰা হয়। [[silk]] [[thermoplastic]] [[Thin film|films]] {{Cite book |last=Muccio |first=Edward A. |url=https://books.google.com/books?id=0uuo7J855Z0C&amp;dq=nylon+color&amp;pg=PA38 |title=Plastics Processing Technology |date=1994-01-01 |publisher=ASM International |isbn=978-1-61503-212-9 |pages=38 |language=en}} {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RiM4plecZw0C&amp;dq=nylon+texture&amp;pg=PA65 |title=Salters Higher Chemistry |date=1999 |publisher=Heinemann |isbn=978-0-435-63098-0 |pages=65 |language=en}} {{cite journal|last1=Vogler|first1=H.|year=2013|title=Wettstreit um die Polyamidfasern|journal=Chemie in unserer Zeit|volume=47|issue=1 |pages=62–63|doi=10.1002/ciuz.201390006}} {{cite book|title=Nylon Plastics Handbook|last1=Kohan|first1=Melvin|date=1995|publisher=Carl Hanser Verlag|isbn=1569901899|location=Munich}} {{rp|2}} &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Muccio |first=Edward A. |url=https://books.google.com/books?id=0uuo7J855Z0C&amp;dq=nylon+color&amp;pg=PA38 |title=Plastics Processing Technology |date=1994-01-01 |publisher=ASM International |isbn=978-1-61503-212-9 |pages=38 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RiM4plecZw0C&amp;dq=nylon+texture&amp;pg=PA65 |title=Salters Higher Chemistry |date=1999 |publisher=Heinemann |isbn=978-0-435-63098-0 |pages=65 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Vogler&quot;&gt;{{cite journal|last1=Vogler|first1=H.|year=2013|title=Wettstreit um die Polyamidfasern|journal=Chemie in unserer Zeit|volume=47|issue=1 |pages=62–63|doi=10.1002/ciuz.201390006}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AOGHS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kohan&quot;&gt;{{cite book|title=Nylon Plastics Handbook|last1=Kohan|first1=Melvin|date=1995|publisher=Carl Hanser Verlag|isbn=1569901899|location=Munich}}&lt;/ref&gt;

বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ নাইলন উপলব্ধ। নাইলন-এক্সৱাই নামৰ এটা পৰিয়াল ক্ৰমান্বয়ে X আৰু Y কাৰ্বন শৃংখল দৈৰ্ঘ্যৰ ডাইমাইন আৰু ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিডৰপৰা আহৰণ কৰা হয়। এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ হৈছে নাইলন-6,6 ()। নাইলন-জেড নামৰ আন এটা পৰিয়াল কাৰ্বন শৃংখল দৈৰ্ঘ্য Z থকা এমিন'কাৰ্বক্সিলিক এচিডৰপৰা আহৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হ'ল নাইলন-[6]। [[diamine]] [[dicarboxylic acid]] [[amino acid|aminocarboxylic acid]]

নাইলন পলিমাৰৰ ব্যাপক বাণিজ্যিক প্ৰয়োগ আছে, যাৰ ভিতৰত আছে বস্ত্ৰ আৰু আঁহ (যেনে পোছাক, মজিয়া আৰু ৰবৰৰ শক্তিবৃদ্ধি), বাহন আৰু বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ বাবে সাঁচযুক্ত উপাদান, আৰু ফিল্ম (বেছিভাগ খাদ্য পেকেজিংৰ বাবে)। [[textile]] [[food packaging]] {{cite web|title=Nylons (Polyamide)|url=http://www.bpf.co.uk/plastipedia/polymers/polyamides.aspx|website=British Plastics Federation|access-date=19 June 2017}} &lt;ref name=&quot;BPF&quot;&gt;{{cite web|title=Nylons (Polyamide)|url=http://www.bpf.co.uk/plastipedia/polymers/polyamides.aspx|website=British Plastics Federation|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==
[[File:Wallace Carothers, in the lab.jpg|thumb|upright|Wallace Carothers]]

=== ডুপণ্ট আৰু নাইলনৰ আৱিষ্কাৰ ===
ডুপণ্টৰ গৱেষকসকলে চেলুল'জ-আধাৰিত আঁহ বিকশিত কৰা আৰম্ভ কৰিছিল, যাৰ ফলত সংশ্লেষিত ফাইবাৰ ৰেয়ন হৈছিল। ৰেয়নৰ সৈতে ডুপণ্টৰ অভিজ্ঞতা নাইলনৰ বিকাশ আৰু বিপণনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পূৰ্বসূৰী আছিল। [[DuPont]] [[rayon]] {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PHH3iE2LPCoC&amp;pg=PA236|title=Nylon and bombs : DuPont and the march of modern America|last1=Ndiaye|first1=Pap A.|last2=Forster|first2=Elborg|date=2007|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=9780801884443|location=Baltimore|pages=182|access-date=19 June 2017}} {{rp|8,64,236}} &lt;ref name=&quot;Ndiaye&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PHH3iE2LPCoC&amp;pg=PA236|title=Nylon and bombs : DuPont and the march of modern America|last1=Ndiaye|first1=Pap A.|last2=Forster|first2=Elborg|date=2007|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=9780801884443|location=Baltimore|pages=182|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;

ডুপণ্টৰ নাইলনৰ আৱিষ্কাৰ এঘাৰবছৰীয়া সময়ছোৱাত চলিছিল, ১৯২৭ চনত পলিমাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰপৰা ১৯৩৮ চনত ইয়াৰ ঘোষণালৈকে, ১৯৩৯ চনৰ নিউয়ৰ্ক বিশ্ব মেলা মুকলি হোৱাৰ অলপ আগতে। ১৯২৭ চনত চাৰ্লছ ষ্টাইনে পৰামৰ্শ দিয়া ডুপণ্টৰ এক নতুন সাংগঠনিক গাঁথনিৰপৰা এই প্ৰকল্পটো বিকশিত হৈছিল, য'ত ৰাসায়নিক বিভাগটো কেইবাটাও সৰু গৱেষণা দলেৰে গঠিত হ'ব যি ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ &quot;অগ্ৰণী গৱেষণা&quot;ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব আৰু &quot;ব্যাৱহাৰিক প্ৰয়োগৰ দিশে আগুৱাই যাব।&quot; [[1939 New York World's Fair]] [[Charles Stine]] [[Wallace Hume Carothers]] [[Hermann Staudinger]] {{Cite book|title=Nylon: A DuPont Invention|last=DuPont|publisher=DuPont International, Public Affairs|year=1988|pages=2–3}} {{rp|92}} {{cite book|last1=Meikle|first1=Jeffrey L.|title=American plastic: A cultural history|date=1995|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=0813522358|edition=1. ppb. print|url=https://books.google.com/books?id=u_1ePU4GEGAC&amp;pg=PA1927}} &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Nylon: A DuPont Invention|last=DuPont|publisher=DuPont International, Public Affairs|year=1988|pages=2–3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ndiaye&quot; /&gt;{{rp|92}} Harvard instructor [[Wallace Hume Carothers]] was hired to direct the polymer research group. Initially he was allowed to focus on pure research, building on and testing the theories of German chemist [[Hermann Staudinger]].&lt;ref name=&quot;Kativa&quot;/&gt; He was very successful, as research he undertook greatly improved the knowledge of polymers and contributed to the science.&lt;ref name=&quot;Meikle&quot;&gt;{{cite book|last1=Meikle|first1=Jeffrey L.|title=American plastic: A cultural history|date=1995|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=0813522358|edition=1. ppb. print|url=https://books.google.com/books?id=u_1ePU4GEGAC&amp;pg=PA1927}}&lt;/ref&gt;

নাইলন আছিল প্ৰথম বাণিজ্যিকভাৱে সফল সংশ্লেষিত থাৰ্মোপ্লাষ্টিক পলিমাৰ। ডুপণ্টে ১৯২৭ চনত ইয়াৰ গৱেষণা প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছিল। [[thermoplastic]] [[Science History Institute]] {{cite web|url=https://www.sciencehistory.org/science-of-plastics|title=Science of Plastics|website=[[Science History Institute]]|date=2016-07-18|access-date=26 March 2018}} &lt;ref name=&quot;PlasticsCHF&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sciencehistory.org/science-of-plastics|title=Science of Plastics|website=[[Science History Institute]]|date=2016-07-18|access-date=26 March 2018}}&lt;/ref&gt;
১৯৩৫ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ডুপণ্ট এক্সপেৰিমেণ্টেল ষ্টেচনৰ ডুপণ্টৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰত ৱালেছ হিউম কেৰাথাৰ্ছে প্ৰথম নাইলন, নাইলন ৬৬, সংশ্লেষণ কৰিছিল। কেৰাথাৰ্ছৰ কামৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে, আইজি ফাৰ্বেনৰ পল শ্লেকে ১৯৩৮ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত কেপ্ৰ'লেক্টামৰ ওপৰত আধাৰিত এক পৃথক অণু নাইলন&amp;nbsp; ৬ বিকশিত কৰিছিল। [[nylon 66]] [[DuPont Experimental Station]] [[Science History Institute]] [[Paul Schlack]] [[IG Farben]] [[nylon 6|nylon&amp;nbsp; 6]] [[caprolactam]] {{cite web|last1=American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks|title=Foundations of Polymer Science: Wallace Hume Carothers and the Development of Nylon|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|website=ACS Chemistry for Life|access-date=27 January 2015}} {{cite web|title=Wallace Hume Carothers|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/wallace-hume-carothers|website=[[Science History Institute]]|date=June 2016|access-date=20 March 2018}} {{cite book|last1=McIntyre|first1=J. E.|title=Synthetic fibres: nylon, polyester, acrylic, polyolefin|date=2005|publisher=Woodhead|location=Cambridge |isbn=9780849325922|page=10|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=zpMw7kB3EWQC&amp;pg=PA10|access-date=5 July 2017}} {{rp|10}} {{cite book|last1=Travis|first1=Anthony S.|title=Determinants in the evolution of the European chemical industry: 1900-1939: new technologies, political frameworks, markets and companies|date=1998|publisher=Kluwer Acad. Publ.|location=Dordrecht|isbn=9780792348900|page=115|url=https://books.google.com/books?id=gvP7CAAAQBAJ&amp;pg=PA115|access-date=5 July 2017}} &lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web|last1=American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks|title=Foundations of Polymer Science: Wallace Hume Carothers and the Development of Nylon|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|website=ACS Chemistry for Life|access-date=27 January 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Carothers&quot;&gt;{{cite web|title=Wallace Hume Carothers|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/wallace-hume-carothers|website=[[Science History Institute]]|date=June 2016|access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;McIntyre&quot;&gt;{{cite book|last1=McIntyre|first1=J. E.|title=Synthetic fibres: nylon, polyester, acrylic, polyolefin|date=2005|publisher=Woodhead|location=Cambridge |isbn=9780849325922|page=10|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=zpMw7kB3EWQC&amp;pg=PA10|access-date=5 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Travis&quot;&gt;{{cite book|last1=Travis|first1=Anthony S.|title=Determinants in the evolution of the European chemical industry: 1900-1939: new technologies, political frameworks, markets and companies|date=1998|publisher=Kluwer Acad. Publ.|location=Dordrecht|isbn=9780792348900|page=115|url=https://books.google.com/books?id=gvP7CAAAQBAJ&amp;pg=PA115|access-date=5 July 2017}}&lt;/ref&gt;

১৯৩০ চনৰ বসন্তকালত, কেৰাথাৰ্ছ আৰু তেওঁৰ দলে ইতিমধ্যে দুটা নতুন পলিমাৰ সংশ্লেষণ কৰিছিল। প্ৰথমটো আছিল নিঅ'প্ৰিন, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এক সংশ্লেষিত ৰবৰ। দ্বিতীয়টো আছিল এক স্থিতিস্থাপক পেষ্ট যি ঠাণ্ডা হোৱাৰ পিছত অতি শক্তিশালী হৈ পৰিছিল; পিছলৈ ই নাইলনলৈ পৰিণত হ'ব। এই আৱিষ্কাৰবোৰৰ পিছত, কেৰাথাৰ্ছৰ দলটোৱে ইয়াৰ গৱেষণাক সাধাৰণ পলিমাৰাইজেচনৰ অনুসন্ধান কৰা এক অধিক বিশুদ্ধ গৱেষণা পদ্ধতিৰপৰা &quot;ঔদ্যোগিক প্ৰয়োগৰ বাবে নিজকে ধাৰ দিব পৰা এটা ৰাসায়নিক সংমিশ্ৰণ&quot; বিচাৰি উলিওৱাৰ অধিক ব্যাৱহাৰিকভাৱে কেন্দ্ৰীভূত লক্ষ্যলৈ স্থানান্তৰিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল। [[neoprene]] {{Cite web|url=https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|title=Neoprene: The First Synthetic Rubber|website=chlorine.americanchemistry.com|access-date=2018-12-06|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926141526/https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|url-status=dead}} {{rp|94}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|title=Neoprene: The First Synthetic Rubber|website=chlorine.americanchemistry.com|access-date=2018-12-06|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926141526/https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

অৱশেষত ১৯৩৫ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে &quot;পলিমাৰ ৬-৬&quot; নামৰ এটা পলিমাৰ উৎপাদন কৰা হোৱা নাছিল। কেৰাথাৰ্ছৰ সহকৰ্মী, ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ জুলিয়ান ডব্লিউ হিলে ১৯৩০ চনত পলিয়েষ্টাৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ শীতল অংকন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই শীতল অংকন পদ্ধতিটো পিছত ১৯৩৫ চনত কেৰথৰ্ছে নাইলন সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। নাইলনৰ (নাইলন ৬.৬) প্ৰথম উদাহৰণ ১৯৩৫ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ডুপণ্ট এক্সপেৰিমেণ্টেল ষ্টেচনৰ ডুপণ্টৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। [[Washington University in St. Louis|Washington University]] [[Julian W. Hill]] [[Drawing (manufacturing)#Plastic drawing|cold drawing]] [[polyester]] {{Cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|title=Wallace Carothers and the Development of Nylon - Landmark|website=American Chemical Society|language=en|access-date=2019-08-14}} {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/02/01/us/julian-w-hill-nylon-s-discoverer-dies-at-91.html|title=Julian W. Hill, Nylon's Discoverer, Dies at 91|last=Stout|first=David|date=1996-02-01|work=The New York Times|access-date=2019-08-14|language=en-US|issn=0362-4331}} {{Cite book|last=Myers|first=Richard L.|url=https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|title=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide|date=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-33758-1|language=en|pages=20–23|access-date=21 November 2015|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617093705/https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|url-status=live}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|title=Wallace Carothers and the Development of Nylon - Landmark|website=American Chemical Society|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/02/01/us/julian-w-hill-nylon-s-discoverer-dies-at-91.html|title=Julian W. Hill, Nylon's Discoverer, Dies at 91|last=Stout|first=David|date=1996-02-01|work=The New York Times|access-date=2019-08-14|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=ACS/&gt; It had all the desired properties of elasticity and strength. However, it also required a complex manufacturing process that would become the basis of industrial production in the future. DuPont obtained a patent for the polymer in September 1938,&lt;ref name=&quot;US 2130523&quot;/&gt; and quickly achieved a monopoly of the fiber.&lt;ref name=&quot;Meikle&quot; /&gt; Carothers died 16 months before the announcement of nylon, therefore he was never able to see his success.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; The name &quot;Nylon&quot; came from the a modification of ''norun'' (no run) into a unique name that could be used to market the product but was not trademarked.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{Cite book|last=Myers|first=Richard L.|url=https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|title=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide|date=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-33758-1|language=en|pages=20–23|access-date=21 November 2015|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617093705/https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

১৯৩৮ চনত নাইলন-ব্ৰিষ্টলড টুথব্ৰাছত নাইলন প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত মহিলাৰ ষ্টকিংছ বা &quot;নাইলন&quot;ত অধিক বিখ্যাতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যাক ১৯৩৯ চনৰ নিউয়ৰ্ক ৱৰ্ল্ডছ ফেয়াৰত দেখুওৱা হৈছিল আৰু ১৯৪০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে বিক্ৰী কৰা হৈছিল, যাৰ পিছত তেওঁলোকে বজাৰত তেওঁলোকৰ প্ৰথম বছৰত ৬৪ নিযুতযোৰ বিক্ৰী কৰি তাৎক্ষণিক বাণিজ্যিক সফলতা লাভ কৰিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত, প্ৰায় সকলো নাইলন উৎপাদন পেৰাচুট আৰু পেৰাচুট কৰ্ডত ব্যৱহাৰৰ বাবে সামৰিক বাহিনীলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। যুদ্ধকালীন নাইলন আৰু অন্যান্য প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰে নতুন সামগ্ৰীৰ বজাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছিল। [[bristle]] [[toothbrush]] [[stocking]] [[parachutes]] [[parachute cord]] [[plastics]] {{cite magazine|last1=Nicholson|first1=Joseph L.|last2=Leighton|first2=George R.|title=Plastics Come of Age|url=https://archive.org/stream/harpersmagazine185junalde/harpersmagazine185junalde_djvu.txt|access-date=5 July 2017|magazine=Harper's Magazine|pages=300–307|date=August 1942}} {{cite journal|date=October 3, 2008 |title=Nylon: A Revolution in Textiles|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles|journal=Distillations Magazine |publisher=Science History Institute |last1=Wolfe|first1=Audra J.|access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180321130329/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles |archive-date= March 21, 2018 }} {{cite web|title=The History and Future of Plastics|url=https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics|work=Conflicts in Chemistry: The Case of Plastics |publisher=Science History Institute |access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320170600/https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics |archive-date=20 March 2018 }} &lt;ref name=&quot;AOGHS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholson&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Nicholson|first1=Joseph L.|last2=Leighton|first2=George R.|title=Plastics Come of Age|url=https://archive.org/stream/harpersmagazine185junalde/harpersmagazine185junalde_djvu.txt|access-date=5 July 2017|magazine=Harper's Magazine|pages=300–307|date=August 1942}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Wolfe2008&quot;&gt;{{cite journal|date=October 3, 2008 |title=Nylon: A Revolution in Textiles|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles|journal=Distillations Magazine |publisher=Science History Institute |last1=Wolfe|first1=Audra J.|access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180321130329/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles |archive-date= March 21, 2018 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Conflicts&quot;&gt;{{cite web|title=The History and Future of Plastics|url=https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics|work=Conflicts in Chemistry: The Case of Plastics |publisher=Science History Institute |access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320170600/https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics |archive-date=20 March 2018 }}&lt;/ref&gt;

নাইলনৰ উৎপাদনৰ বাবে ডুপণ্টৰ তিনিটা বিভাগৰ মাজত আন্তঃবিভাগীয় সহযোগিতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল: ৰাসায়নিক গৱেষণা বিভাগ, এম'নিয়া বিভাগ, আৰু ৰেয়ন বিভাগ। নাইলনৰ কিছুমান মুখ্য উপাদান উচ্চ চাপৰ ৰসায়ন ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰিব লগা হৈছিল, যি হৈছে এম'নিয়া বিভাগৰ দক্ষতাৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ। নাইলনক &quot;এম'নিয়া বিভাগলৈ ঈশ্বৰে প্ৰেৰণ কৰা&quot; বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, যি আৰ্থিক সংকটত আছিল। নাইলনৰ প্ৰতিক্ৰিয়াকাৰীয়ে সোনকালেই এম'নিয়া বিভাগৰ বিক্ৰীৰ আধা অংশ গঠন কৰিছিল আৰু ডুপণ্টত চাকৰি আৰু ৰাজহ সৃষ্টি কৰি তেওঁলোকক মহামন্দাৰ সময়ৰপৰা ওলাই অহাত সহায় কৰিছিল। [[high pressure chemistry]] [[Great Depression]] {{Cite book |title=Nylon and Bombs: DuPont and the March of Modern America |isbn=9781421403342 |date=2007 |url=https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |access-date=2022-08-08 |website=Dokumen.PUB |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808110540/https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |archive-date=2022-08-08 |last1=Ndiaye |first1=Pap A. |publisher=Johns Hopkins University Press+ORM }} &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Nylon and Bombs: DuPont and the March of Modern America |isbn=9781421403342 |date=2007 |url=https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |access-date=2022-08-08 |website=Dokumen.PUB |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808110540/https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |archive-date=2022-08-08 |last1=Ndiaye |first1=Pap A. |publisher=Johns Hopkins University Press+ORM }}&lt;/ref&gt;

ডুপণ্টৰ নাইলন প্ৰকল্পই উদ্যোগত ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিকীৰ গুৰুত্ব প্ৰদৰ্শন কৰিছিল, চাকৰি সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছিল, আৰু ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিক কৌশলৰ অগ্ৰগতি বৃদ্ধি কৰিছিল। দৰাচলতে, ই এটা ৰাসায়নিক কাৰখানা বিকশিত কৰিছিল যি 1800টা চাকৰি প্ৰদান কৰিছিল আৰু সেই সময়ৰ শেহতীয়া প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাক আজিও ৰাসায়নিক প্ৰকল্পৰ বাবে এক আৰ্হি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[chemical engineering]] [[National Historic Chemical Landmark]] [[American Chemical Society]] {{rp|100–101}} {{cite web|title=A National Historic Chemical Landmark: The First Nylon Plant|url=https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers/first-nylon-plant-historical-resource.pdf |first1=John F. |last1=McAllister |date=Oct 26, 1995 |website=American Chemical Society|access-date=26 June 2017}} &lt;ref name=&quot;Ndiaye&quot; /&gt; The ability to acquire a large number of chemists and engineers quickly was a huge contribution to the success of DuPont's nylon project.&lt;ref name=&quot;Ndiaye&quot; /&gt;{{rp|100–101}} The first nylon plant was located at Seaford, Delaware, beginning commercial production on December 15, 1939. On October 26, 1995, the Seaford plant was designated a [[National Historic Chemical Landmark]] by the [[American Chemical Society]].&lt;ref name=&quot;Landmark&quot;&gt;{{cite web|title=A National Historic Chemical Landmark: The First Nylon Plant|url=https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers/first-nylon-plant-historical-resource.pdf |first1=John F. |last1=McAllister |date=Oct 26, 1995 |website=American Chemical Society|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt;

=== প্ৰাৰম্ভিক বিপণন কৌশল ===

নাইলনৰ জনপ্ৰিয়তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ ডুপণ্টৰ বিপণন কৌশলৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। সামগ্ৰীটো সাধাৰণ বজাৰত উপলব্ধ হোৱাৰ আগতে চাহিদা বৃদ্ধি কৰিবলৈ ডুপণ্টে ফাইবাৰৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। ১৯৩৮ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত নিউয়ৰ্ক চহৰৰ বিশ্ব মেলাৰ স্থানত &quot;হেৰাল্ড ট্ৰিবিউন&quot;ৰ বাৰ্ষিক &quot;ফ'ৰাম অন কাৰেণ্ট প্ৰব্লেমছ&quot;ৰ অন্তিম অধিৱেশনত নাইলনৰ বাণিজ্যিক ঘোষণা হৈছিল। আৰু ১৯৩৯ চনত ছান ফ্ৰান্সিছকোত অনুষ্ঠিত গোল্ডেন গেট আন্তৰ্জাতিক প্ৰদৰ্শনীত ডুপণ্টৰ &quot;ৱাণ্ডাৰ ৱৰ্ল্ড অৱ কেমিষ্ট্ৰী&quot;ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ১৯৪০ চনৰ ১৫ মে'লৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ নিৰ্বাচিত দোকানলৈ প্ৰকৃত নাইলনৰ মোজা প্ৰেৰণ কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে, তাৰ আগতে ডেলাৱেৰত এক সীমিতসংখ্যক বিক্ৰীৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৩৯ চনৰ ২৪ অক্টোবৰ তাৰিখে ডেলাৱেৰৰ উইলমিংটনত নাইলনৰ মোজাৰ প্ৰথম ৰাজহুৱা বিক্ৰী হৈছিল। ৪,০০০যোৰ মোজা উপলব্ধ আছিল, যিবোৰ তিনি ঘণ্টাৰ ভিতৰত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। [[New York Herald Tribune|Herald Tribune]] [[Golden Gate International Exposition]] [[Fully fashioned stockings|nylon stockings]] {{'}} {{cite journal|last1=Kativa|first1=Hillary|title=Synthetic Threads|journal=Distillations|date=2016|volume=2|issue=3|pages=16–21|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/synthetic-threads|access-date=20 March 2018}} {{rp|141}} {{rp|141}} {{cite news|last1=Blakinger|first1=Keri |title=A look back at some of the coolest attractions at the 1939 World's Fair|url=http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155|access-date=20 June 2017|work=New York Daily News|date=April 30, 2016 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170912053601/http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155 |archive-date= Sep 12, 2017 }} {{cite book|last1=Sundberg|first1=Richard J.|title=The Chemical Century: Molecular Manipulation and Its Impact on the 20th Century|date=2017|publisher=Apple Academic Press, Incorporated|isbn=9781771883665|url=https://books.google.com/books?id=D9eRDgAAQBAJ&amp;pg=PT216}} {{rp|145–146}} &lt;ref name=&quot;Kativa&quot;&gt;{{cite journal|last1=Kativa|first1=Hillary|title=Synthetic Threads|journal=Distillations|date=2016|volume=2|issue=3|pages=16–21|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/synthetic-threads|access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Meikle&quot; /&gt;{{rp|141}} The &quot;first man-made organic textile fibre&quot; which was derived from &quot;coal, water and air&quot; and promised to be &quot;as strong as steel, as fine as the spider's web&quot; was received enthusiastically by the audience, many of them middle-class women, and made the headlines of most newspapers.&lt;ref name=&quot;Meikle&quot; /&gt;{{rp|141}} Nylon was introduced as part of &quot;The world of tomorrow&quot; at the 1939 New York World's Fair&lt;ref name=&quot;Blakinger&quot;&gt;{{cite news|last1=Blakinger|first1=Keri |title=A look back at some of the coolest attractions at the 1939 World's Fair|url=http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155|access-date=20 June 2017|work=New York Daily News|date=April 30, 2016 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170912053601/http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155 |archive-date= Sep 12, 2017 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kativa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sundberg&quot;&gt;{{cite book|last1=Sundberg|first1=Richard J.|title=The Chemical Century: Molecular Manipulation and Its Impact on the 20th Century|date=2017|publisher=Apple Academic Press, Incorporated|isbn=9781771883665|url=https://books.google.com/books?id=D9eRDgAAQBAJ&amp;pg=PT216}}&lt;/ref&gt;

অভিযানটোৰ আন এটা অতিৰিক্ত বোনাচ আছিল যে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে জাপানৰপৰা ৰেচম আমদানি হ্ৰাস কৰা, এক যুক্তি যি বহুতো সতৰ্ক গ্ৰাহকক জিকিছিল। আনকি ৰাষ্ট্ৰপতি ৰুজভেল্টৰ মন্ত্ৰীসভাৰদ্বাৰাও নাইলনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল, যি সমলটো আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰাৰ পাঁচ দিন পাছত ইয়াৰ &quot;বিশাল আৰু আকৰ্ষণীয় অৰ্থনৈতিক সম্ভাৱনা&quot;ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। [[Franklin D. Roosevelt|President Roosevelt]]

অৱশ্যে, নাইলনৰ ওপৰত প্ৰাৰম্ভিক উত্তেজনাই সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ই অযুক্তিকৰ প্ৰত্যাশাত ইন্ধন যোগাইছিল যে নাইলন ৰেচমতকৈ ভাল হ'ব, তীখাৰ দৰে শক্তিশালী এক অলৌকিক কাপোৰ যি চিৰদিন থাকিব আৰু কেতিয়াও চলিব নোৱাৰে। &quot;নিউ হোচিয়েৰী হোল্ড ষ্ট্ৰং এজ ষ্টীল&quot; আৰু &quot;নো ম'ৰ ৰানচ&quot; আদিৰ দৰে দাবীৰ বিপদ উপলব্ধি কৰি, ডুপণ্টে মূল ঘোষণাৰ চৰ্তাৱলী পিছুৱাই নিছিল, বিশেষকৈ যিবোৰত কোৱা হৈছিল যে নাইলনে তীখাৰ শক্তি লাভ কৰিব। {{rp|145–147}}

লগতে, ডুপণ্টৰ কাৰ্যনিৰ্বাহকসকলে নাইলনক এক বৈপ্লৱিক মানৱ-নিৰ্মিত সামগ্ৰী হিচাপে বিপণন কৰিছিল তেওঁলোকে প্ৰথমতে উপলব্ধি কৰা নাছিল যে কিছুমান গ্ৰাহকে সংশ্লেষিত কাপোৰৰ প্ৰতি অস্বস্তি আৰু অবিশ্বাস, আনকি ভয়ৰ অনুভূতি অনুভৱ কৰিছিল। নতুন পলিমাৰৰ বাবে ডুপণ্টৰ ১৯৩৮ চনৰ পেটেণ্টৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এটা বিশেষভাৱে ক্ষতিকাৰক বাতৰি অংকন কৰি পৰামৰ্শ দিছিল যে নাইলন উৎপাদনৰ এটা পদ্ধতি হ'ব পাৰে মৃতদেহৰপৰা আহৰণ কৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ কেডাভেৰিন (পেণ্টামিথাইলেনেডিয়ামাইন) ব্যৱহাৰ কৰা। যদিও বিজ্ঞানীসকলে দাবী কৰিছিল যে কয়লা গৰম কৰিও কেডাভেৰিন নিষ্কাশন কৰা হৈছিল, জনসাধাৰণে প্ৰায়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। এগৰাকী মহিলাই ডুপণ্টৰ এজন মুখ্য বিজ্ঞানীৰ মুখা-মুখি হৈছিল আৰু উৰাবাতৰিটো সঁচা নহয় বুলি মানি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। [[cadaverine]] {{rp|126–128}} {{efn|Actually the most common nylon polymers are made from hexamethylenediamine, with one more CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; group than cadaverine.}} {{rp|146–147}}

ডুপণ্টে ইয়াৰ প্ৰচাৰ কৌশল সলনি কৰিছিল, জোৰ দিছিল যে নাইলন &quot;কয়লা, বায়ু আৰু পানী&quot;ৰপৰা বনোৱা হৈছিল, আৰু নাইলনৰ অন্তৰ্নিহিত গুণাগুণৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াৰ ব্যক্তিগত আৰু নান্দনিক দিশবোৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া আৰম্ভ কৰিছিল। এনেদৰে নাইলনক পোহনীয়া কৰা হৈছিল, আৰু &quot;যদি ই নাইলন হয়, ই ধুনীয়া, আৰু অহ! ই কিমান সোনকালে শুকায়! ।&quot; {{rp|146–147}} {{rp|151–152}} {{rp|2}}

=== নাইলন কাপোৰৰ উৎপাদন ===
[[File:NMA.0028271, Fashion Photo by Erik Liljeroth 1954.jpg|thumb|upright|Nylon stockings being inspected in [[Malmö]], Sweden, in 1954]]

১৯৪০ চনত নাইলনৰ দেশজোৰা মুক্তিৰ পিছত, ইয়াৰ উৎপাদন যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল। কেৱল সেই বছৰতে, 1300 টন কাপোৰ উৎপাদন কৰা হৈছিল, যি এই অভিনৱ সামগ্ৰীৰ বাবে এক উল্লেখনীয় আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিছিল। [8]: 100 নাইলনৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাইছিল, বিশেষকৈ নাইলনৰ মোজাৰ বাবে, যি এক তাৎক্ষণিক চাঞ্চল্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বজাৰত তেওঁলোকৰ প্ৰথম বছৰত, আশ্চৰ্যজনকভাৱে 64 নিযুতযোৰ নাইলন মোজা বিক্ৰী কৰা হৈছিল, যি দৈনন্দিন জীৱন আৰু ফেশ্বনৰ সৈতে কাপোৰৰ দ্ৰুত একত্ৰীকৰণ প্ৰতিফলিত কৰে। [8]: 101 নাইলনৰ সফলতা ইমানেই আছিল যে ১৯৪১ চনত, ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ ঠিক এবছৰ পাছত, বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ আৰু এই জনপ্ৰিয় কাপোৰৰ স্থিৰ যোগান নিশ্চিত কৰিবলৈ ভাৰ্জিনিয়াৰ মাৰ্টিনচভিলত এটা দ্বিতীয় কাৰখানা খোলা হৈছিল। এই সম্প্ৰসাৰণে বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ ওপৰত নাইলনৰ গভীৰ প্ৰভাৱ আৰু এক বহুমুখী আৰু আকাংক্ষিত সামগ্ৰী হিচাপে ইয়াৰ দ্ৰুত উত্থানৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=It Happened in Delaware|last=Colbert|first=Judy|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2013|isbn=978-0-7627-9577-2|pages=60}}&lt;/ref&gt;

[[File:Particolare di calza di nylon.jpg|left|thumb|Close-up photograph of the knitted nylon fabric used in stockings]]

[[File:Nylon fibre SEM.tif|left|thumb|Nylon fibers visualized using [[scanning electron microscopy]]]]

যদিও নাইলনক মানুহৰ স্থায়ী আৰু অবিনাশী সামগ্ৰী হিচাপে বিপণন কৰা হৈছিল, ইয়াক ৰেচমৰ মোজাৰ মূল্যতকৈ প্ৰায় ডেৰ গুণ (প্ৰতি পাউণ্ড নাইলনৰ প্ৰতি পাউণ্ড ২.৭৯ ডলাৰৰ বিপৰীতে ২.৭৯ ডলাৰ) প্ৰায় ডেৰ গুণ মূল্যত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। [[silk]] {{rp|101}} {{cite journal|last1=Olds|first1=Lauren|title=World War II and Fashion: The Birth of the New Look|journal=Constructing the Past|date=2001|volume=2|issue=1|page=Article 6|url=http://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1062&amp;context=constructing|access-date=19 June 2017}} &lt;ref name=&quot;Ndiaye&quot; /&gt;{{rp|101}} Sales of nylon stockings were strong in part due to changes in women's fashion. As Lauren Olds explains: &quot;by 1939 [hemlines] had inched back up to the knee, closing the decade just as it started off&quot;. The shorter skirts were accompanied by a demand for stockings that offered fuller coverage without the use of garters to hold them up.&lt;ref name=&quot;Olds&quot;&gt;{{cite journal|last1=Olds|first1=Lauren|title=World War II and Fashion: The Birth of the New Look|journal=Constructing the Past|date=2001|volume=2|issue=1|page=Article 6|url=http://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1062&amp;context=constructing|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;

অৱশ্যে, ১৯৪২ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে, নাইলন উৎপাদনক উপভোক্তা সামগ্ৰীৰপৰা সামৰিক বাহিনীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰীলৈ পুনঃনিৰ্দেশিত কৰা হৈছিল। যদিও যুদ্ধৰ আগতে ইতিমধ্যে প্ৰস্তুত কৰা নাইলন ষ্টকিংবোৰ ক্ৰয় কৰিব পৰা গৈছিল, সেইবোৰ সাধাৰণতে ক'লা বজাৰত ২০ ডলাৰলৈকে বিক্ৰী কৰা হৈছিল। [[World War II]] {{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-10-27-vw-227-story.html|title=How Nylon Changed the World : 50 Years Ago Today, It Reshaped the Way We Live--and Think|last=Krier|first=Beth Ann|date=27 October 1988|newspaper=Los Angeles Times}} &lt;ref name=&quot;Kativa&quot; /&gt; DuPont's production of nylon stockings and other lingerie stopped, and most manufactured nylon was used to make parachutes and tents for [[World War II]].&lt;ref name=&quot;Krier&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-10-27-vw-227-story.html|title=How Nylon Changed the World : 50 Years Ago Today, It Reshaped the Way We Live--and Think|last=Krier|first=Beth Ann|date=27 October 1988|newspaper=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;

যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছত, নাইলনৰ প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ বাবে বহু আশাৰে অপেক্ষা কৰা হৈছিল। যদিও ডুপণ্টে বাৰ্ষিক ৩৬০ নিযুতযোৰ ষ্টকিং উৎপাদনৰ অনুমান কৰিছিল, যুদ্ধকালীন উৎপাদনৰ সলনি উপভোক্তালৈ ৰূপান্তৰ কৰাত পলম হৈছিল। যুদ্ধৰ শেষৰপৰা ১৯৫২ চনৰ ভিতৰত, ষ্টকিং আৰু অন্তৰ্বাসৰ উৎপাদনত বিশ্বৰ নাইলনৰ ৮০% ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ডুপণ্টে অসামৰিক চাহিদা পূৰণ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল, আৰু ইয়াৰ উৎপাদন নিৰন্তৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। [[nylon riots]] {{cite web|title=Parachute Wedding Dress, 1947|url=http://newsdesk.si.edu/snapshot/parachute-wedding-dress|website=Smithsonian National Museum of American History|access-date=20 June 2017}} {{cite journal|journal=Woman's Home Companion|date=1948|publisher=Crowell-Collier Publishing Company|volume=75|page=155}} &lt;ref name=&quot;Kativa&quot; /&gt; In 1946, the demand for nylon stockings could not be satisfied, which led to the [[nylon riots]]. In one instance, an estimated 40,000 people lined up in Pittsburgh to buy 13,000 pairs of nylons.&lt;ref name=&quot;Wolfe2008&quot;/&gt; In the meantime, women cut up nylon tents and parachutes left from the war in order to make blouses and wedding dresses.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Parachute Wedding Dress, 1947|url=http://newsdesk.si.edu/snapshot/parachute-wedding-dress|website=Smithsonian National Museum of American History|access-date=20 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Woman's Home Companion|date=1948|publisher=Crowell-Collier Publishing Company|volume=75|page=155}}&lt;/ref&gt;

=== নাইলন মিশ্ৰণৰ পৰিচয় ===

যিহেতু বিশুদ্ধ নাইলন হোচিয়াৰী এক বহল বজাৰত বিক্ৰী কৰা হৈছিল, সমস্যাবোৰ স্পষ্ট হৈ পৰিছিল। নাইলনৰ মোজাবোৰ ভঙ্গুৰ পোৱা গৈছিল, এই অৰ্থত যে সূতাডাল প্ৰায়ে দীঘলীয়াকৈ খোল খোৱাৰ প্ৰৱণতা আছিল, যাৰ ফলত 'ৰান' সৃষ্টি হৈছিল। আৰ্দ্ৰতা &quot;দুষ্ট&quot; হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে গৰম বা সেমেকা পৰিস্থিতিত ছালৰ ওচৰৰ কাপোৰৰ ভিতৰত থাকি যায়। নাইলনৰ কাপোৰ খজুৱতিও হ'ব পাৰে আৰু ঘৰ্ষণৰদ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা স্থিৰ বৈদ্যুতিক আধানৰ ফলত লাগি ধৰা আৰু কেতিয়াবা স্ফুলিঙ্গ ওলায়। লগতে, কিছুমান পৰিস্থিতিৰ অধীনত, নাইলনে মোজা ক্ষয় হ'ব পাৰে, ছিদ্ৰ কৰিব পাৰে বা ছিঙি পেলাব পাৰে। [[Polymer degradation#Hydrolysis|acid hydrolysis]] [[air pollution]] {{rp|101}} {{cite book|author=Reader's Digest|title=New complete guide to sewing: step-by-step techniques for making clothes and home accessories|date=2002|publisher=Reader's Digest|location=London|page=19|isbn=9780762104208|url=https://books.google.com/books?id=v1ZVvZTdZRMC&amp;pg=PA19|access-date=26 June 2017}} {{cite journal|title=How to buy a trail bed|url=https://books.google.com/books?id=_98DAAAAMBAJ&amp;pg=PA70|access-date=26 June 2017|journal=Backpacker|volume=5|number=3|page=70|date=June 1977}} {{cite book|last1=Mendelson|first1=Cheryl|title=Home comforts : the art and science of keeping house|date=2005|publisher=Scribner|location=New York|isbn=978-0743272865|url=https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend/page/224 224]|access-date=26 June 2017}} {{cite book|last1=Shaeffer|first1=Claire|title=Claire Shaeffer's fabric sewing guide.|date=2008|publisher=Krause Publications|location=Cincinnati, Ohio|isbn=978-0896895362|pages=[https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae/page/88 88]–90|edition=2nd|url=https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae|url-access=registration}} {{rp|p=147}} {{cite book|last1=Cheremisinoff|first1=Nicholas P.|title=Handbook of air pollution prevention and control|url=https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913|url-access=limited|date=2002|publisher=Butterworth-Heinemann|location=Amsterdam|isbn=9780080507927|page=[https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913/page/n79 65]}} {{cite book|editor-last1=Stern|editor-first1=Arthur C.|title=Air pollution and its effects|date=1970|publisher=Academic press|location=New York|isbn=978-0-12-666551-2|page=72|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=07FA4WIBkf8C&amp;pg=PA72|access-date=26 June 2017}} {{cite book|last1=Garte|first1=Seymour|title=Where we stand : a surprising look at the real state of our planet|date=2008|publisher=AMACOM|location=New York|isbn=978-0814409107|page=[https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart/page/60 60]|url=https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart|url-access=registration|access-date=26 June 2017}} {{cite journal |last1=Campbell |first1=Dean J. |last2=Wright |first2=Emily A. |last3=Dayisi |first3=Mardhia O. |last4=Hoehn |first4=Michael R. |last5=Kennedy |first5=Branden F. |last6=Maxfield |first6=Brian M. |title=Classroom Illustrations of Acidic Air Pollution Using Nylon Fabric |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2011-04_88_4/page/387 |journal=Journal of Chemical Education |date=1 April 2011 |volume=88 |issue=4 |pages=387–391 |doi=10.1021/ed100604a|bibcode=2011JChEd..88..387C }} &lt;ref name=&quot;Ndiaye&quot; /&gt;{{rp|101}} People also reported that pure nylon textiles could be uncomfortable due to nylon's lack of absorbency.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Reader's Digest|title=New complete guide to sewing: step-by-step techniques for making clothes and home accessories|date=2002|publisher=Reader's Digest|location=London|page=19|isbn=9780762104208|url=https://books.google.com/books?id=v1ZVvZTdZRMC&amp;pg=PA19|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal|title=How to buy a trail bed|url=https://books.google.com/books?id=_98DAAAAMBAJ&amp;pg=PA70|access-date=26 June 2017|journal=Backpacker|volume=5|number=3|page=70|date=June 1977}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mendelson&quot;&gt;{{cite book|last1=Mendelson|first1=Cheryl|title=Home comforts : the art and science of keeping house|date=2005|publisher=Scribner|location=New York|isbn=978-0743272865|url=https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend/page/224 224]|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Shaeffer&quot;&gt;{{cite book|last1=Shaeffer|first1=Claire|title=Claire Shaeffer's fabric sewing guide.|date=2008|publisher=Krause Publications|location=Cincinnati, Ohio|isbn=978-0896895362|pages=[https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae/page/88 88]–90|edition=2nd|url=https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Meikle&quot;/&gt;{{rp|p=147}} Scientists explained this as [[Polymer degradation#Hydrolysis|acid hydrolysis]] resulting from [[air pollution]], attributing it to London smog in 1952, as well as poor air quality in New York and Los Angeles.&lt;ref name=&quot;Cheremisinoff&quot;&gt;{{cite book|last1=Cheremisinoff|first1=Nicholas P.|title=Handbook of air pollution prevention and control|url=https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913|url-access=limited|date=2002|publisher=Butterworth-Heinemann|location=Amsterdam|isbn=9780080507927|page=[https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913/page/n79 65]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Stern&quot;&gt;{{cite book|editor-last1=Stern|editor-first1=Arthur C.|title=Air pollution and its effects|date=1970|publisher=Academic press|location=New York|isbn=978-0-12-666551-2|page=72|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=07FA4WIBkf8C&amp;pg=PA72|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Garte&quot;&gt;{{cite book|last1=Garte|first1=Seymour|title=Where we stand : a surprising look at the real state of our planet|date=2008|publisher=AMACOM|location=New York|isbn=978-0814409107|page=[https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart/page/60 60]|url=https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart|url-access=registration|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Campbell |first1=Dean J. |last2=Wright |first2=Emily A. |last3=Dayisi |first3=Mardhia O. |last4=Hoehn |first4=Michael R. |last5=Kennedy |first5=Branden F. |last6=Maxfield |first6=Brian M. |title=Classroom Illustrations of Acidic Air Pollution Using Nylon Fabric |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2011-04_88_4/page/387 |journal=Journal of Chemical Education |date=1 April 2011 |volume=88 |issue=4 |pages=387–391 |doi=10.1021/ed100604a|bibcode=2011JChEd..88..387C }}&lt;/ref&gt;

বিশুদ্ধ নাইলন কাপোৰৰ সমস্যাৰ সমাধান হ'ল নাইলনক অন্যান্য বিদ্যমান আঁহ বা পলিমাৰ যেনে কপাহ, পলিয়েষ্টাৰ আৰু স্পেনডেস্কৰ সৈতে মিহলি কৰা। ইয়াৰ ফলত মিশ্ৰিত কাপোৰৰ এক বিস্তৃত বিন্যাসৰ বিকাশ হৈছিল। নতুন নাইলন মিশ্ৰণবোৰে নাইলনৰ আকাংক্ষিত গুণাগুণ (স্থিতিস্থাপকতা, স্থায়িত্ব, ৰং কৰাৰ ক্ষমতা) ধৰি ৰাখিছিল আৰু কাপোৰৰ মূল্য কম আৰু সুলভ কৰি ৰাখিছিল। কাপোৰৰ মিশ্ৰণত &quot;বুনাৰা&quot; (ঊণ-শহাপহু-নাইলন) আৰু &quot;কেচমেট&quot; (ঊল-নাইলন-নোম) আদিৰ দৰে মিশ্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[cotton]] [[polyester]] [[spandex]] [[United States Army|Army]] [[United States Navy|Navy]] {{rp|2}} {{cite journal|last1=Haggard|first1=John V.|title=Chapter III: Collaborative Procurement of Textiles|journal=Procurement of Clothing and Textiles, 1945-53|date=16 May 1957|volume=2|issue=3|pages=79–84|url=https://books.google.com/books?id=9Pw6alchdDkC&amp;pg=PA79}} {{cite journal|last1=Goodale|first1=Ernest W.|title=The Blending &amp; Mixture of Textile Fibres &amp; Yarns|journal=Journal of the Royal Society of Arts|date=16 November 1951|volume=100|issue=4860|pages=4–15|jstor=41368063}} &lt;ref name=&quot;Krier&quot; /&gt;{{rp|2}} As of 1950, the New York Quartermaster Procurement Agency (NYQMPA), which developed and tested textiles for the [[United States Army|Army]] and [[United States Navy|Navy]], had committed to developing a wool-nylon blend. They were not the only ones to introduce blends of both natural and synthetic fibers. ''America's Textile Reporter'' referred to 1951 as the &quot;Year of the blending of the fibres&quot;.&lt;ref name=&quot;Haggard&quot;&gt;{{cite journal|last1=Haggard|first1=John V.|title=Chapter III: Collaborative Procurement of Textiles|journal=Procurement of Clothing and Textiles, 1945-53|date=16 May 1957|volume=2|issue=3|pages=79–84|url=https://books.google.com/books?id=9Pw6alchdDkC&amp;pg=PA79}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Handley&quot;/&gt; In Britain, in November 1951, the inaugural address of the 198th session of the Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce focused on the blending of textiles.&lt;ref name=&quot;GOODALE&quot;&gt;{{cite journal|last1=Goodale|first1=Ernest W.|title=The Blending &amp; Mixture of Textile Fibres &amp; Yarns|journal=Journal of the Royal Society of Arts|date=16 November 1951|volume=100|issue=4860|pages=4–15|jstor=41368063}}&lt;/ref&gt;

ডুপণ্টৰ ফেব্ৰিক ডেভেলপমেণ্ট ডিপাৰ্টমেণ্টে চতুৰতাৰে ফৰাচী ফেশ্বন ডিজাইনাৰসকলক লক্ষ্য কৰি লৈছিল, তেওঁলোকক কাপোৰৰ নমুনা যোগান ধৰিছিল। ১৯৫৫ চনত, কোকো চেনেল, জিন পাটৌ আৰু খ্ৰীষ্টিয়ান ডিঅ'ৰৰ দৰে ডিজাইনাৰসকলে ডুপণ্ট ফাইবাৰেৰে নিৰ্মিত গাউনবোৰ দেখুৱাইছিল, আৰু ফেশ্বন ফটোগ্ৰাফাৰ হৰ্ষ্ট পি হৰ্ষ্টক তেওঁলোকৰ ডুপণ্ট কাপোৰৰ ব্যৱহাৰ নথিভুক্ত কৰিবলৈ নিয়োগ কৰা হৈছিল। [[Coco Chanel]] [[Jean Patou]] [[Christian Dior]] [[Horst P. Horst]] {{cite book|last1=Handley|first1=Susannah|title=Nylon: The Story of a Fashion Revolution|date=1999|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, MD|isbn=978-0756771720|page=68|url=https://books.google.com/books?id=2YAYdk30VyIC&amp;pg=PA68|access-date=26 June 2017}} &lt;ref name=&quot;Wolfe2008&quot;/&gt; ''American Fabrics'' credited blends with providing &quot;creative possibilities and new ideas for fashions which had been hitherto undreamed of.&quot;&lt;ref name=&quot;Handley&quot;&gt;{{cite book|last1=Handley|first1=Susannah|title=Nylon: The Story of a Fashion Revolution|date=1999|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, MD|isbn=978-0756771720|page=68|url=https://books.google.com/books?id=2YAYdk30VyIC&amp;pg=PA68|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ব্যুৎপত্তি ===

ডুপণ্টে ইয়াৰ নতুন উৎপাদনৰ বাবে নাম সৃষ্টি কৰিবলৈ এক বিস্তৃত প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে গৈছিল।&lt;ref name=&quot;Meikle&quot; /&gt;{{rp|138–139}} In 1940, John W. Eckelberry of DuPont stated that the letters &quot;nyl&quot; were arbitrary, and the &quot;on&quot; was copied from the suffixes of other fibers such as [[cotton]] and [[rayon]]. A later publication by DuPont (''Context'', vol.&amp;nbsp; 7, no.&amp;nbsp; 2, 1978) explained that the name was originally intended to be &quot;No-Run&quot; (&quot;run&quot; meaning &quot;unravel&quot;) but was modified to avoid making such an unjustified claim. Since the products were not really run-proof, the vowels were swapped to produce &quot;nuron&quot;, which was changed to &quot;nilon&quot; &quot;to make it sound less like a nerve tonic&quot;. For clarity in pronunciation, the &quot;i&quot; was changed to &quot;y&quot;.&lt;ref name=&quot;Wolfe2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=znFmBZ2D8rEC&amp;pg=PA224 |title=The Origins and Development of the English Language |last=Algeo |first=John |publisher=Cengage |year=2009 |isbn=9781428231450 |volume=6 |page=224 |author-link=John Algeo}}&lt;/ref&gt;

এটা স্থায়ী নগৰীয়া কিংবদন্তি আছে যে নামটো &quot;নিউয়ৰ্ক&quot; আৰু &quot;লণ্ডন&quot;ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে; অৱশ্যে, লণ্ডনৰ কোনো সংগঠনেই নাইলনৰ গৱেষণা আৰু উৎপাদনত জড়িত নাছিল। [[urban legend]] {{cite book |title=Word Myths: Debunking Linguistic Urban Legends |first=David |last=Wilton |page=88 |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-199-74083-3}} &lt;ref&gt;{{cite book |title=Word Myths: Debunking Linguistic Urban Legends |first=David |last=Wilton |page=88 |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-199-74083-3}}&lt;/ref&gt;

=== দীৰ্ঘম্যাদী জনপ্ৰিয়তা[সম্পাদনা কৰক] ===
নাইলনৰ জনপ্ৰিয়তা 1940 আৰু 1950 ৰ দশকত ইয়াৰ স্থায়িত্ব আৰু নিখুঁততাৰ বাবে বৃদ্ধি পাইছিল। 1970 ৰ দশকত, ইয়াৰ নমনীয়তা আৰু মূল্যৰ বাবে ই অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। 

১৯৭০ চনত তেলৰ নাটনি হোৱা সত্ত্বেও, ১৯৬০ৰ দশকৰপৰা ১৯৮০-ৰ দশকৰ ভিতৰত নাইলন বস্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ প্ৰতি বছৰে ৭.৫% হাৰত বৃদ্ধি হৈ আছিল। অৱশ্যে সংশ্লেষিত আঁহৰ সামগ্ৰিক উৎপাদন ১৯৬৫ চনত বিশ্বৰ বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ ৬৩% ৰপৰা ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বৰ বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ ৪৫% লৈ হ্ৰাস পাইছিল। &quot;নতুন&quot; প্ৰযুক্তিৰ আৱেদন হ্ৰাস পাইছিল, আৰু নাইলনৰ কাপোৰ &quot;1970 ৰ দশকত শৈলীৰ বাহিৰলৈ গৈছিল।&quot; লগতে, গ্ৰাহকসকল সমগ্ৰ উৎপাদন চক্ৰত পাৰিপাৰ্শ্বিক ব্যয়ৰ বিষয়ে চিন্তিত হৈ পৰিছিল: কেঁচা-মাল (তেল) প্ৰাপ্ত কৰা, উৎপাদনৰ সময়ত শক্তিৰ ব্যৱহাৰ, আঁহ সৃষ্টিৰ সময়ত উৎপাদিত আৱৰ্জনা, আৰু অৱশেষত জৈৱপচনশীল নোহোৱা সামগ্ৰীৰ আৱৰ্জনা নিষ্কাশন। {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Qc8mDwAAQBAJ&amp;pg=PA246 |title=Petrocultures: Oil, Politics, Culture |last1=Wilson |first1=Sheena |last2=Carlson |first2=Adam |last3=Szeman |first3=Imre |date=2017 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec |pages=246 |isbn=9780773550391 |author-link3=Imre Szeman |access-date=26 June 2017}} &lt;ref name=&quot;Wilson&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Qc8mDwAAQBAJ&amp;pg=PA246 |title=Petrocultures: Oil, Politics, Culture |last1=Wilson |first1=Sheena |last2=Carlson |first2=Adam |last3=Szeman |first3=Imre |date=2017 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec |pages=246 |isbn=9780773550391 |author-link3=Imre Szeman |access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt;
1950 আৰু 1960-ৰ দশকৰপৰা সংশ্লেষিত আঁহে বজাৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা নাই। বিশ্বব্যাপী নাইলনৰ উৎপাদন 8.9 নিযুত টন বুলি অনুমান কৰা হৈছে। {{As of|2020}} {{cite news |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200730005398/en/Global-Nylon-Market-Analysis-and-Outlook-2020-2027---Nylon-6-Volumes-Will-Reach-5.3-Million-Tons-by-2027-Despite-COVID-19---ResearchAndMarkets.com |title=Global Nylon Market Analysis and Outlook 2020-2027 - Nylon 6}} &lt;ref name=&quot;Businesswire&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200730005398/en/Global-Nylon-Market-Analysis-and-Outlook-2020-2027---Nylon-6-Volumes-Will-Reach-5.3-Million-Tons-by-2027-Despite-COVID-19---ResearchAndMarkets.com |title=Global Nylon Market Analysis and Outlook 2020-2027 - Nylon 6}}&lt;/ref&gt;

যদিও বিশুদ্ধ নাইলনৰ বহুতো ত্ৰুটি আছে আৰু এতিয়া ইয়াক খুব কমেই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ইয়াৰ ডেৰিভেটিভবোৰে সমাজত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছে আৰু অৰিহণা যোগাইছে। প্লাষ্টিক আৰু পলিমাৰাইজেচনৰ উৎপাদন সম্পৰ্কীয় বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি মন্দাৱস্থাৰ সময়ত অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ আৰু মহিলাৰ ফেশ্বনৰ পৰিৱৰ্তনলৈকে, নাইলন এক বৈপ্লৱিক সামগ্ৰী আছিল। এজন ইতিহাসবিদে নাইলনক &quot;আকাংক্ষাৰ বস্তু&quot; বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, আৱিষ্কাৰটোক ২০ শতিকাৰ গ্ৰাহকসকলৰ দৃষ্টিত কোকা-কোলাৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। [[Lunar Flag Assembly]] {{Cite news |url=https://www.businessinsider.com/apollo-flags-moon-faded-white-2016-5?r=US&amp;IR=T |title=The American Flags on the Moon Have All Turned White |last=Welsh |first=Jennifer |date=21 May 2016 |work=Business Insider |access-date=14 April 2017}} {{cite web |url=https://www.jsc.nasa.gov/history/flag/flag.htm |title=NASA Contractor Report 188251 Where No Flag Has Gone Before: Political and Technical Aspects of Placing a Flag on the Moon |last1=Platoff |first1=Anne M. |date=1993 |website=NASA |access-date=26 June 2017}} &lt;ref name=&quot;Wolfe2008&quot; /&gt; The [[Lunar Flag Assembly]], the first flag planted on the moon in a symbolic gesture of celebration, was made of nylon. The flag itself cost $5.50 but had to have a specially designed flagpole with a horizontal bar so that it would appear to &quot;fly&quot;.&lt;ref name=&quot;Welsh&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.businessinsider.com/apollo-flags-moon-faded-white-2016-5?r=US&amp;IR=T |title=The American Flags on the Moon Have All Turned White |last=Welsh |first=Jennifer |date=21 May 2016 |work=Business Insider |access-date=14 April 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Platoff&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jsc.nasa.gov/history/flag/flag.htm |title=NASA Contractor Report 188251 Where No Flag Has Gone Before: Political and Technical Aspects of Placing a Flag on the Moon |last1=Platoff |first1=Anne M. |date=1993 |website=NASA |access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== ৰসায়নবিজ্ঞান ==
{{external media | width = 210px | float = right | headerimage= | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=y479OXBzCBQ &quot;Making Nylon&quot;], Bob Burk, CHEM 1000, Carleton University, Ottawa, Canada | video2 = [https://www.youtube.com/watch?v=HTh_5CWMSoQ &quot;Making Nylon 6,6&quot;] | video3= [https://www.youtube.com/watch?v=4GxeSO7DyaE &quot;Nylon production&quot;], [[Royal Society of Chemistry]] |video4= [https://www.youtube.com/watch?v=Qos7E7dDMyo &quot;Nylon and Rayon Manufacture 1949&quot;], Encyclopedia Britannica Films }}

সাধাৰণ ব্যৱহাৰত, উপসৰ্গ &quot;PA&quot; (পলিএমাইড) বা &quot;নাইলন&quot; নামটো সালসলনিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু অৰ্থত সমতুল্য। [[polyamide]]

নাইলন পলিমাৰৰ বাবে ব্যৱহৃত নামকৰণ প্ৰথম সৰল আলিফেটিক নাইলনৰ সংশ্লেষণৰ সময়ত উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল আৰু কাৰ্বক্সিলিক এচিড(বোৰ)ৰ কাৰ্বন(বোৰ) সহ, প্ৰতিটো মনোমাৰ এককত কাৰ্বনৰ সংখ্যা বৰ্ণনা কৰিবলৈ সংখ্যা ব্যৱহাৰ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত চক্ৰীয় আৰু সুগন্ধি মনোমাৰৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে বৰ্ণ বা বৰ্ণৰ সমষ্টি ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। &quot;PA&quot; বা &quot;নাইলন&quot;ৰ পিছৰ এটা সংখ্যায় এটা হ'ম'পলিমাৰ সূচায় যি হৈছে &quot;মনাডিক&quot; বা এটা এমিনো এচিডৰ ওপৰত আধাৰিত (বিয়োগ H2O) মনোমাৰ হিচাপে: [[homopolymer]] {{cite book |last=Cowie |first=J. M. G. |title=Polymers: Chemistry and Physics of Modern Materials |edition=2nd |publisher=Blackie |date=1991 |pages=[https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 16–17] |isbn=0-216-92980-6 |url=https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 }} {{cite book |last=Rudin |first=Alfred |title=Elements of Polymer Science and Engineering |publisher=Academic Press |date=1982 |pages=[https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 32–33] |isbn=0-12-601680-1 |url=https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 }} &lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowie |first=J. M. G. |title=Polymers: Chemistry and Physics of Modern Materials |edition=2nd |publisher=Blackie |date=1991 |pages=[https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 16–17] |isbn=0-216-92980-6 |url=https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book |last=Rudin |first=Alfred |title=Elements of Polymer Science and Engineering |publisher=Academic Press |date=1982 |pages=[https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 32–33] |isbn=0-12-601680-1 |url=https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 }}&lt;/ref&gt;
: PA 6 বা নাইলন 6: [NH−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;5&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;CO]''&lt;sub&gt;n'' ε-কেপ্ৰোলেক্টামৰ&lt;/sub&gt; পৰা নিৰ্মিত। 

দুটা সংখ্যা বা আখৰৰ সমষ্টিয়ে দুটা মনোমাৰৰপৰা গঠিত এটা 'ডায়াডিক' হ'ম'পলিমাৰক সূচায়: এটা ডাইমাইন আৰু এটা ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিড। প্ৰথম সংখ্যাটোৱে ডায়েমিনত থকা কাৰ্বনৰ সংখ্যা সূচায়। স্পষ্টতাৰ বাবে সংখ্যা দুটাক কমাৰে পৃথক কৰিব লাগে, কিন্তু কমাটো প্ৰায়ে বাদ দিয়া হয়। 
: PA বা নাইলন 6,10 (বা 610): [NH−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;6&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;NH−CO−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;8&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;CO]''&lt;sub&gt;n'' হেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন&lt;/sub&gt; আৰু চেবেচিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত; [[hexamethylenediamine]] [[sebacic acid]]

কোপলিমাৰৰ বাবে কমোনোমাৰ বা কমোনোমাৰৰ যোৰবোৰ শ্লেছৰদ্বাৰা পৃথক কৰা হয়:
: PA 6/66: [NH−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;6&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;NH−CO−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;−CO]''&lt;sub&gt;n''-&lt;/sub&gt;[NH−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;5&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;CO]''&lt;sub&gt;m'' কেপ্ৰ'লেক্টাম&lt;/sub&gt;, হেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন আৰু এডিপিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত; 
: PA 66/610: [NH−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;6&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;NH−CO−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;4&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;CO]''&lt;sub&gt;n''−&lt;/sub&gt;[NH−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;6&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;NH−CO−(CH&lt;sub&gt;2)&lt;/sub&gt;8&lt;sub&gt;−&lt;/sub&gt;CO]''&lt;sub&gt;m'' হেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন&lt;/sub&gt;, এডিপিক এচিড আৰু চেবেচিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত। 

পলিমাৰ শৃংখলাত পুনৰাবৃত্তি হোৱা এককৰ কাৰ্বক্সিলিক এচিড অংশৰ 60% বা অধিক মোল টেৰেফঠেলিক এচিড (টিপিএ) আৰু আইচোফঠেলিক এচিড (আইপিএ)ৰ সংমিশ্ৰণেৰে গঠিত হ'লে পলিফঠেলামাইড (চমুকৈ পিপিএ) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[polyphthalamide]] [[terephthalic acid]] [[isophthalic acid]]

== ধৰণসমূহ ==

=== নাইলন 66 আৰু সম্পৰ্কিত হেটেৰোপলিমাৰ ===
{{Main|Nylon 66}}

নাইলন 66 আৰু সম্পৰ্কিত পলিমাইডবোৰ হৈছে ডাইমাইন আৰু ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিডৰ সমান অংশৰপৰা গঠন হোৱা ঘনীভূত পলিমাৰ। প্ৰথম ক্ষেত্ৰত, &quot;পুনৰাবৃত্তি একক&quot;ৰ ABAB গাঁথনি আছে, যেনে বহুতো পলিয়েষ্টাৰ আৰু পলিইউৰেথেনতো দেখা যায়। যিহেতু এই কোপলিমাৰৰ প্ৰতিটো মনোমাৰৰ দুয়োটা প্ৰান্তত একে প্ৰতিক্ৰিয়াশীল গোট থাকে, সেয়েহে এমাইড বন্ধনৰ দিশ প্ৰতিটো মনোমাৰৰ মাজত বিপৰীত হয়, প্ৰাকৃতিক পলিমাইড প্ৰ'টিনৰ বিপৰীতে, যাৰ সামগ্ৰিক দিশ থাকে: C টাৰ্মিনেল&amp;nbsp; &amp;nbsp; → N টাৰ্মিনেল&amp;nbsp; । দ্বিতীয় ক্ষেত্ৰত (তথাকথিত AA), পুনৰাবৃত্তি এককটো একক মনোমাৰৰ সৈতে খাপ খায়। [[condensation polymer]] [[diamine]] [[dicarboxylic acid]] [[polyester]] [[polyurethane]] [[functional group|reactive group]] [[peptide bond|amide bond]] [[polyamide]] [[protein]] [[carboxyl|C&amp;nbsp; terminal]] [[amino|N&amp;nbsp; terminal]] {{cite book|last1=Ratner|first1=Buddy D.|title=Biomaterials science : an introduction to materials in medicine|date=2013|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=9780080877808|pages=74–77|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=8hBq-dLLaxwC&amp;pg=PA75|access-date=5 July 2017}} {{rp|45–50}} {{cite book|last1=Denby|first1=Derek|last2=Otter|first2=Chris|last3=Stephenson|first3=Kay|title=Chemical storylines.|date=2008|publisher=Heinemann|location=Oxford|isbn=9780435631475|page=96|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=Qj8qryYjlX0C&amp;pg=RA1-PT68|access-date=5 July 2017}} &lt;ref name=&quot;Ratner&quot;&gt;{{cite book|last1=Ratner|first1=Buddy D.|title=Biomaterials science : an introduction to materials in medicine|date=2013|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=9780080877808|pages=74–77|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=8hBq-dLLaxwC&amp;pg=PA75|access-date=5 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;McIntyre&quot;/&gt;{{rp|45–50}}&lt;ref name=&quot;Denby&quot;&gt;{{cite book|last1=Denby|first1=Derek|last2=Otter|first2=Chris|last3=Stephenson|first3=Kay|title=Chemical storylines.|date=2008|publisher=Heinemann|location=Oxford|isbn=9780435631475|page=96|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=Qj8qryYjlX0C&amp;pg=RA1-PT68|access-date=5 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ডুপণ্টত ৱালেছ কেৰাথাৰ্ছে নাইলন ৬৬&amp;nbsp; পেটেণ্ট কৰিছিল। [[nylon 66|nylon&amp;nbsp; 66]] {{cite patent |country=US |number=2130523 |status=patent |gdate=1938-09-20 |fdate=1935-01-02 |pridate=1935-01-02 |invent1 =Carothers W.H. |title=Linear polyamides and their production |assign1=EI Du Pont de Nemours and Co.}} {{cite web|title=Diamine-dicarboxylic acid salts and process of preparing same US 2130947 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130947|website=Patents|access-date=19 June 2017}} {{cite web|title=Synthetic fiber US 2130948 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130948|website=Patents|access-date=19 June 2017}} &lt;ref name=&quot;US 2130523&quot;&gt;{{cite patent |country=US |number=2130523 |status=patent |gdate=1938-09-20 |fdate=1935-01-02 |pridate=1935-01-02 |invent1 =Carothers W.H. |title=Linear polyamides and their production |assign1=EI Du Pont de Nemours and Co.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Diamine-dicarboxylic acid salts and process of preparing same US 2130947 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130947|website=Patents|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Synthetic fiber US 2130948 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130948|website=Patents|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;
ডায়েমাইন আৰু ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিডৰ বিক্ৰিয়া জড়িত নাইলনৰ ক্ষেত্ৰত, অনুপাত সঠিকভাৱে পোৱাটো কঠিন, আৰু বিচ্যুতিৰ ফলত আকাংক্ষিত 10,000 ডাল্টনতকৈ কম আণৱিক ওজনত শৃংখল সমাপ্তি হ'ব পাৰে। এই সমস্যাটো দূৰ কৰিবলৈ, কোঠালিৰ উষ্ণতাত এটা স্ফটিক, কঠিন &quot;নাইলন নিমখ&quot; গঠন কৰিব পাৰি, ইটোৱে সিটোক নিষ্ক্ৰিয় কৰিবলৈ এচিড আৰু আধাৰৰ সঠিক 1:1 অনুপাত ব্যৱহাৰ কৰি। নিমখক বিশুদ্ধ কৰিবলৈ আৰু আকাংক্ষিত সঠিক ষ্টইকিঅ'মেট্ৰি প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ ইয়াক স্ফটিকীকৰণ কৰা হয়। গৰম কৰিলে, নিমখে পানী উৎপাদনৰ সৈতে নাইলন পলিমাৰ গঠন কৰিবলৈ বিক্ৰিয়া কৰে। [[Dalton (unit)|dalton]] [[crystal]] [[Salt (chemistry)|salt]] [[room temperature]] [[ratio]] [[acid]] [[Base (chemistry)|base]] {{cvt|285|C}}

পেণ্টামিথিলিন ডায়েমাইন আৰু চেবেচিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত নাইলন 510&amp;nbsp; কে নাইলন 66&amp;nbsp; ৰ কেৰাথাৰ্ছ পেটেণ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল [[pentamethylene diamine]] [[hydrocarbon]] {{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_567.pub2|chapter=Fibers, 4. Polyamide Fibers |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |year=2011 |last1=Estes |first1=Leland L. |last2=Schweizer |first2=Michael |isbn=978-3527306732 }} &lt;ref name=&quot;US 2130523&quot; /&gt; Nylon 610 is produced similarly using hexamethylene diamine. These materials are more expensive because of the relatively high cost of sebacic acid. Owing to the high [[hydrocarbon]] content, nylon 610 is more hydrophobic and finds applications suited for this property, such as bristles.&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_567.pub2|chapter=Fibers, 4. Polyamide Fibers |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |year=2011 |last1=Estes |first1=Leland L. |last2=Schweizer |first2=Michael |isbn=978-3527306732 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!--In keeping with this naming convention, &quot;nylon&amp;nbsp; 6,12&quot; or &quot;PA 612&quot; is a copolymer of a 6C diamine and a 12C diacid. Similarly for PA 510 PA 611; PA 1012, etc. Other nylons include copolymerized dicarboxylic acid/diamine products that are ''not'' based upon the monomers listed above. For example, some fully [[aromatic]] nylons (known as &quot;[[aramids]]&quot;) are polymerised with the addition of diacids like terephthalic acid (→ [[Kevlar]], [[Twaron]]) or isophthalic acid (→ [[Nomex]]), more commonly associated with polyesters. There are copolymers of PA 66/6; copolymers of PA 66/6/12; and others. In general linear polymers are the most useful, but it is possible to introduce branches in nylon by the condensation of dicarboxylic acids with [[polyamine]]s having three or more [[amino group]]s.

সাধাৰণ প্ৰতিক্ৰিয়া হ'ল:
[[Image:Condensation polymerization diacid diamine.svg|centre|600px]]

পানীৰ দুটা অণু ওলাই যায় আৰু নাইলন গঠন হয়। মনোমাৰৰ R আৰু R' গোটৰদ্বাৰা ইয়াৰ ধৰ্ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। নাইলন 6,6 ত, R =&amp;nbsp; 4C&amp;nbsp; আৰু R' =&amp;nbsp; 6C&amp;nbsp; এলকেন, কিন্তু শৃংখলত দান কৰা সংখ্যাটো পাবলৈ ডাইএচিডত দুটা কাৰ্বক্সিল কাৰ্বন অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগিব। কেভলাৰত, R আৰু R' দুয়োটা বেঞ্জিন আঙঠি। [[water (molecule)|water]] [[alkane]] [[carbon]] [[benzene]]

ঔদ্যোগিক সংশ্লেষণ সাধাৰণতে পানী আঁতৰাবলৈ এচিড, এমিন বা লেক্টাম গৰম কৰি কৰা হয়, কিন্তু পৰীক্ষাগাৰত, ডাইএচিড ক্ল'ৰাইডবোৰ ডায়েমাইনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, আন্তঃমুখী পলিমাৰাইজেচনৰ (&quot;নাইলন ৰছী কৌশল&quot;) এক জনপ্ৰিয় প্ৰদৰ্শন হৈছে এডিপ'ইল ক্ল'ৰাইড আৰু হেক্সামিথিলিন ডায়েমাইনৰপৰা নাইলন 66 ৰ সংশ্লেষণ। [[nylon rope trick]] [[adipoyl chloride]]
--&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Commercial heteropolymer polyamides
!! ! 1,4-ডায়ামিনোবিউটেন || 1,5-ডায়ামিনোপেনটেন!! এম পি এম ডি!! এইচ এম ডি!! এমএক্সডিএ!! ন'নেডিয়ামাইন!! ডেকানেডিয়ামাইন!! ড'ডেকেনেডিয়ামাইন!! বিছ (পেৰা-এমিনোচাইক্লোহেক্সিল) মিথেন!! ট্ৰাইমিথাইলহেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন [[Putrescine|1,4-diamino&amp;shy; butane]] [[Cadaverine|1,5-diamino&amp;shy; pentane]] [[2-Methylpentamethylenediamine|MPMD]] [[Hexamethylenediamine|HMD]] [[m-Xylylenediamine|MXDA]] [[4,4-Diaminodicyclohexylmethane|Bis&amp;shy; (para-amino&amp;shy; cyclohexyl)&amp;shy; methane]] [[trimethylhexamethylenediamine|Trimethyl&amp;shy; hexamethylene&amp;shy; diamine]]
|-
|[[Adipic acid]] ||[[Nylon 46|46]]|| || D6|| [[nylon 6-6|66]] ||MXD6|| || || || ||
|-
|[[Sebacic acid]] || 410 || 510 || || 610 || || || 1010 || || ||
|-
|[[Dodecanedioic acid]]|| || || ||612|| || || ||1212 ||[[Qiana|PACM12]]||
|-
|[[Terephthalic acid]] || 4T|| || DT||6T || || 9T || 10T||12T || ||[[Trogamid|TMDT]]
|-
|[[Isophthalic acid]] || || || DI ||6I || || || || || ||
|}

এই পলিমাৰবোৰৰ উদাহৰণ যিবোৰ বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ আছিল বা আছিল:
* PA46 DSM ষ্টেনাইল
* PA410 DSM Ecopaxx
* PA4T DSM চাৰি টাই
* PA66 DuPont Zytel

=== নাইলন 6 আৰু সম্পৰ্কিত হ'মোপলিমাৰ ===
{{Main|Nylon 6}}

এই পলিমাৰবোৰ লেক্টাম বা এমিনো এচিডৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। লেক্টাম (চক্ৰীয় এমাইড) ব্যৱহাৰ কৰি সংশ্লেষিত পথটো আইজি ফাৰ্বেনত পল শ্লেকে বিকশিত কৰিছিল, যাৰ ফলত নাইলন 6&amp;nbsp; , বা পলিকেপ্ৰ'লেক্টাম সৃষ্টি হৈছিল - যি এক আঙঠি-খোলা পলিমাৰাইজেচনৰদ্বাৰা গঠিত হৈছিল। কেপ্ৰ'লেক্টামৰ ভিতৰত থকা পেপটাইড বান্ধোন ভাঙি যায় আৰু দুয়োফালে উন্মুক্ত সক্ৰিয় গোটবোৰ দুটা নতুন বান্ধোনত সন্নিৱিষ্ট কৰা হয় কিয়নো মনোমাৰটো পলিমাৰ মেৰুদণ্ডৰ অংশ হৈ পৰে। [[Paul Schlack]] [[IG Farben]] [[caprolactam|polycaprolactam]] [[ring-opening polymerization]] [[functional group|active groups]]

নাইলন 6 ৰ গলনাংক নাইলন 66 ৰ গলনাংকতকৈ কম। হ'ম'পলিমাৰ নাইলনবোৰ এটা মনোমাৰৰপৰা আহৰণ কৰা হয়। [[nylon 66]] {{cvt|220|C}} {{cvt|265|C}} {{cite web|title=Fiber-reinforced composite articles and methods of making them CA 2853925 A1|url=https://patents.google.com/patent/CA2853925A1|website=Patents|access-date=19 June 2017}} &lt;ref&gt;{{cite web|title=Fiber-reinforced composite articles and methods of making them CA 2853925 A1|url=https://patents.google.com/patent/CA2853925A1|website=Patents|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! মনোমাৰ!! পলিমাৰ
|-
| [[Caprolactam]] || [[Nylon 6|6]]
|-
| [[11-aminoundecanoic acid]] || [[Nylon 11|11]]
|-
| ω-aminolauric acid || [[Nylon 12|12]]
|}

এই পলিমাৰবোৰৰ উদাহৰণ যিবোৰ বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ আছিল বা আছিল:
* PA6 Lanxess Durethan B
* PA11 আৰ্কেমা ৰিলচান
* PA12 Evonik Vestamid L

=== নাইলন ১,৬ ===
{{Main|Nylon 1,6}}

নাইলনবোৰ এচিড অনুঘটক ব্যৱহাৰ কৰি ডাইনাইট্ৰাইলৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি। উদাহৰণ স্বৰূপে, এই পদ্ধতিটো এডিপোনাইট্ৰাইল, ফৰ্মেলডিহাইড আৰু পানীৰপৰা নাইলন 1,6 প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ইয়াৰ উপৰি, এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি নাইলন ডায়ল আৰু ডাইনাইট্ৰাইলৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি। [[nylon 1,6]] [[adiponitrile]] [[formaldehyde]] [[diol]] {{Cite journal|last1=Magat|first1=Eugene E.|last2=Faris|first2=Burt F.|last3=Reith|first3=John E.|last4=Salisbury|first4=L. Frank|date=1951-03-01|title=Acid-catalyzed Reactions of Nitriles. I. The Reaction of Nitriles with Formaldehyde1|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=73|issue=3|pages=1028–1031|doi=10.1021/ja01147a042|bibcode=1951JAChS..73.1028M |issn=0002-7863}} {{Cite journal|last1=Lakouraj|first1=Moslem Mansour|last2=Mokhtary|first2=Masoud|date=2009-02-20|title=Synthesis of polyamides from p-Xylylene glycol and dinitriles|journal=Journal of Polymer Research|language=en|volume=16|issue=6|pages=681|doi=10.1007/s10965-009-9273-z|s2cid=98232570|issn=1022-9760}} &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Magat|first1=Eugene E.|last2=Faris|first2=Burt F.|last3=Reith|first3=John E.|last4=Salisbury|first4=L. Frank|date=1951-03-01|title=Acid-catalyzed Reactions of Nitriles. I. The Reaction of Nitriles with Formaldehyde1|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=73|issue=3|pages=1028–1031|doi=10.1021/ja01147a042|bibcode=1951JAChS..73.1028M |issn=0002-7863}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lakouraj|first1=Moslem Mansour|last2=Mokhtary|first2=Masoud|date=2009-02-20|title=Synthesis of polyamides from p-Xylylene glycol and dinitriles|journal=Journal of Polymer Research|language=en|volume=16|issue=6|pages=681|doi=10.1007/s10965-009-9273-z|s2cid=98232570|issn=1022-9760}}&lt;/ref&gt;

=== কোপলিমাৰ ===

কোপলিমাৰ প্ৰাপ্ত কৰাৰ বাবে নাইলন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মনোমাৰ বা মনোমাৰৰ সমষ্টিৰ মিশ্ৰণ বনোৱা সহজ। ই স্ফটিকীয়তা হ্ৰাস কৰে আৰু সেয়েহে গলনাংক হ্ৰাস কৰিব পাৰে। [[crystallinity]]

বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ থকা বা উপলব্ধ কিছুমান কোপলিমাৰ তলত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে:
* PA6/66 DuPont Zytel
* PA6/6T BASF আল্ট্ৰামিড টি (6/6T কোপলিমাৰ)
* PA6I/6T DuPont Selar PA
* PA66/6T DuPont Zytel HTN
* PA12/MACMI EMS Grilamid TR

=== ব্লেণ্ডসমূহ ===

বেছিভাগ নাইলন পলিমাৰ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে মিহলি হয় যাৰ ফলত বিভিন্ন ধৰণৰ মিশ্ৰণ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। দুয়োটা পলিমাৰে ইটোৱে সিটোৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি যাদৃচ্ছিক কোপলিমাৰ গঠন কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite journal| last1=Samperi| first1=Filippo| last2=Montaudo| first2=Maurizio S.| last3=Puglisi| first3=Concetto| last4=Di Giorgi|first4=Sabrina|last5=Montaudo|first5=Giorgio|title=Structural Characterization of Copolyamides Synthesized via the Facile Blending of Polyamides| journal=Macromolecules| date=August 2004| volume=37| issue=17| pages=6449–6459| doi=10.1021/ma049575x| bibcode=2004MaMol..37.6449S}}&lt;/ref&gt;

=== স্ফটিকত্ব ===
সেইবোৰৰ স্ফটিকত্ব অনুসৰি, পলিমাইড হ'ব পাৰে:
* অৰ্ধ-স্ফটিক: [[crystal]]
** উচ্চ স্ফটিকীয়তা: PA46 আৰু PA66; 
** নিম্ন স্ফটিকত্ব: PAMXD6 m-xylylenediamine আৰু adipic acidৰপৰা নিৰ্মিত; 
* নিৰাকাৰ: হেক্সামিথেলেনেডিয়ামাইন আৰু আইছ'ফঠেলিক এচিডৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা PA6I। [[Amorphous solid|amorphous]]

এই শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি, উদাহৰণ স্বৰূপে, PA66 হৈছে এক আলিফেটিক অৰ্ধ-স্ফটিক হোমোপলিমাইড। 

== পাৰিপাৰ্শ্বিক প্ৰভাৱ[সম্পাদনা কৰক] ==
[[file:amide hydrolysis.svg|thumb|The general chemical reaction involving hydrolysis of an amide to form a carboxylic acid and an amine]]

সকলো নাইলন জলবিশ্লেষণৰ প্ৰতি সংবেদনশীল, বিশেষকৈ শক্তিশালী এচিডৰদ্বাৰা, এক প্ৰতিক্ৰিয়া মূলতঃ সেইবোৰৰ সংশ্লেষণৰ বিপৰীত। এনেদৰে আক্ৰমণ কৰা নাইলন সামগ্ৰীৰ আণৱিক ওজন হ্ৰাস পায়, আৰু প্ৰভাবিত অঞ্চলবোৰত দ্ৰুতগতিত ফাট মেলে। নাইলনৰ নিম্ন সদস্য (যেনে নাইলন 6) উচ্চতৰ সদস্য যেনে নাইলন 12 তকৈ অধিক প্ৰভাবিত হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে নাইলনৰ অংশবোৰ চালফিউৰিক এচিডৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি, যেনে সীহ-এচিড বেটাৰীত ব্যৱহাৰ কৰা ইলেক্ট্ৰলাইট। [[hydrolysis]] [[strong acid]] [[molecular weight]] [[sulfuric acid]] [[Lead–acid battery|lead–acid batteries]]

যেতিয়া সাঁচ দিয়া হয়, মল্ডিং মেচিনৰ বেৰেলত হাইড্ৰলাইচিছ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নাইলন শুকুৱাব লাগে কিয়নো উচ্চ উষ্ণতাত পানীয়েও পলিমাৰ ধ্বংস কৰিব পাৰে। বিক্ৰিয়াটো ওপৰত দেখুওৱা হৈছে। {{cite web|url=http://reltekllc.com/adhesivesfornylon.aspx|title=Adhesive for nylon &amp; kevlar|website=Reltek|access-date=27 January 2015}} &lt;ref name=&quot;Reltek&quot;&gt;{{cite web|url=http://reltekllc.com/adhesivesfornylon.aspx|title=Adhesive for nylon &amp; kevlar|website=Reltek|access-date=27 January 2015}}&lt;/ref&gt;

কাৰ্পেট নিৰ্মাণত নাইলনৰ গড় সেউজগৃহ গেছ পদচিহ্ন প্ৰতি কিলোগ্ৰামত 5.43 কিগ্ৰা&amp;nbsp; কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ সমতুল্য বুলি অনুমান কৰা হৈছে, যেতিয়া ইউৰোপত উৎপাদন কৰা হয়। ই ইয়াক ঊণৰ দৰে প্ৰায় একে কাৰ্বন পদচিহ্ন প্ৰদান কৰে, কিন্তু অধিক স্থায়িত্বৰ সৈতে আৰু সেয়েহে সামগ্ৰিক কাৰ্বন পদচিহ্ন কম। [[GHG footprint|greenhouse gas footprint]] [[carbon footprint]] [[wool]] {{cite book|title=How bad are bananas? : the carbon footprint of everything|last1=Berners-Lee|first1=Mike|date=2010|publisher=Profile Books|location=London|page=112, table 6.1}} &lt;ref name=&quot;Berners-Lee&quot;&gt;{{cite book|title=How bad are bananas? : the carbon footprint of everything|last1=Berners-Lee|first1=Mike|date=2010|publisher=Profile Books|location=London|page=112, table 6.1}}&lt;/ref&gt;

প্লাষ্টিকছইউৰোপৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত তথ্যই নাইলন 66 ৰ বাবে প্ৰতি কিলোগ্ৰামত 6.4 কিলোগ্ৰাম&amp;nbsp; CO2 সমতুল্যৰ সেউজগৃহ গেছ পদচিহ্ন আৰু 138 kJ/kg শক্তি খৰচ সূচায়। নাইলনৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক প্ৰভাৱ বিবেচনা কৰোঁতে, ব্যৱহাৰৰ পৰ্যায়টো বিবেচনা কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। [[GHG footprint|greenhouse gas footprint]] {{cite book|url=http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|title=Eco-profiles and Environmental Product Declarations of the European Plastics Manufacturers: Polyamide 6.6|date=2014|publisher=PlasticsEurope AISBL|location=Brussels|access-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|archive-date=2015-04-27|url-status=dead|archivedate=2015-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307}} &lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|title=Eco-profiles and Environmental Product Declarations of the European Plastics Manufacturers: Polyamide 6.6|date=2014|publisher=PlasticsEurope AISBL|location=Brussels|access-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|archive-date=2015-04-27|url-status=dead|archivedate=2015-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307}}&lt;/ref&gt;

বিভিন্ন নাইলন জুইত ভাঙি যায় আৰু বিপদজনক ধোঁৱা সৃষ্টি কৰে, আৰু বিষাক্ত ধোঁৱা বা ছাই সৃষ্টি কৰে, সাধাৰণতে হাইড্ৰ'জেন চাইনাইড থাকে। নাইলনবোৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা উচ্চ শক্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ দহন কৰাটো সাধাৰণতে ব্যয়-বহুল, সেয়েহে বেছিভাগ নাইলন আৱৰ্জনাৰ দ'মলৈ যায়, লাহে লাহে ক্ষয় হয়। পেলনীয়া নাইলন কাপোৰ পচিবলৈ 30-40 বছৰ লাগে। মাছ ধৰা জালৰ দৰে পেলনীয়া মাছ ধৰা সঁজুলিত ব্যৱহাৰ কৰা নাইলন সাগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত অৰিহণা যোগায়। নাইলন এবিধ শক্তিশালী পলিমাৰ আৰু পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ বাবে নিজকে ভালদৰে ধাৰ দিয়ে। বেছিভাগ নাইলন ৰেজিন ইনজেকচন মল্ডিং মেচিনত এটা বন্ধ লুপত পোনপটীয়াকৈ পুনৰ্ব্যৱহাৰ কৰা হয়, স্প্ৰু আৰু ৰানাৰবোৰ গ্ৰাইণ্ড কৰি আৰু সেইবোৰ মল্ডিং মেচিনে ব্যৱহাৰ কৰা ভাৰ্জিন গ্ৰেনুলৰ সৈতে মিহলি কৰি। [[hydrogen cyanide]] [[Incineration|Incinerating]] [[Sprue (manufacturing)|sprues]] {{efn|Typically 80 to 100% is sent to landfill or garbage dumps, while less than 18% are incinerated while recovering the energy. See {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TBrOGJqvgcMC&amp;pg=PA19|title=Handbook of plastics recycling|author=Francesco La Mantia|date=August 2002|publisher=iSmithers Rapra Publishing|isbn=978-1-85957-325-9|pages=19–}} {{cite web|url=https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|title=Approximate Time it Takes for Garbage to Decompose in the Environment|publisher=NH Department of Environmental Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413220235/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|access-date=31 March 2018|archive-date=2009-04-13|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224092346/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|deadurl=yes}} {{cite web |last1=Chhabra |first1=Esha |title=Recycling nylon is good for the planet – so why don't more companies do it? |url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/may/18/recycling-nylon-bureo-patagonia-sustainable-clothing |website=The Guardian |access-date=21 April 2021 |date=18 May 2016}} {{cite journal|last1=Boydell|first1=P|last2=Bradfield|first2=C|last3=von Falkenhausen|first3=V|last4=Prautzsch|first4=G|date=1995|title=Recycling of Waste from Glass-reinforced nylon resins|journal=Engineering Design|volume=2|pages=8–10}} &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|title=Approximate Time it Takes for Garbage to Decompose in the Environment|publisher=NH Department of Environmental Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413220235/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|access-date=31 March 2018|archive-date=2009-04-13|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224092346/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;chhabra&quot;&gt;{{cite web |last1=Chhabra |first1=Esha |title=Recycling nylon is good for the planet – so why don't more companies do it? |url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/may/18/recycling-nylon-bureo-patagonia-sustainable-clothing |website=The Guardian |access-date=21 April 2021 |date=18 May 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Boydell&quot;&gt;{{cite journal|last1=Boydell|first1=P|last2=Bradfield|first2=C|last3=von Falkenhausen|first3=V|last4=Prautzsch|first4=G|date=1995|title=Recycling of Waste from Glass-reinforced nylon resins|journal=Engineering Design|volume=2|pages=8–10}}&lt;/ref&gt;

নাইলনৰ পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ প্ৰক্ৰিয়াটো অতি ব্যয়-বহুল আৰু কঠিন, সেয়েহে কিছুমান কোম্পানীয়ে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে আনহাতে বেছিভাগেই তেওঁলোকৰ সামগ্ৰীৰ বাবে সস্তীয়া, নতুনকৈ নিৰ্মিত প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰাৰ পক্ষপাতী হয়। ভেণ্ডেন ৰিচাইক্লিঙে নাইলন আৰু অন্যান্য পলিমাইড (পিএ) পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইউকে, অষ্ট্ৰেলিয়া, হংকং, ইউএই, তুৰ্কী আৰু ফিনলেণ্ডত ইয়াৰ কাম আছে। [[Patagonia, Inc.|Patagonia]] {{cite journal |last1=Maile |first1=Kelly |title=How abandoned fishing nets are recycled into nylon |journal=Recycling Today |date=January 18, 2019 |url=https://www.recyclingtoday.com/article/abandoned-fishing-nets-recycled-into-nylon/ |access-date=15 March 2019}} {{cite web |publisher=Vanden Recycling |title=PA / Nylon fibers are used in textiles, fishing line and carpets. |url=https://www.vandenrecycling.com/en/products/pa/ |access-date=7 Feb 2020}} &lt;ref name=&quot;chhabra&quot;/&gt; US clothing company [[Patagonia, Inc.|Patagonia]] has products containing recycled nylon and in the mid-2010s invested in Bureo, a company that recycles nylon from used fishing nets to use in sunglasses and skateboards.&lt;ref name=&quot;chhabra&quot;/&gt; The Italian company Aquafil also has demonstrated recycling fishing nets lost in the ocean into apparel.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Maile |first1=Kelly |title=How abandoned fishing nets are recycled into nylon |journal=Recycling Today |date=January 18, 2019 |url=https://www.recyclingtoday.com/article/abandoned-fishing-nets-recycled-into-nylon/ |access-date=15 March 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Vanden Recycling |title=PA / Nylon fibers are used in textiles, fishing line and carpets. |url=https://www.vandenrecycling.com/en/products/pa/ |access-date=7 Feb 2020}}&lt;/ref&gt;

নাইলন হৈছে আজিকালি আৱাসিক দলিচা উদ্যোগত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আঁহৰ প্ৰকাৰ। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইপিএ-য়ে অনুমান কৰিছে যে 2018 চনত 9.2% কাৰ্পেট ফাইবাৰ, বেকিং আৰু পেডিং পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, 17.8% আৱৰ্জনাৰপৰা শক্তি সুবিধাত দহন কৰা হৈছিল, আৰু 73% লেণ্ডফিলত পেলাই দিয়া হৈছিল। বিশ্বৰ কিছুমান বৃহৎ কাৰ্পেট আৰু ৰাগ কোম্পানীয়ে উদ্যোগটোৰ আগুৱাই যোৱাৰ পথ হিচাপে &quot;ক্ৰেডল টু ক্ৰেডল&quot;-অ-কুমাৰী সামগ্ৰীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰক প্ৰচাৰ কৰি আছে। [[EPA]] [[waste-to-energy]] [[landfill]] {{cite web |author=EPA |title= Nylon Carpet: Pros and Cons |date= 19 October 2018 |url=https://www.avalonflooring.com/ideas/blog/nylon-carpet-pros-cons |access-date=27 May 2021}} {{cite web |author=EPA |title= Durable Goods: Product-Specific Data (Carpets and Rugs)|date= 7 September 2017|url= https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/durable-goods-product-specific-data#CarpetsandRugs |access-date=27 May 2021}} {{cite web |author=Floor covering weekly |title=Shaw recognized for Cradle to Cradle commitment. |url=https://www.floorcoveringweekly.com/main/topnews/shaw-recognized-for-cradle-to-cradle-commitment-33204 |access-date=27 May 2021}} {{cite web |publisher=Shaw Industries |title= Cradle To Cradle® |url=https://shawinc.com/cradletocradle |access-date=27 May 2021}} &lt;ref&gt;{{cite web |author=EPA |title= Nylon Carpet: Pros and Cons |date= 19 October 2018 |url=https://www.avalonflooring.com/ideas/blog/nylon-carpet-pros-cons |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |author=EPA |title= Durable Goods: Product-Specific Data (Carpets and Rugs)|date= 7 September 2017|url= https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/durable-goods-product-specific-data#CarpetsandRugs |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |author=Floor covering weekly |title=Shaw recognized for Cradle to Cradle commitment. |url=https://www.floorcoveringweekly.com/main/topnews/shaw-recognized-for-cradle-to-cradle-commitment-33204 |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Shaw Industries |title= Cradle To Cradle® |url=https://shawinc.com/cradletocradle |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== বৈশিষ্টসমূহ ==

সেইবোৰৰ গলন উষ্ণতাৰ ওপৰত, নাইলনৰ দৰে থাৰ্মোপ্লাষ্টিকবোৰ হৈছে নিৰাকাৰ কঠিন বা সান্দ্ৰ তৰল য'ত শৃংখলবোৰে প্ৰায় যাদৃচ্ছিক কুণ্ডলী নিৰ্ধাৰণ কৰে। টি.এম.-ৰ তলত, নিৰাকাৰ অঞ্চলবোৰ লেমেলাৰ স্ফটিক অঞ্চলৰ সৈতে সাল-সলনি হয়। নিৰাকাৰ অঞ্চলবোৰে স্থিতিস্থাপকতা অৰিহণা যোগায়, আৰু স্ফটিক অঞ্চলবোৰে শক্তি আৰু কঠিনতা অৰিহণা যোগায়। প্লেনাৰ এমাইড (-CO-NH-) গোটবোৰ অতি মেৰু, সেয়েহে নাইলনে কাষৰীয়া সূতাবোৰৰ মাজত একাধিক হাইড্ৰ'জেন বন্ধন গঠন কৰে। যিহেতু নাইলনৰ মেৰুদণ্ড ইমান নিয়মীয়া আৰু প্ৰতিসম, বিশেষকৈ যদি সকলো এমাইড বান্ধোন &quot;ট্ৰান্স&quot; বিন্যাসত থাকে, নাইলনৰ প্ৰায়ে উচ্চ স্ফটিকত্ব থাকে আৰু উৎকৃষ্ট আঁহ তৈয়াৰ কৰে। স্ফটিকত্বৰ পৰিমাণ গঠনৰ বিৱৰণৰ ওপৰত, লগতে নাইলনৰপ্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। [[glass transition temperature|melting temperatures]] [[thermoplastic]] [[amorphous solid]] [[fluid]] [[random coil]] [[lamellae (materials)|lamellar]] [[crystal]] [[Plane (geometry)|planar]] [[chemical polarity|polar]] [[hydrogen bond]] [[geometric isomerism|''trans'' configuration]] &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20041230231859/http://www.aml.arizona.edu/classes/mse222/1998/nylon66/mse222.htm Valerie Menzer's Nylon 66 Webpage]. Arizona University&lt;/ref&gt;

[[File:Nylon-3D-h bond.png|thumb|upright=1.2|Hydrogen bonding in Nylon&amp;nbsp; 66 (in mauve)]]

নাইলন&amp;nbsp; 66 ৰ চুবুৰীয়া পেপটাইড বান্ধোনৰ সৈতে যথেষ্ট দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে ঠিক ছয় আৰু চাৰিটা কাৰ্বনৰ সমন্বিত পৃথক্কৰণত একাধিক সমান্তৰাল সূতা থাকিব পাৰে, সেয়েহে কাৰ্বনাইল অক্সিজেন আৰু এমাইড হাইড্ৰ'জেনবোৰে বাধা অবিহনে বাৰে বাৰে আন্তঃশৃংখল হাইড্ৰজেন বান্ধোন গঠন কৰিব পাৰে (বিপৰীত চিত্ৰটো চাওক)। নাইলন&amp;nbsp; 510 ত পাঁচ আৰু আঠটা কাৰ্বনৰ সমন্বিত সঞ্চালন থাকিব পাৰে। এনেদৰে সমান্তৰাল (কিন্তু বিপৰীত নহয়) সূতাবোৰে সম্প্ৰসাৰিত, অখণ্ড, বহু-শৃংখল β-প্লিটেড শ্বীটত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে, প্ৰাকৃতিক ৰেচমৰ ফাইব্ৰইন আৰু পাখিত থকা β-কেৰাটিনৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু কঠিন অতিআণৱিক গাঁথনি। (প্ৰ'টিনত কেৱল এটা এমিন' এচিড থাকে α-কাৰ্বন পৃথক কৰা ক্ৰমিক -CO-NH- গোট। নাইলন&amp;nbsp; 6-এ মিশ্ৰিত দিশৰ সৈতে নিৰৱচ্ছিন্ন H-বান্ধযুক্ত শ্বীট গঠন কৰিব, কিন্তু β-শ্বীট কোঁচ খোৱা কিছু পৃথক। প্ৰতিটো এলকেন হাইড্ৰ'কাৰ্বন শৃংখলৰ ত্ৰিমাত্ৰিক স্বভাৱ একক বান্ধোন কাৰ্বন পৰমাণুৰ ১০৯.৪৭° চতুৰ্ভুজ বান্ধোনৰ ঘূৰ্ণনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। [[carbonyl]] [[oxygen]] [[hydrogen]] [[beta sheet|β-pleated sheets]] [[keratin#Molecular biology and biochemistry|silk fibroin]] [[keratin|β-keratins]] [[feather]] [[hydrogen bond|H-bonded]] [[alkane]] [[hydrocarbon chain]] [[rotation]] [[alkane#Molecular geometry|tetrahedral]]

যেতিয়া এটা উদ্যোগৰ স্পিনাৰেটৰ ছিদ্ৰৰ জৰিয়তে আঁহলৈ বাহিৰ কৰা হয়, তেতিয়া সান্দ্ৰ প্ৰৱাহৰ বাবে ব্যক্তিগত পলিমাৰ শৃংখলবোৰ সংৰেখিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। যদি পিছত শীতল অংকনৰ অধীন কৰা হয়, আঁহবোৰ অধিক সংৰেখিত হয়, যাৰ ফলত সেইবোৰৰ স্ফটিকত্ব বৃদ্ধি হয়, আৰু পদাৰ্থটোৱে অতিৰিক্ত টান শক্তি লাভ কৰে। দৰাচলতে, নাইলনৰ আঁহবোৰ প্ৰায়ে উচ্চ গতিত গৰম ৰোল ব্যৱহাৰ কৰি টানি অনা হয়। [[extrusion|extruded]] [[Spinneret (polymers)|spinneret]] [[viscosity|viscous]] [[rheology|flow]] [[cold drawing]] [[tensile strength]] {{cite book|last1=Campbell|first1=Ian M.|title=Introduction to synthetic polymers|date=2000|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford|isbn=978-0198564706}} &lt;ref name=Campbell&gt;{{cite book|last1=Campbell|first1=Ian M.|title=Introduction to synthetic polymers|date=2000|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford|isbn=978-0198564706}}&lt;/ref&gt;

ব্লক নাইলন কম স্ফটিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, গঠনৰ সময়ত কটাৰ চাপৰ ফলত পৃষ্ঠৰ ওচৰৰ বাহিৰে। নাইলন পৰিষ্কাৰ আৰু বৰ্ণহীন, বা গাখীৰৰ দৰে, কিন্তু সহজে ৰং কৰিব পাৰি। মাল্টিষ্ট্ৰেণ্ডেড নাইলন ৰছী আৰু ৰছী পিছল আৰু খোল খোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ইয়াক প্ৰতিহত কৰিবলৈ মুৰবোৰ গলাব পাৰি আৰু তাপৰ উৎস যেনে শিখা বা ইলেক্ট্ৰডৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিব পাৰি। [[Shear (fluid)|shearing]] [[stress (physics)|stresses]] [[color]] [[dye]] [[melting|melted]] [[flame]] [[electrode]]

নাইলনবোৰ হাইগ্ৰোস্কোপিক আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক আৰ্দ্ৰতাৰ এক কাৰ্য হিচাপে আৰ্দ্ৰতা শোষণ বা নিষ্ক্ৰিয় কৰে। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণৰ তাৰতম্যই পলিমাৰৰ ওপৰত কেইবাটাও প্ৰভাৱ পেলায়। প্ৰথমতে, আকাৰ সলনি হ'ব, কিন্তু অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে আৰ্দ্ৰতাই প্লাষ্টিচাইজাৰ হিচাপে কাম কৰে, গ্লাছ ট্ৰেনজিচন তাপমাত্ৰা (''T''g) হ্ৰাস কৰে, আৰু ফলস্বৰূপে ইলাষ্টিক মডুলাছ ''T''g ৰ তলৰ উষ্ণতাত থাকে [[glass transition temperature]] {{cite web|title=Measurement of Moisture Effects on the Mechanical Properties of 66 Nylon - TA Instruments Thermal Analysis Application Brief TA-133|url=http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|website=TA Instruments|access-date=19 June 2017|archivedate=5 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805230859/http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|deadurl=yes}} &lt;ref&gt;{{cite web|title=Measurement of Moisture Effects on the Mechanical Properties of 66 Nylon - TA Instruments Thermal Analysis Application Brief TA-133|url=http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|website=TA Instruments|access-date=19 June 2017|archivedate=5 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805230859/http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

শুকাই গ'লে, পলিয়ামাইড হৈছে এক ভাল বৈদ্যুতিক ইনচুলেটৰ। অৱশ্যে, পলিমাইড হাইগ্ৰোস্কোপিক। পানীৰ শোষণে পদাৰ্থৰ কিছুমান গুণাগুণ যেনে ইয়াৰ বৈদ্যুতিক ৰোধ সলনি কৰিব। ঊণ বা কপাহতকৈ নাইলন কম শোষণকাৰী। [[hygroscopic]] [[electrical resistance]]

নাইলন 66-ৰ চাৰিত্ৰিক বিশেষত্ববোৰৰ ভিতৰত আছে:
* প্লীট আৰু ভাঁজ উচ্চ উষ্ণতাত তাপ-ছেট কৰিব পাৰি
* অধিক সংকুচিত আণৱিক গঠন[সম্পাদনা কৰক]
* উন্নত ক্ষয়ৰ বৈশিষ্ট্য; উন্নত সূৰ্যৰ ৰশ্মি প্ৰতিৰোধ
* কোমল &quot;হাত&quot;
* উচ্চ গলনাংক ()
* উৎকৃষ্ট ৰঙীনতা
* উৎকৃষ্ট ঘৰ্ষণ প্ৰতিৰোধ

আনহাতে, নাইলন 6 ৰং কৰিবলৈ সহজ, অধিক সহজে ম্লান হৈ যায়; ইয়াৰ উচ্চতৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিৰোধ, অধিক দ্ৰুত আৰ্দ্ৰতা অৱশোষণ, অধিক স্থিতিস্থাপকতা, আৰু স্থিতিস্থাপক পুনৰুদ্ধাৰ আছে। 
* উজ্জ্বলতাৰ তাৰতম্য: নাইলনৰ অতি উজ্জ্বল, অৰ্ধ-উজ্জ্বল বা নিস্তেজ হোৱাৰ ক্ষমতা আছে। 
* স্থায়িত্ব: ইয়াৰ উচ্চ টানচিটি ফাইবাৰবোৰ চিটবেল্ট, টায়াৰ কৰ্ড, বেলিষ্টিক কাপোৰ, আৰু অন্যান্য ব্যৱহাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 
* উচ্চ দৈৰ্ঘ্য
* উৎকৃষ্ট ঘৰ্ষণ প্ৰতিৰোধ
* যথেষ্ট স্থিতিস্থাপক (নাইলন কাপোৰবোৰ তাপ-ছেট)
* সহজে যত্ন লোৱা পোছাকৰ বাবে পথ প্ৰশস্ত কৰে
* কীট-পতংগ, ভেঁকুৰ, জন্তু, লগতে ভেঁকুৰ, ভেঁকুৰ, পচা, আৰু বহুতো ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ প্ৰতি উচ্চ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা
* কাৰ্পেট আৰু নাইলনৰ ষ্টকিংত ব্যৱহৃত
* জ্বলোৱাৰ পৰিৱৰ্তে গলি যায়
* বহুতো সামৰিক প্ৰয়োগত ব্যৱহাৰ কৰা হয়
* ভাল নিৰ্দিষ্ট শক্তি [[specific strength]]
* অৱলোহিত ৰশ্মিৰপৰা স্বচ্ছ (−12&amp;nbsp; dB)

নাইলনৰ পোছাক কপাহী আৰু ৰেয়নতকৈ কম জ্বলনশীল হয়, কিন্তু নাইলনৰ আঁহবোৰ গলি যাব পাৰে আৰু ছালত লাগি ধৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kidshealth.schn.health.nsw.gov.au/flammable-clothing|title=Flammable clothing|website=The Children's Hospital at Westmead|date=24 February 2016 |access-date=5 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Phillips&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sDQrAAAAYAAJ&amp;pg=PA30|title=Mass burns : proceeding of a workshop, 13-14 March 1968 / sponsored by the Committee on Fire Research, Division of Engineering, National Research Council and the Office of Civil Defense, Dept. of the Army|author=Workshop on Mass Burns (1968 : Washington, D.C.)|date=1969|publisher=National Academy of Sciences; Springfield, Va. : reproduced by the Clearinghouse for Federal Scientific &amp; Technical Information|editor-last1=Phillips|editor-first1=Anne W.|location=Washington, D.C.|page=30|access-date=5 July 2017|editor-last2=Walter|editor-first2=Carl W.}}&lt;/ref&gt;

== ব্যৱহাৰ ==

১৯৩৮ চনত নাইলন-ব্ৰিষ্টল্ড টুথব্ৰাছত নাইলন প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত মহিলাৰ ষ্টকিংছ বা &quot;নাইলন&quot;ত অধিক বিখ্যাতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যাক ১৯৩৯ চনৰ নিউয়ৰ্ক ৱৰ্ল্ড ফেয়াৰত দেখুওৱা হৈছিল আৰু ১৯৪০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে বিক্ৰী কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ নাটকীয়ভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল, যেতিয়া কাপোৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাটকীয়ভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল। [[bristle]] [[toothbrush]] [[stocking]] [[Fully fashioned stockings|nylons]] [[1939 New York World's Fair]]

=== আঁহ ===
[[File:The worn out nylon stockings in this barrel full of salvaged stockings will be reprocessed and made into parachutes... - NARA - 196427.jpg|thumb|upright=0.6|These worn out nylon stockings will be reprocessed and made into parachutes for army fliers {{circa|1942}}]]
[[File:Blue nylon ball gown 2007.154.jpg|thumb|upright=0.6|Blue nylon fabric ball gown by [[Emma Domb]], [[Science History Institute]] ]]

বিল পিটেনড্ৰেইগ, ডুপণ্ট আৰু অন্যান্য ব্যক্তি আৰু নিগমবোৰে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰথম কেইমাহমানত এছিয়ান ৰেচম আৰু ভাং সলনি পেৰাচুটত নাইলনৰ সলনি কৰাৰ উপায় বিচাৰি উলিয়াবলৈ নিষ্ঠাৰে কাম কৰিছিল। ইয়াক টায়াৰ, তম্বু, ৰছী, পঞ্চো আৰু অন্যান্য সামৰিক সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আনকি ইয়াক আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মুদ্ৰাৰ বাবে এক উচ্চ শ্ৰেণীৰ কাগজ উৎপাদনতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে, কপাহৰ ব্যৱহাৰ আৰু নিৰ্মিত সকলো আঁহৰ 80% তকৈ অধিক আছিল, আৰু বাকীবোৰৰ প্ৰায় সকলোবোৰৰ বাবে ঊলৰ আঁহ আছিল। ১৯৪৫ চনৰ আগষ্ট মাহলৈ, কপাহৰ ব্যয়ত নিৰ্মিত আঁহবোৰে ২৫% বজাৰৰ অংশ লৈছিল। যুদ্ধৰ পিছত, ৰেচম আৰু নাইলন দুয়োটাৰ নাটনিৰ বাবে, কেতিয়াবা কাপোৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাইলন পেৰাচুট সামগ্ৰী পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[DuPont]] [[silk]] [[hemp]] [[tire]] [[tent]] [[rope]] [[poncho]] [[armed forces|military]] [[currency]] [[cotton]] [[wool]] {{cite journal|last=Caruso|first=David|title=Saving the (Wedding) Day: Oral History Spotlight|journal=Transmutations|year=2009|volume=Fall|issue=5|pages=2|url=http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|archive-date=May 9, 2016|access-date=October 11, 2025|archivedate=May 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|deadurl=yes}} &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Caruso|first=David|title=Saving the (Wedding) Day: Oral History Spotlight|journal=Transmutations|year=2009|volume=Fall|issue=5|pages=2|url=http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|archive-date=May 9, 2016|access-date=October 11, 2025|archivedate=May 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

নাইলন ৬ আৰু ৬৬ আঁহ কাৰ্পেট নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[Carpet#Nylon|carpet]]

নাইলন হৈছে টায়াৰ কৰ্ডত ব্যৱহৃত একপ্ৰকাৰৰ আঁহ। হাৰ্মান ই. শ্ৰোডাৰে টায়াৰত নাইলনৰ প্ৰয়োগৰ অগ্ৰণী ভূমিকা লৈছিল। [[Tire#Materials|tire cord]] [[Herman E. Schroeder]]

=== সাঁচ আৰু ৰেজিন ===

অটোমোবাইল উদ্যোগত বিশেষকৈ ইঞ্জিন কম্পাৰ্টমেণ্টত নাইলন ৰেজিন বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Engine Oil Pan|url=http://www.materialdatacenter.com/mb/main/pdf/application/16449|website=www.materialdatacenter.com|access-date=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kohan&quot;/&gt;{{rp|514}}

ম'ল্ডেড নাইলন চুলিৰ ফণি আৰু যান্ত্ৰিক অংশ যেনে মেচিন স্ক্ৰু, গিয়েৰ, গাস্কেট আৰু অন্যান্য নিম্নৰপৰা মজলীয়া চাপৰ উপাদানত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অভিযান্ত্ৰিক-গ্ৰেড নাইলন এক্সট্ৰুচন, কাষ্টিং আৰু ইঞ্জেক্সন মল্ডিঙৰদ্বাৰা সংসাধিত কৰা হয়। প্ৰকাৰ 6,6 নাইলন 101 হৈছে নাইলনৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ বাণিজ্যিক গ্ৰেড, আৰু নাইলন 6 হৈছে মল্ডেড নাইলনৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ বাণিজ্যিক গ্ৰেড। স্পাজাৰ আদিৰ দৰে সঁজুলিত ব্যৱহাৰৰ বাবে, নাইলন কাঁচ ভৰ্তি প্ৰকাৰত উপলব্ধ যি গাঁথনিগত আৰু প্ৰভাৱ শক্তি আৰু কঠিনতা বৃদ্ধি কৰে, আৰু মলিবডেনাম ডাইছালফাইড ভৰ্তি প্ৰকাৰ যি লুব্ৰিচিটি বৃদ্ধি কৰে। নাইলনক যৌগিক পদাৰ্থত মেট্ৰিক্স পদাৰ্থ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, গ্লাছ বা কাৰ্বন ফাইবাৰৰ দৰে শক্তিশালী আঁহৰ সৈতে; এনে সংমিশ্ৰণৰ ঘনত্ব বিশুদ্ধ নাইলনতকৈ অধিক। ইঞ্জিনৰ কাষৰ গাড়ীৰ উপাদানবোৰত এনে থাৰ্মোপ্লাষ্টিক মিশ্ৰণ (25% ৰপৰা 30% গ্লাছ ফাইবাৰ) সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যেনে ইনটেক মেনিফোল্ড, য'ত এনে সামগ্ৰীৰ ভাল তাপ প্ৰতিৰোধে তেওঁলোকক ধাতুৰ প্ৰতিযোগী কৰি তোলে। [[machine|mechanical]] [[machine screw]] [[gear]] [[extrusion]] [[casting]] [[injection molding]] [[spudger]] [[glass-filled polymer|glass-filled variants]] [[molybdenum disulfide]] [[lubricity]] [[composite material]] [[density]] {{Cite web|url=https://www.espemfg.com/nylon-machining-fabrication.html|title=Nylon{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Machining &amp; Fabrication {{!}} {{cite book|last1=Youssef|first1=Helmi A.|last2=El-Hofy|first2=Hassan A.|last3=Ahmed|first3=Mahmoud H.|title=Manufacturing technology : materials, processes, and equipment|date=2011|publisher=Taylor &amp; Francis/CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=9781439810859|page=350|url=https://books.google.com/books?id=KGbNBQAAQBAJ&amp;pg=PA350}} {{cite web|title=NYLON 6,6 (Nylon 6)|url=http://www.serrata.com.au/Instructions/1021048.pdf|website=Serrata|access-date=19 June 2017}} {{cite web|title=Nylon 6 vs. Nylon 66: What's the Difference?|url=http://www.polyone.com/idea/nylon-6-vs-nylon-66-whats-difference|website=PolyOne|access-date=5 July 2017}} {{cite web|title=Fiberglass and Composite Material Design Guide|url=http://www.performancecomposites.com/about-composites-technical-info/122-designing-with-fiberglass.html|website=Performance Composites Inc.|access-date=27 January 2015}} {{cite book|last1=Page|first1=I. B.|title=Polyamides as engineering thermoplastic materials|date=2000|publisher=Rapra Technology Ltd.|location=Shawbury, Shrewsbury|isbn=9781859572207|page=115|url=https://books.google.com/books?id=Aj6dW2rRzqYC&amp;pg=PA115}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espemfg.com/nylon-machining-fabrication.html|title=Nylon Machining &amp; Fabrication {{!}} ESPE|website=www.espemfg.com|access-date=2018-08-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=Youssef&gt;{{cite book|last1=Youssef|first1=Helmi A.|last2=El-Hofy|first2=Hassan A.|last3=Ahmed|first3=Mahmoud H.|title=Manufacturing technology : materials, processes, and equipment|date=2011|publisher=Taylor &amp; Francis/CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=9781439810859|page=350|url=https://books.google.com/books?id=KGbNBQAAQBAJ&amp;pg=PA350}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=NYLON 6,6 (Nylon 6)|url=http://www.serrata.com.au/Instructions/1021048.pdf|website=Serrata|access-date=19 June 2017|archivedate=23 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223025918/http://www.serrata.com.au/Instructions/1021048.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Difference&quot;&gt;{{cite web|title=Nylon 6 vs. Nylon 66: What's the Difference?|url=http://www.polyone.com/idea/nylon-6-vs-nylon-66-whats-difference|website=PolyOne|access-date=5 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=PerformanceComposites&gt;{{cite web|title=Fiberglass and Composite Material Design Guide|url=http://www.performancecomposites.com/about-composites-technical-info/122-designing-with-fiberglass.html|website=Performance Composites Inc.|access-date=27 January 2015|archivedate=26 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161126113524/http://www.performancecomposites.com/about-composites-technical-info/122-designing-with-fiberglass.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=Page2000&gt;{{cite book|last1=Page|first1=I. B.|title=Polyamides as engineering thermoplastic materials|date=2000|publisher=Rapra Technology Ltd.|location=Shawbury, Shrewsbury|isbn=9781859572207|page=115|url=https://books.google.com/books?id=Aj6dW2rRzqYC&amp;pg=PA115}}&lt;/ref&gt;

ৰেমিংটন নাইলন ৬৬ ৰাইফলৰ ষ্টক তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাইলন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আধুনিক গ্লক পিষ্টলৰ ফ্ৰেমটো নাইলন কম্পোজিটেৰে নিৰ্মিত। [[Remington Nylon 66]] [[Glock]] {{cite journal|title=How do you take care of a nylon 66 or 77? You don't|journal=Field &amp; Stream|year=1971|volume=75|issue=9|url=https://books.google.com/books?id=GuHsz08Q32kC&amp;pg=PA1}} {{cite book|last1=Sweeney|first1=Patrick|title=Glock deconstructed|date=2013|publisher=Krause|location=Iola, Wis.|isbn=978-1440232787|page=92|url=https://books.google.com/books?id=Zd0TiqiZgAUC&amp;pg=PA92}} &lt;ref name=Field1971&gt;{{cite journal|title=How do you take care of a nylon 66 or 77? You don't|journal=Field &amp; Stream|year=1971|volume=75|issue=9|url=https://books.google.com/books?id=GuHsz08Q32kC&amp;pg=PA1}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=Glock2013&gt;{{cite book|last1=Sweeney|first1=Patrick|title=Glock deconstructed|date=2013|publisher=Krause|location=Iola, Wis.|isbn=978-1440232787|page=92|url=https://books.google.com/books?id=Zd0TiqiZgAUC&amp;pg=PA92}}&lt;/ref&gt;

=== খাদ্য পেকেজিং ===

নাইলন ৰেজিনবোৰ খাদ্য পেকেজিং ফিল্মৰ উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় য'ত অক্সিজেন প্ৰতিবন্ধকৰ প্ৰয়োজন হয়। নাইলনৰ উচ্চ উষ্ণতা প্ৰতিৰোধীয়ে ইয়াক অভেন বেগৰ বাবে উপযোগী কৰি তোলে। [[meat]] [[sausage]] {{cite book|last1=Colbert|first1=Judy|title=It happened in Delaware : remarkable events that shaped history|date=2013|publisher=Morris Book Publishing|isbn=978-0-7627-6968-1|edition=First|url=https://books.google.com/books?id=HJOEBAAAQBAJ&amp;pg=PA62}} {{cite web|title=Oven Bags|url=http://www.cooksinfo.com/oven-bags|website=Cooks Info|access-date=19 April 2015}} &lt;ref name=&quot;BPF&quot;/&gt; Some of the terpolymers based upon nylon are used every day in packaging. Nylon has been used for [[meat]] wrappings and [[sausage]] sheaths.&lt;ref name=Colbert2013&gt;{{cite book|last1=Colbert|first1=Judy|title=It happened in Delaware : remarkable events that shaped history|date=2013|publisher=Morris Book Publishing|isbn=978-0-7627-6968-1|edition=First|url=https://books.google.com/books?id=HJOEBAAAQBAJ&amp;pg=PA62}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Oven Bags|url=http://www.cooksinfo.com/oven-bags|website=Cooks Info|access-date=19 April 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলামেণ্ট ===

নাইলন ফিলামেণ্ট মুখ্যতঃ ব্ৰাছত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ টুথব্ৰাছ আৰু ষ্ট্ৰিং ট্ৰিমাৰত। এইবোৰক মাছ ধৰা শাৰীত মনোফিলামেণ্ট হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাইলন 610 আৰু 612 হৈছে ফিলামেণ্টৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত পলিমাৰ। [[string trimmer]] [[Fishing line#Modern lines|fishing line]] {{cite news|title=Nylon, a Petroleum Polymer|url=http://aoghs.org/products/petroleum-product-nylon-fiber/|access-date=21 June 2017|work=American Oil and Gas Historical Society}} &lt;ref name=&quot;AOGHS&quot;&gt;{{cite news|title=Nylon, a Petroleum Polymer|url=http://aoghs.org/products/petroleum-product-nylon-fiber/|access-date=21 June 2017|work=American Oil and Gas Historical Society}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যই ইয়াক এডিটিভ নিৰ্মাণত সামগ্ৰী হিচাপে অতি উপযোগী কৰি তোলে; বিশেষকৈ, উপভোক্তা আৰু পেছাদাৰী গ্ৰেডৰ ফিউজড ডিপ'জিচন মডেলিং 3D প্ৰিণ্টাৰত ফিলামেণ্ট হিচাপে। [[additive manufacturing]] [[fused deposition modeling]]

=== অন্যান্য ৰূপ[সম্পাদনা কৰক] ===

নাইলন ৰেজিনবোৰ ৰড, টিউব আৰু শ্বীটত এক্সট্ৰুড কৰিব পাৰি।&lt;ref name=&quot;Kohan&quot;/&gt;{{rp|209}}

নাইলন পাউডাৰ ধাতুৰ আৱৰণ পাউডাৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাইলন ১১ আৰু নাইলন ১২ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত। [[Nylon 11]] {{rp|53}}

১৯৪০-ৰ দশকৰ মাজভাগত, ক্লাছিকেল গীটাৰবাদক আন্দ্ৰেছ ছেগ'ভিয়াই আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ভাল গীটাৰৰ তাঁৰৰ অভাৱৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, বিশেষকৈ তেওঁৰ প্ৰিয় পিৰাষ্ট্ৰো কেটগাট ষ্ট্ৰিং, ব্ৰিটিছ দূতাবাসৰ জেনেৰেল লিণ্ডেমেনকে ধৰি কেইবাজনো বিদেশী কূটনীতিবিদৰ আগত উল্লেখ কৰিছিল। এমাহ পিছত, জেনেৰেলে ছেগ'ভিয়াক কিছুমান নাইলনৰ তাঁৰ উপহাৰ দিছিল যিবোৰ তেওঁ ডুপণ্ট পৰিয়ালৰ কেইজনমান সদস্যৰ জৰিয়তে লাভ কৰিছিল। ছেগ'ভিয়াই দেখিলে যে যদিও তাঁৰবোৰে এক স্পষ্ট শব্দ উৎপন্ন কৰে, তথাপি সেইবোৰৰ এক ক্ষীণ ধাতৱ টিম্বাৰ আছিল যাক তেওঁ আঁতৰ কৰিব পাৰি বুলি আশা কৰিছিল। ১৯৪৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত নিউয়ৰ্কৰ ওলগা কোৱেলহোৱে মঞ্চত নাইলনৰ তাঁৰবোৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে চেষ্টা কৰিছিল। ১৯৪৬ চনত, ছেগভিয়া আৰু ষ্ট্ৰিং নিৰ্মাতা এলবাৰ্ট অগাষ্টিনক তেওঁলোকৰ পাৰস্পৰিক বন্ধু, গীটাৰ ৰিভিউৰ সম্পাদক ভ্লাদিমিৰ বব্ৰিয়ে পৰিচয় কৰাই দিছিল। ছেগোভিয়াৰ আগ্ৰহ আৰু অগাষ্টিনৰ অতীতৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, তেওঁলোকে নাইলনৰ তাঁৰৰ বিকাশ অব্যাহত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। এই ধাৰণাটোৰ প্ৰতি সন্দেহ থকা ডুপণ্টে নাইলন যোগান ধৰিবলৈ সন্মত হৈছিল যদি অগাষ্টিনে প্ৰকৃত তাঁৰবোৰ বিকশিত আৰু উৎপাদন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। তিনি বছৰৰ বিকাশৰ পিছত, অগাষ্টিনে এডাল নাইলনৰ প্ৰথম তাঁৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল যাৰ গুণাগুণে ডুপণ্টৰ উপৰি ছেগোভিয়াকে ধৰি গীটাৰবাদকসকলক প্ৰভাবিত কৰিছিল। অৱশ্যে আঘাতৰ তাঁৰবোৰ অধিক সমস্যাযুক্ত আছিল। অৱশেষত, অৱশ্যে, বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ ধাতু আৰু মসৃণ আৰু পলিছিং কৌশলৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাৰ পাছত, অগাষ্টিনে উচ্চ মানদণ্ডৰ নাইলন ঘাঁৰ তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। [[Andrés Segovia]] [[catgut]] [[timbre]] [[Albert Augustine Ltd.|Albert Augustine]] {{cite web|title=The History of Classical guitar strings|url=http://www.maestros-of-the-guitar.com/classicalguitarstrings.html|website=Maestros of the Guitar|access-date=27 January 2015}} {{cite book|last1=Bellow|first1=Alexander|title=The Illustrated History of the Guitar|date=1970|publisher=Franco Colombo|location=New York|page=193}} &lt;ref name=Guitar&gt;{{cite web|title=The History of Classical guitar strings|url=http://www.maestros-of-the-guitar.com/classicalguitarstrings.html|website=Maestros of the Guitar|access-date=27 January 2015|archivedate=29 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129131843/http://www.maestros-of-the-guitar.com/classicalguitarstrings.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bellow&quot;&gt;{{cite book|last1=Bellow|first1=Alexander|title=The Illustrated History of the Guitar|date=1970|publisher=Franco Colombo|location=New York|page=193}}&lt;/ref&gt;

== লগতে চাওক ==

* {{annotated link|Ballistic nylon}}
* {{annotated link|Cordura}}
* {{annotated link|Forensic engineering}}
* {{annotated link|Nylon-eating bacteria}}
* {{annotated link|Polyamide}}
* {{annotated link|Ripstop nylon}}
* {{annotated link|Step-growth polymerization}}

== টোকাসমূহ ==
{{notelist}}

== তথ্যসূত্ৰ[সম্পাদনা কৰক] ==
{{reflist|30em}}

== অধিক পঢ়ক ==
* {{cite book |title=Textiles |first=Sara J. |last=Kadolph |isbn=978-0-13-118769-6 |date=2007 |publisher=Pearson Prentice Hall |url-access=registration |url=https://archive.org/details/textiles0010kado }}
* {{cite book|last1=Kohan|first1=Melvin|title=Nylon Plastics Handbook|date=1995|publisher=Carl Hanser Verlag|location=Munich|isbn=1569901899}}
* {{cite magazine|title=How Nylon Yarn is Made |magazine=Popular Science |date=December 1946 |pages=132–3 |url=https://books.google.com/books?id=NSEDAAAAMBAJ&amp;pg=PA132 |language=en}}

== বাহ্যিক সংযোগসমূহ ==
{{Commons}}
* {{YouTube|y479OXBzCBQ|Making Nylon, Bob Burk, CHEM 1000, Carleton University, Ottawa, Canada}}
* [https://www.ulprospector.com/plastics/en/generics/22 পলিমাইড নাইলন প্লাষ্টিক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114210228/https://www.ulprospector.com/plastics/en/generics/22 |date=2023-11-14 }}
* [https://digital.sciencehistory.org/collections/qf85nb39p জোচেফ এক্স লাবভস্কি নাইলন ফটোগ্ৰাফ আৰু এফেমেৰাৰ সংগ্ৰহ] বিজ্ঞান ইতিহাস প্ৰতিষ্ঠান ডিজিটেল সংগ্ৰহ। (ডুপণ্টত নাইলনৰ বিকাশ আৰু উৎপাদনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত ৱালেছ কেৰাথাৰ্ছৰ এজন পৰীক্ষাগাৰৰ সহায়ক জোচেফ এক্স লাবভস্কিয়ে সংগ্ৰহ কৰা নাইলন সম্পৰ্কীয় ফটোগ্ৰাফ আৰু এফেমেৰাৰ উচ্চ-ৰিজলিউশ্বন স্কেন)। [[Science History Institute]]

{{Plastics}}
{{Fibers}}
{{Fabric}}
{{Clothing materials and parts}}
{{DuPont}}
{{Authority control}}

[[Category:Products introduced in 1935]]
[[Category:American inventions]]
[[Category:Commodity chemicals]]
[[Category:Dielectrics]]
[[Category:DuPont products]]
[[Category:Plastics]]
[[Category:Polyamides]]
[[Category:Synthetic fibers]]

[[de:Polyamide#Nylon]]</text>
      <sha1>g56pd24jjiuml1lp27y0qi21hjq3ll9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126841</id>
    <revision>
      <id>636014</id>
      <parentid>625618</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12284" sha1="s23fe25uat54k08q06dvpss917kajbv" xml:space="preserve">{{short description|Hindu and Buddhist temple in Nepal}}
{{Infobox Hindu temple
| name = বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ
| image = Budhanilkantha Narayan Murti (2023) - IMG 03.jpg
| alt =Budhanilkantha statue
| native_name = बूढानीलकण्ठ मन्दिर
| country = [[নেপাল]]
| district = [[Kathmandu District|কাঠমাণ্ডু]]
| locale = বূঢানীলকণ্ঠ
| elevation_m = 
| deity =[[ভগৱান]] [[বিষ্ণু]] / বুদ্ধ
| festivals= প্ৰবোধিনী একাদশী
| architecture = মুক্ত আকাশ
| temple_quantity = 
| monument_quantity= 
| inscriptions = 
| year_completed = 
| creator = 
| website = 
|length=5 metres|province=বাগমতী}}

'''বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ''' ({{lang_ne|बूढानीलकण्ठ मन्दिर}}) হৈছে [[নেপাল]]ৰ বূঢানীলকণ্ঠত হৈছে ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত [[হিন্দু]] [[মন্দিৰ]]। বুধানীলকান্ত মন্দিৰক হিন্দুসকলৰ বাবে নাৰায়ণথন মন্দিৰ বুলিও জনা যায় আৰু ইয়াৰ বৃহৎ, হেলানযুক্ত ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ মূৰ্তিৰদ্বাৰা চিনাক্ত কৰিব পাৰি। কিন্তু [[বৌদ্ধ]] সমাজত &quot;বূঢানীলকণ্ঠ&quot; শব্দটোৱে অৱলোকিতেশ্বৰৰ বিভিন্ন ৰূপৰ এটাক বুজায়। নামটোৰ অৰ্থ হৈছে &quot;নীলা ডিঙিৰ বুদ্ধ।&quot; 

স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি এই প্ৰতিমূৰ্তিটো যুগ যুগ ধৰি মাটিৰ তলত পুতি থোৱা আছিল। বৰ্তমানৰ বুধানীলকান্ত স্থানত কৃষকসকলে পথাৰত হাল বাই থকা অৱস্থাত তেওঁলোকৰ নাঙলৰ শিৰলুৱে শিলত খুন্দা মাৰে। কৃষকসকলে অধিক খন্দাত তেওঁলোকে মাটিত পুতি থোৱা বিষ্ণুৰ বৃহৎ, হেলান দি থকা মূৰ্তিটো আৱিষ্কাৰ কৰে। তেতিয়াৰপৰাই এই মূৰ্তিটোক কেৱল প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী নহয়, ঐশ্বৰিক প্ৰকাশ হিচাপেহে পূজা কৰা হয়।

==ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য্য==

হিন্দুসকলৰ মতে বূঢানীলকণ্ঠ শব্দটো [[সংস্কৃত]] ভাষাৰপৰা উৎপত্তি হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে &quot;পুৰণি নীলা ডিঙি&quot;, যিটো উপাধি ভগৱান[[শিৱ]]ই জগত ৰক্ষাৰ বাবে বিষ পান কৰাৰ পাছত দেৱতাসকলে ভগৱান শিৱক দিয়া উপাধি। এই মূৰ্তিত ব্ৰহ্মা আৰু শিৱৰ লগতে &quot;ত্ৰিমূৰ্তি&quot;সকলৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৰ প্ৰতীক। [[বৌদ্ধ]] ভক্তৰ বাবে এই মূৰ্তিটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ইয়াৰ কপালত বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি থাকে। তেওঁলোকৰ মতে ই অৱলোকিতেশ্বৰক অৱলম্বন কৰা সৰ্পৰ ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। বূঢানীলকণ্ঠৰ পানীয়ে ৰোগ বিশেষকৈ ঘাঁ ভাল কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰি বহুতে বূঢানীলকণ্ঠলৈ যায়। 

[[File:Budhanilkantha Temple IMG 7730 2018 12.jpg|thumb|254x254px|গৰুড়ত বহি থকা বিষ্ণুৰ প্ৰতিমূৰ্তি মন্দিৰ প্ৰাংগনত। ]] 
হিন্দু শাস্ত্ৰ [[ভাগৱত]],[[পুৰাণ]], [[বিষ্ণু পুৰাণ]], মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত]]ত সাগৰৰ মন্থনৰ কথা উল্লেখ আছে, যিটো গোসাঁইকুণ্ডৰ উৎপত্তিৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত। কিংবদন্তি অনুসৰি বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰৰ পুখুৰীটোক খাদ্য যোগান ধৰা বসন্তটো গোসাঁইকুণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত, যাৰ বাবে ই শিৱৰ জলসম্পদৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংযোগ। এই কাৰণেই ইয়াৰ নাম শিৱৰ নামেৰে ৰখা হৈছে, যদিও এই মূৰ্তিটো বিষ্ণুৰ বাবে উৎসৰ্গিত, কাৰণ এই মূৰ্তিটো থকা পুখুৰীটোৰ উৎস হৈছে শিৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত গোসাঁইকুণ্ড, যাৰ ফলত বিষ পান কৰি ডিঙিত জমা কৰি ৰখাৰ ফলত ডিঙি নীলা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=कृष्णा |date=2020-04-07 |title=नेपाल का बूढानीलकण्ठ मंदिर जहाँ सोते हुए भगवान विष्णु शेषनाग पर विराजमान हैं |url=https://dharmyaatra.in/budhanilkantha-temple-darshan-timings-in-kathmandu-nepal-in-hindi-lord-vishnu-idol-in-water/ |access-date=2022-07-24 |website=धर्मयात्रा (DharmYaatra) |language=hi-IN}}&lt;/ref&gt;


এই মন্দিৰক হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান বুলি গণ্য কৰা হয় যদিও বৌদ্ধসকলে ইয়াক সমানে শ্ৰদ্ধা কৰে।&lt;ref&gt;Binod Ghimire (2000). ''Experience Nepal: A Travel Guide,'' p. 96. R.G. Publications.&lt;/ref&gt; প্ৰাচীন কালৰেপৰা এই অঞ্চলত যি ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতি আছে তাৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

==অৱস্থান==
[[কাঠমাণ্ডু]] উপত্যকাৰ উত্তৰ মূৰত শিৱপুৰী পাহাৰৰ তলত বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ অৱস্থিত। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ministry of Culture, Tourism and Civil Aviation - Government of Nepal |url=http://www.tourism.gov.np |access-date=2016-07-31 |website=www.tourism.gov.np}}&lt;/ref&gt; কাঠমাণ্ডু জিলাৰ বূঢানীলকণ্ঠ পৌৰসভাৰ ভিতৰত পৰে মন্দিৰটোৰ অৱস্থিতি। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে &quot; গফুৰ মেইন ৰোড, বূঢানীলকণ্ঠ ৪৪৬০০।&quot; ত্ৰিভুৱন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰপৰা মন্দিৰটোৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ আৰু থামেলৰপৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ। 

==বৈশিষ্ট==
মূল মূৰ্তিটো এটা ক'লা বেছাল্ট শিলৰপৰা খোদিত কৰা হৈছে। &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://detechter.com/1400-years-old-sculptural-marvel-of-sleeping-vishnu-on-a-single-stone/|title=1400 Years old sculptural marvel of Sleeping Vishnu on a single stone|date=2016-12-21|website=Detechter|language=en-US|access-date=2022-07-24|archivedate=2022-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220724224317/https://detechter.com/1400-years-old-sculptural-marvel-of-sleeping-vishnu-on-a-single-stone/|deadurl=yes}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://detechter.com/1400-years-old-sculptural-marvel-of-sleeping-vishnu-on-a-single-stone/ &quot;1400 Years old sculptural marvel of Sleeping Vishnu on a single stone&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250916175405/https://detechter.com/1400-years-old-sculptural-marvel-of-sleeping-vishnu-on-a-single-stone/ |date=2025-09-16 }}. ''Detechter''. 2016-12-21&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2022-07-24&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ৫ মিটাৰ ওখ (প্ৰায় ১৬.৪ ফুট) এই মূৰ্তিটো ১৩ মিটাৰ (৪২.৬৫ ফুট) দীঘল পানীৰ এটা ডুব যোৱা পুখুৰীৰ মাজত অৱস্থিত। তেওঁৰ চাৰিহাতত সুদৰ্শন চক্ৰ, দণ্ড, শংখ আৰু ৰত্ন। কেইবাটাও কীৰ্তিমুখৰ মূৰ্তি খোদিত কৰা মুকুটেৰে সজোৱা হৈছে, যিটো প্ৰায়ে ৰূপৰ মুকুট এটাৰ ওপৰত ওপৰত ওপৰলৈ উঠি যোৱা দেখা যায়। এই মূৰ্তিটো ১৪০০ বছৰৰ ওপৰৰ বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ মূল মূৰ্তি বূঢানীলকণ্ঠক নেপালৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিলত খোদিত হিচাপে বিবেচিত হৈছে।&lt;ref name=&quot;lonelyplanet&quot;&gt;{{cite web |title=Budhanilkantha, Nepal - Lonely Planet |url=http://www.lonelyplanet.com/nepal/around-the-kathmandu-valley/budhanilkantha |access-date=2015-09-14 |publisher=lonelyplanet.com}}&lt;/ref&gt;

[[File:Budhanilkantha temple, kathmandu Pano.jpg|thumb|center|722x722px|{{centre|বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ চৌহদৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য}}]]

==উৎসৱ==
প্ৰতি বছৰে হিন্দু মাহৰ কাৰ্তিকা (অক্টোবৰ–নৱেম্বৰ)ৰ ১১ তাৰিখে হৰিবন্ধিনী একাদশী মেলা অনুষ্ঠিত হ'লে বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰটো হাজাৰ হাজাৰ তীৰ্থযাত্ৰীৰ ভ্ৰমণৰ স্থানত পৰিণত হৈছে।&lt;ref name=&quot;sacredsites2&quot;&gt;{{cite web|url=https://sacredsites.com/asia/nepal/budhanilkantha.html|title=Budhanilkantha|publisher=sacredsites.com|access-date=2015-09-14}}&lt;/ref&gt; ভগৱান বিষ্ণুক দীঘলীয়া টোপনিৰপৰা জগাই তোলাৰ এক বিশেষ অনুষ্ঠান। হিন্দু চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ একাদশী, হৰিষায়নী আৰু হৰিবোধিনী আদি শুভ অনুষ্ঠানত প্ৰতি বছৰে মন্দিৰ এলেকাত এখন বৃহৎ মেলাও অনুষ্ঠিত হয় যিয়ে ভগৱান বিষ্ণুৰ ৪ মাহৰ টোপনিৰ সময় চিহ্নিত কৰে। 

==তথ্যৰ উৎস==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:নেপালৰ পৰ্যটনস্থলী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>s23fe25uat54k08q06dvpss917kajbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চট্টেশ্বৰী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126920</id>
    <revision>
      <id>636008</id>
      <parentid>605016</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11344" sha1="6ijbuiuyzwttjf9qt66fn0i8zahjet0" xml:space="preserve">{{Infobox temple 
| name = চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰ
| native_name = চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰ
| native_name_lang = as
| religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]]
| image = Chatteshwari Temple Front View.jpg
| caption = মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ
| coordinates = {{Coord|22.35275|91.82605|region:BD_type:landmark|display=inline}}
| location = চট্টেশ্বৰী ৰোড, [[চট্টগ্ৰাম]]
| district = চট্টগ্ৰাম
| region = চট্টগ্ৰাম
| country = বাংলাদেশ
| deity = দেৱী কালী
| established = ১৮শ শতিকাত
}}

'''শ্ৰী শ্ৰী চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' হৈছে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[চট্টগ্ৰাম]] নগৰৰ মাজভাগত অৱস্থিত দেৱী কালীৰ এক পুৰণি হিন্দু [[মন্দিৰ]]। ই বংগদেশৰ অন্যতম শক্তিপীঠ হিচাপে পৰিচিত। কথিত আছে, চট্টগ্ৰাম (চিটাগঙ) নামটো “চট্টেশ্বৰী দেৱী”ৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হৈছিল। “চট্টেশ্বৰী” শব্দৰ অৰ্থ হৈছে “চট্টগ্ৰামৰ দেৱী” বা “চিটাগঙৰ দেৱী”। 

১৯৭১ চনৰ মুক্তিযুদ্ধৰ সময়ত [[পাকিস্তান|পাকিস্তানী]] সেনাৰ হাতত এই মন্দিৰটো ধ্বংস হৈছিল। যুদ্ধৰ অন্তত চক্ৰৱৰ্তী পৰিয়ালে মন্দিৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। পূৰ্বৰ প্ৰতিমূৰ্তি [[নিম]] গছৰ কাঠৰপৰা নিৰ্মিত হৈছিল, যিটো আংশিকভাৱে বিনষ্ট হৈছিল। যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছত সেই প্ৰতিমূৰ্তিৰ ওপৰ ভাগটো চক্ৰৱৰ্তী পৰিয়ালৰ এজন সদস্যই উদ্ধাৰ কৰিছিল, যিটো এতিয়াও মন্দিৰত সংৰক্ষিত আছে। যুদ্ধৰ পিছত বেনাৰাচত নিৰ্মিত নতুন প্ৰতিমূৰ্তিটো সেই পৰিয়ালৰেই এজন সদস্য তৰাপদ আধানিকাৰী (তৰাপদ চক্ৰৱৰ্তী)য়ে বিমানযোগে ভাৰতৰপৰা আনিছিলে।

==শক্তিপীঠ হিচাপে গুৰুত্ব==
[[File:Dakshayani.jpg|thumb|left|দেৱী সতীৰ মৃতদেহ লৈ [[শিৱ]]]]

চট্টেশ্বৰী মন্দিৰক শক্তিপীঠসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। আত্মাহুতিৰ পুৰাণ অনুসৰি, শিৱে দেৱী সতীৰ মৃতদেহ বহন কৰি ফুৰা সময়ত তেওঁৰ দেহৰ অংশবোৰ বিভিন্ন ঠাইত পৰিছিল। যিসকল ঠাইত দেৱী সতীৰ দেহৰ অংশ পৰিছিল, সেই স্থানসমূহেই শক্তিপীঠ হিচাপে পূজিত হৈ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kottiyoordevaswom.com/ |title=Kottiyoor Devaswam Temple Administration Portal |publisher=Kottiyoor Devaswam |access-date=২০ জুলাই ২০১৩ |language=en |archivedate=2013-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607012239/http://kottiyoordevaswom.com/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==পুৰাণ অনুসৰি==
সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ বাবে চট্টেশৰী কালী মন্দিৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। সমগ্ৰ বিশ্বৰ সনাতন ধৰ্মৰ ৫১টা মন্দিৰৰ ভিতৰত চট্টেশৰী কালী মন্দিৰ অন্যতম। দেশ-বিদেশৰ বহু সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে প্ৰতি বছৰে চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰলৈ গৈ তাত প্ৰাৰ্থনা কৰি দেৱীক সন্তুষ্ট কৰে। সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ বাহিৰেও এই কালি মন্দিৰৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব বিবেচনা কৰি বহু লোকে বিভিন্ন সময়ত ভ্ৰমণ কৰে। সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ মতে সতী দেৱীৰ মৃতদেহৰ মৃত্যুৰ পিছত ৫১টা অংশৰ ভিতৰত পাঁচটা অংশ বাংলাদেশৰ বিভিন্ন ঠাইত সিঁচৰতি হৈ পৰিছিল। আন অংশ পৰিছে ভাৰত, পাকিস্তান, নেপাল, আফগানিস্তান আৰু চীনত।

==শক্তি দেৱী আৰু ভৈৰৱ==
চট্টেশৰী দেৱী আদ্যশক্তিৰ মহামায়া দেৱী দুৰ্গা বা কালীৰ এক বিশেষ ৰূপ। মূল পথৰ পৰা চিৰিৰে অলপ ওপৰলৈ উঠি, কেন্দ্ৰীয় চোতালত বাওঁফালে কালি মাৰ মন্দিৰ আৰু সোঁফালে শিৱ ঠাকুৰৰ মন্দিৰ। যি ভৈৰৱৰ প্ৰতীক, যিয়ে মাতা সতীৰ কুণ্ড ৰক্ষা কৰে। শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে এটা কুণ্ড আছে।

==ইতিহাস==
[[File:Chatteshwari Temple Close View.jpg|thumb|মন্দিৰৰ প্ৰৱেশপথ]]

চট্টেশ্বৰী মন্দিৰত নিৰ্মিত প্ৰথমটো কালী মূৰ্তিৰ বিষয়ে এটা কিংবদন্তি আছে। কৃষংগীৰ নামৰ এজন মহাৰাজে নিম কাঠেৰে মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিটো তেওঁ সপোনতো দেখিছিল। মূৰ্তিটো দক্ষিণকালীৰ। যাক পূজা কৰিলে সকলো লৌকিক আৰু আধ্যাত্মিক ফল পূৰণ হয় আৰু মনৰ সকলো কামনা পূৰণ হয় বুলি জনবিশ্বাস আছে। চট্টেশ্বৰী মাতাৰ সাধনা আৰম্ভ কৰে চট্টগ্ৰাম জিলাৰ বোৱালখালি থানাৰ সৰৱতলী গাঁৱৰ নিবাসী সাধক ৰামসুন্দৰ দেৱশৰ্মানে। সাধনাৰ লগতে মাতৃৰ পূজাও নিয়মিতভাৱে চলি থাকিল। কোৱা হয় যে কবি নবীন চন্দ্ৰ সেন (তেতিয়াৰ উপ-দণ্ডাধীশ) ৰামসুন্দৰ দেৱশৰ্মানক এই পূজাৰ বাবে নগদ ৫০০ টকাৰে সহায় কৰিছিল। বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধৰ সময়ত পাকিস্তানী সেনা আৰু তেওঁলোকৰ সহযোগী সৈন্যই এই মন্দিৰৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল আৰু মন্দিৰ গৃহ আৰু মূৰ্তিবোৰ ধ্বংস হৈছিল। চট্টেশ্বৰী মাতাৰ প্ৰাচীন নিম কাঠৰ মূৰ্তিটো ভাঙি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত মূৰ্তিটোৰ যিবোৰ অংশ উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল সেইবোৰ একেলগে ৰখা হৈছিল। দেশখনে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত মন্দিৰৰ সেৱক ড০ তৰাপদ অধিকাৰীয়ে তেতিয়াৰ পশ্চিম বংগৰ বাণিজ্য মন্ত্ৰী তৰুণ কান্তি ঘোষ আৰু সনাতন ধৰ্মৰ সদস্যসকলৰ সহায় আৰু সহযোগত শিলেৰে নিৰ্মিত কালী মাতাৰ মূৰ্তি আৰু বগা শিলেৰে নিৰ্মিত শিৱৰ মূৰ্তি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে, য’ত বাংলাদেশ চৰকাৰেও প্ৰত্যক্ষ সহযোগিতা আগবঢ়ায়।

==দেৱী মূৰ্তি==
[[File:চট্টশ্বেরি মন্দির.jpg|thumb|চট্টেশ্বৰী মন্দিৰৰ ভিতৰত দেৱী [[কালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি]] 

চট্টেশৰী মন্দিৰ মূৰ্তি শিলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। দামী অলংকাৰেৰে সজোৱা হৈছে এই মূৰ্তি।

==উপাসনা==
শ্যামা পূজা এই মন্দিৰৰ প্ৰধান উৎসৱ। প্ৰতিদিনে পুৱা ৫ বজাত মুকলি হয় মন্দিৰ। নিশা ১১ বজাত বন্ধ হয়। দুপৰীয়া ডেৰ ঘণ্টা বন্ধ হৈ থাকে মন্দিৰ। বিজয় বাবুৰ পৰিয়ালৰ পৰা চাৰি-পাঁচজন উপাসক উপস্থিত থাকে। এই মন্দিৰত ভক্তসকলেও প্ৰাৰ্থনা কৰে। শ্যামা পূজা এই মন্দিৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱ। ইয়াৰ পূৰ্বে পূজাৰ সময়ত তিনিশৰো অধিক ছাগলী বলি দিয়া হৈছিল। এতিয়া বলিদানৰ সংখ্যা প্ৰায় আধালৈ হ্ৰাস পাইছে।

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist}}

== বহিঃসংযোগ ==
{{Commons category}}

[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>6ijbuiuyzwttjf9qt66fn0i8zahjet0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ষ্টেলা মাৰেক কুছিং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130663</id>
    <revision>
      <id>636153</id>
      <parentid>576350</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11335" sha1="m1idsah4u6vybj8aan4orswyq3sfmsi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ষ্টেলা মাৰেক কুছিং
| image = StellaMarekCushing1928.png
| alt = ক’লা চুলিৰ এগৰাকী হাঁহিমুখীয়া যুৱতী, ইউৰোপীয় লোক সাজ-পোছাকৰ সৈতে, বগা টুপী আৰু পূফি হাতৰ ব্লাউজ পিন্ধা
| caption = ষ্টেলা মাৰেক কুছিং, ১৯২৮ চনৰ বাতৰি কাকতৰ পৰা
| birth_name = 
| birth_date = ১৮৯৩
| birth_place = নিউয়ৰ্ক চহৰ, আমেৰিকা
| death_date = ১৪ এপ্ৰিল ১৯৩৮
| death_place = মন্তক্লেয়াৰ, নিউ জাৰ্চি, আমেৰিকা
| other_names = 
| occupation = লোককথাবিদ, ভায়লিনবাদক, লোকনৃত্যশিল্পী, শিক্ষাবিদ, লেখক
| years_active = 
| known_for = 
| notable_works = 
| spouse(s) = চেমুৱেল ট্ৰুমেন কুছিং (বিবাহ ১৯১৭)
| relatives = ডোনাল্ড কুছিং (পুত্ৰ)
}}

'''ষ্টেলা মাৰেক কুছিং''' (১৮৯৩ – ১৪ এপ্ৰিল, ১৯৩৮) আছিল এগৰাকী আমেৰিকান লোককথাবিদ আৰু ভায়লিনবাদক। তেওঁ পূব আৰু মধ্য ইউৰোপৰ লোকসংগীত, নৃত্য আৰু সাজ-পোছাকৰ বিষয়ে শিকাইছিল, পৰিৱেশন কৰিছিল আৰু সংগ্ৰহ কৰিছিল, লগতে [[আমেৰিকা]]ত লোকনৃত্য আৰু সংগীতৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল।

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
ষ্টেলা মাৰেক কুছিং নিউয়ৰ্ক চহৰত জন্ম গ্ৰহণ কৰি মেছাচুচেটছৰ ৱৰ্চেষ্টাৰত ডাঙৰ হৈছিল। তেওঁ উইলিয়াম মাৰেক আৰু ফ্ৰান্সেছ প’স্পিছিল মাৰেকৰ কন্যা। দুয়ো পিতৃ-মাতৃ বোহেমিয়াৰপৰা আমেৰিকালৈ অভিবাসিত হৈছিল আৰু কুছিঙৰ প্ৰথম ভাষা আছিল চেক।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1926-02-27 |title=Slav Violinist Will Broadcast |url=https://www.newspapers.com/article/the-bangor-daily-news-slav-violinist-wil/144128990/ |access-date=2024-03-25 |work=The Bangor Daily News |pages=5 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মাতৃ ১৯০১ চনত মৃত্যুবৰণ কৰে। ষ্টেলাই সৰুৰেপৰা ভায়লিনত প্ৰতিভা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1926-02-23 |title=Popular Violinist Coming |url=https://www.newspapers.com/article/kennebec-journal-popular-violinist-comin/144129199/ |access-date=2024-03-25 |work=Kennebec Journal |pages=10 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=1934-05-15 |title=In Montclair's Midst: Stells Marek Cushing/Florence Whitfield |url=https://www.newspapers.com/article/the-montclair-times-in-montclairs-midst/144140231/ |access-date=2024-03-26 |work=The Montclair Times |pages=9 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 

==কাৰ্যজীৱন==
কুছিঙে ইউৰোপ ভ্ৰমণ কৰি লোকসংগীত সংগ্ৰহ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=1937-09-23 |title=To Present Noted Artist; Emmanuel Baptist Church to see Stella Marek Cushing in Dramatic Portrayals |url=https://www.newspapers.com/article/the-ridgewood-herald-to-present-noted-ar/144115882/ |access-date=2024-03-25 |work=The Ridgewood Herald |pages=5 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাত ইউৰোপীয় লোকসংগীত আৰু নৃত্য শিকাইছিল আৰু পৰিৱেশন কৰিছিল, কেতিয়াবা পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পৰিধান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1928-01-21 |title=Stella Marek Cushing Tells Romantic Story of Czecho-Slovakia |url=https://www.newspapers.com/article/the-minneapolis-star-stella-marek-cushin/144141223/ |access-date=2024-03-26 |work=The Minneapolis Star |pages=10 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stella Marek Cushing |url=https://socalfolkdance.org/master_teachers/cushing_s.htm |access-date=2024-03-25 |website=Folk Dance Federation of California, South}}&lt;/ref&gt; 

১৯২৯ চনৰ এখন বাতৰি কাকতে উল্লেখ কৰা হৈছে, &quot;ষ্টেলা মাৰেক কুছিঙে উপস্থাপন কৰা অনুষ্ঠান শিক্ষামূলক আৰু মনোৰঞ্জনমূলক দুয়ো, কিন্তু ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে এজন প্ৰতিভাধৰ কন্যায় নিজৰ পিতৃভূমিৰ সংস্কৃতি, শিল্প আৰু সংগীত আমেৰিকালৈ অনা।&quot; 

তেওঁ ১৯৩৬ আৰু ১৯৩৭ চনত ভিক্টৰ লেবেলৰ বাবে লোকগীতৰ কেইবাটাও ৰেকৰ্ডিঙত এৰেঞ্জাৰ হিচাপে কৃতিত্ব লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Stella Marek Cushing |url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/107725/Cushing_Stella_Marek |access-date=2024-03-25 |website=Discography of American Historical Recordings}}&lt;/ref&gt; ১৯৩৬ চনত তেওঁ মন্তক্লেয়াৰ, নিউ জাৰ্চিত এগৰাকী লোক উৎসৱৰ সমন্বয়কাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৩৭ চনত চেক সংস্কৃতিলৈ তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে চেক চৰকাৰে তেওঁক [[Order of the White Lion]]ৰে সজ্জিত কৰে। 

তেওঁ নিউয়ৰ্কৰ লোক উৎসৱ পৰিষদৰ কাৰ্যবাহীমণ্ডলীত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু মেছাচুচেটছৰ আমেৰিকান ইনষ্টিটিউট অৱ নৰ্মেল মেথডছত অধ্যাপনা কৰিছিল। তেওঁ [[Universalist Church of America|ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট চাৰ্চ]]ত সক্ৰিয় আছিল। ১৯৩৪ চনত এগৰাকী সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ কৈছিল, &quot;মই বিশ্বাস কৰোঁ যে বিদেশী জনগোষ্ঠীৰ জীৱন আৰু সংস্কৃতিৰ সম্পূৰ্ণ জ্ঞান জাতিসমূহৰ মাজত সদিচ্ছা আৰু বুজা-বুজি অনাৰ ক্ষেত্ৰত যিকোনো পৰিমাণৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক শিক্ষাৰ দৰে সহায় কৰিব।&quot; 

==প্ৰকাশন==
* ''Songs of Work and Worship'' (1923)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Songs of Work and Worship |url=https://hymnary.org/hymnal/SoWW1923 |access-date=2024-03-26 |website=Hymnary.org |language=en |archivedate=2024-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240326065816/https://hymnary.org/hymnal/SoWW1923 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
* ''Music Highways and Byways''ত অন্তৰ্ভুক্ত: &quot;Trips Abroad: Russia and Ukraine&quot;, &quot;Trips Abroad: Poland and Czechoslovakia&quot;, &quot;Trips Abroad: Sweden&quot;, &quot;Trips Abroad: The Southern Slavs&quot;, &quot;Trips Abroad: Italy&quot;, &quot;Trips Abroad: Japan&quot;, &quot;Trips Abroad: China&quot;, &quot;A Playground in Kiev&quot;, &quot;At the Frontier&quot;, &quot;Christ is Born&quot;, &quot;Street Scene in Hong Kong&quot;, &quot;Plays, Pageants, and Festivals&quot;, &quot;Midsummer Magic&quot;, &quot;At Home in Japan&quot;, &quot;Vendemmia&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=1936-10-18 |title=Dramatic Artist to Give Program at Hampton High |url=https://www.newspapers.com/article/daily-press-dramatic-artist-to-give-prog/144130818/ |access-date=2024-03-25 |work=Daily Press |pages=29 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McConathy |first=Osbourne and Beattie |url=http://archive.org/details/musichighwaysbyw0000mcco |title=Music Highways and Byways |date=1942-01-01 |publisher=California State Department of Education |others=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; 

==ব্যক্তিগত জীৱন আৰু উত্তৰাধিকাৰ==
মাৰেকে ১৯১৭ চনত অভিযন্তা চেমুৱেল ট্ৰুমেন কুছিঙৰ সৈতে বিবাহ কৰে। তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ ডোনাল্ড।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ১৯৩৮ চনত চল্লিছ বছৰৰ ভিতৰত মন্তক্লেয়াৰ, নিউ জাৰ্চিৰ নিজৰ ঘৰতে মৃত্যু ঘটে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mrs. Stella Cushing, Folklore Authority; Director of Festivals as Well as Performer Dies |page=19 |date=April 15, 1938 |url=http://timesmachine.nytimes.comhttp//timesmachine.content-tagging.us-east-1-01.prd.dvsp.nyt.net/timesmachine/1938/04/15/98121869.html?pageNumber=19 |access-date=2024-03-25 |work=The New York Times |language=en }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

নিউয়ৰ্ক পাব্লিক লাইব্ৰেৰীৰ সংগ্ৰহত তেওঁৰ গৱেষণা পত্ৰৰ এক বাকচ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stella Marek Cushing papers |url=https://archives.nypl.org/mss/711 |access-date=2024-03-25 |website=New York Public Library Archives and Manuscripts}}&lt;/ref&gt; 

মণ্টক্লেয়াৰ লাইব্ৰেৰীয়ে কুছিঙৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে লোককথাৰ সংকলন স্থাপন কৰে। ১৯৪৮ চনত পিয়ানোবাদক হেৰিট কোহেন আৰু লাইব্ৰেৰিয়ান মাৰ্জেৰী কুইগলীয়ে কুছিঙৰ স্মৃতিত বিশেষ গ্ৰন্থ প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1948-04-01 |title=Books Across the Sea Ceremony Commemorates Stella Marek Cushing |url=https://www.newspapers.com/article/the-montclair-times-books-across-the-sea/144132672/ |access-date=2024-03-25 |work=The Montclair Times |pages=13 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:লেখিকা]]</text>
      <sha1>m1idsah4u6vybj8aan4orswyq3sfmsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মধু</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131375</id>
    <revision>
      <id>636108</id>
      <parentid>581255</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T23:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10984" sha1="es8e1mcqmnq424d527qa8vhd1u4wgny" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = মধু
| image = Madhoo at Esha Deol's wedding at ISCKON temple 18.jpg
| caption = মধু, [[ঈশা দেউল]]ৰ বিবাহত, ইস্কন মন্দিৰ, জুন ২০১২
| birth_date = {{birth date and age|1969|03|26|df=yes}}
| birth_place = [[মাদ্ৰাজ]] (বৰ্তমান [[চেন্নাই]]), [[তামিলনাডু]], ভাৰত
| death_date = 
| birth_name = মধুবালা ৰঘুনাথ মালিনী
| other_names = মধুবালা&lt;br/&gt;মধু মালিনী
| spouse = {{marriage|আনন্দ শাহ|1999}}
| children = ২
| parents = 
| relatives = [[হেমা মালিনী]] (খুৰাৰ ছোৱালী, ভনী)
| years_active = ১৯৯১–বৰ্তমান
}}
'''মধু শাহ'''&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Chowdhury |first1=Titas |title=Madhoo Shah: You can be of any age or shape and yet find a place on OTT |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/madhoo-shah-you-can-be-of-any-age-or-shape-and-yet-find-a-place-on-ott-101649094502765.html |access-date=27 June 2022 |work=Hindustan Times |date=4 April 2022 }}&lt;/ref&gt; (জন্ম '''মধুবালা ৰঘুনাথ মালিনী'''; &lt;ref name=&quot;birthname&quot;/&gt; ২৬ মাৰ্চ ১৯৬৯&lt;ref name=&quot;birthday&quot;&gt;{{cite news |title=Actress Madho celebrates 50th birthday with Ramya Krishnan, Queenie Singh among others in London |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/the-informer/fabulous-for-50/articleshow/68587216.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |date=27 May 2019 |access-date=26 April 2019 |archivedate=26 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190426165900/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/the-informer/fabulous-for-50/articleshow/68587216.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;), পূৰ্বতে '''মধুবালা''' নামে জনাজাত, এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী যি মুখ্যতঃ [[হিন্দী]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[মালয়ালম]] আৰু [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে জনাজাত।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/queen-of-hearts/article19114706.ece |title=Queen of hearts: Interview with actor Madhoo |first=Subha J |last=Rao |newspaper=The Hindu |date=21 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=K. |last=Vijayan |url=https://news.google.com/newspapers?id=7DpOAAAAIBAJ&amp;pg=7060%2C1415989 |title=Catchy songs pep up Gentleman's story |work=[[The New Straits Times]] |date=14 August 1993 |access-date=11 January 2015}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ''ফুল ঔৰ কাঁটে'' (১৯৯১), ''ৰোজা'' (১৯৯২), ''অলাৰী প্ৰিয়ুডু'' (১৯৯২), ''যোধা'' (১৯৯২), আৰু ''জেণ্টেলমেন'' (১৯৯৩) আদি চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news |last1=Murthy |first1=Neeraja |title=Madhubala makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/madhubala-makes-a-comeback/article4613966.ece |access-date=3 February 2021 |work=The Hindu |date=13 April 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite news |last1=Rao |first1=Subha J. |title=The Roja girl's back |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-roja-girls-back/article5848257.ece |access-date=24 June 2022 |work=The Hindu |date=29 March 2014}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল==
মাধুবালা ৰঘুনাথ মালিনীৰ জন্ম এগৰাকী [[তামিল]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ মুম্বাইৰ ছেণ্ট জোচেফ’ছ হাই স্কুল, জুহুত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ [[মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ত শিক্ষালাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;birthname&quot;&gt;{{cite news |title=Roja actress Madhoo is ageing gracefully at 48 and these photos are proof |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs |publisher=MSN |date=12 May 2019 |access-date=29 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208195428/https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs |archive-date=8 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Birthday Special: Madhu made her career with Bollywood films |url=https://english.newstracklive.com/news/b-day-special-madhu-made-her-career-working-in-bollywood-films-sc89-nu-1079492-1.html |work=News Track |date=26 March 2020 |access-date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt; তেওঁ অভিনেত্ৰী [[হেমা মালিনী]]ৰ খুৰাৰ ছোৱালী ভনী আৰু সেইসূত্ৰে [[ঈশা দেউল]]ৰ পেহীয়েক।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Chowdhury |first1=Madhumanti Pait |date=7 May 2024 |title=Roja Actor Madhoo On Being Hema Malini's Cousin: &quot;Her Stature Gave Me A Lot Of Dignity&quot; |url=https://www.ndtv.com/entertainment/roja-actor-madhoo-on-being-hema-malinis-cousin-her-stature-gave-me-a-lot-of-dignity-5611331 |work=NDTV |access-date=2 October 2025 |quote=I am Hema ji's cousin and Juhi ji my sister-in-law married to my husband's cousin.}}&lt;/ref&gt;

==কেৰিয়াৰ==
অভিনেতা-নিৰ্দেশক বীৰু দেৱগনে তেওঁৰ পুত্ৰ [[অজয় দেৱগন]]ৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ''ফুল ঔৰ কাঁটে'' (১৯৯১)ৰ বাবে মধুক চুক্তিবদ্ধ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁৰ প্ৰথম মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ আছিল কে. বালাচন্দৰৰ ''অঝগন'' (১৯৯১), য’ত তেওঁ মাম্মুট্টি, [[ভানুপ্ৰিয়া]] আৰু [[গীতা (অভিনেত্ৰী)|গীতা]]ৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; তেওঁ ১৯৯১ চনত ''ফুল ঔৰ কাঁটে''ৰ জৰিয়তে হিন্দী চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ওট্টয়াল পট্টালম'' (১৯৯১)তো মুকেশৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। [[মণি ৰত্নম]]ৰ ''ৰোজা'' (১৯৯২)ত শীৰ্ষ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পাছত তেওঁ বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ২০০৮ চনত তেওঁ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''কভি সোচা ভি না থা''ৰ জৰিয়তে পুনৰাই অভিনয় জগতত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত সহ-অভিনেত্ৰী হিচাপে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি আহিছে। তেওঁ নিজৰ প্ৰকৃত নাম “মধু” ব্যৱহাৰ কৰি পাঁচখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। ২০১৪ চনত তেওঁ বালাজী মোহনৰ তামিল-মালয়ালম দ্বিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ''ভায়াই মুডি পেসাভুম'' / ''সাম্সাৰাম আৰোগ্যতিনু হানিকাৰম''ৰ জৰিয়তে তামিল চলচ্চিত্ৰলৈ ঘূৰি আহে।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ২০১৯ চনৰ আগষ্টৰপৰা তেওঁ [[ডিডি নেচনেল]]ৰ সংগীতধৰ্মী দূৰদৰ্শন অনুষ্ঠান ''ৰংগোলী'' উপস্থাপনা কৰি আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rangoli In New Avtaar With Madhu {{!}} Doordarshan |url=https://doordarshan.gov.in/ddbharti/rangoli-new-avtaar-madhu |website=doordarshan.gov.in |access-date=17 November 2019}}&lt;/ref&gt; 

ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''কাবছৰী'', ''দেৱী'', ''সৌন্দৰাৱল্লী'' আৰু ''আৰম্ভ: কাহানী দেবসেনা কি'' আদি [[দূৰদৰ্শন]] ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও ৰিয়েলিটি শ্ব’ত অতিথি বিচাৰক হিচাপেও উপস্থিত হৈছে।

==ব্যক্তিগত জীৱন==
তেওঁ ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৯ চনত আনন্দ শাহৰ সৈতে বিবাহবন্ধনত আবদ্ধ হয়; তেওঁলোকৰ পৰিচয় এখন ফটোশ্বুটত হৈছিল। তেওঁলোকৰ দুগৰাকী কন্যা সন্তান— আমায়া আৰু কেইয়া।&lt;ref name=&quot;birthday&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |title=Hits and misses |work=Screen India |access-date=29 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022114050/http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |archive-date=22 October 2008 |archivedate=22 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022114050/http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; মধুৰ স্বামী জয় মেহতাৰ খুৰাৰ ল'ৰা ভাই, যি অভিনেত্ৰী [[জুহি চাওলা]]ৰ স্বামী। 

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{commons category-inline}}
* {{IMDb name|id=0534866|name=Madhoo}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>es8e1mcqmnq424d527qa8vhd1u4wgny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মাচা ফৰ্ণ-ইন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132163</id>
    <revision>
      <id>636113</id>
      <parentid>583299</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10961" sha1="3vbtx253eglgglajz2wgoma4qg9atrt" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = মাচা ফৰ্ণ-ইন
| image              = Matcha Phorn-in.png
| caption            = ২০১৭ চনৰ সাক্ষাৎকাৰত মাচা
| native_name        = มัจฉา พรอินทร์
| native_name_lang   = th
| birth_date         = {{birth based on age as of date|41|2021|03|17}}
| birth_place        = ইছান, [[থাইলেণ্ড]]
}}

'''মাচা ফৰ্ণ-ইন''' ([[থাই]]: มัจฉา พรอินทร์; জন্ম ১৯৭৯/১৯৮০)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-03-17 |title=Together: Resisting, supporting, healing!-Voices of eight LGBTIQ+ activists |url=https://thailand.un.org/en/166000-together-resisting-supporting-healing-voices-eight-lgbtiq-activists,%20https://thailand.un.org/en/166000-together-resisting-supporting-healing-voices-eight-lgbtiq-activists |access-date=2023-11-22 |website=United Nations in Thailand |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; এগৰাকী থাই [[নাৰীবাদ]]ী আৰু খিলঞ্জীয়া আৰু [[এলজিবিটি]] অধিকাৰৰ কৰ্মী।

==প্ৰাথমিক জীৱন==

মাচা [[ইছান]]ত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2018-07-24 |title=Take Five: &quot;If you are invisible in everyday life, your needs will not be thought of, let alone addressed, in a crisis situation&quot; |url=https://asiapacific.unwomen.org/en/news-and-events/stories/2018/07/take-five-matcha-phorn-in |access-date=2023-11-22 |website=UN Women – Asia-Pacific |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; আৰু তেওঁক এগৰাকী দুখীয়া অকলশৰীয়া মাতৃয়ে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-01-13 |title=Engage, Empower, and Create Opportunities: Interview with Real Life Hero Matcha Phorn-In |url=https://www.42d.org/2020/08/19/engage-empower-create-opportunities/ |access-date=2023-11-22 |website=42 Degrees |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last1=Chia |first1=Jamine |last2=Maneechote |first2=Pear |date=November 22, 2021 |title=Gender-rights activists remake Thai feminism |url=https://asia.nikkei.com/Life-Arts/Life/Gender-rights-activists-remake-Thai-feminism |access-date=2023-11-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; এই কাৰকসমূহৰ বাবে তেওঁ স্কুলত গুণ্ডাগিৰিৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ৯ বছৰ বয়সৰ পৰাই তেওঁ নিজৰ আৰু নিজৰ মাকৰ সহায়ৰ বাবে ছুটিৰ দিনত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

মাচাই বৃত্তি লাভ কৰাৰ পিছত বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ সুযোগ পাইছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; স্নাতক হোৱাৰ পিছত তেওঁ [[থাম্মাছাট বিশ্ববিদ্যালয়]]ত এবছৰীয়া স্নাতক কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==সক্ৰিয়তাবাদ==

মাচা হৈছে ছাংছান আনাকোট ইয়াওৱাচনৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালক, যিটো এটা সংস্থা যিয়ে প্ৰান্তীয় সম্প্ৰদায়ৰ যুৱক-যুৱতীসকলক সহায় কৰে, বিশেষকৈ ম্যানমাৰৰ সৈতে থাইলেণ্ডৰ সীমান্তৰ গাঁওসমূহত।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Budiarto |first=Milla |date=2022-03-08 |title=On Campus: The courage to lead |url=https://www.thephuketnews.com/on-campus-the-courage-to-lead-83312.php |access-date=November 22, 2023 |website=The Phuket News}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০০৭ চনত এই সংস্থাটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

মাচা আন্তৰ্জাতিক পৰিয়াল সমতা দিৱস (IFED)ৰ ব’ৰ্ডৰ সদস্য,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Matcha Phorn-in, IFED Board Member |url=https://internationalfamilyequalityday.org/matcha-phorn-in/ |access-date=2023-11-22 |website=International Family Equality Day |language=en-US |archivedate=2023-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231122224846/https://internationalfamilyequalityday.org/matcha-phorn-in/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আৰু [[International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association|ILGA Asia]]ৰ প্ৰাক্তন ব’ৰ্ড সদস্য।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; তেওঁ এছিয়া-পেচিফিক ফ’ৰাম অন উইমেন, ল’ এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট (APWLD)ৰ আঞ্চলিক পৰিষদৰ সদস্য।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

মাচাই থাইলেণ্ডৰ ১২ সপ্তাহৰ কঠোৰ আইনী সীমাৰ বিপৰীতে ২০ সপ্তাহলৈকে আইনী গৰ্ভপাতৰ সমৰ্থনত মত প্ৰকাশ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Boonreak |first1=Kunnawut |last2=Phaicharoen |first2=Nontarat |date=2020-11-19 |title=Thai Women's Rights Activists: Move to Legalize Abortion Doesn't Go Far Enough |url=https://www.benarnews.org/english/news/thai/abortion-amendment-11192020150505.html |access-date=2023-11-22 |website=Benar News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2021-01-28 |title=Thailand legalizes early-term abortions but keeps other restrictions |url=https://www.deccanherald.com/world/thailand-legalizes-early-term-abortions-but-keeps-other-restrictions-944488.html |access-date=2023-11-22 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২০ আৰু ২০২১ চনত মাচাই থাইলেণ্ড চৰকাৰক সমালোচনা কৰিছিল যে চৰকাৰে জাতিগত সংখ্যালঘুসকলক আৰ্থিক সহায় প্ৰদান কৰা নাছিল, যাৰ ফলত তেওঁলোক ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত অধিক ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chandran |first=Rina |date=2021-03-10 |title='Not fair': Backlash against Thai tourism businesses seeking early vaccines |language=en-US |work=Reuters |url=https://www.reuters.comarticle/idUSKBN2B21ID/ |access-date=2023-11-22 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==স্বীকৃতি==

২০২৩ চনত মাচাক বিবিচিৰ ''১০০ মহিলা'' তালিকাত বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰেৰণাদায়ক আৰু প্ৰভাৱশালী মহিলা হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 21, 2023 |title=BBC 100 Women 2023: Who is on the list this year? |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234 |access-date=2023-11-22 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==

মাচা এগৰাকী লেচবিয়ান।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁৰ সংগীয়েও ছাংছান আনাকোট ইয়াওৱাচনত কাম কৰে।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; তেওঁৰ এগৰাকী দত্তক কন্যা আছে, যি তেওঁৰ জৈৱিক ভতিজী আৰু ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁৰ সৰু ভাতৃৰ ঘৰত জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Rungchavalnont |first=Pattamon |date=2023-07-31 |title=Beyond an Ice Cream Café: An Open Space for Thai Society to Celebrate and Co-create Family Diversity Policy |url=https://www.undp.org/thailand/blog/beyond-ice-cream-cafe-open-space-thai-society-celebrate-and-co-create-family-diversity-policy |access-date=2023-11-22 |website=UNDP |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |last=Boonlert |first=Thana |date=2023-06-26 |title=Accepting all forms of family |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/2599480/accepting-all-forms-of-family |access-date=2023-11-22}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ ভাতৃ আৰু তেওঁৰ পত্নীৰ বিচ্ছেদৰ পিছত, ছোৱালীজনীক আইতাকে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল, যেতিয়ালৈকে মাচাই ৯ বছৰ বয়সত তেওঁক নিজৰ লগত নলয়।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; কিন্তু তেওঁৰ বিস্তৃত পৰিয়ালে তেওঁৰ মহিলা সংগীক লৈ আপত্তি কৰাৰ বাবে তেওঁ আইনীভাৱে কন্যাজনীক দত্তক ল’ব নোৱাৰিছিল, যেতিয়ালৈকে তেওঁ প্ৰাপ্তবয়স্ক নহ’ল।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lawattanatrakul |first=Anna |date=2021-12-15 |title=Next steps on Thailand's road to marriage equality |url=https://adnchronicles.org/2021/12/15/next-steps-on-thailands-road-to-marriage-equality/ |access-date=2023-11-22 |website=Asia Democracy Chronicles |language=en-US |archivedate=2023-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231122224845/https://adnchronicles.org/2021/12/15/next-steps-on-thailands-road-to-marriage-equality/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

মাচা আৰু তেওঁৰ পৰিয়াল [[San Kamphaeng district|ছান কামফেঙ]], [[Chiang Mai|চিয়াং মাই]]ত বাস কৰে।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ২০১৬ চনত এজন চুবুৰীয়াই তেওঁলোকৰ ঘৰৰ ওচৰত কেইবাবাৰো জুই লগাইছিল, যাক মাচাই সমকামীতাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্বেষৰ ফল বুলি বিশ্বাস কৰিছিল; আৰক্ষীক খবৰ দিয়াৰ পিছতো কোনো ব্যৱস্থা লোৱা হোৱা নাছিল।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
&lt;references /&gt;

[[শ্ৰেণী:থাইলেণ্ডৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]]</text>
      <sha1>3vbtx253eglgglajz2wgoma4qg9atrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>হিমাংশী খুৰানা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134834</id>
    <revision>
      <id>636172</id>
      <parentid>592734</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11049" sha1="36pc7yoj1idwwlx55u7anounwq2jomq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = হিমাংশী খুৰানা
| image = Himanshi Khurana.jpg
| caption = 
| birth_date = {{birth date and age|1991|11|27|df=y}}
| birth_place = কীৰতপুৰ চাহিব, [[পঞ্জাব, ভাৰত]]
| occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল, গায়িকা
| years_active = ২০১০–বৰ্তমান
| known_for = ''বিগ বছ ১৩''
| notable_works = ''সাড্ডা হক''
}}

'''হিমাংশী খুৰানা''' ([[ইংৰাজী]]: Himanshi Khurana; জন্ম: ২৭ নৱেম্বৰ ১৯৯১) এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] মডেল, অভিনেত্ৰী আৰু গায়িকা, যিয়ে মূলতঃ [[পঞ্জাবী]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ত কাম কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=&quot;2 BOL&quot; to feature Himanshi Khurana as the female lead |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/2-BOL-to-feature-Himanshi-Khurana-as-the-female-lead/articleshow/48543256.cms |website=[[The Times of India]] |author=TNN |access-date=9 February 2019 |date=12 January 2017}}&lt;/ref&gt; তেওঁ পঞ্জাবী ছবি ''সাড্ডা হক''ত অভিনয় কৰিছিল। ২০১৯ চনত তেওঁ বাস্তৱধৰ্মী অনুষ্ঠান ''বিগ বছ ১৩''ত এগৰাকী প্ৰতিযোগী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bigg Boss 13 contestant Himanshi Khurana reveals how Shehnaaz Gill 'ruined' her love life, says channel showed her as 'villain' |url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-13-contestant-himanshi-khurana-reveals-how-shehnaaz-gill-ruined-her-love-life-says-channel-showed-her-as-villain/story-zFp9Zfn0h5sC5fTrsuFioL.html |access-date=21 January 2021 |work=Hindustan Times |date=15 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন ==
খুৰানাৰ জন্ম ১৯৯১ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰত হৈছিল আৰু তেওঁ পঞ্জাবৰ কীৰতপুৰ চাহিবৰ নিবাসী।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Himanshi Khurana celebrates birthday with Asim Riaz |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/inside-himanshi-khurana-birthday-celebration-asim-riaz-photos-7070231/ |access-date=23 December 2020 |work=The Indian Express |date=28 November 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 December 2020 |title=Himanshi Khurana Shares Unseen Pictures from Birthday Celebration with Asim Riaz and Friends |url=https://www.news18.com/news/movies/himanshi-khurana-shares-unseen-pictures-from-birthday-celebration-with-asim-riaz-and-friends-3182468.html |access-date=14 January 2021 |work=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== কৰ্মজীৱন ==
খুৰানাই ১৬ বছৰ বয়সতে মিছ লুধিয়ানা খিতাপ জয় কৰি মডেলিং কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ ২০১০ চনৰ মিছ পিটিচি পঞ্জাবীৰ অন্যতম চূড়ান্ত প্ৰতিযোগী আছিল। একে বছৰতে তেওঁ চণ্ডীগড়ত আয়োজিত মিছ নৰ্থ জ’ন প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Majeed |first=Shariq |date=29 January 2012 |title=Bollywood dream keeps Himanshi busy |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/Bollywood-dream-keeps-Himanshi-busy/articleshow/11669323.cms |access-date=9 February 2019 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

২০১০ চনত &quot;জডী - বিগ ডে পাৰ্টি&quot; গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ পঞ্জাবী সংগীত জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পিছলৈ ২০১২ চনত ফিৰোজ খানৰ (ফছলী বটেৰে) আৰু হৰজৌতৰ (ইজহাৰ) মিউজিক ভিডিঅ’ত অভিনয় কৰে। ২০১৩ চনত খুৰানাক হাৰ্ডী সান্ধুৰ &quot;সোঁচ&quot; গীতটোত আৰু হিট ছবি ''সাড্ডা হক''ত দেখা গৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sadda Haq banned in India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sadda-haq-banned-in-india/articleshow/17112316.cms |access-date=13 January 2021 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনটো খুৰানাৰ বাবে অতি সফল বৰ্ষ হিচাপে প্ৰমাণিত হয়। এই সময়ছোৱাত তেওঁ জেছী গিল, বাদশাহ, জে ষ্টাৰ, নিঞ্জা আৰু মানকিৰ্ট অউলখৰ দৰে বহু গায়কৰ সৈতে কাম কৰে। ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁ সুখ-ই (মিউজিকেল ডক্টৰজ)ৰ সৈতে &quot;ছ্যেড চং&quot;ত অভিনয় কৰে। ২০১৮ চনত খুৰানাই &quot;হাই ষ্টেণ্ডাৰ্ড&quot; গীতটোৰ জৰিয়তে গায়িকা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। 

খুৰানাই পঞ্জাবী চিনেমাৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে ''সাড্ডা হক'' ছবিৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰি জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰথম বলীউড ছবি আছিল ''জীত লেংগে জাহান'' (২০১২)। ইয়াৰ পিছত তেওঁ পঞ্জাবী ছবি ''লেদাৰ লাইফ''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০১৫ চনৰ পঞ্জাবী ছবি ''টু বোল''তো খুৰানাই মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ৬খন দক্ষিণ ভাৰতীয় ছবিতো অভিনয় কৰিছে (দুখন [[কন্নড়]], দুখন [[তামিল]], এখন [[তেলেগু]] আৰু এখন [[মালয়ালম]])।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰত খুৰানাই বাস্তৱধৰ্মী অনুষ্ঠান ''বিগ বছ ১৩''ত এগৰাকী চেলিব্ৰিটি প্ৰতিযোগী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/himanshi-khurana-shehnaz-has-body-shamed-me-and-abused-my-family-but-i-will-not-bring-that-up-in-the-house/articleshow/71853936.cms |title=Himanshi Khurana: Shehnaz has body shamed me and abused my family, but I will not bring that up in the house |first=Tanvi |last=Trivedi |date=2 November 2019 |work=The Times of India |access-date=4 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰত খুৰানাই ''বিগ বছ ১৩''ত নিশ্চিত কৰিছিল যে তেওঁ বিগত ন বছৰ ধৰি চাও নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |date=28 November 2019 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-mystery-behind-himanshi-khuranas-boyfriend-chow-ends-see-his-pic/articleshow/72271980.cms |title=Bigg Boss 13: Mystery behind Himanshi Khurana's boyfriend 'Chow' ends; see his pic |work=[[The Times of India]] |access-date=6 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bigg Boss 13: Himanshi Khurana REVEALS Details About Her Beau 'Chow' To Asim Riaz |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bigg-boss-13-himanshi-khurana-reveals-details-about-her-beau-chow-to-asim-riaz-1117737 |access-date=30 March 2021 |work=ABP Live |date=3 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; ২০২০ চনৰ জানুৱাৰীত তেওঁ টুইটাৰৰ জৰিয়তে নিজৰ বাগদত্তাৰ সৈতে সম্পৰ্ক অন্ত পৰা বুলি জানিবলৈ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 January 2020 |title=Bigg Boss 13: Himanshi Khurana confirms break up with fiance |language=en |work=Mumbai Mirror |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-13-himanshi-khurana-confirms-break-up-with-fiance-tweets-in-support-of-asim-riaz/articleshow/73376354.cms |access-date=28 January 2020 |archivedate=28 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128132833/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-13-himanshi-khurana-confirms-break-up-with-fiance-tweets-in-support-of-asim-riaz/articleshow/73376354.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০২০ চনৰ জানুৱাৰীৰপৰা ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰলৈকে তেওঁ ''বিগ বছ''ৰ সহ-প্ৰতিযোগী অসীম ৰিয়াজৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bigg Boss 13's Asim Riaz stands in support of girlfriend Himanshi Khurana; here's revisiting their complicated love story |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/asim-riaz-and-himanshi-khuranas-relationship-going-through-a-rough-patch-a-look-at-what-theyve-said-about-each-other-in-the-past/photostory/75034264.cms |access-date=29 August 2020 |work=The Times of India |date=8 April 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mukherjee |first=Richa |date=6 December 2023 |title=Himanshi Khurana And Asim Riaz Breakup After 4 Years: &quot;No Hate Only Love&quot; |url=https://www.ndtv.com/entertainment/himanshi-khurana-and-asim-riaz-breakup-after-4-years-no-hate-only-love-4640633 |work=NDTV |access-date=13 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:পঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>36pc7yoj1idwwlx55u7anounwq2jomq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>প্ৰিয়ংকা বোস</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134876</id>
    <revision>
      <id>636084</id>
      <parentid>592933</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21517" sha1="4sor9zko3rbl6yyqg2jaa2zj59wswp8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = প্ৰিয়ংকা বোস
| image = Image Of Actress Priyanka Bose.jpg
| alt = 
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth year and age|1980}}
| birth_place = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]]
| death_date = 
| death_place = 
| other_names = 
| occupation = অভিনেত্ৰী
| known_for = 
| yearsactive = ২০০৭–বৰ্তমান
}}

'''প্ৰিয়ংকা বোস''' ([[ইংৰাজী]]: Priyanka Bose; জন্ম: ১৯৮০) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী আৰু মডেল।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com |title=#MeToo movement: Priyanka Bose points out sexual misconduct by Sajid Khan, Soumik Sen and Ally Khan |newspaper=The Times of India |date=23 October 2018 |access-date=24 October 2018 |archive-date=24 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024010555/https://timesofindia.indiatimes.com |url-status=live }}&lt;/ref&gt; মঞ্চ আৰু চলচ্চিত্ৰত সক্ৰিয় প্ৰিয়ংকাক বিশেষকৈ [[ইটালী]]ৰ কথাছবি ''গংগোৰ''ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে জনা যায়। প্ৰিয়ংকাই তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল ''লভ চেক্স ঔৰ ধোকা'', ''চৰী ভাই! '', ''জনী গদ্দাৰ'' আৰু ''গুজাৰিছ''ত সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি। তেওঁৰ মুখ্য ভূমিকা থকা প্ৰথমখন ছবি আছিল ২০১০ চনত ইটালীয় পৰিচালক ইটালো স্পিনেলিৰদ্বাৰা নিৰ্মিত ''গংগোৰ''। এই ছবিখনত এগৰাকী জনজাতীয় মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ অভিনেত্ৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু নিউ জাৰ্চি ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট চাউথ এছিয়ান ফিল্ম ফেষ্টিভেলত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।&lt;ref name=Firstpost&gt;{{cite web |url=http://www.firstpost.com |title=Gritty Indian art-house film Gangor sweeps awards in America |work=First Post |date=26 November 2011 |accessdate=23 July 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924162744/http://www.firstpost.com |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== কৰ্মজীৱন ==
২০১০ চনত ইটালো স্পিনেলিৰদ্বাৰা পৰিচালিত ছবি ''গংগোৰ''ত প্ৰিয়ংকাই মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। প্ৰখ্যাত ভাৰতীয় লেখিকা [[মহাশ্বেতা দেৱী]]ৰ চুটি গল্প 'চোলি কে পিছে'ৰ আধাৰত নিৰ্মিত ''গংগোৰ'' ছবিয়ে নিউ জাৰ্চি ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট চাউথ এছিয়ান ফিল্ম ফেষ্টিভেলত কেইবাটাও বঁটা লাভ কৰিছিল, য'ত বোসৱে 'শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী'ৰ বঁটা লাভ কৰে। 

২০১৩ চনত প্ৰিয়ংকাই অলংকাৰ ব্ৰেণ্ড তানিষ্কৰ বিজ্ঞাপনত এগৰাকী কণমানি জীয়েক থকা মহিলা হিচাপে অভিনয় কৰিছিল যিয়ে পুনৰ বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়। এই বিজ্ঞাপনটোৱে তেওঁলৈ যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা কঢ়িয়াই আনিছিল।&lt;ref name=verve&gt;{{cite web |url=http://www.vervemagazine.in/people/priyanka-bose |title=Actions Speak Louder Than Words |work=Verve Magazine |date=24 May 2014 |accessdate=24 July 2015 |archive-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724160230/http://www.vervemagazine.in/people/priyanka-bose |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20131111-priyanka-bose-tanishq-ad-gauri-shinde-english-vinglish-twitter-768378-1999-11-29 |title=Tanishq ad star Priyanka Bose on cloud nine |date=1 November 2013 |work=India Today |access-date=24 July 2015 |archive-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724165814/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-bose-tanishq-ad-gauri-shinde-english-vinglish-twitter/1/321301.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; বিজ্ঞাপনটোক &quot;পথ-প্ৰদৰ্শক&quot;, &quot;সাহসী&quot; আৰু &quot;অনন্য&quot; বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল। ই টুইটাৰ আৰু ফেচবুকত চৰ্চাৰ বিষয় হৈ পৰিছিল আৰু ইউটিউবত হাজাৰ হাজাৰ দৰ্শনে লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1131031/jsp/t2/story_17514154.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105190922/http://www.telegraphindia.com/1131031/jsp/t2/story_17514154.jsp#.VbHx8M8VjmI |url-status=dead |archive-date=5 November 2013 |title=The New Tanishq bride |date=31 October 2013 |work=The Telegraph |accessdate=24 July 2015}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ দিল্লী ধৰ্ষণ কাণ্ডৰ আধাৰত [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ৰ নাট্যকাৰ য়াৱেল ফাৰ্বাৰৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত নাটক ''নিৰ্ভয়া''ৰ বাবে তেওঁ বিশ্ব ভ্ৰমণ কৰিছিল। এই বহুল সমাদৃত নাটখনে এডিনবাৰ্গ ফেষ্টিভেল ফ্ৰিঞ্জত 'স্কটচমেন ফ্ৰিঞ্জ ফাৰ্ষ্ট এৱাৰ্ড' আৰু 'হেৰাল্ড এঞ্জেল এৱাৰ্ড'ৰ লগতে এমনেষ্টি ইণ্টাৰনেশ্যনেল ফ্ৰিডম অৱ এক্সপ্ৰেচন এৱাৰ্ড লাভ কৰিছিল।&lt;ref name=verve/&gt;&lt;ref name=dna&gt;{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-cant-play-dumb-priyanka-bose-1917924 |title=I can't play dumb: Priyanka Bose |date=12 November 2013 |publisher=DNA |accessdate=24 July 2015 |archive-date=3 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150803214047/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-cant-play-dumb-priyanka-bose-1917924 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/art-theatre/Each-Delhi-girl-can-narrate-incidents-of-being-molested-Priyanka-Bose/articleshow/25047049.cms |title=Each Delhi girl can narrate incidents of being molested: Priyanka Bose |date=1 November 2013 |work=Mumbai Mirror |accessdate=24 July 2015 |archive-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724161524/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/art-theatre/Each-Delhi-girl-can-narrate-incidents-of-being-molested-Priyanka-Bose/articleshow/25047049.cms |url-status=live |archivedate=24 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724161524/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/art-theatre/Each-Delhi-girl-can-narrate-incidents-of-being-molested-Priyanka-Bose/articleshow/25047049.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

প্ৰিয়ংকাই গৌতম ঘোষৰদ্বাৰা পৰিচালিত [[বাংলা]] ছবি ''শূন্য অংক''ত কংকণা সেন শৰ্মাৰ সৈতে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ''গুলাব গেং'' হৈছে আন এখন ছবি য'ত তেওঁ মাধুৰী দীক্ষিত আৰু জুহী চাওলাৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। পৰিচালক জেফ্ৰি ডি ব্ৰাউনৰ ছবি ''চোল্ড'', অভিনৱ তিৱাৰীৰ ''অ’ছ'' আৰু দেৱাশিস মাখিজাৰ ছবি ''উংগা''ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত ছবিসমূহত তেওঁৰ অভিনয় বিশেষভাৱে মন কৰিবলগীয়া আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://openbeast.com/5521 |title=Gangor – Priyanka Bose |publisher=Open Beast |accessdate=24 July 2015 |archive-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724164252/http://openbeast.com/5521 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dna/&gt;

গাৰ্থ ডাভিছৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''লায়ন'' ছবিত প্ৰিয়ংকাই নিকোল কিডমেন, নৱাজুদ্দিন চিদ্দিকী আৰু দেৱ পেটেলৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2015/film/news/nicole-kidman-dev-patel-to-roar-in-india-set-survival-tale-lion-1201405538/ |title=Nicole Kidman, Dev Patel to Roar in India-set Survival Tale 'Lion' |work=Variety |date=14 January 2015 |accessdate=24 July 2015 |archive-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724172040/http://variety.com/2015/film/news/nicole-kidman-dev-patel-to-roar-in-india-set-survival-tale-lion-1201405538/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; তেওঁ 'পাপিপেট পিকচাৰ্ছ' নামৰ এটা প্ৰযোজনা সংস্থা আৰম্ভ কৰিছিল যিয়ে চুটি ছবি আৰু মিউজিক ভিডিঅ' নিৰ্মাণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত 'হিপনোট্ৰাইব'ৰ বাবে ''ডাৰ্ক এণ্ড ডেলিশিয়াছ'' আৰু মাইকী মেক্লিয়াৰীৰ সৈতে ''বাৰটেণ্ডাৰ''ৰ উপৰি কৈলাস খেৰৰ 'কৈলাসা'ৰ বাবেও এটা ভিডিঅ' নিৰ্মাণ কৰিছে।&lt;ref name=dna/&gt;

২০১৬ চনত প্ৰিয়ংকাই [[মাৰাঠী]] ছবি ''হাফ টিকেট''ত ভালচন্দ্ৰ কদম আৰু উষা নায়কৰ সৈতে অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lowe |first=Justin |date=2017-01-24 |title='Half Ticket': Film Review {{!}} Palm Springs 2017 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/ticket-film-review-palm-springs-2017-967102/ |access-date=2024-12-25 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[তামিল]] ছবি ''কাকা মুত্তাই''ৰ ৰিমেক ''হাফ টিকেট''ক ২০১৭ চনত চেক গণৰাজ্যত অনুষ্ঠিত ৫৭সংখ্যক জ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত 'ইকুমেনিকাল জুৰী বঁটা' প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই ছবিখন হায়দৰাবাদত অনুষ্ঠিত ২০১৬ চনৰ ইণ্ডিউড কাৰ্নিভালৰ দ্বিতীয় সংস্কৰণত 'ইণ্ডিউড পেনোৰামা কম্পিটিচন' শাখাত প্ৰদৰ্শনীৰ বাবেও নিৰ্বাচিত হৈছিল। 

=== ২০১৬ চনৰপৰা বৰ্তমানলৈ ===
বোসে প্ৰাৰ্থনা মোহনৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু এডৱাৰ্ড টিমপেৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত হলিউডৰ ছবি ''দ্য মিচএডুকেচন অৱ বিন্দু''ত ডেভিদ আৰ্কুৱেটৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল, যাৰ কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক আছিল ডুপ্লাছ ব্ৰাদাৰ্ছ। ২০১৮ চনত তেওঁ এণ্ড্ৰে অ'ভ্ৰেডালৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''মৰ্টাল'' ছবিত ন্যাট ৱলফৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দ্য গুড কৰ্মা হস্পিটেল''ৰ তৃতীয় ছিজনত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Good Karma Hospital I Meet the cast and characters of series three {{!}} Radio Times |url=https://www.radiotimes.com/tv/drama/meet-the-cast-good-karma-hospital-series-three/ |access-date=2024-12-25 |website=[[Radio Times]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছবিৰ শ্বুটিংৰ বাবে তেওঁ মুম্বাই আৰু লছ এঞ্জেলছৰ মাজত আহ-যাহ কৰি থাকে। 

২০২১ চনৰপৰা ২০২৫ চনলৈকে বোসে আমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ'ৰ ফেণ্টাচী ধাৰাবাহিক ''দ্য হুইল অৱ টাইম''ত সহযোগী চৰিত্ৰ আলান্না মোচভানিৰ ৰূপত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=White |first=Peter |date=2021-05-20 |title=''The Wheel of Time'' Renewed for Season 2 by Amazon Ahead of Launch |url=https://deadline.com/2021/05/the-wheel-of-time-renewed-season-2-amazon-1234761078/ |access-date=2024-12-25 |website=[[Deadline Hollywood]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-24 |title=''The Wheel of Time'', season three, is now shooting in Prague |url=https://www.praguereporter.com/home/2023/4/24/the-wheel-of-time-season-three-is-now-shooting-in-prague/ |access-date=2024-12-25 |website=The Prague Reporter |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hailu |first=Selome |date=2025-05-23 |title='The Wheel of Time' Canceled After Three Seasons at Amazon Prime Video |url=https://variety.com/2025/tv/news/the-wheel-of-time-canceled-amazon-prime-video-1236408524/ |access-date=2026-01-31 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== চলচ্চিত্ৰপঞ্জী ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 

|-
! বৰ্ষ!! চলচ্চিত্ৰ!! চৰিত্ৰ!! ভাষা!! টোকা 
|-
| ২০০৭ || ''জনী গদ্দাৰ'' || ওলা-ওলা মুখ্য নৃত্যশিল্পী || rowspan=&quot;3&quot; | হিন্দী ||
|-

| ২০০৮ || ''চৰী ভাই! '' || শ্ৰুতি ||
|-

| rowspan=&quot;3&quot; |২০১০ || ''লভ চেক্স অৰ ধোকা'' || ||
|-

| ''গংগোৰ'' || গংগোৰ || বঙালী || নিউ জাৰ্চি ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট চাউথ এছিয়ান ফিল্ম ফেষ্টিভেলত &quot;শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী&quot;
|-

| ''গুজাৰিছ'' ||বাৰৰ গায়িকা || rowspan=&quot;3&quot; | হিন্দী ||
|-

| ২০১১ || ''পদ্দুৰাম'' || মিচেছ মেনন ||
|-

| rowspan=&quot;2&quot; |২০১২ || ''অ’ছ'' || মেডাম ||
|-

| ''আপ্ৰুট'' || শৰ্মী || ইংৰাজী, হিন্দী, বঙালী || (চুটি ছবি)
|-

| rowspan=&quot;4&quot; |২০১৩ || ''শূন্য অংক'' || জিলীক বোস || বঙালী ||
|-

| ''উংগা'' || উংগাম্মা || rowspan=&quot;2&quot; | হিন্দী || 
|-

| ''য়ে জৱানী হ্যায় দিৱানী'' || যৌনকৰ্মী ||
|-

| ''গ্লাছ বটম বোট'' || || ইংৰাজী || (চুটি ছবি)
|-

| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৪ || ''গুলাব গেং'' || সন্ধ্যা || হিন্দী ||
|-

| ''চোল্ড'' || মনিকা || ইংৰাজী ||
|-

| rowspan=&quot;3&quot; |২০১৬ || ''লায়ন'' || কমলা মুন্সী || ইংৰাজী, হিন্দী, বঙালী ||
|-

| ''দেৱী (গডডেছ)'' || || ইংৰাজী || (চুটি ছবি)
|-

| ''হাফ টিকেট'' || আই || মাৰাঠী || জি চিত্ৰ গৌৰৱ বঁটা ২০১৭ত &quot;শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী&quot;,&lt;br /&gt;সকাল প্ৰিমিয়াৰ বঁটা ২০১৭ত &quot;শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী&quot;,&lt;br /&gt;সংস্কৃতি কলা দৰ্পণ ২০১৭,&lt;br /&gt;ফিল্মফেয়াৰ ২০১৭ত &quot;শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী (মহিলা)&quot;
|-

| rowspan=&quot;4&quot; |২০১৮ || ''দ্য মিচএডুকেচন অৱ বিন্দু'' || || ইংৰাজী || প্ৰাৰ্থনা মোহনৰদ্বাৰা পৰিচালিত।&lt;br /&gt;এডৱাৰ্ড টিমপে আৰু ডুপ্লাছ ব্ৰাদাৰ্ছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত। 
|-

| ''মৰ্টাল'' || হাথাৱে || rowspan=&quot;2&quot; | ইংৰাজী || 
|-

| ''দ্য গুড কৰ্মা হস্পিটেল'' || ডা° আয়েশা ৰায় || ছিজন ৩ 
|-

| ''আশ্চৰ্য ফাক ইট'' || কান্তা || rowspan=&quot;5&quot; | হিন্দী || মুখ্য চৰিত্ৰ
|-

| ২০১৯ || ''পৰ্ছায়ী'' || প্ৰীতি || জি-৫ৰ ৱেব ধাৰাবাহিক
|-

| rowspan=&quot;3&quot; |২০২০ || ''ৱাট আৰ দ্য অডছ'' || পালোমা ||
|-

| ''পৰীক্ষা'' || ৰাধিকা || জি-৫ত মুক্তি লাভ কৰিছে
|-

| ''চড়ক ২'' || নন্দিনী || ডিজনী+ হটষ্টাৰত মুক্তি লাভ কৰিছে
|-

| ২০২১–২০২৫ || ''দ্য হুইল অৱ টাইম'' || আলান্না মোচভানি || ইংৰাজী || আমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ'ৰ বাবে নিৰ্মিত টিভি ধাৰাবাহিক
|-

| rowspan=&quot;3&quot; |২০২৩ || ''আগ্ৰা'' || প্ৰীতি || rowspan=&quot;4&quot; | হিন্দী || কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ডিৰেক্টৰ্ছ ফ'ৰ্টনাইট শাখাত প্ৰিমিয়াৰ আৰু ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰত বিআইএফএফত প্ৰদৰ্শিত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kanu-behls-agra-to-have-world-premiere-at-directors-fortnight-of-cannes-film-festival-8562919/lite/|title=Kanu Behl's Agra to have world premiere at Directors' Fortnight of Cannes Film Festival|work=The Indian Express|date=18 April 2023|accessdate=21 May 2023|archive-date=21 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521120155/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kanu-behls-agra-to-have-world-premiere-at-directors-fortnight-of-cannes-film-festival-8562919/lite/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biff.kr/eng/html/program/prog_all_list.asp?allYear=2023|title=The 28th Busan International Film Festival: Selection List|website=Busan International Film Festival|date=September 5, 2023|access-date=September 9, 2023|language=en|archive-date=15 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915141852/https://www.biff.kr/eng/html/program/prog_all_list.asp?allYear=2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-

| ''কালা'' || বন্দনা || ডিজনী+ হটষ্টাৰৰ বাবে নিৰ্মিত টিভি ধাৰাবাহিক
|-

| ''দ্য লেডী কিলাৰ'' || গাজৰা ||
|-

| ২০২৪ || ''দ্য ফেবল'' || নন্দিনী || ||
|}

==তথ্যসূত্ৰ== 
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ== 
*{{IMDb name|3140757}}

[[শ্ৰেণী:হলিউড অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:মাৰাঠী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>4sor9zko3rbl6yyqg2jaa2zj59wswp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মান্যতা দত্ত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136308</id>
    <revision>
      <id>636115</id>
      <parentid>598467</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7867" sha1="04kwj4i6ttmnb8b1vjtpzfjiiwqavzu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = মান্যতা দত্ত
| image = Manyata Dutt snapped at her birthday bash.jpg
| caption = ২০১৭ চনত নিজৰ জন্মদিনৰ অনুষ্ঠানত মান্যতা
| birth_name = দিলনৱাজ শ্বেখ
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1978|07|22}}
| birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]]
| occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী (প্ৰাক্তন)|উদ্যমী}}
| organization = সঞ্জয় দত্ত প্ৰডাকচনছ (চিইঅ')
| spouse = {{marriage|[[সঞ্জয় দত্ত]]|2008}} 
| children = ২
}}

'''মান্যতা দত্ত''' ([[ইংৰাজী]]: Maanayata Dutt; জন্ম নাম '''দিলনৱাজ শ্বেখ'''; জন্ম: ২২ জুলাই ১৯৭৮) এগৰাকী ভাৰতীয় উদ্যমী, প্ৰাক্তন অভিনেত্ৰী আৰু সঞ্জয় দত্ত প্ৰডাকচনছৰ বৰ্তমানৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া (চিইঅ')। তেওঁ ২০০৮ চনত বলীউড অভিনেতা [[সঞ্জয় দত্ত]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।&lt;ref name=&quot;express1&quot;&gt;{{cite web |last1=Singh |first1=Harneet |date=29 January 2009 |title=From performing item numbers to becoming Mrs. Dutt: Manyata |url=http://archive.indianexpress.com/news/from-performing-item-numbers-to-becoming-mrs.-dutt-manyata/416540/ |website=The Indian Express |accessdate=30 May 2016}}&lt;/ref&gt; তেওঁ বিশেষকৈ [[প্ৰকাশ ঝা]]ৰ ২০০৩ চনৰ ছবি ''[[গংগাজল (চলচ্চিত্ৰ)|গংগাজল]]''ত কৰা আইটেম ডান্সৰ বাবে পৰিচিত।&lt;ref name=&quot;express1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sanjay-Dutt-told-me-never-give-up-says-wife-Manyata/articleshow/51151319.cms |title=Sanjay Dutt told me never give up, says wife Manyata |agency=Press Trust of India |work=The Times of India |accessdate=30 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mirror1&quot;&gt;{{cite web |last1=Lalwani |first1=Vickey |title=From Manyata to Mrs Dutt! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/From-Manyata-to-Mrs-Dutt/articleshow/7046755.cms |website=Mumbai Mirror |accessdate=30 May 2016 |date=5 December 2010}}&lt;/ref&gt;

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
[[File:SanjayDutt-ManyataDutt.jpg|thumbnail|স্বামী [[সঞ্জয় দত্ত]]ৰ সৈতে মান্যতা দত্ত]]
মান্যতা দত্তৰ জন্ম ১৯৭৮ চনৰ ২২ জুলাইত [[মুম্বাই]]ৰ এক [[মুছলমান]] ব্যৱসায়ী পৰিয়ালত দিলনৱাজ শ্বেখ নামেৰে হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sanjay Dutt and Manyata's marriage is valid, rules court |url=http://zeenews.india.com/home/sanjay-dutt-and-manyatas-marriage-is-valid-rules-court_445579.html |website=Zee News |accessdate=30 May 2016 |date=28 May 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;express1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mirror1&quot;/&gt; তেওঁ [[ডুবাই]]ত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।&lt;ref name=&quot;mirror1&quot;/&gt; চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ ছাৰা খান নামেৰে পৰিচিত আছিল।&lt;ref name=&quot;express1&quot;/&gt; ২০০৮ চনত কামাল ৰছিদ খানৰ ''দেশদ্ৰোহী''ৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ পাছত তেওঁক ঝাই &quot;মান্যতা&quot; নামটো দিছিল,&lt;ref name=&quot;express1&quot;/&gt; কিন্তু দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত পৰিয়ালৰ ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত পৰাত এগৰাকী তাৰকা হোৱাৰ আকাংক্ষা অন্ত পৰে। 

মান্যতাই ২০০৮ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত [[গোৱা]]ত এক ব্যক্তিগত অনুষ্ঠানত সঞ্জয় দত্তৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rao |first1=Girish |title=Sanjay Dutt weds&gt;Manyata |url=http://www.rediff.com/movies/2008/feb/11sli1.htm |website=Rediff |accessdate=30 May 2016}}&lt;/ref&gt; আদালতত বিবাহখনৰ বৈধতাৰ বাবে তেওঁ আৰ্য সমাজৰ ৰীতি অনুসৰি [[হিন্দু ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 August 2011 |title=Looking at Bollywood's famous converts |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-looking-at-bollywoods-famous-converts/20110811.htm |access-date=3 August 2024 |work=Rediff.com |language=en}}&lt;/ref&gt; দুবছৰৰ পাছত ২০১০ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ যমজ সন্তানৰ মাতৃ হয়— পুত্ৰ শ্বাহৰান আৰু কন্যা ইকৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manyata Dutt delivers twins |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manyata-Dutt-delivers-twins/articleshow/6786567.cms |website=The Times of India |accessdate=30 May 2016 |date=21 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sanjay Dutt's twins watch 'Policegiri' with their mom Manyata |url=http://www.news18.com/news/india/sanjay-dutts-twins-watch-policegiri-with-their-mom-manyata-620847.html |website=News 18 |accessdate=30 May 2016 |date=3 July 2013}}&lt;/ref&gt;

== কেৰিয়াৰ ==
বিবাহৰ পূৰ্বে আৰু দত্তক লগ পোৱাৰ আগতে মান্যতাই অভিনেতা নিমিত বৈষ্ণৱৰ বিপৰীতে ''লাভৰ্ছ লাইক আছ''ৰ দৰে [[হিন্দী]] ছবিত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;mirror2&quot;&gt;{{cite web |last1=Shah |first1=Kunal M. |title=Bride and prejudice |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Bride-and-prejudice/articleshow/15790151.cms |website=Mumbai Mirror |accessdate=30 May 2016 |date=29 February 2008 |archivedate=6 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806063215/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Bride-and-prejudice/articleshow/15790151.cms |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখনৰ স্বত্ব সঞ্জয় দত্তই ২০ লাখ টকাত ক্ৰয় কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;mirror2&quot;/&gt;

== জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ==
২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত মুক্তি পোৱা [[ৰাজকুমাৰ হিৰাণী]]ৰ পৰিচালনাত [[সঞ্জয় দত্ত]]ৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত জীৱনীমূলক ছবি ''সঞ্জু''ত অভিনেত্ৰী [[দিয়া মিৰ্জা]]ই তেওঁৰ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছে, আনহাতে [[ৰণবীৰ কাপুৰ]]ে মুখ্য ভূমিকাত অভিনয় কৰিছে। 

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
{{Commons category|Manyata Dutt}}
* {{IMDb name}}
* {{Bollywood Hungama person}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>04kwj4i6ttmnb8b1vjtpzfjiiwqavzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মেহজাবীন চৌধুৰী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136417</id>
    <revision>
      <id>636125</id>
      <parentid>616770</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16585" sha1="pzez0nmbsfgbduto12xa6cej3xsxu0w" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = মেহজাবীন চৌধুৰী
| image = Mehazabien Chowdhury cropped JCI Bangladesh Ten Outstanding Young Persons Award 2023 Ceremony Dhaka 2023-10-13 (PID-0013135) (cropped).jpg
| caption = ২০২৩ চনত চৌধুৰী
| native_name = মেহজাবীন চৌধুৰী
| native_name_lang = bn
| birth_date = {{Birth date and age|1991|4|19|df=y}}
| birth_place = [[চট্টগ্ৰাম]], [[বাংলাদেশ]]
| occupation = অভিনেত্ৰী
| years_active = ২০০৯–বৰ্তমান
| title = লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ ২০০৯
| spouse = {{marriage|আদনান অল ৰাজীৱ|2025}}
| awards =
| notable_works = {{Plainlist |
* ''বড় ছেলে''
* ''ৰেডৰাম''
* ''সাব্ৰিনা''
* ''পুনৰ্জন্ম''
}}
}}

'''মেহজাবীন চৌধুৰী''' ([[ইংৰাজী]]: Mehazabien Chowdhury; জন্ম: ১৯ এপ্ৰিল ১৯৯১) এগৰাকী বাংলাদেশী অভিনেত্ৰী, মডেল আৰু ২০০৯ চনৰ ''লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ'' বিজয়ী।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 September 2020 |title=&quot;I have not signed any movie&quot; – Mehazabien Chowdhury |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/i-have-not-signed-any-movie-mehazabien-chowdhury-1963861 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en}}&lt;/ref&gt; বাংলাদেশৰ সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতা ''লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ'' জিকাৰ পিছতে তেওঁ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Alom |first=Zahangir |date=2010-01-24 |title=Talent and glamour unified |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-123121 |access-date=2022-04-30 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |language=en |archive-date=1 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101111950/https://www.thedailystar.net/news-detail-123121 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hassan |first=Mainul |date=2010-02-02 |title=Journey to stardom |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-124426 |access-date=2022-04-30 |work=The Daily Star|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=123121 |title=Mehazabien Chowdhury crowned Lux Superstar '09 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=13 January 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061713/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=123121 |url-status=live |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061713/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=123121 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

ম’বাইল ফোন অপাৰেটৰ বাংলালিংকৰ এটা টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰি চৌধুৰীয়ে বিশেষ চৰ্চা লাভ কৰিছিল। এটিএন বাংলাত সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন নাটক ''তুমি থাকো সিন্ধু পাৰে''ৰ জৰিয়তে তেওঁ আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেতিয়াৰপৰাই তেওঁ ''বড় ছেলে'', ''চম্পা হাউচ'', ''বুকেৰ বাঁ পাশে'', ''আলো'', ''লতা অডিঅ’'', ''চিৰকাল আজ'' আৰু ''কাজলেৰ দিন ৰাত্ৰি''ৰ দৰে কেইবাখনো নাটকত অভিনয় কৰিছে। 

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা ==
১৯৯১ চনৰ ১৯ এপ্ৰিলত বাংলাদেশৰ চট্টগ্ৰামত চৌধুৰীৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;daily&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.daily-bangladesh.com/english/Happy-29th-birthday-to-Mehazabien/40886|title=Happy 29th birthday to Mehazabien|date=2020-04-19|access-date=2022-02-10|website=Daily Bangladesh|archive-date=12 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512060209/https://www.daily-bangladesh.com/english/Happy-29th-birthday-to-Mehazabien/40886|url-status=live|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512060209/https://www.daily-bangladesh.com/english/Happy-29th-birthday-to-Mehazabien/40886|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 August 2019 |script-title=bn:মেহজাবিন চৌধুৰী |url=https://www.ntvbd.com/Mehazabien-Chowdhury |access-date=11 May 2021 |work=NTV |language=bn |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511062310/https://www.ntvbd.com/Mehazabien-Chowdhury |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 April 2017 |title=Birthdays are a rare respite for Mehazabien |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/birthdays-are-rare-respite-mehazabien-1392862 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en |archive-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512061733/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/birthdays-are-rare-respite-mehazabien-1392862 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীত মেহজাবীনে পৰিচালক, প্ৰযোজক তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ আদনান অল ৰাজীৱৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=১৩ বছৰেৰ প্ৰেমেৰ সফল পৰিণতি |url=https://www.banglatribune.com/entertainment/television/887364/%E0%A7%A7%E0%A7%A9-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%AB%E0%A6%B2-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A3%E0%A6%A4%E0%A6%BF |access-date=2025-02-25 |website=Bangla Tribune |language=bn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mehazabien Chowdhury ties the knot with Adnan Al Rajeev |url=https://www.dhakatribune.com/showtime/374620/mehazabien-chowdhury-finally-ties-the-knot-with |access-date=2025-06-06 |website=Dhaka Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;
== কৰ্মজীৱন ==
চৌধুৰীয়ে মডেল হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। ২০০৯ চনত তেওঁ ''লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ''ৰ খিতাপ দখল কৰে, য’ত মৌনিতা খান ঈশানা প্ৰথম ৰানাৰ্ছ আপ আৰু সাদিকা স্বৰ্ণা দ্বিতীয় ৰানাৰ্ছ আপ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mehazabien wraps up new TVC, telefilm |url=https://www.theindependentbd.com/post/218339 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511132908/https://www.theindependentbd.com/post/218339 |archive-date=11 May 2021 |access-date=11 May 2021 |work=The Independent |location=Dhaka}}&lt;/ref&gt; এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হোৱাৰ পিছত তেওঁ নিয়মিতভাৱে সংবাদ মাধ্যমত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Reality shows provide much-needed platform to gifted : Mehazabien |url=http://www.newagebd.net/article/131327/reality-shows-provide-much-needed-platform-to-gifted-mehazabien |access-date=1 June 2021 |work=New Age |language=en |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215744/http://www.newagebd.net/article/131327/reality-shows-provide-much-needed-platform-to-gifted-mehazabien |url-status=live |archivedate=2 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602215744/http://www.newagebd.net/article/131327/reality-shows-provide-much-needed-platform-to-gifted-mehazabien |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

চৌধুৰীৰ প্ৰথম টেলিভিছন অভিষেক ঘটিছিল ''তুমি থাকো সিন্ধু পাৰে'' নাটকৰ জৰিয়তে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 January 2018 |title=Mehzabien's journey into the world of television |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/bangladeshi-popular-model-and-actress-mehazabien-chowdhury-journey-the-world-television-1521829 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511024128/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/bangladeshi-popular-model-and-actress-mehazabien-chowdhury-journey-the-world-television-1521829 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁ টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত ভূমুকি মাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;The Daily Star-2021b&quot;&gt;{{Cite news |date=20 April 2021 |title=Hair oil brand Nihar Naturals onboards Mehazabien Chowdhury as its brand ambassador. |url=https://www.thedailystar.net/pr/news/hair-oil-brand-nihar-naturals-onboards-mehazabien-chowdhury-its-brand-ambassador-2080745 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511080514/https://www.thedailystar.net/pr/news/hair-oil-brand-nihar-naturals-onboards-mehazabien-chowdhury-its-brand-ambassador-2080745 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত চৌধুৰীয়ে নৃত্যৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''মংগোলী-চেনেল আই সেৰা নাচিয়ে''ত অতিথি বিচাৰক হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mehazabien as guest judge at Shera Nachiye |url=http://thedailynewnation.com/news/89218/Mehazabien-as-guest-judge-at-Shera-Nachiye |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325040507/https://thedailynewnation.com/news/89218/Mehazabien-as-guest-judge-at-Shera-Nachiye |archive-date=25 March 2023 |access-date=2023-03-22 |work=The New Nation |language=en |archivedate=2023-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325040507/https://thedailynewnation.com/news/89218/Mehazabien-as-guest-judge-at-Shera-Nachiye |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

চৌধুৰীয়ে ৰোমাণ্টিক-কমেডী টেলিফিল্ম ''একাই ১০০''ত নায়িকাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 July 2020 |title=Nisho to play a rebellious bachelor and live in his car |url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/07/28/nisho-to-play-a-rebellious-bachelor-living-in-his-car |access-date=11 May 2021 |work=Dhaka Tribune |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027041305/https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/07/28/nisho-to-play-a-rebellious-bachelor-living-in-his-car |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ২০১৭ চনত তেওঁ জনপ্ৰিয় টেলিভিছন নাটক ''বড় ছেলে''ত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 September 2017 |title=Mehazabien didn't realise &quot;Boro Chele&quot; would be such a hit |work=The Daily Star |url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/mehzabien-didnt-realise-boro-chele-would-be-such-hit-1460707 |access-date=23 December 2017 |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223215746/http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/mehzabien-didnt-realise-boro-chele-would-be-such-hit-1460707 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 September 2017 |title=Boro Chele Becomes One of the Most Watched Bangladeshi Telefilms in YouTube |work=The Daily Star |url=http://www.thedailystar.net/showbiz/grapevine/boro-chele-becomes-one-the-most-watched-bangladeshi-telefilms-youtube-1466134 |access-date=23 December 2017 |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102416/http://www.thedailystar.net/showbiz/grapevine/boro-chele-becomes-one-the-most-watched-bangladeshi-telefilms-youtube-1466134 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০২০ চনত চৌধুৰীক বহুজাতিক পাদুকা ব্ৰেণ্ড বাটা বাংলাদেশৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=New faces of Bata |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/stock-corporate/new-faces-of-bata-1583508080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321193327/https://today.thefinancialexpress.com.bd/stock-corporate/new-faces-of-bata-1583508080 |archive-date=21 March 2023 |access-date=2023-03-21 |work=The Financial Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ২০২৩ চনত তেওঁ অনলাইন মাৰ্কেটপ্লেচ দাৰাজ বাংলাদেশৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Daraz celebrates its seventh anniversary |url=https://en.prothomalo.com/corporate/daraz-celebrates-its-seventh-anniversary |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321193326/https://en.prothomalo.com/corporate/daraz-celebrates-its-seventh-anniversary |archive-date=21 March 2023 |access-date=2023-03-21 |work=Prothom Alo |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Nisho, Mehazabien made Daraz brand ambassadors |url=https://www.daily-sun.com/post/677026/Nisho-Mehazabien-made-Daraz-brand-ambassadors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321193327/https://www.daily-sun.com/post/677026/Nisho-Mehazabien-made-Daraz-brand-ambassadors |archive-date=21 March 2023 |access-date=2023-03-21 |work=Daily Sun |language=en |archivedate=2023-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321193327/https://www.daily-sun.com/post/677026/Nisho-Mehazabien-made-Daraz-brand-ambassadors |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; চৌধুৰী বৰ্তমান নিহাৰ নেচাৰেল হেয়াৰ অইলৰ এগৰাকী ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ।&lt;ref name=&quot;The Daily Star-2021b&quot; /&gt;

২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভিকি জাহেদৰ পৰিচালনাত তেওঁৰ প্ৰথমখন ৱেব ফিল্ম ''ৰেডৰাম'' চৰকীত মুক্তি পায়।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/exploring-the-intriguing-characters-redrum-2964781|title=Exploring the intriguing characters of 'Redrum'|work=The Daily Star|date=18 February 2022|archive-date=19 February 2022|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219072832/https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/exploring-the-intriguing-characters-redrum-2964781|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০২২ চনত চৌধুৰীয়ে মাচৰাঙা টেলিভিছনত সম্প্ৰচাৰিত সংগীতৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''স্কুৱেৰ সুৰেৰ সেৰা''ত অতিথি বিচাৰক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mehazabien appears as judge in singing reality show |url=https://the-bangladeshnews.com/tv/news/mehazabien-appears-as-judge-in-singing-reality-show |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322223321/https://the-bangladeshnews.com/tv/news/mehazabien-appears-as-judge-in-singing-reality-show |archive-date=22 March 2023 |access-date=2023-03-22 |website=The Bangladesh News |language=en |archivedate=2023-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322223321/https://the-bangladeshnews.com/tv/news/mehazabien-appears-as-judge-in-singing-reality-show |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* {{commons-inline}}
* {{IMDb name}}
* {{Facebook}}

[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>pzez0nmbsfgbduto12xa6cej3xsxu0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138150</id>
    <revision>
      <id>636137</id>
      <parentid>620473</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12562" sha1="jlrjugpeqtq7gpmelg1pw0maib4c1ff" xml:space="preserve">{{পোখালি}}
{{Infobox university
| image = 
| name = যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়
| type = [[Private university|ব্যক্তিগত]]
| established = {{start date|১৯৭৬}}
| pushpin_map ={{coord|10.0671361|76.3244106|type:landmark|display=inline,title}} 
| coordinates ={{coord|10.0671361|76.3244106|type:landmark|display=inline,title}}
| endowment = 
| chairman = জি পি চি নায়াৰ
| director = ৰাধা থেভান্নুৰ
| city = [[আলুভা]], [[কোচি]]। 
| state = [[কেৰালা]]
| country = ভাৰত
| campus = 
| website = {{url|https://www.scms.edu.in/}}
}}এছ.চি.এম.এছ. কোচিন স্কুল অৱ বিজনেছ' (SCMS Cochin School of Business), যাক পূৰ্বে 'স্কুল অৱ কমিউনিকেচন এণ্ড মেনেজমেণ্ট ষ্টাদীজ' নামেৰে জনা গৈছিল, ভাৰতৰ কোচিত অৱস্থিত এখন ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। এই প্ৰতিষ্ঠানখন এৰ্নাকুলম ৰেলৱে ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ১২ কিঃমিঃ (৭.৫ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত। 'প্ৰতাপ ফাউণ্ডেচন ফৰ এডুকেচন এণ্ড ট্ৰেনিং' ট্ৰাষ্টৰ অধীনত ১৯৭৬ চনত জি. পি. চি. নাইয়াৰৰদ্বাৰা এই মহাবিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই 'এছ.চি.এম.এছ. গ্ৰুপ অৱ এডুকেচনেল ইনষ্টিটিউচনছ'ৰ অংশ। এছ.চি.এম.এছ. ৰ 'পোষ্ট গ্ৰেজুৱেট ডিপ্লমা ইন মেনেজমেণ্ট' পাঠ্যক্ৰমটো দক্ষিণ ভাৰতত অতি বিখ্যাত। বহু বছৰ ধৰি আই.আই.এম.-কোঝিকোডৰ পিছতেই ইয়াক কেৰালাৰ শ্ৰেষ্ঠ বিজনেছ স্কুল হিচাপে গণ্য কৰা হয়। স্কুলখনে মাৰ্কেটিং, ফাইনেন্স, ৰিটেইল, হিউমেন ৰিচ'ৰ্ছেছ, বেংকিং এণ্ড ইনচ্যুৰেঞ্চ, আৰু চিষ্টেম এণ্ড অপাৰেচনছৰ দৰে ঐচ্ছিক বিষয়ৰ সৈতে পি.জি.ডি.এম. পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;https://www.pw.live/mba/exams/best-mba-colleges-in-kerala-2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.mbauniverse.com/college/cochinmba/scms-cochin-school-of-business&lt;/ref&gt;

এছ.চি.এম.এছ. ২০০৩ চনৰপৰা 'এক্ৰেডিটেচন কাউন্সিল ফৰ বিজনেছ স্কুলছ এণ্ড প্ৰগ্ৰেমছ' আৰু 'নেচনেল ব'ৰ্ড অৱ এক্ৰেডিটেচন' ৰদ্বাৰা স্বীকৃত।&lt;ref name=&quot;ACBSP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.acbsp.org/members/?id=18776249|work=ACBSP.org|title=School of Communication and Management Studies (SCMS Group)}}&lt;/ref&gt;{{cn|date=October 2023}}

== প্ৰকাশন ==
{{Infobox journal
| title = এছ চি এম এছ জাৰ্নেল অৱ ইণ্ডিয়ান মেনেজমেণ্ট
| image = SCMS_Journal_of_Indian_Management_logo.png
| caption = SCMS জাৰ্নেল অৱ ইণ্ডিয়ান মেনেজমেণ্টৰ ল'গ'
| discipline = ব্যৱসায়, পৰিচালনা, একাউণ্টিং
| editor = জি.পি.চি. নায়াৰ
| publisher = [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়নৰ বিদ্যালয়]]
| country = ভাৰত
| history = ২০০৪–বৰ্তমান
| frequency = ত্ৰিমাসিক
| openaccess = YES
| eISSN = ০৯৭৩-৩১৬৭
| OCLC = ৮৪৮২৩৭৬৭৩
| website = https://www.scms.edu.in/jms/
| link2 = https://scms.edu.in/jms/past-issues
| link2-name = অনলাইন আৰ্কাইভ
}}
২০০৪ চনৰপৰা প্ৰতিষ্ঠানখনে ব্যৱসায়, ব্যৱস্থাপনা (মেনেজমেণ্ট) আৰু হিচাপৰক্ষণ (একাউণ্টেন্সি) বিষয়ৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি 'এছ.চি.এম.এছ. জৰ্নেল অৱ ইণ্ডিয়ান মেনেজমেণ্ট' নামৰ এখন ত্ৰৈমাসিক পুনৰীক্ষিত শৈক্ষিক আলোচনী প্ৰকাশ কৰি আহিছে। ইয়াৰ মুখ্য সম্পাদক হ'ল এছ.চি.এম.এছ. গ্ৰুপৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু সভাপতি জি. পি. চি. নাইয়াৰ। এই জৰ্নেলখন 'স্ক'পাছ', 'ই.বি.এছ.চি.অ' আৰু 'প্ৰ’কুৱেষ্ট' ৰ দৰে বিশ্বমানৰ ডাটাবেছসমূহত সূচীভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 June 2015|title=SCMS Journal Gets Recognition|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2015/jun/03/scms-journal-gets-recognition-750304.html|access-date=2023-10-28|website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

২০০৪ চনত আত্মপ্ৰকাশ কৰা 'এছ.চি.এম.এছ. জৰ্নেল অৱ ইণ্ডিয়ান মেনেজমেণ্ট' হৈছে 'এছ.চি.এম.এছ. কোচিন স্কুল অৱ বিজনেছ'ৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত এখন অত্যন্ত প্ৰতিষ্ঠিত ত্ৰৈমাসিক শৈক্ষিক মেগাজিন।&lt;ref name=&quot;SCMSJIM&quot;&gt;{{cite web|title=Editorial Advisory Board|url=https://scms.edu.in/jms/Editorialboard|work=SCMS Journal of Indian Management|publisher=SCMS Group|access-date=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;

* প্ৰকাশন আৰু মুখ্য উদ্দেশ্য: এই জৰ্নেলখন বছৰত চাৰিবাৰ প্ৰকাশ পায়। বিশ্বৰ শিক্ষাৰ্থী, গৱেষক আৰু উদ্যোগ জগতৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ বাবে ব্যাৱসায়িক নীতি, আধুনিক মেনেজমেণ্ট আৰু একাউণ্টেন্সিৰ জটিল বিষয়সমূহৰ ওপৰত উচ্চমানৰ গৱেষণাপত্ৰ প্ৰকাশ কৰাটোৱেই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। 
* প্ৰকাশন আৰু মুখ্য উদ্দেশ্য: এই জৰ্নেলখন বছৰত চাৰিবাৰ প্ৰকাশ পায়। বিশ্বৰ শিক্ষাৰ্থী, গৱেষক আৰু উদ্যোগ জগতৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ বাবে ব্যাৱসায়িক নীতি, আধুনিক মেনেজমেণ্ট আৰু একাউণ্টেন্সিৰ জটিল বিষয়সমূহৰ ওপৰত উচ্চমানৰ গৱেষণাপত্ৰ প্ৰকাশ কৰাটোৱেই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। 
* আন্তৰ্জাতিক স্বীকৃতি আৰু সূচীভুক্তকৰণ: এই জৰ্নেলখনে বিশ্বজোৰা গৱেষণা জগতত বিশেষ স্থান লাভ কৰিছে। ই বিশ্বৰ অন্যতম সন্মানীয় স্থান যেনে:
** Scopus (স্ক'পাছ): বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ গৱেষণাপত্ৰ ডাটাবেছ।&lt;ref name=&quot;Scopus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.scopus.com/sourceid/21100869509|title=Source details: SCMS Journal of Indian Management|publisher=[[Elsevier]]|work=Scopus Preview|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;
** EBSCO (ই.বি.এছ.চি.অ'): বিশ্বৰ বহু বিশ্ববিদ্যালয়ে ব্যৱহাৰ কৰা শৈক্ষিক সূচী। 
** ProQuest (প্ৰ’কুৱেষ্ট): বিশ্বব্যাপী গৱেষণা প্ৰসংগৰ বাবে ব্যৱহৃত ডাটাবেছ।&lt;ref name=&quot;MIAR&quot;&gt;{{cite MIAR|title=SCMS Journal of Indian Management|issn=0973-3167|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;
** এই আন্তৰ্জাতিক গ্ৰহণযোগ্যতাই প্ৰমাণ কৰে যে এই জৰ্নেলখনত প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰসমূহ অতিশয় উচ্চমানৰ আৰু বিজ্ঞানসন্মতভাৱে পৰীক্ষিত। 

== নেতৃত্ব ==
এছ.চি.এম.এছ. (SCMS) গ্ৰুপৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু সভাপতি হৈছে জি. পি. চি. নাইয়াৰ, যি এজন বিশিষ্ট উদ্যোগী আৰু বহু বছৰ ধৰি 'ফেডাৰেচন অৱ প্ৰাইভেট চেল্ফ ফাইনেঞ্চিং প্ৰফেচনেল ইনষ্টিটিউশ্বনছ ইন ইণ্ডিয়া'ৰ সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। জি. পি. চি. নাইয়াৰ হৈছে ভাৰতৰ ব্যৱস্থাপনা আৰু কাৰিকৰী শিক্ষা ক্ষেত্ৰখনৰ এজন অত্যন্ত সন্মানীয় ব্যক্তিত্ব। তেওঁ 'এছ.চি.এম.এছ. গ্ৰুপ অৱ এডুকেচনেল ইনষ্টিটিউচনছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰি দক্ষিণ ভাৰতত গুণগত ব্যাৱসায়িক শিক্ষাৰ এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। 'ফেডাৰেচন অৱ প্ৰাইভেট চেল্ফ ফাইনেঞ্চিং প্ৰফেচনেল ইনষ্টিটিউশ্বনছ ইন ইণ্ডিয়া' ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এই উচ্চ পদবীত থাকি তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বৃত্তিমুখী শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ গুণগত মান উন্নয়ন, নীতি নিৰ্ধাৰণ আৰু শিক্ষা-ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ১৯৭৬ চনত সৰুকৈ আৰম্ভ হোৱা এছ.চি.এম.এছ. প্ৰতিষ্ঠানটোৱে আজি বিশ্বমানৰ স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে আৰু দেশ-বিদেশৰ হাজাৰ হাজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক উৎকৃষ্ট শিক্ষা প্ৰদান কৰি আহিছে।&lt;ref name=&quot;SCMSMgmt&quot;&gt;{{cite web|title=Management|url=https://scmsgroup.org/management|work=SCMS Group of Institutions|publisher=SCMS Group|access-date=28 September 2013|archivedate=6 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200506064617/https://scmsgroup.org/management|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰসমূহ ==
&lt;references /&gt;

== বাহ্যিক সংযোগসমূহ ==
{{Official website|URL=https://www.scms.edu.in/}}

[[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ শিক্ষানুষ্ঠান]]</text>
      <sha1>jlrjugpeqtq7gpmelg1pw0maib4c1ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138582</id>
    <revision>
      <id>636029</id>
      <parentid>626254</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13321" sha1="8mqa49zy1ngiiitwgccpdair7ez5jhk" xml:space="preserve">{{Infobox temple
| name              = কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ
| image             = Kottankulangara Sri Bhagavathy Temple.JPG
| alt               = 
| caption           = 
| pushpin_map       =
| pushpin_caption   = কেৰালাৰ কোল্লাম জিলাৰ চাভাৰাত থকা কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ
| coordinates       = {{coord|8.97958|N|76.53512|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|title=How to reach – Kottankulangara Temple|access-date=21 June 2017|archive-date=29 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629141322/http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|url-status=dead|archivedate=29 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629141322/http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| other_names       = 
| proper_name       = 
| country           = {{flag|India}}
| state             = [[কেৰালা]]
| district          = [[কোল্লাম জিলা|কোল্লাম]]
| location          = চাভাৰা
| elevation_m       = 31.65
| deity             = [[ভগৱতী]] বা আদি শক্তি
| direction_posture = 
| pushakarani       = 
| vimanam           = 
| poets             = 
| prathyaksham      = 
| festival          = চমায়াভিলাক্কু
| architecture      = 
| temple_quantity   = এটা
| monument_quantity = 
| inscriptions      = 
| creator           = 
| website           = http://kottankulangaratemple.org
}}

[[File:KottankulangaraTemple.JPG|thumb|200px|মন্দিৰৰ সন্মুখৰ ভাগ]][[File:Kottankulangara Temple.JPG|thumb|200px|মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰা ভক্তসকল]]

'''কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ''' {{en|Kottankulangara Devi Temple}} [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ চাভাৰা গাঁৱত অৱস্থিত এখন পৰম্পৰাগত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] [[মন্দিৰ]]। এই পবিত্ৰ স্থানখন শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী দুৰ্গা [[ভগৱতী]] বা আদি শক্তিলৈ উচৰ্গিত।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2018/chamayavilakku/786 |title=Kottankulangara Chamayavilakku - a festival for men as ladies {{!}} Kerala Unique Festivals |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kottankulangaratemple.org/ ... Kottankulangara Devi Temple]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-two-years-chamayavilakku-shines-bright-again/article65256820.ece ... Chamayavilakku ...]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/south/this-kerala-temple-has-got-hundreds-of-men-dressed-up-as-women-in-a-popular-ritual-1828909 ... &quot;Kottankulangara Chamayavilakku&quot; ...]&lt;/ref&gt;

== প্ৰাচীন ইতিহাস ==
যি ঠাইত বৰ্তমান মন্দিৰটো অৱস্থিত, সেই ঠাইখন এসময়ত এখন ঘন অৰণ্যৰ অংশ আছিল। ই গছ-গছনি আৰু লতাৰে আবৃত এক শান্ত এলেকা আছিল। এই ভূমিখণ্ডৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত 'ভূতকুলাম' নামৰ এটা সৰু গভীৰ পুখুৰী আছিল। স্থানীয় লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সেই পুখুৰীটো বিষাক্ত সাপৰ বাসস্থান আছিল। ইয়াৰ পূব দিশত আন এখন বিশাল গভীৰ পুখুৰী আছিল। বৰষুণৰ দিনত তাৰ পৰা এটি জুৰি বৈ আহিছিল। এই জুৰিটোৱে আশে-পাশে থকা অঞ্চলটোক অতি উৰ্বৰ আৰু খেতিৰ উপযোগী কৰি তুলিছিল। যিহেতু এই ঠাইখন ঘাঁহ আৰু পবিত্ৰ পানীৰে ভৰি আছিল, সেয়েহে ওচৰ-চুবুৰীয়া অঞ্চলৰ গৰখীয়া ল'ৰাবোৰে নিজৰ গৰু-ম'হ লৈ তাত সমবেত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Temple History&quot;&gt;{{cite web|title=Temple History|url=http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|publisher=Kottankulangara Temple|access-date=16 August 2013|archive-date=18 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918190928/http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|url-status=dead|archivedate=18 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918190928/http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== লোককথা বা কিংবদন্তি ===
প্ৰচলিত লোককথা অনুসৰি, এদিন এদল গৰখীয়াই এই ঠাইৰ পৰা এটা নৰিকল পালে। তেওঁলোকে ভূতকুলামৰ দক্ষিণ অংশত এটা আচৰিত শিল দেখিবলৈ পালে। যেতিয়া তেওঁলোকে নৰিকলটোৰ বাকলি গুচাবলৈ সেই শিলটোৰ ওপৰত জোৰেৰে আছাৰ মাৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে দেখিলে যে শিলটোৰ পৰা তেজৰ টোপাল ওলাইছে। তেওঁলোকে এই আচৰিত ঘটনাটো গাঁৱৰ জ্যেষ্ঠসকলক জনালে। জ্যোতিষীয়ে গণনা কৰি ক'লে যে সেই শিলটোত অলৌকিক ঐশ্বৰিক শক্তি আছে। গতিকে তাত এটা মন্দিৰ সাজি লগে লগে পূজা আৰম্ভ কৰিব লাগে। জ্যেষ্ঠ আৰু গৰখীয়াসকলে খুঁটি, গছৰ পাত আৰু নৰিকল গছৰ কোমল পাতেৰে এটা অস্থায়ী মন্দিৰ সাজিলে। পুৰণি কালত পৰম্পৰা আছিল যে কুদুম্বা মন্দিৰসমূহত সৰু সৰু ছোৱালীবোৰে ফুলৰ মালা গাঁথিছিল আৰু পূজাৰ চাকি জ্বলাইছিল। এই পৰম্পৰাক সন্মান জনাই গৰখীয়া ল'ৰাবোৰে ছোৱালীৰ দৰে পোছাক বা স্ত্ৰী-ৰূপ ধাৰণ কৰি মন্দিৰত পূজা অৰ্চনা কৰিবলৈ ল'লে। নৰিকলৰ শাহৰ পৰা তৈয়াৰী গাখীৰ গৰম কৰি ঔষধি তেল উলিওৱা হৈছিল আৰু তাৰ কঠিন অৱশিষ্ট অংশ (কোট্টান) দেৱীৰ চৰণত নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছিল। ইয়াৰ পৰাই মন্দিৰটোৰ নাম কোট্টানকুলংগাৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Temple History&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.galva108.org/deities.html#5|title=Sri Bhagavati-Devi: Goddess of Crossdressing|access-date=16 August 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827022633/http://galva108.org/deities.html#5|archive-date=27 August 2013|archivedate=27 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827022633/http://galva108.org/deities.html#5|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== উৎসৱসমূহ ==

=== চমায়াভিলাক্কু ===
[[কোট্টানকুলংগাৰা উৎসৱ]] বা কোট্টানকুলংগাৰা চমায়াভিলাক্কু হৈছে মন্দিৰৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত বাৰ্ষিক উৎসৱ। এই উৎসৱত সমগ্ৰ ৰাজ্যৰ লগতে বৰ্তমান বহিঃৰাজ্যৰ পৰাও পুৰুষসকলে মহিলাৰ দৰে সুন্দৰ সাজ-পোছাক পিন্ধি মন্দিৰলৈ আহে। এই স্ত্ৰী-ৰূপ ধাৰণ কৰাটো এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰা। ৰাতি তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত চাকি হাতত লৈ বাদ্য-যন্ত্ৰৰ সংগতত সমদল কৰি মন্দিৰ পৰিক্ৰমা কৰে। দেৱীৰ আশীৰ্বাদ ল'বলৈ হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই ইয়ালৈ ঢাপলি মেলে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Temple Festival|url=http://kottankulangaratemple.org/festival/|publisher=Kottankulangara Temple|access-date=16 August 2013|archive-date=18 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918200428/http://kottankulangaratemple.org/festival/|url-status=dead|archivedate=18 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918200428/http://kottankulangaratemple.org/festival/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-346568|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|publisher=NDTV|access-date=16 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|title=Kottankulangara Chamayavilakku|publisher=Kerala Festival Wiki|access-date=16 August 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113545/http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304113545/http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== কুৰুথোলা ৰভা ===
মন্দিৰৰ উৎপত্তি আৰু লোককথা চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ প্ৰতি বছৰে গছৰ পাতেৰে এটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ আৰ্হি সজা হয়। দেৱীৰ যাত্ৰাৰ সময়ত ভক্তসকলে কুঞ্জালুম্মুডুৰ পৰা আৰাত্তুকাডাভুলৈ দীঘলীয়া শাৰী পাতি থিয় হয়। এই আধ্যাত্মিক শোভাযাত্ৰা দৰ্শন কৰি ভক্তসকলে অপাৰ মানসিক আনন্দ লাভ কৰে। তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে এই পবিত্ৰ দৃশ্যই তেওঁলোকক জীৱনৰ অজান বিপদ আৰু দুখ-কষ্টৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ সহায় কৰিব।

=== জীৱথা এঝুন্নালাথু ===
জীৱথা এঝুন্নালাথু অনুষ্ঠান ঘাইকৈ কেৰালাৰ দেৱী মন্দিৰসমূহত পালন কৰা হয়। পৰম্পৰাগত পোছাক পিন্ধি আৰু কঁকালত তথা মূৰত গামোচা টানকৈ বান্ধি শিল্পীসকলে কান্ধত 'জীৱথা' (দেৱীৰ আসন বা বিগ্ৰহ) কঢ়িয়াই নিয়ে। তেওঁলোকে ইয়াৰ সৈতে এক বিশেষ ছন্দময় নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই উৎসৱত দেৱীয়ে নিজেই তেওঁৰ ভক্তসকলৰ ঘৰলৈ যায় আৰু ভক্তসকলে দেৱীৰ আশীৰ্বাদ ল'বলৈ নৈবেদ্য আগবঢ়ায়।

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

== বহিঃসংযোগ ==
{{Commons category|Kottankulangara Devi Temple|কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ}}
* [https://web.archive.org/web/20180420131721/http://kottankulangaradevi.org/ কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট]
* [http://kottankulangaratemple.org/ কোট্টানকুলংগাৰা মন্দিৰ পৰিচালনা ৱেবছাইট]

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]]
[[শ্ৰেণী:এলজিবিটি]]</text>
      <sha1>8mqa49zy1ngiiitwgccpdair7ez5jhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138755</id>
    <revision>
      <id>636022</id>
      <parentid>634541</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121425" sha1="dvsdh2g8j1mk3ong2kzreoa325nc5nb" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
|building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ
| image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg
| caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ
| native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில்
| pushpin_map = India #Tamil Nadu
| pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান
| coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]]
| country = ভাৰত
| state = [[তামিলনাডু]]
| district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]]
| location = [[থাঞ্জাভুৰ]]
| elevation_m = 65.83
| deity = [[শিৱ]]
| festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]
| architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]]
| inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]]
| completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ&lt;ref name=britbrihadthanj/&gt;&lt;ref name=mitchell/&gt;
| creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]
| footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
| child = yes
| official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স
| part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]
| criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii)
| ID = 250bis-001
| year = ১৯৮৭
| extension = ২০০৪
| area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}}
| buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}}
}}
}}
{{হিন্দু ধৰ্ম}}
'''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', {{en|Brihadisvara Temple}} ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&amp;q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&amp;q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&amp;q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&amp;q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[হিন্দু]] [[মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&amp;dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&amp;pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&amp;dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&amp;pg=PA32 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।&lt;ref name=britbrihadthanj&gt;[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা&lt;/ref&gt;&lt;ref name=asibrihadthanj/&gt; ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।&lt;ref name=&quot;Great Living Chola Temples&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}&lt;/ref&gt; ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}&lt;/ref&gt; [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] &quot;[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]&quot;ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=UNESCO/&gt;

এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}&lt;ref name=michell16/&gt;

গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।&lt;ref name=asibrihadthanj&gt;{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।&lt;ref name=asibrihadthanj/&gt;&lt;ref name=UNESCO/&gt;{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।&lt;ref name=UNESCO/&gt;{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।&lt;ref name=&quot;Gopal 1990 185&quot;&gt;{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}&lt;/ref&gt;

==নামকৰণ==
[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}&lt;/ref&gt; পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।&lt;ref&gt;{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==অৱস্থান==
[[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]]
পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/%7Curl-status%3Ddead%7D%7D)&lt;/ref&gt; [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।&lt;ref name=&quot;road&quot;&gt;{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport &amp; Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})&lt;/ref&gt;

চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&amp;pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&amp;pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
[[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি&lt;ref name=britbrihadthanj/&gt;&lt;ref name=mitchell/&gt;]]
পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।&lt;ref name=mitchell/&gt;{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।&lt;ref name=mitchell&gt;{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।&lt;ref name=&quot;Barrett1974&quot;&gt;{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})&lt;/ref&gt; গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত &quot;অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ&quot; থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1977-08_36_4/page/705 | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।&lt;ref name=britbrihadthanj/&gt;&lt;ref name=mitchell/&gt;

{{multiple image
| total_width = 500
| align = centre
| direction = horizontal
| image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg
| caption1 =
| image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg
| caption2 =
| footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। 
}}

===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি===
মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।&lt;ref name=michell16/&gt;{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21&lt;/ref&gt; পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।&lt;ref name=michell16/&gt;}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।&lt;ref name=michell16&gt;George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91&lt;/ref&gt;{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}}
তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। 

==বিৱৰণ==
===স্থাপত্য===
{{multiple image
| total_width = 400
| align = left
| direction = horizontal
| image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg
| image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg
| footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য
}}
পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।&lt;ref name=thapar&gt;Thapar 2004, pp.43, 52–53&lt;/ref&gt; ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}&lt;/ref&gt; মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}

মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})&lt;/ref&gt; ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}&lt;ref name=igncatanj&gt;[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_2008-06_90_2/page/185|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}&lt;/ref&gt;

পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}&lt;ref name=igncatanj/&gt;

{{multiple image
| align = right
| image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg
| width1 = 248
| alt1 =
| caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য
| image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG
| width2 = 110
| alt2 =
| caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য
| footer =
}}
[[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]]
মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে &quot;কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।&quot; কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: &quot;It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons.&quot;}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।&lt;ref name=&quot;Meena&quot; /&gt;

===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ===
বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction &amp; Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/%7Curl-status%3Ddead%7D%7D)&lt;/ref&gt;

===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান===
{{multiple image
| align = right
| image1 = Brihadishvara temple back view.jpg
| width1 = 180
| alt1 =
| caption1 =
| image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg
| width2 = 160
| alt2 =
| caption2 =
| footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য
}}
গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}&lt;ref name=thapar/&gt; গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে &quot;গৰ্ভকক্ষ।&quot; ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref name=mitchell/&gt;

মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref name=ching2&gt;Ching 2007, pp. 338–339&lt;/ref&gt;

====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা====
[[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=kaimal392/&gt;]]
মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।&lt;ref name=asibrihadthanj/&gt;{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।&lt;ref name=Meena&gt;{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable floatright&quot; align=center style = &quot; background: transparent; &quot;
|+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}
|-style=&quot;text-align: center; &quot;
| width=120px style=&quot;background: #ffad66; &quot; | উত্তৰ ফাল
| width=120px style=&quot;background: #ffad66; &quot; | দক্ষিণ ফাল
|-style=&quot;text-align: center; &quot;
| [[ভৈৰৱ]] (শিৱ)
| [[গণেশ]]
|-style=&quot;text-align: center; &quot;
| মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]])
| [[বিষ্ণু]]
|-style=&quot;text-align: center; &quot;
| [[সৰস্বতী]]
| [[গজলক্ষ্মী]]
|}

শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}

*পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল
*দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।&lt;ref name=kaimal392&gt;Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392&lt;/ref&gt;}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল
*পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল
*উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল

[[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]]
[[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]]
দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/%7Curl-status%3Ddead%7D%7D)&lt;/ref&gt; এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}
''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}}

গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}}

===মণ্ডপ===
দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}}

শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু &quot;বৰাহী মন্দিৰ&quot;ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}}

===দেৱালচিত্ৰ===
{{multiple image
| align = right
| direction = horizontal
| image1 = Rajaraja mural-2.jpg
| width1 = 105
| caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ
| image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg
| width2 = 191
| caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ
}}
মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।&lt;ref name=sriraman168/&gt; চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;paint&quot;&gt;{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।&lt;ref name=sriraman168&gt;PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172&lt;/ref&gt; এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।&lt;ref name=sriraman168/&gt;{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}}

{{multiple image
| perrow = 2
| total_width = 400
| align = left
| image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg
| image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg
| footer_align = center
| footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ
}}

পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।&lt;ref name=sriraman168/&gt; উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।&lt;ref name=sriraman168/&gt; এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।&lt;ref name=sriraman168/&gt;

গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;paint&quot;/&gt; ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;paint&quot;/&gt; এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;paint&quot;/&gt;

===শিলালিপি===
{{multiple image
| total_width = 500
| align = centre
| direction = horizontal
| image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg
| caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। 
| image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg
| caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। 
}}
মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}&lt;ref name=ayyar411/&gt; মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}&lt;/ref&gt;
{{multiple image
| total_width = 700
| align = center
| caption_align = center
| image1 = Thirumagalpola.jpg
| caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில
| image2 = Perunilachelviyun.jpg
| caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை
| image3 = Keyurimaipundamai.jpg
| caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக்
| image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg
| caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை
| image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg
| caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன்
| footer_align = center
| footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'')
}}

===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী===
১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।&lt;ref name=ayyar411/&gt;{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}}

মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল &quot;পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।&quot; জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।&lt;ref name=ayyar411&gt;PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423&lt;/ref&gt;{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}}

==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== 
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য
File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল &lt;/gallery&gt;
১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;jlbiadsf&quot;&gt;{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asedgt&quot;&gt;{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sdbjt&quot;&gt;{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}&lt;/ref&gt;

===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ===
এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;DDY&quot;&gt;{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm| ) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm| ) url-status= live}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dfgjoerY&quot;&gt;{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা===
২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। 

ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।&lt;ref name=&quot;sdlkqqqsf&quot;&gt;{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ohjohjf&quot;&gt;{{cite news| url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm| ) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm| ) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin| access-date= 27 September 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 27 September 2010}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। 

মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।&lt;ref name=&quot;coin&quot;&gt;{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;ppwqqsf&quot;&gt;{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।&lt;ref name=&quot;jjjsqwhnsdff&quot;&gt;{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as &quot;Raja Rajan-1000&quot; | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰহণযোগ্যতা==
মন্দিৰটোৱে &quot;স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।&quot; &lt;ref name=&quot;Great Living Chola Temples&quot;/&gt; সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।&lt;ref name=india&gt;{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}&lt;/ref&gt; ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।&lt;ref name=&quot;Gopal 1990 185&quot;/&gt;

মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=UNESCO&gt;{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})&lt;/ref&gt; এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}&lt;/ref&gt; এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক &quot;মহান জীৱন্ত&quot; বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})&lt;/ref&gt;

===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান===
[[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]]
তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।&lt;ref&gt;[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html){{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Brahan Natyanjali], Thanjavur, Tamil Nadu&lt;/ref&gt;

===ৰথ উৎসৱ===
মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews|date=19 September 2018 }}, The Hindu, 21 April 2015&lt;/ref&gt; ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0 Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0|date=19 September 2018 }}, The Hindu, 30 April 2015&lt;/ref&gt;

===উপন্যাস===
[[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})&lt;/ref&gt; আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead|archivedate=19 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰশাসন==
মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html%7Curl-status%3Dlive%7D%7D)&lt;/ref&gt;

==চিত্ৰসম্ভাৰ==
মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।&lt;ref name=&quot;Sivaramamurti1977p288&quot;&gt;{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}&lt;/ref&gt; &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ
File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ
File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]])
File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara}}&lt;/ref&gt;
File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। 
File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ
File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক &quot;মুৰুগন&quot;, &quot;কাৰ্তিকেয়&quot; বা &quot;স্কন্দ&quot; বুলিও কোৱা হয়। 
File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। 
File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে
File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য
File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম
File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য
File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। 
File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি
File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ
File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য
File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ
File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ
File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ
File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ
File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ
File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য
File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ
File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য
File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য
File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম
File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য
File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ
File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি &lt;/gallery&gt;

==টোকা==
{{Reflist|group=note}}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

===গ্ৰন্থপঞ্জী===
{{Refbegin|2}}
*{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}
*{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}
*{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}
* {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}}
* {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}}
*{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}
*{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}
*{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}
*Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}.
*{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}
*{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}
*{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}
*Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}}
*{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}
*{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}
*{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}}
*{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}
*{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames &amp; Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}}
* {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}}
* {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}}
* {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture
| publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}}
*{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}
*{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}
*{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}
*{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}
*{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}
*{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&amp;pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&amp;pg=PR10#v=onepage&amp;q&amp;f=false|url-status=live}}
{{Refend}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}}
{{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}}

* [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ
* [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304110245/https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple |date=2025-03-04 }}, তামিলনাডু পৰ্যটন
* [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ
* [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ]
* [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]


[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]]</text>
      <sha1>dvsdh2g8j1mk3ong2kzreoa325nc5nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Event:চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬</title>
    <ns>1728</ns>
    <id>139051</id>
    <revision>
      <id>636100</id>
      <parentid>630736</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JyotiPN</username>
        <id>22102</id>
      </contributor>
      <origin>636100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8569" sha1="cnsld83qsawf62mf0rp7m0af8hq0epk" xml:space="preserve">[[File:转动的太阳神鸟金饰 Spinning Golden Sun Bird.gif|frameless|180px|center]]
[[File:Wikipedia-logo-v2-zh.svg|155px|right]]
[[File:Wikipedia-logo-v2-as.svg|150px|left]]
'''[[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]]'''ৰ জৰিয়তে চীনা ৱিকি সম্প্ৰদায়ে চীনৰ ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ মানসেৰে ৱিকিমিডিয়াত অহা ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৫ অক্টোবৰলৈ এখন সম্পাদনা মেলা আয়োজন কৰিছে। এই বিষয় অৱগত কৰি তেওঁলোকে আগবঢ়োৱা সহ-আয়োজকৰ প্ৰস্তাৱ সমৰ্থন কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াতো অহা ২৫ আগষ্টৰপৰা ২৫ অক্টোবৰলৈ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অহা ২৫ আগষ্টৰপৰা ২৫ অক্টোবৰলৈ [[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]]  আয়োজন কৰা হৈছে। 


== সময়সীমা ==

'''আৰম্ভণি:''' ২৫ আগষ্ট ২০২৬

'''সমাপ্তি:''' ২৫ অক্টোবৰ ২০২৬

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে এই সম্পূৰ্ণ সময়ছোৱাৰ ভিতৰত নিজৰ অৱদান আগবঢ়াব পাৰিব।

==আয়োজক==
# [[:m:User:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]
# [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]
==নিৰীক্ষক==
# [[সদস্য:AjayDas|অজয় দাস]]

== কেনেকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিব ==

# অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নিজৰ ৱিকিপিডিয়া একাউণ্টেৰে লগ ইন কৰক।
# চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় এটা উপযুক্ত বিষয় নিৰ্বাচন কৰক।
# নতুন প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰক অথবা ইতিমধ্যে থকা প্ৰবন্ধ উন্নত কৰক।
# প্ৰবন্ধত নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু প্ৰকাশিত উৎসৰ উল্লেখ কৰক।
# তথ্যসমূহ নিৰপেক্ষ আৰু বিশ্বকোষীয় শৈলীত লিখক।
# অনুবাদ কৰিলে মূল উৎসৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰি অসমীয়াত স্বাভাৱিক ভাষাৰে লিখক।
# প্ৰবন্ধত উপযুক্ত আন্তঃৱিকি সংযোগ, শ্ৰেণী আৰু তথ্যপেৰা সংযোজন কৰক।

== বিষয়-বস্তুৰ পৰিসৰ ==

এই সম্পাদনা মেলাত তলত উল্লেখ কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰিব পাৰিব। 

# চীনৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক স্থান
# প্ৰাচীন চীনা স্থাপত্য
# চীনা ঐতিহাসিক স্মাৰক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান
# চীনা লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা
# চীনা শিল্প আৰু হস্তশিল্প
# চীনা সাহিত্য আৰু ভাষা
# চীনৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ
# চীনা সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ পৰম্পৰা
# চীনা দাৰ্শনিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা
# চীনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠান
#চীনৰ বাহিৰত চীনা সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য

==কৰ্মতালিকা==
তলৰ লিংকত থকা চীন বিষয়ক ইংৰাজী প্ৰৱন্ধবোৰ অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিব পাৰিব। এই লিংকত নথকা চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য বিষয়ক অন্য যিকোনো প্ৰৱন্ধও অনুবাদ বা সৃষ্টি কৰিব পাৰিব।
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Cultural_heritage_of_China (চীনৰ সংস্কৃতি বিষয়ক)
# https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_festivals_in_China (চীনৰ উংসৱ বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_cuisine ( চীনৰ খাদ্যবিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_traditional_music (চীনৰ পৰম্পৰাগত সংগীত বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Dance_in_China ( চীনৰ নৃত্য বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_musical_instruments ( চীনৰ লোকবাদ্য বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_folk_art (চীনৰ লোক কলা বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_philosophers (চীনৰ দাৰ্শনিকসকলৰ বিষয়ক)

== অংশগ্ৰহণৰ নিয়মাৱলী ==

* কেৱল চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়ত অৱদান আগবঢ়াব লাগে। 
* বিষয়-বস্তু ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ যথাযোগ্য নীতি অনুসৰি হ'ব লাগে। 
* সম্ভৱ হ'লে নিৰ্ভৰযোগ্য দ্বিতীয়ক বা তৃতীয়ক উৎস ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। 
* কপিৰাইট উলংঘা কৰা লেখা হুবহু কপি কৰিব নালাগে। 
* যিকোনো অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে তথ্য আৰু উৎস পৰীক্ষা কৰিব লাগে।
* জমা দিয়া প্ৰৱন্ধত ৩০০ শব্দ আৰু ৩০০০ বাইট থাকিব লাগিব।  
* কেৱল শব্দৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তথ্যৰ মান আৰু উৎসৰ গুণগত মানক গুৰুত্ব দিব লাগে। 
* অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সাধাৰণ নীতি আৰু নিৰ্দেশনা প্ৰযোজ্য হ'ব।

==প্ৰতিযোগিতাৰ অগ্ৰগতি লক্ষ্য কৰক==
[https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Assamese_Wikipedia/চীনা_সাংস্কৃতিক_ঐতিহ্য_সম্পাদনা_মেলা_২০২৬/home ব্যৱহৃত টুল]

==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি==
অভিযানটো সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰা অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে আয়োজক দলৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা এটা ডিজিটেল বাৰ্নষ্টাৰ আৰু এখনকৈ অনলাইন চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰিব।
[[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]]</text>
      <sha1>cnsld83qsawf62mf0rp7m0af8hq0epk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636101</id>
      <parentid>636100</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JyotiPN</username>
        <id>22102</id>
      </contributor>
      <origin>636101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8569" sha1="r29u1819ddyot53trnbbtmgk6rgayxq" xml:space="preserve">[[File:转动的太阳神鸟金饰 Spinning Golden Sun Bird.gif|frameless|150px|center]]
[[File:Wikipedia-logo-v2-zh.svg|155px|right]]
[[File:Wikipedia-logo-v2-as.svg|150px|left]]
'''[[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]]'''ৰ জৰিয়তে চীনা ৱিকি সম্প্ৰদায়ে চীনৰ ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ মানসেৰে ৱিকিমিডিয়াত অহা ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৫ অক্টোবৰলৈ এখন সম্পাদনা মেলা আয়োজন কৰিছে। এই বিষয় অৱগত কৰি তেওঁলোকে আগবঢ়োৱা সহ-আয়োজকৰ প্ৰস্তাৱ সমৰ্থন কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াতো অহা ২৫ আগষ্টৰপৰা ২৫ অক্টোবৰলৈ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অহা ২৫ আগষ্টৰপৰা ২৫ অক্টোবৰলৈ [[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]]  আয়োজন কৰা হৈছে। 


== সময়সীমা ==

'''আৰম্ভণি:''' ২৫ আগষ্ট ২০২৬

'''সমাপ্তি:''' ২৫ অক্টোবৰ ২০২৬

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে এই সম্পূৰ্ণ সময়ছোৱাৰ ভিতৰত নিজৰ অৱদান আগবঢ়াব পাৰিব।

==আয়োজক==
# [[:m:User:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]
# [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]
==নিৰীক্ষক==
# [[সদস্য:AjayDas|অজয় দাস]]

== কেনেকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিব ==

# অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নিজৰ ৱিকিপিডিয়া একাউণ্টেৰে লগ ইন কৰক।
# চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় এটা উপযুক্ত বিষয় নিৰ্বাচন কৰক।
# নতুন প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰক অথবা ইতিমধ্যে থকা প্ৰবন্ধ উন্নত কৰক।
# প্ৰবন্ধত নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু প্ৰকাশিত উৎসৰ উল্লেখ কৰক।
# তথ্যসমূহ নিৰপেক্ষ আৰু বিশ্বকোষীয় শৈলীত লিখক।
# অনুবাদ কৰিলে মূল উৎসৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰি অসমীয়াত স্বাভাৱিক ভাষাৰে লিখক।
# প্ৰবন্ধত উপযুক্ত আন্তঃৱিকি সংযোগ, শ্ৰেণী আৰু তথ্যপেৰা সংযোজন কৰক।

== বিষয়-বস্তুৰ পৰিসৰ ==

এই সম্পাদনা মেলাত তলত উল্লেখ কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰিব পাৰিব। 

# চীনৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক স্থান
# প্ৰাচীন চীনা স্থাপত্য
# চীনা ঐতিহাসিক স্মাৰক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান
# চীনা লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা
# চীনা শিল্প আৰু হস্তশিল্প
# চীনা সাহিত্য আৰু ভাষা
# চীনৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ
# চীনা সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ পৰম্পৰা
# চীনা দাৰ্শনিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা
# চীনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠান
#চীনৰ বাহিৰত চীনা সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য

==কৰ্মতালিকা==
তলৰ লিংকত থকা চীন বিষয়ক ইংৰাজী প্ৰৱন্ধবোৰ অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিব পাৰিব। এই লিংকত নথকা চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য বিষয়ক অন্য যিকোনো প্ৰৱন্ধও অনুবাদ বা সৃষ্টি কৰিব পাৰিব।
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Cultural_heritage_of_China (চীনৰ সংস্কৃতি বিষয়ক)
# https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_festivals_in_China (চীনৰ উংসৱ বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_cuisine ( চীনৰ খাদ্যবিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_traditional_music (চীনৰ পৰম্পৰাগত সংগীত বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Dance_in_China ( চীনৰ নৃত্য বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_musical_instruments ( চীনৰ লোকবাদ্য বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_folk_art (চীনৰ লোক কলা বিষয়ক)
#https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Chinese_philosophers (চীনৰ দাৰ্শনিকসকলৰ বিষয়ক)

== অংশগ্ৰহণৰ নিয়মাৱলী ==

* কেৱল চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়ত অৱদান আগবঢ়াব লাগে। 
* বিষয়-বস্তু ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ যথাযোগ্য নীতি অনুসৰি হ'ব লাগে। 
* সম্ভৱ হ'লে নিৰ্ভৰযোগ্য দ্বিতীয়ক বা তৃতীয়ক উৎস ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। 
* কপিৰাইট উলংঘা কৰা লেখা হুবহু কপি কৰিব নালাগে। 
* যিকোনো অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে তথ্য আৰু উৎস পৰীক্ষা কৰিব লাগে।
* জমা দিয়া প্ৰৱন্ধত ৩০০ শব্দ আৰু ৩০০০ বাইট থাকিব লাগিব।  
* কেৱল শব্দৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তথ্যৰ মান আৰু উৎসৰ গুণগত মানক গুৰুত্ব দিব লাগে। 
* অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সাধাৰণ নীতি আৰু নিৰ্দেশনা প্ৰযোজ্য হ'ব।

==প্ৰতিযোগিতাৰ অগ্ৰগতি লক্ষ্য কৰক==
[https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Assamese_Wikipedia/চীনা_সাংস্কৃতিক_ঐতিহ্য_সম্পাদনা_মেলা_২০২৬/home ব্যৱহৃত টুল]

==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি==
অভিযানটো সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰা অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে আয়োজক দলৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা এটা ডিজিটেল বাৰ্নষ্টাৰ আৰু এখনকৈ অনলাইন চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰিব।
[[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]]</text>
      <sha1>r29u1819ddyot53trnbbtmgk6rgayxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139494</id>
    <revision>
      <id>636054</id>
      <parentid>634998</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10426" sha1="ef140wdbds16u0il1zrnofk42edbfds" xml:space="preserve">
'''ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী''' (প্ৰায় ১৫৮০-১৬৪৯)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; যাক আহমদ মিমাৰ (অৰ্থ 'আহমদ স্থপতি') নামেৰেও জনা যায়, মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন স্থপতি আৰু অভিযন্তা আছিল। তেওঁ [[ছাহজাহান]]ৰ ৰাজত্বকালত মুখ্য স্থপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। দিল্লীৰ লালকিল্লাৰ ডিজাইনৰ কৃতিত্ব তেওঁক দিয়া হয় আৰু আগ্ৰাৰ তাজমহলৰ ডিজাইনৰ বাবেও মীৰ আব্দুল কৰিম আৰু মকৰামত খানৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। তেওঁক ১৭ শতিকাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ স্থপতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite dictionary |last=Curl |first=James Stevens |entry=Ahmad, Ustad |date=2006 |dictionary=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780198606789.001.0001/acref-9780198606789-e-5245 |access-date=2025-02-27 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198606789.013.5245 |isbn=978-0-19-860678-9 |quote=Master Ahmad of Lahore, also known as Ahmad Mi'mar (Ahmad the Architect), became chief architect to Shah Jahan (reigned 1628–58). He is credited with the design of the huge Red Fort at Delhi (1639–48), and may have designed the Tâj Mahal (mausoleum of Arjumand Banu Begum, known as Mumtaz Mahal (d.1631) at Agra (1631–48 and later). If these and other attributions are correct, he was one of the greatest architects of C17.}}&lt;/ref&gt;

সাম্ৰাজ্যবাদী চহৰ শ্বাহজাহানাবাদৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ অন্যতম আগশাৰীৰ স্থপতি আছিল। তেওঁৰ স্থাপত্য [[ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্য]] আৰু [[পাৰ্চী স্থাপত্য]] শৈলীৰ সংমিশ্ৰণ, আৰু এইদৰে, ভাৰত-পাৰ্চী সংস্কৃতিৰ ই এক প্ৰধান উদাহৰণ। 
==জীৱন==
ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী লাহোৰ চহৰৰ আছিল বুলি তেওঁৰ [[উপাধি|নিছবা]]ই ইংগিত দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Balasubramaniam |first=R. |url= https://books.google.com/books?id=qjdEi89Q34kC&amp;q=ahmad |title=New insights on architects of Tāj|journal=Indian Journal of History of Science|volume= 44| issue=3 |date= 2009|issn=2454-9991|oclc=1398048453 |publisher= National Institute of Sciences of India|page=391|via=[[University of California]] }}&lt;/ref&gt; লাহোৰী হেৰাটৰ টাইমুৰিড স্থপতিৰ এটা পৰিয়ালৰ আছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; তেওঁৰ পৰিয়াল দিল্লীলৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ পাছতো তেওঁৰ পৰিয়ালক &quot;লাহোৰী&quot; উপনামেৰে উল্লেখ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |author=Kanwar, H. I. S|url=https://books.google.com/books?id=wn9CAAAAYAAJ&amp;q= |title= Ustad Ahmed Lahori |journal= Islamic Culture| volume=48 |pages=11–32 |editor1= [[Marmaduke William Pickthall|Pickthall, Marmaduke William]] |editor2= [[Muhammad Asad|Asad, Muhammad]] |date=1974 |publisher=Islamic Culture Board| ISSN=0021-1834}}&lt;/ref&gt; তেওঁ এজন দক্ষ অভিযন্তা আছিল যাক পিছলৈ শ্বাহজাহানে নাদিৰ-উল-আছাৰ (&quot;যুগৰ আশ্চৰ্য্য&quot;) উপাধি দিছিল।&lt;ref name=&quot;s&quot;&gt;{{Cite book |last=Necipoğlu |first=Gülru |url=https://books.google.com/books?id=xHXEDwAAQBAJ&amp;pg=PA155 |title=The Topkapi Scroll: Geometry and Ornament in Islamic Architecture |date=1996-03-01 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-335-3 |language=en|page=155}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ তিনিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত দুজন,&lt;ref&gt;{{cite book |editor-first=David |editor-last=Pingree |editor-link=David Pingree |title=Census of the Exact Sciences in Sanskrit Series A |volume=1 |publisher=American Philosophical Society |year=1970 |page=39 |url=https://archive.org/details/PingreeCESS/Pingree_CESS_A1_1970/ }}&lt;/ref&gt; [[আতাউল্লাহ ৰছিদী]] আৰু [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]]ও স্থপতি হৈছিল, লগতে তেওঁৰ কিছুমান নাতি,&lt;ref name=&quot;s&quot; /&gt; ইয়াৰে এজন [[শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী]]ও স্থপতি হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |first=Chanchal |last=Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=183 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; আহমদ লাহোৰীয়ে জ্যামিতি, গাণিতিক আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ কলাও শিকিছিল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ লুটফুল্লাহৰ মতে ইউক্লিডৰ মৌল আৰু [[টলেমি]]ৰ [[আলমেজ্যেষ্ঠ]]ৰ সৈতে পৰিচিত আছিল।&lt;ref name=&quot;s&quot; /&gt;

==কৰ্মজীৱন==
১৬৩১ চনত শ্বাহজাহানে তেওঁক তাজমহল নিৰ্মাণৰ বাবে নিযুক্তি দিয়ে। এই নিৰ্মাণ প্ৰকল্পটোত আহমদ লাহোৰীৰ নেতৃত্বত স্থপতি ব’ৰ্ডৰ নিৰ্দেশনাত প্ৰায় ২০ হাজাৰ শিল্পীয়ে কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো বাস্তৱত প্ৰকাশ পাবলৈ বাৰ বছৰ সময় লাগিছিল।&lt;ref name=i/&gt; ইয়াৰ পিছত তেওঁক দিল্লীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয় আৰু সম্ৰাটে তেওঁক ১৬৩৯ চনত নতুন সাম্ৰাজ্যবাদী চহৰ শ্বাহজাহানাবাদ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে।&lt;ref name=&quot;i&quot;&gt;{{Cite book |last=Khan |first=I. N. |url=https://books.google.com/books?id=teHRAgAAQBAJ&amp;pg=PT38 |title=Black Taj Mahal: The Emperor's Missing Tomb |date=2015 |publisher=Black Taj Project |isbn=978-81-927479-0-3 |language=en|page=38}}&lt;/ref&gt; ১৬৪৮ চনৰ ভিতৰত লালকিল্লাকে ধৰি চহৰখন নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৬৪৮ চনত আহমদ লাহোৰীয়ে দিল্লীৰ সাম্ৰাজ্যিক মছজিদৰ প্ৰকল্পৰ কাম আৰম্ভ কৰে, যিটো বৰ্তমান দিল্লীৰ জামা মছজিদ নামেৰে জনাজাত। ১৬৪৯ চনত মছজিদৰ ভেটি স্থাপন কৰাৰ আগতে তেওঁৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref name=i/&gt;

লাহোৰীৰ পুত্ৰ লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছৰ লেখাত দুজন স্থপতিৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে:ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/252/ Taj Mahal Description and Profile (Ahmad Lahori, architect of the emperor)] UNESCO.org website, Retrieved 17 November 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;B65&quot;&gt;{{cite book| last = Begley | first = Wayne E. |author2=Desai, Z.A. | title = Taj Mahal - The Illumined Tomb| type = Hardback | publisher = University of Washington Press  | isbn = 978-0-295-96944-2 | pages =65| year = 1989  | orig-year = 1989 }}&lt;/ref&gt; আৰু মিৰ আব্দুল কৰিম।&lt;ref name=&quot;A212&quot;/&gt; ১৬৩৮ চনৰপৰা ১৬৪৮ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত দিল্লীত উস্তাদ আহমদ লাহোৰীয়ে লালকিল্লাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। মিৰ আব্দুল কৰিমক পূৰ্বৰ সম্ৰাট জাহাংগীৰৰ প্ৰিয় স্থপতি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু তাজমহল নিৰ্মাণৰ বাবে মকৰমত খানৰ সৈতে মিলি তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;A212&quot;&gt;{{cite book| last = Asher | first = Catherine Ella Blanshard | author-link = Catherine B. Asher | title = [[The New Cambridge History of India]], Vol I:4 - Architecture of Mughal India | type = Hardback | edition = First published 1992, reprinted 2001, 2003 | publisher = Cambridge University Press  | location = Cambridge | isbn = 0-521-26728-5 | pages =212| year = 1992  | orig-year = 2003 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery heights=&quot;180&quot; mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;5&quot; caption=&quot;আহমদ লাহোৰীৰ প্ৰধান কাম&quot;&gt;
File:Delhi fort.jpg|[[Red Fort]]'s [[Lahori Gate, Red Fort, Delhi|Lahori Gate]] in Delhi
File:Covered market past the Lahore gate entrance in Red Fort.jpg|Covered bazaar in [[Old Delhi]]
&lt;/gallery&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্য]]
[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]]</text>
      <sha1>ef140wdbds16u0il1zrnofk42edbfds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ধাৰী দেৱী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139502</id>
    <revision>
      <id>636059</id>
      <parentid>635832</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4792" sha1="g9clo4ul2tu57andc5ebg68c2eovxuv" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name              = ধাৰী দেৱী
| image             = 
| alt               = 
| caption           = 
| pushpin_map       = India Uttarakhand
| pushpin_caption   = উত্তৰাখণ্ডত ইয়াৰ অৱস্থান
| coordinates       = {{coord|30.214|N|78.77592|E|type:landmark_region:IN-UL|display=inline}}
| country           = [[ভাৰত]]
| state             = [[উত্তৰাখণ্ড]]
| district          = শ্ৰীনগৰ, [[উত্তৰাখণ্ড]] &lt;br&gt;পৌৰী গড়ৱাল&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhari Devi Temple {{!}} District Pauri Garhwal, Government of Uttarakhand {{!}} India |url=https://pauri.nic.in/tourist-place/dhari-devi-temple/ |access-date=2025-06-01 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| location          = কল্যাসৌৰ
| elevation_m       = 560
| deity             = [[কালী]] (ধাৰী দেৱী)
| festival          = [[নৱৰাত্ৰি]]
| architecture      = উত্তৰ ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলী
| temple_quantity   = 
| monument_quantity = 
| inscriptions      = 
| creator           = 
| website           = 
}}

'''ধাৰী দেৱী''' হৈছে ভাৰতৰ [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু পৌৰী গড়ৱাল জিলাৰ মাজৰ [[অলকানন্দা নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটোত দেৱী ধাৰীৰ মূৰ্তিৰ ওপৰৰ অংশটো প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে, আনহাতে মূৰ্তিটোৰ তলৰ অংশটো কালীমাথত অৱস্থিত, য'ত তেওঁক দেৱী [[কালী]]ৰ এক অৱতাৰ হিচাপে পূজা কৰা হয়।

ধাৰী দেৱীক উত্তৰাখণ্ডৰ অভিভাৱক দেৱী আৰু পবিত্ৰ [[চাৰ ধাম]]ৰ ৰক্ষাকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |author= &lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title= Goddess Dhari Devi's wrath behind Uttarakhand devastation, believe locals |url= http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130629012224/http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |url-status= dead |archive-date= 29 June 2013 |work= Jagran |date= 2013-06-25 |access-date= 2026-09-16 |archivedate= 2018-02-15 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20180215122542/http://post.jagran.com/goddess-dhari-devis-wrath-behind-uttarakhand-devastation-believe-locals-1372155557 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TimesOfIndia&quot;&gt;{{cite news |last= Kumar |first= Yogesh |date= 2017-02-26 |title= Dhari devi temple on river Alaknanda awaits relocation since 3 years |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/dhari-devi-temple-on-river-alaknanda-awaits-relocation-since-3-yrs/articleshow/57349486.cms |work= The Times Of India}}&lt;/ref&gt; শ্ৰীমদ্ভাৱগৱত পুৰাণৰ গণনা অনুসৰি তেওঁৰ এই উপাসনা স্থলখন ভাৰতৰ ১০৮খন [[শক্তিপীঠ]]ৰ অন্যতম শক্তিপীঠ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328065320/http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|url-status=dead|title=Badarikedar.org|archive-date=28 March 2013|website=www.badarikedar.org|access-date=16 September 2026|archivedate=28 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328065320/http://www.badarikedar.org/content-kedar.aspx?id=56|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== স্থান আৰু ভূগোল ==
ভাৰতৰ উত্তৰাখণ্ডৰ গড়ৱাল অঞ্চলৰ শ্ৰীনগৰ আৰু ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ চহৰৰ মাজত কল্যাসৌৰ গাঁৱত অৱস্থিত ধৰী দেৱী মন্দিৰ। 

আলাকনন্দ নদীৰ মাজভাগত ৫৬০ মিটাৰ (১,৮৩৭ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো। মন্দিৰৰ সৈতে ৰাস্তাটো সংযোগ কৰি পকী মঞ্চৰ মাজেৰে অলপ খোজ কাঢ়িলেই যাব পাৰি।

==তথ্যসূত্ৰ== 
{{Reflist}}</text>
      <sha1>g9clo4ul2tu57andc5ebg68c2eovxuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ধীৰাজ বোম্মাদেৱৰা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139535</id>
    <revision>
      <id>636060</id>
      <parentid>635584</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19454" sha1="a7vuwrfkzjnut2stxpr21f8rep0vvxo" xml:space="preserve">{{Short description|Indian recurve archer (born 2001)}}
{{Use dmy dates|date=November 2025}}
{{Infobox sportsperson
| name = ধীৰাজ বোম্মাদেৱৰা
| image = BDhiraj.png
| caption = ২০২৬ চনৰ আৰ্চাৰী বিশ্বকাপত ধীৰাজ বোম্মাদেৱৰা
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|2001|09|04}}
| birth_place = [[বিজয়াৱাড়া]], [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]], ভাৰত
| sport = [[তীৰন্দাজি]]
| event = [[Recurve bow|ৰিকাৰ্ভ]]
| highest_ranking = 8
| medal_templates = {{MedalSport|Men's [[recurve bow|recurve archery]]}} [[File:Archery pictogram.svg|30px]]
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition|[[Asian Games]]}}
{{MedalSilver|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Archery at the 2022 Asian Games – Men's team recurve|Team]]}}
{{MedalCompetition|[[Asian Archery Championships|Asian Championships]]}}
{{MedalGold|[[2025 Asian Archery Championships|2025 Dhaka]]|[[2025 Asian Archery Championships#Recurve|Individual]]}}
{{MedalCompetition|[[Archery World Cup|World Cup Final]]}}
{{MedalGold|[[2026 Archery World Cup|2026 Saltillo]]|Individual}}
{{MedalCompetition|[[Archery World Cup|World Cup]]}}
{{MedalGold|[[2024 Archery World Cup|2024 Shanghai]]|Team}}
{{MedalGold|[[2026 Archery World Cup|2026 Antalya]]|Mixed team}}
{{MedalGold|[[2026 Archery World Cup|2026 Antalya]]|Individual}}
{{MedalSilver|[[2023 Archery World Cup|2023 Antalya]]|Team}}
{{MedalSilver|[[2025 Archery World Cup|2025 Central Florida]]|Team}}
{{MedalBronze|[[2023 Archery World Cup|2023 Antalya]]|Individual}}
{{MedalBronze|[[2023 Archery World Cup|2023 Medellín]]|Team}}
{{MedalBronze|[[2023 Archery World Cup|2023 Paris]]|Team}}
{{MedalBronze|[[2024 Archery World Cup|2024 Shanghai]]|Mixed team}}
{{MedalBronze|[[2024 Archery World Cup|2024 Antalya]]|Mixed team}}
{{MedalBronze|[[2024 Archery World Cup|2024 Antalya]]|Individual}}
{{MedalBronze|[[2025 Archery World Cup|2025 Central Florida]]|Individual}}
{{MedalCompetition|Asia Cup}}
{{MedalGold|2024 Baghdad|Individual}}
{{MedalGold|2024 Baghdad|Team}}
{{MedalGold|2024 Baghdad|Mixed team}}
{{MedalSilver|2018 Bangkok|Team}}
{{MedalCompetition|[[World Youth Archery Championships|World Youth Championships]]}}
{{MedalGold|[[2021 World Archery Youth Championships|2021 Wraclow]]|Team}}
{{MedalCompetition|[[Asian Archery Championship|Asian Junior Championship]]}}
{{MedalSilver|[[2017 Asian Archery Championships|2017 Bhubaneshwar]]|Team}}
| module = {{Infobox military person
  | embed         = yes
  | allegiance    = 
  | branch        = {{Army|India}}
  | service_years = 
  | rank          = [[চুবেদাৰ]]
  | unit          = 
  | awards        = 
}}
}}
'''ধীৰাজ বোম্মাদেৱৰা''' ({{lang-en|Dhiraj Bommadevara}}; জন্ম: ৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১) এজন ভাৰতীয় ৰিকাৰ্ভ ধনুৰ্বিদ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhiraj Bommadevara &amp;#124; World Archery |url=https://www.worldarchery.sport/profile/22125/dhiraj-bommadevara/biography |access-date=5 October 2023 |website=worldarchery.sport |language=en}}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনৰ অলিম্পিকত ধীৰাজে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, তাত তেওঁ পদক অৰ্জন কৰাৰ পৰা অলপতে‍ বঞ্চিত হৈছিল আৰু ৰিকাৰ্ভ মিক্সড টিম ইভেণ্টত চতুৰ্থ স্থান দখল কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roy |first=Anjishnu |date=2 August 2024 |title=Paris 2024 Olympics archery: Dhiraj Bommadevara-Ankita Bhakat miss mixed team bronze medal by a whisker |url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-olympics-archery-india-mixed-team-finish-fourth |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;
== ব্যক্তিগত জীৱন ==
ধীৰাজৰ ঘৰ অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ বিজয়াৱাড়াত। তেওঁৰ পিতৃ বোম্মাদেৱা শ্ৰৱণ কুমাৰ আগতে আৰ্চাৰী এছ’চিয়েচন অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰিকৰী বিষয়া আছিল। তেওঁ বিজয়াৱাড়াৰ এছ আৰ আৰ আৰু চি ভি আৰ চৰকাৰী ডিগ্ৰী কলেজত অধ্যয়ন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Padmadeo |first=Vinayak |date=14 January 2023 |title=Armyman Dhiraj Bommadevara on target, breaks WR in archery trials |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/armyman-dhiraj-bommadevara-on-target-breaks-wr-in-archery-trials-470481 |access-date=5 October 2023 |website=tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt; ২০০৬ চনত বিজয়াৱাড়াৰ ভলগা আৰ্চাৰী একাডেমীত চেৰুকুৰি সত্যনাৰায়ণৰ নেতৃত্বত তেওঁৰ ধনুৰ্বিদৰ জীৱন আৰম্ভ হয়। পুনেৰ এ এছ আইত চাৰি বছৰ ধৰি প্ৰশিক্ষণ লোৱাৰ পাছত ২০২১ চনত হাৱালদাৰ হিচাপে ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত যোগদান কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=29 April 2023 |title=Right backing behind archer Dhiraj's success |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/right-backing-behind-archer-dhirajs-success/articleshow/99859408.cms?from=mdr |access-date=5 October 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504002640/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/right-backing-behind-archer-dhirajs-success/articleshow/99859408.cms?from=mdr |url-status=live}}&lt;/ref&gt; তেওঁক অলিম্পিক গোল্ড কুৱেষ্ট (OGQ) দ্বাৰা সমৰ্থিত।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== কেৰিয়াৰ ==
'''&lt;big&gt;প্ৰশংসা&lt;/big&gt;'''

পাৰ্থ ছালুনখে আৰু আদিত্য চৌধাৰীৰ সৈতে ধীৰাজে ২০২১ চনৰ বিশ্ব আৰ্চাৰী যুৱ চেম্পিয়নশ্বিপত ফাইনেলত স্পেইনক ৫-৩ পৰাস্ত কৰি স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰিছিল।

২০২২ চনত চীনৰ হাংঝুত অনুষ্ঠিত এছিয়ান গেমছত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ ধীৰাজ নিৰ্বাচিত হৈছিল৷ তেওঁ ১৩৮৬ স্ক’ৰ কৰি ব্ৰেডী এলিছনৰ ১৩৭৬ ৰেকৰ্ড অতিক্ৰম কৰি ১৪৪০ ৰ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড (বিশ্ব ৰেকৰ্ড) ভংগ কৰিছিল৷&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 August 2023 |title=Full list of Indian athletes for Asian Games 2023 |url=https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |access-date=5 October 2023 |website=Firstpost |language=en |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827113112/https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; তেওঁ পুৰুষৰ ৰিকাৰ্ভ দলীয় ইভেণ্টত (অতনু দাস আৰু তুষাৰ শ্বেলকেৰ সৈতে) অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ২০২২ চনৰ এছিয়ান গেমছত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ANI |date=6 October 2023 |title=India men's archery recurve team finishes with silver medal |url=https://www.business-standard.com/sports/asian-games/asian-games-india-men-s-archery-recurve-team-finishes-with-silver-medal-123100600624_1.html |access-date=6 October 2023 |website=business-standard.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Malik |first1=Varun |date=6 October 2023 |title=Asian Games 2023: Atanu Das, Dhiraj Bommadevara, Tushar Shelke bag Silver medal in recurve archery final |url=https://www.indiatvnews.com/sports/other/asian-games-2023-atanu-das-dhiraj-bommadevara-tushar-shelke-bag-silver-medal-in-recurve-archery-final-india-asian-games-medals-2023-10-06-896492 |access-date=6 October 2023 |website=indiatvnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asian Games 2023: India settle for silver in recurve men's team event in archery after losing to South Korea |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/asian-games-2023-india-settle-for-silver-in-recurve-mens-team-event-in-archery-after-losing-to-south-korea-2445433-2023-10-06 |access-date=6 October 2023 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt; 

২০২৩ চনত তেওঁ জাৰ্মানীৰ বাৰ্লিনত অনুষ্ঠিত হোৱা বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল য'ত তেওঁ ৰেংকিং পৰ্যায়ত ২য় স্থান দখল কৰিছিল যদিও ১৬ ৰাউণ্ডত অপ্ৰত্যাশিত প্ৰস্থান হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Archery BOMMADEVARA Dhiraj - The 19th Asian Games |url=https://info.hangzhou2022.cn/en/results/archery/athlete-profile-n2003222-bommadevara-dhiraj.htm |access-date=5 October 2023 |website=info.hangzhou2022.cn}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 September 2023 |title=Failure a perfect target practice for archer Dhiraj |url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/failure-a-perfect-target-practice-for-archer-dhiraj-101694269304916.html |access-date=5 October 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; একে বছৰতে তেওঁ তুৰস্কৰ আন্টালিয়াত অনুষ্ঠিত বিশ্বকাপত পুৰুষ দলৰ ৰূপ আৰু পুৰুষৰ ব্যক্তিগত ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভ কৰে (১৬ ৰাউণ্ডত ব্ৰেডী এলিছনক পৰাস্ত কৰি)।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁ মেক্সিকোৰ হাৰ্মোচিলোত অনুষ্ঠিত হোৱা আৰ্চাৰী বিশ্বকাপৰ ফাইনেলত অংশগ্ৰহণ কৰে&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |date=11 September 2023 |title=Dhiraj loses bronze play-off, India returns with a silver from Archery World Cup Final |url=https://sportstar.thehindu.com/archery/archery-world-cup-final-dhiraj-bommadevara-third-place-playoff-silver-medal-prathamesh-jawkar/article67294343.ece |access-date=5 October 2023 |website=Sportstar |language=en}}&lt;/ref&gt; আৰু ৫ বাৰৰ অলিম্পিক চেম্পিয়ন কিম ৱু-জিনৰ সৈতে যুঁজ দি‍ সামগ্ৰিকভাৱে ৪ৰ্থ স্থান দখল কৰে। অংকিতা ভকতৰ সৈতে ধীৰাজে ২০২৪ চনত চাংহাইত মিক্সড দলীয় ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভ কৰিছিল।
===২০২৪ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক===
২০২৪ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত ধীৰাজে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অলিম্পিকত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল৷ ৰেংকিং ৰাউণ্ডৰ পাছত ধীৰাজে ৪ৰ্থ স্থান (৬৮১ স্ক’ৰেৰে) কৰি অলিম্পিক গেমছত এজন ভাৰতীয় ধনুৰ্বিদৰ দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ ৰেংকিং স্ক’ৰাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। কিন্তু পুৰুষৰ ব্যক্তিগত ১/১৬ এলিমিনেচন ৰাউণ্ডত বলি‍ষ্ঠ যুঁজত কানাডাৰ এৰিক পিটাৰ্ছৰ হাতত ৫-৬ (১০-১০+)ত পৰাস্ত হয়। প্ৰবীণ যাদৱ আৰু প্ৰবীণ তৰুণদীপ ৰায়ৰ সৈতে পুৰুষৰ দলত ধীৰাজে কোৱাৰ্টাৰ ফাইনেলত প্ৰৱেশ কৰে। অৱশ্যে দলটো তুৰস্কৰ বিৰুদ্ধে কোৱাৰ্টাৰত পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়৷

ধীৰাজে ইতিহাস ৰচনা কৰি‍ অংকিতা ভকতৰ সৈতে‍ ধনুৰ্বিদ্যাত ভাৰতৰ প্ৰথমখন অলিম্পিক পদক মেচত মিক্সড দলীয় ব্ৰঞ্জৰ পদক মেচত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল যদিও ব্ৰেডি এলিছন আৰু কেছি কফহল্ডৰ সৈতে আমেৰিকাৰ হাতত ২-৬ত পৰাস্ত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ankita Bhakat and Dhiraj Bommadevara miss medal by a whisker but script history for Indian archery in Paris Olympics |url=https://www.hindustantimes.com/sports/ankita-bhakat-and-dhiraj-bommadevara-miss-medal-by-a-whisker-but-script-history-for-indian-archery-in-paris-olympics-101722605522066.html |website=hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |access-date=2 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=BHAKAT Ankita |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/ankita-bhakat_1546200 |work=[[Paris 2024 Olympics]] |access-date=2 August 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730150249/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/ankita-bhakat_1546200 |archive-date=30 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Paris 2024&quot;&gt;{{cite web |title=BOMMADEVARA Dhiraj |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/dhiraj-bommadevara_1546108 |work=[[Paris 2024 Olympics]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730143811/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/dhiraj-bommadevara_1546108 |archive-date=30 July 2024}}&lt;/ref&gt;

=== অলিম্পিকৰ পাছত ===
ফ্ল’ৰিডাত অনুষ্ঠিত আৰ্চাৰী বিশ্বকাপৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত ধীৰাজে পুৰুষৰ দলীয় ৰূপৰ পদক (অতনু দাস আৰু তৰুনদীপ ৰায়ৰ সৈতে) আৰু ব্যক্তিগত ব্ৰঞ্জৰ পদক (অতি সোনকালে বিশ্ব চেম্পিয়ন হ’বলগীয়া আন্দ্ৰেছ টেমিনোক পৰাস্ত কৰি) লাভ কৰে। বিশ্বকাপ আৰু বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপৰ আগন্তুক পৰ্যায়ত জায়মান খেলত পৰাস্ত হ’লে তেওঁ অৱশ্যে মন্দাৱস্থাৰ সন্মুখীন হ’ব৷ কিন্তু ২০২৫ চনৰ এছিয়ান আৰ্চাৰী চেম্পিয়নশ্বিপৰ সময়ত ধীৰাজে দেশৰে‍ ৰাহুল পাৱাৰিয়াক ৬-২ত পৰাস্ত কৰি ঐতিহাসিক সোণৰ পদক লাভ কৰি ভাৰতৰ হৈ‍ প্ৰথমবাৰৰ বাবে মেল ৰিকাৰ্ভ চেম্পিয়ন (কোনো দলীয় ইভেণ্টৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিব নোৱাৰাৰ পাছতো) হিচাপে পৰিগণিত হয়।
=== ২০২৬ ===
বাছনি পৰীক্ষাত প্ৰথম স্থান দখল কৰি ধীৰাজে ২০২৬ চনৰ এছিয়ান গেমছত দেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ যোগ্যতা অৰ্জন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 May 2026|title=2nd Phase &amp; Final Selection Trial for the 2026 Asian Games &amp; 2026 World Cup Stage 3 &amp; 4 held at SAI NCOE, Sonipat, Haryana from 15th to 18th May, 2026 trials|url=https://api.indianarchery.info/uploads/images/img1779093580871.pdf|access-date=19 May 2026|website=[[Archery Association of India]]|language=en|archivedate=5 July 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260705121539/https://api.indianarchery.info/uploads/images/img1779093580871.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০২৬ চনৰ জুন মাহত আন্টালিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা আৰ্চাৰী বিশ্বকাপৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত মিক্সড দলীয় ইভেণ্টত ছিজনৰ প্ৰথমটো সোণৰ পদক লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 June 2026|title=Dhiraj, Kumkum shine as India shock Korea to win World Cup archery gold|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/archery-world-cup-antalya-india-beat-south-korea-dhiraj-kumkum-recurve-mixed-team-gold-2926461-2026-06-14|access-date=14 June 2026|website=[[India Today]]|language=en}}&lt;/ref&gt; পাছদিনা তেওঁ আৰ্চাৰী বিশ্বকাপত লি ৱু চেকক ৭-৩ত পৰাস্ত কৰি কেৰিয়াৰৰ প্ৰথম পুৰুষৰ ব্যক্তিগত বিশ্বকাপৰ খিতাপ দখল কৰে আৰু একে পৰ্যায়তে ব্যক্তিগত আৰু মিক্সড দলীয় দুয়োটা খিতাপ জয় কৰা প্ৰথমজন ভাৰতীয় পুৰুষ ধনুৰ্বিদ হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 June 2026|title=Dhiraj Bommadevara Completes Golden Double With Maiden Individual World Cup Gold|url=https://sports.ndtv.com/archery/dhiraj-bommadevara-completes-golden-double-with-maiden-individual-world-cup-gold-11635336|access-date=14 June 2026|website=[[NDTV Sports]]|language=en}}&lt;/ref&gt; পঞ্চম চি আই এছ এম বিশ্ব সামৰিক আৰ্চাৰী চেম্পিয়নশ্বিপত সংগীতাৰ সৈতে ৰিকাৰ্ভ মিক্সড দলীয় শাখাত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে।

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অলিম্পিক প্ৰতিযোগী]]</text>
      <sha1>a7vuwrfkzjnut2stxpr21f8rep0vvxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139548</id>
    <revision>
      <id>636035</id>
      <parentid>635996</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61399" sha1="160v8w43eg7xd0jkb5vbamofp5qmgd2" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে।

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে।

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)  পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব।

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে।

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে।

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে।

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণপত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>160v8w43eg7xd0jkb5vbamofp5qmgd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636037</id>
      <parentid>636035</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63235" sha1="5whnrtz1cosy10m1xyuyvfqdgzjey9a" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে।

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে।

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)  পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব।

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে।

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে।

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে।

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণপত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণপত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে।

*CAd প্ৰমাণপত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেচাদাৰীসকলৰ বাবে।

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব।

*CAd প্ৰমাণপত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;


== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>5whnrtz1cosy10m1xyuyvfqdgzjey9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636038</id>
      <parentid>636037</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63919" sha1="36hawzwximh178agfv14bgvump97rlo" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে।

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে।

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)  পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFC দ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব।

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে।

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণপত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে।

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিন্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে।

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণপত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰ পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণপত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে।

*CAd প্ৰমাণপত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেচাদাৰীসকলৰ বাবে।

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব।

*CAd প্ৰমাণপত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;

=== শ্রীলংকা ===

শ্রীলংকাৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov.lk/|title=Securities &amp; Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;


== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>36hawzwximh178agfv14bgvump97rlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636086</id>
      <parentid>636038</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63932" sha1="mmf4f7rrb3xm6dz1yqwa8kij0s58m0w" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। 

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। 

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFCদ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। 

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। 

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণ-পত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। 

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। 

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিণ্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। 

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। 

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণ-পত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে। 

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;

=== শ্ৰীলংকা ===

শ্ৰীলংকাৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov.lk/|title=Securities &amp; Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;


== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>mmf4f7rrb3xm6dz1yqwa8kij0s58m0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636127</id>
      <parentid>636086</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64829" sha1="bk6gktm12x9cy7n0460vdwtohrmqz4s" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। 

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। 

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFCদ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। 

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। 

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণ-পত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। 

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। 

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিণ্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। 

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। 

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণ-পত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে। 

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;

=== শ্ৰীলংকা ===

শ্ৰীলংকাৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov.lk/|title=Securities &amp; Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;

===টাইৱান===

টাইৱানৰ 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট আৰু পৰামৰ্শ সংগঠন' (Securities Investment Trust &amp; Consulting Association) (SITCA)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (securities investment analysts) হিচাপে কাৰ্য্য কৰিবলৈ যোগ্য বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট লাইচেন্সিং পৰীক্ষা' (Securities Investment Trust Licensing Exam) পৰীক্ষা দিবলগীয়া নহয়।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>bk6gktm12x9cy7n0460vdwtohrmqz4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636128</id>
      <parentid>636127</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64833" sha1="7frlfay9w16fmitem118uash8qkz55v" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স (Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। 

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। 

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFCদ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। 

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। 

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণ-পত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। 

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। 

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিণ্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। 

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। 

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণ-পত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে। 

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;

=== শ্ৰীলংকা ===

শ্ৰীলংকাৰ 'ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে' (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক' (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov.lk/|title=Securities &amp; Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;

===টাইৱান===

টাইৱানৰ 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট আৰু পৰামৰ্শ সংগঠন' (Securities Investment Trust &amp; Consulting Association) (SITCA)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (securities investment analysts) হিচাপে কাৰ্য্য কৰিবলৈ যোগ্য বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট লাইচেন্সিং পৰীক্ষা' (Securities Investment Trust Licensing Exam) পৰীক্ষা দিবলগীয়া নহয়।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>7frlfay9w16fmitem118uash8qkz55v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636133</id>
      <parentid>636128</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64838" sha1="78iimrzp0hqeife097vg6ltbzcl9z95" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}} হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]](Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। 

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। 

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFCদ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। 

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। 

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণ-পত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। 

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। 

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিণ্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। 

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। 

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণ-পত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে। 

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;

=== শ্ৰীলংকা ===

শ্ৰীলংকাৰ 'ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে' (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক' (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov.lk/|title=Securities &amp; Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;

===টাইৱান===

টাইৱানৰ 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট আৰু পৰামৰ্শ সংগঠন' (Securities Investment Trust &amp; Consulting Association) (SITCA)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (securities investment analysts) হিচাপে কাৰ্য্য কৰিবলৈ যোগ্য বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট লাইচেন্সিং পৰীক্ষা' (Securities Investment Trust Licensing Exam) পৰীক্ষা দিবলগীয়া নহয়।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>78iimrzp0hqeife097vg6ltbzcl9z95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636142</id>
      <parentid>636133</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rumi Borah~aswiki</username>
        <id>6664</id>
      </contributor>
      <origin>636142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64839" sha1="6h694f7nhdti10smjpgg2xo991qzevr" xml:space="preserve">'''চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট''' ({{lang-en|Chartered Financial Analyst (CFA)}}) হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। 

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে। 

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Become a CFA Charterholder |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program |access-date=2015-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;passrates&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|archive-date = July 29, 2014|title = 1963 - Current Candidate Examination Results|publisher = CFA Institute|access-date = September 16, 2026|archivedate = July 29, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140729093324/http://www.cfainstitute.org/programs/cfaprogram/Documents/1963_current_candidate_exam_results.pdf|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই (&quot;grandfathering&quot; পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়। 

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। 

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tatham|first=Charles Jr.|date=1945-01-01|title=A Brief History of The Society|url=https://doi.org/10.2469/faj.v1.n1.3934|journal=Financial Analysts Journal|volume=1|issue=1|pages=3–5|doi=10.2469/faj.v1.n1.3934|issn=0015-198X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== CFA চাৰ্টাৰ ==

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 


এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে। 

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা। 

=== অৰ্হতাসমূহ ===

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

*স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Membership Requirements |url=https://www.cfainstitute.org/programs/cfa-program/policies |url-status=live |journal= |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-08-02 |website=cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। &lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2026-08-02 |title=CFA® Program Practical Skills Modules (PSM) |url=https://www.cfainstitute.org/about/governance/policies/psm-policy |journal= |language=en}}&lt;/ref&gt;
*CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়। 
*CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি। 
*দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব। 
*CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব। 
*CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব। 

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব। 

=== উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য ===

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল। 

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-21/cfa-pass-rate-slides-again-to-new-low-of-29-for-level-ii-exam CFA Level II Exam Pass Rate Is Lowest Ever at 29%]&lt;/ref&gt;

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে। 

==পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)==

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|title=Topical Outline|publisher=Cfainstitute.org|access-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005132946/http://cfainstitute.org/cfaprog/courseofstudy/topic.html|archive-date=October 5, 2007}}&lt;/ref&gt; বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়। 

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। 
Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। 
Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth। 

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে। 

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CFA List of Registered Curriculums and Educational Programs |url=https://www.cfainstitute.org/universities/university-affiliation |access-date=2025-12-19 |publisher=Cfainstitute.org}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

===নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)===

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। 
সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। 
গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। 
পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। 
নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা। 

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে। 

===পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)===

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory)
Hypothesis Testing
বহুচলকীয় Regression Analysis
Time-Series Analysis
টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money)
Yield আৰু Return গণনা
পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা
Technical Analysis &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA%20Program%20Study%20Session/2017_L1_SS02.pdf|url-status=dead|archive-date=February 4, 2017|title=2017 Level I CFA Program Curriculum|publisher=CFA Institute|access-date=2017-02-03|archivedate=2017-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204170154/https://www.cfainstitute.org/CFA|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। 

===অৰ্থনীতি (Economics)===

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়। 

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়। 

===বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন)
International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS)
U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP)
Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ
Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। 

===[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]](Corporate Finance)===

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions)
পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure)
লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy)
একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&amp;A) Merger &amp; Acquisition (M&amp;A)
নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance)
ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is the CFA Useful for Corporate Finance? - Kaplan Schweser|url=https://www.schweser.com/cfa/blog/career-information/cfa-charter-in-corporate-finance|access-date=2021-09-23|website=www.schweser.com}}&lt;/ref&gt;

===ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)=== 

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks)
স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds)
ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps)
বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

===ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)===

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি
ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices)
ষ্টক মূল্যায়ন
উদ্যোগ বিশ্লেষণ
বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন
ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

===ডেৰিভেটিভ (Derivatives)===

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়। 

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি। 

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি। 

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি। 

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়। 

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি। 

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল। 

===বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)===

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়। 

===পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)===

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে। 

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS)
ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি
Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন
ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ
Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন। 

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়। 

==CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)==

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব। 

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। 

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। 
সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে। 

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt; supporting the predominance of [[Signalling (economics)|signaling]]. Furthermore, research in the ''[[Financial Analysts Journal]]'' (a journal published by CFA Institute) suggests a positive human capital impact from the CFA program.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kang|first1=Qiang|last2=Li|first2=Xi|last3=Su|first3=Tie|date=2018-04-01|title=Sell-Side Financial Analysts and the CFA® Program|journal=Financial Analysts Journal|volume=74|issue=2|pages=70–83|doi=10.2469/faj.v74.n2.2|s2cid=218507866 |issn=0015-198X}}&lt;/ref&gt;

==বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)==

===দেশভিত্তিক আইনী স্বীকৃতি (Legal Recognition by Country)===

===অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)===

*অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে। 

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=RG146 Gap Training Program for CFA charterholders and Candidates (Personal Advice) &amp;#124; ASIC - Australian Securities and Investments Commission|url=https://asic.gov.au/online-services/search-asic-s-registers/asic-s-training-register/asic-s-training-register-search-results/training-registers/rg146-gap-training-program-for-cfa-charterholders-and-candidates-personal-advice/|website=[[Australian Securities &amp; Investments Commission]]}}&lt;/ref&gt;

*অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fasea.gov.au/fasea-approves-education-credits-for-cima-and-cfa-coursework-to-attain-a-professional-designation/|title=FASEA approves education credits for CIMA and CFA coursework to attain a Professional Designation|newspaper=Financial Adviser Standards and Ethics Authority Ltd |date=August 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

*ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে। 

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macquarie CFA|url=https://www.mafc.mq.edu.au/apply/how-to-apply/credit-and-exemption}}&lt;/ref&gt;

*গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে। 

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffith University CFA|url=https://www.griffith.edu.au/study/degrees/5592}}&lt;/ref&gt;

===বাহৰেইন===

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে —
ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CFA charterholder exemptions by CBB |url=https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/waiver/bahrain-recognition.ashx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়। 

===ব্ৰাজিল===

*Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.br/cvm/pt-br/assuntos/noticias|title=Notícias|website=Comissão de Valores Mobiliários}}&lt;/ref&gt;
*ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apimec.com.br/apimec/default.aspx|title=APIMEC|publisher=Apimec.com.br|access-date=2015-11-21}}&lt;/ref&gt;

===কানাডা===

*CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে। 

*কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives &amp; Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CSA recognition of CFA charterholders |url=https://www.cfainstitute.org/membership/benefits |access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

*কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.cfainstitute.org/en/about/universities/university-affiliation#f:_99DF75D5-FDB5-4414-BBD9-D793CAD18210=[Canada |title=University Affiliation Program |website=CFA Institute}}&lt;/ref&gt;

===ইজিপ্ত ===

*মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfainstitute.org/en/membership/benefits/-/media/820E5072E0AE4F5FBD35E6EDD10D0A27.ashx|title=CFA Level 1 exemption}}&lt;/ref&gt;

===জাৰ্মানি===

*ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে। 

*ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance &amp; Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে। 

===গ্ৰীচ===

*পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

===হংকং, চীন===

*হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_455_VER10.pdf|title=CFA Charter official recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en-rules.sfc.hk/net_file_store/new_rulebooks/h/k/HKSFC3527_456_VER10.pdf|title=SFC Licensing exams CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

*হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Securities and Futures Commission |date=January 2022 |title=Guidelines on Competence |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/assets/components/codes/files-current/web/guidelines/guidelines-on-competence/Guidelines-on-Competence.pdf |website=Guidelines on Competence}}&lt;/ref&gt;

*CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে &quot;হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড&quot; (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFCদ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Approved CPT Providers |url=https://www.sfc.hk/-/media/EN/files/LIC/cpt_provider/List-of-Approved-CPT-Providers_eng_20220315.pdf}}&lt;/ref&gt;

===ইণ্ডোনেচিয়া===

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব। 

===আয়াৰলেণ্ড===

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iob.ie/sites/default/files/Exemption%20Handbook%20for%20QFA%202017-2018%20Updated%20Jan%202018_0.pdf|title=IOB CFA exemption}}&lt;/ref&gt;

===ইজৰাইল===

*ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে। 

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.isa.gov.il/Pages/default.aspx|title=ISA CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== মালয়েচিয়া ===

*মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। 

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|title=SC CFA Recognition|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181143/http://www.sc.com.my/wp-content/uploads/eng/html/cmsa/Licensinghandbook.pdf|archive-date=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== মেক্সিকো ===

*'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণ-পত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro (CONSAR) CFA recognition|url=http://comision|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821214320/http://comision|archive-date=2013-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== নেদাৰলেণ্ড ===

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। 

*'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে। 

=== পেৰু ===

*'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিণ্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smv.gob.pe/uploads/PeruLeyMercadoValores.pdf|title=SMV CFA recognition}}&lt;/ref&gt;

=== ফিলিপাইন্‌ছ ===

*ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। 

=== পৰ্তুগাল ===

*'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cmvm.pt/pt/Legislacao/Legislacaonacional/Regulamentos/Pages/Reg2010_03aspx.aspx|title=CMVM - Regulamento da CMVM n.º 3/2010|website=www.cmvm.pt}}&lt;/ref&gt;

=== ছৌদি আৰব ===

*'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cma.org.sa/en/RulesRegulations/FAQ/Pages/FAQ453.aspx|title=What are the certificates accepted by the Saudi CMA}}&lt;/ref&gt;

=== ছিংগাপুৰ ===

*'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে। 

=== দক্ষিণ আফ্ৰিকা ===

*'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|title=FAIS Board Notice 106, Determination of Fit and Proper Requirements, and Category FSP Definitions|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031833/http://www.fia.org.za/uploads/2010/02/BOARD_NOTICE_106_OF_20081.pdf|archive-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;

*দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ &quot;নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা&quot; (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। 

*'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/rpe.htm|title=The South African Institute of Financial Markets: Registered Persons Examination|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830140010/http://www.saifm.co.za/rpe.htm|archive-date=2010-08-30|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saifm.co.za/13.htm|title=Registered Persons Examination Exemptions|publisher=Saifm.co.za|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001220610/http://www.saifm.co.za/13.htm|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South African Qualifications Authority Registered Qualification|url=https://qspe.saqa.org.za/showQualification.php?id=50481}}&lt;/ref&gt;

*'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sais.co.za/documents/SAIS%20Education%20Policy.pdf|title=SAIS Education Policy}}&lt;/ref&gt;

=== স্পেইন ===

*CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণ-পত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে। 

*প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব। 

*CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Certified Advisor - CAd Program|url=https://www.cfasociety.org/spain/Pages/CAD.aspx|access-date=2021-01-20|website=www.cfasociety.org}}&lt;/ref&gt;

=== শ্ৰীলংকা ===

শ্ৰীলংকাৰ 'ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে' (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক' (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov.lk/|title=Securities &amp; Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;

===টাইৱান===

টাইৱানৰ 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট আৰু পৰামৰ্শ সংগঠন' (Securities Investment Trust &amp; Consulting Association) (SITCA)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (securities investment analysts) হিচাপে কাৰ্য্য কৰিবলৈ যোগ্য বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট লাইচেন্সিং পৰীক্ষা' (Securities Investment Trust Licensing Exam) পৰীক্ষা দিবলগীয়া নহয়।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>6h694f7nhdti10smjpgg2xo991qzevr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139551</id>
    <revision>
      <id>636152</id>
      <parentid>635809</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63030" sha1="5m3wblqs9fua7roz38aj5zmwewziof6" xml:space="preserve">{{Infobox government agency
| name           = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়
| native_name    = &lt;!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --&gt;
| seal           = Government of India logo.svg
| seal_size      = 100px
| seal_caption   = ভাৰত চৰকাৰৰ এটা শাখা
| logo           = Ministry of Labour and Employment.png
| jurisdiction   = [[ভাৰত চৰকাৰ]]
| logo_size      = 230px
| logo_caption   = শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়
| headquarters   = ৰফি মাৰ্গ, [[নতুন দিল্লী]]
| minister1_name = মনসুখ মাণ্ডৱীয়
| minister1_pfo  = কেবিনেট মন্ত্ৰী
| minister2_name = শোভা কাৰন্দলাজে
| minister2_pfo  = ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
| chief1_name    = চন্দ্ৰ ভূষণ কুমাৰ, আই এ এছ
| website        = {{URL|http://labour.gov.in}}
| formed         = 
| employees      = 
| budget         = ১.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ বা ₹১৩,২২১.৭৩ কোটি &lt;small&gt;(২০২৩–২৪ আনুমানিক)&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2023-cut-in-allocations-to-social-security-schemes-tus-unhappy/article66459642.ece#:~:text=The%20allocation%20to%20the%20Ministry,workers%20decreased%20in%20this%20Budget | title=Budget 2023 &amp;#124; Social security cuts irk trade unions | newspaper=The Hindu | date=February 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
}}

'''শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়''' {{en| Ministry of Labour and Employment}} [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্ত্ৰালয়সমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম মন্ত্ৰালয়।&lt;ref&gt;https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf Labour Laws consolidated&lt;/ref&gt; ই ভাৰত চৰকাৰৰ এটা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়। মন্ত্ৰালয়টোৱে সাধাৰণভাৱে শ্ৰম আইনসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ লগতে শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/06/671d6613c2e3bb2bd09b4700265e2c9b.pdf&lt;nowiki/&gt;Annual report 2024-25&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MLE Report 2011-2012&quot;/&gt; মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিক উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ বাবে এক সুস্থ কৰ্মপৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ বিকাশ আৰু সমন্বয় সাধন কৰা।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MLE Report 2011-2012&quot;/&gt; অৱশ্যে, উদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষানবিচ প্ৰশিক্ষণৰ দৰে দক্ষতা বিকাশৰ দায়িত্ব ২০১৪ চনৰ ৯ নৱেম্বৰৰ পৰা [[দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যমিতা মন্ত্ৰালয়]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/national-skill-development-mission/|title=National Skill Development Mission|website=www.pmindia.gov.in}}&lt;/ref&gt; মন্ত্ৰালয়ে ২০১৫ চনৰ ২০ জুলাইত নিয়োগকৰ্তা আৰু চাকৰি বিচৰা লোকৰ মাজৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। [[জগজীৱন ৰাম]] স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী শ্ৰম মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Jagjivan Ram {{!}} Indian Politician, Spokesman for the Dalits {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jagjivan-Ram |access-date=2024-12-21 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ভূমিকা আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী==

===কাৰ্যসমূহ===

মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://labour.nic.in/main/subject.htm|title=Thrust Areas of Ministry of Labour &amp; Employment, Govt. of India&lt;!-- Bot generated title --&gt;}}&lt;/ref&gt;

* শ্ৰম নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন
* শ্ৰমিকৰ সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ
* শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা
* মহিলা আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ দৰে বিশেষ লক্ষ্যগোটৰ সৈতে জড়িত নীতি
* ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ
* কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত তথা ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক বিবাদৰ নিষ্পত্তি
* শ্ৰমিক শিক্ষা
* শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ পৰিসংখ্যা

২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ–ডিচেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, চামৰা, ধাতু, মটৰগাড়ী, ৰত্ন আৰু গহনা, পৰিবহণ, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা আৰু হস্ততাঁত তথা শক্তিচালিত তাঁত আদি নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ ফলত নিয়োগৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=61994|title=Press release SIXTH QUARTERLY SURVEY REPORT ON EFFECT OF ECONOMIC SLOWDOWN ON EMPLOYMENT IN INDIA (JANUARY TO MARCH 2010)}}&lt;/ref&gt; ত্ৰৈমাসিক সমীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্বাচিত আঠটা খণ্ডত মুঠ নিয়োগ ১০.৬৬ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল, যি ০.১৬ শতাংশ বৃদ্ধি আছিল। ২০০৯–১০ বৰ্ষত তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া সেৱা খণ্ডত নিয়োগৰ বৃদ্ধি সৰ্বাধিক আছিল। এই খণ্ডত নিয়োগ ৬.৯ লাখ বৃদ্ধি পাইছিল।

* বিদেশত নিয়োগৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰব্ৰজন
* নিয়োগ সেৱা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ
* কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আৰু নিয়োগ সেৱাৰ প্ৰশাসন
* শ্ৰম আৰু নিয়োগৰ বিষয়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা
* ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ছোৱাত অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে ২০২১ চনৰ ১ আগষ্টত ই-শ্ৰম কাৰ্ড প্ৰৱৰ্তন কৰে।

==বিভাগ আৰু শাখাসমূহ==

* সংগঠন আৰু পদ্ধতি শাখা আৰু তথ্য জনাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় কাম
* প্ৰশাসন বিভাগ
* বাজেট আৰু হিচাপ বিভাগ
* কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা দ্বিতীয় বিষয়ক বিভাগ
* কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা শাখা
* কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম সেৱা সতৰ্কতা শাখা
* হিচাপৰ মুখ্য নিয়ন্ত্ৰকৰ বিভাগ
* শিশু, বন্ধকী আৰু মহিলা শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় শাখা
* সমন্বয় বিভাগ
* শ্ৰমিক কল্যাণৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়
* অৰ্থনৈতিক আৰু পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণ শাখা
* বিত্ত বিভাগ
* ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক শাখা
* ঔদ্যোগিক সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য শাখা
* আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সন্মিলনৰ বাবে প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় শাখা
* শ্ৰম নথি আৰু তথ্যকেন্দ্ৰ
* সংবাদ মাধ্যম কোষ
* সংসদীয় গোট
* তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আৰু আইন কোষ
* নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন গোট
* জনঅভিযোগ কোষ
* ফলাফল কাঠামো নথি কোষ
* সতৰ্কতা কোষ
* সামাজিক সুৰক্ষা কোষ
* মজুৰি ব'ৰ্ড পৰিচালনা শাখা
* মজুৰি শাখা

==সংগঠনসমূহ==

&lt;ref name=&quot;MLE Report 2011-2012&quot;&gt;{{cite web |url=http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf |title=Ministry of Labour and Employment Annual Report for Year 2011–2012 |access-date=6 June 2012 |publisher=Ministry of Labour and Employment}}&lt;/ref&gt;

===সংলগ্ন কাৰ্যালয়===

* নিয়োগৰ সঞ্চালক প্ৰধান&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://labour.nic.in/organizationsofmole/directorate-general-employment-training-dget |title=Directorate General of Employment (DGE) &amp;#124; Ministry of Labour &amp; Employment |publisher=Labour.nic.in |date=2018-04-19 |access-date=2018-09-15}}&lt;/ref&gt;
* মুখ্য শ্ৰম আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয়
* কাৰখানা পৰামৰ্শ সেৱা আৰু শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালক প্ৰধান
* শ্ৰম ব্যুৰো

===অধীনস্থ কাৰ্যালয়===

* খনি সুৰক্ষাৰ সঞ্চালক প্ৰধান
* শ্ৰমিক কল্যাণ সংস্থাসমূহ
* ভাৰতীয় শ্ৰম অভিলেখাগাৰ

===আইনী আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংগঠন===

* [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা নিগম]]
* [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা]]
* ভি ভি গিৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান

===স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা===

* কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু শ্ৰম আদালত
* কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম প্ৰতিষ্ঠান
* পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা একাডেমী
* দত্তোপন্ত ঠেংগড়ী ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক শিক্ষা আৰু বিকাশ ব'ৰ্ড

==কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসকল==

*'''টোকা:''' I/C {{ndash}} স্বতন্ত্ৰ দায়িত্ব
*'''চিহ্ন:''' {{note label|†|†|†}} কাৰ্যকালত মৃত্যু

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot;| প্ৰতিচ্ছবি
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em&quot; |মন্ত্ৰী&lt;br&gt;{{small|(জন্ম-মৃত্যু)&lt;br&gt;সমষ্টি}}
! colspan=&quot;3&quot; |কাৰ্যকাল
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8em&quot; |ৰাজনৈতিক দল
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:6em&quot; |মন্ত্ৰালয়
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; |প্ৰধানমন্ত্ৰী
|-
! style=&quot;width:9em&quot;| আৰম্ভণি
! style=&quot;width:9em&quot;| সমাপ্তি
! style=&quot;width:6em&quot;| সময়কাল
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jagjivan Ram stamp (cropped).jpg|70px]]
| '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)&lt;br&gt;বিহাৰৰ সাংসদ}}
| ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭
| ১৩ মে' ১৯৫২
| {{ayd|1947|8|15|1952|5|13}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[প্ৰথম নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;width:7em&quot;| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:VV Giri 1974 stamp of India (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ভি ভি গিৰি]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৮৯৪{{ndash}}১৯৮০)&lt;br&gt;পথপাটনমৰ সাংসদ}}
| ১৩ মে' ১৯৫২
| ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪
| {{ayd|1952|5|13|1954|9|7}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[দ্বিতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Khandubhai Kasanji Desai official portrait.jpg|70px]]
| '''[[খান্দুভাই কাসানজি দেশাই]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৭৫)&lt;br&gt;মেহছানা পশ্চিমৰ সাংসদ}}
| ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪
| ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫৭
| {{ayd|1954|9|10|1957|4|16}}
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]]
| '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)&lt;br&gt;সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}}
| ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৭
| ১০ এপ্ৰিল ১৯৬২
| {{ayd|1957|4|17|1962|4|10}}
| rowspan=&quot;7&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[তৃতীয় নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু তৃতীয়]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;4&quot;| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]]
| '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)&lt;br&gt;গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী)
| ১৬ এপ্ৰিল ১৯৬২
| ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬২
| {{ayd|1962|4|16|1962|11|15}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Gulzarilal Nanda 1.jpg|70px]]
| '''[[গুলজাৰিলাল নন্দা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৮৯৮{{ndash}}১৯৯৮)&lt;br&gt;সাবৰকণ্ঠৰ সাংসদ}}
| ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩
| ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪
| {{ayd|1963|9|1|1964|1|24}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;4&quot;| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]]
| rowspan=&quot;4&quot;| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)&lt;br&gt;অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪
| ২৭ মে' ১৯৬৪
| rowspan=&quot;4&quot;| {{ayd|1964|1|24|1966|1|24}}
|-
| ২৭ মে' ১৯৬৪
| ৯ জুন ১৯৬৪
| [[প্ৰথম নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা প্ৰথম]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[গুলজাৰিলাল নন্দা]]
|-
| ৯ জুন ১৯৬৪
| ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬
| [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]]
|-
| ১১ জানুৱাৰী ১৯৬৬
| ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬
| [[দ্বিতীয় নন্দা মন্ত্ৰীসভা|নন্দা দ্বিতীয়]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[গুলজাৰিলাল নন্দা]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]]
| '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)&lt;br&gt;সাসাৰামৰ সাংসদ}}
| ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬
| ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭
| {{ayd|1966|1|24|1967|3|13}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]]
| '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)&lt;br&gt;গুজৰাটৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭
| ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯
| {{ayd|1967|3|13|1969|11|15}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[File:Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg|70px]]
| '''[[জগজীৱন ৰাম]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৮{{ndash}}১৯৮৬)&lt;br&gt;সাসাৰামৰ সাংসদ}}
| ১৫ নৱেম্বৰ ১৯৬৯
| ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০
| {{ayd|1969|11|15|1970|2|18}}
| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[File:Damodaram Sanjivayya 2008 stamp of India (cropped).jpg|70px]]
| '''[[দামোদৰম সঞ্জীৱায়্য]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৭২)&lt;br&gt;অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০
| ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১
| {{ayd|1970|2|18|1971|3|18}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]]
| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[File:R.K. Khadilkar.jpg|70px]]
| '''[[ৰঘুনাথ কেশৱ খাদিলকৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৫{{ndash}}১৯৭৯)&lt;br&gt;বাৰামতীৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী)
| ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১
| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩
| {{ayd|1971|3|18|1973|2|5}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]]
| '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)&lt;br&gt;অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী)
| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩
| ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩
| {{ayd|1973|2|5|1973|11|5}}
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[File:K. V. Raghunatha Reddy (cropped).jpg|70px]]
| '''[[কে ভি ৰঘুনাথ ৰেড্ডী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০০২)&lt;br&gt;অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী)
| ৯ নৱেম্বৰ ১৯৭৩
| ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭
| {{ayd|1973|11|9|1977|3|24}}
| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]]
| [[তৃতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা তৃতীয়]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party}}&quot;|
| 
| '''[[ৰবীন্দ্ৰ বৰ্মা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০০৬)&lt;br&gt;ৰাঁচীৰ সাংসদ}}
| ২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭
| ২৮ জুলাই ১৯৭৯
| {{ayd|1977|3|26|1979|7|28}}
| [[জনতা পাৰ্টি]]
| [[মোৰাৰজী দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party}}&quot;|
| [[মোৰাৰজী দেশাই]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party (Secular)}}&quot;|
| [[File:Fazlur Rahman Lok Sabha photo.jpg|70px]]
| '''ফজলুৰ ৰহমান'''&lt;br&gt;{{small|বেটিয়াৰ সাংসদ}}
| ৩০ জুলাই ১৯৭৯
| ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০
| {{ayd|1979|7|30|1980|1|14}}
| [[জনতা পাৰ্টি (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)]]
| [[চৰণ সিং মন্ত্ৰীসভা|চৰণ]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party (Secular)}}&quot;| 
| [[চৰণ সিং]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Assam Governor Janaki Ballabh Patnaik at Platinum Jubilee of Assam Legislative Assembly (cropped).jpg|70px]]
| '''[[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৫)&lt;br&gt;কটকৰ সাংসদ}}
| ১৬ জানুৱাৰী ১৯৮০
| ৭ জুন ১৯৮০
| {{ayd|1980|1|16|1980|6|7}}
| rowspan=&quot;4&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| rowspan=&quot;4&quot;| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;4&quot;| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Indira Gandhi official portrait.png|70px]]
| '''[[ইন্দিৰা গান্ধী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯১৭{{ndash}}১৯৮৪)&lt;br&gt;মেদকৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ৮ জুন ১৯৮০
| ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮১
| {{ayd|8 Jun 1980|19 Oct 1981}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg|70px]]
| '''[[এন ডি তিৱাৰী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৫{{ndash}}২০১৮)&lt;br&gt;নৈনিতালৰ সাংসদ}}
| ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০
| ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২
| {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]]
| '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)&lt;br&gt;ভাগলপুৰৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২
| ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২
| {{ayd|15 Jan 1982|2 Sep 1982}}
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন মন্ত্ৰী
|-
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;| [[File:Veerendra_Patil_Lok_Sabha_photo.jpg|70px]]
| rowspan=&quot;2&quot;| '''[[বীৰেন্দ্ৰ পাটিল]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৪{{ndash}}১৯৯৭)&lt;br&gt;বাগলকোটৰ সাংসদ}}
| ২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২
| ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪
| rowspan=&quot;2&quot;| {{ayd|2 Sep 1982|26 Dec 1984}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪
| ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪
| [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[ৰাজীৱ গান্ধী]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Tanguturi Anjaiah.jpg|70px]]
| '''[[টি অঞ্জাইয়া|তাংগুটুৰি অঞ্জাইয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)&lt;br&gt;ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪
| ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬
| {{ayd|31 Dec 1984|20 Jan 1986}}
| rowspan=&quot;5&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;5&quot;| [[ৰাজীৱ গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]]
| '''[[পি এ চাংমা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)&lt;br&gt;তুৰাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬
| ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮
| {{ayd|20 Sep 1986|6 Feb 1988}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Makhan Lal Fotedar (cropped).jpg|70px]]
| '''[[মাখন লাল ফোতেদাৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৩২{{ndash}}২০১৭)&lt;br&gt;উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮
| ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮
| {{ayd|6 Feb 1988|14 Feb 1988}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jagdish Tytler in Mumbai on January 6, 2005.jpg|70px]]
| '''[[জগদীশ টাইটলাৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৪)&lt;br&gt;দিল্লী সদৰৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৮
| ২৫ জুন ১৯৮৮
| {{ayd|14 Feb 1988|25 Jun 1988}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:B.dubey(3).jpg|70px]]
| '''[[বিন্দেশ্বৰী দুবে]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২১{{ndash}}১৯৯৩)&lt;br&gt;বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ২৫ জুন ১৯৮৮
| ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯
| {{ayd|25 Jun 1988|2 Dec 1989}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal}}&quot;|
| [[File:Ram Vilas Paswan (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ৰাম বিলাস পাছৱান]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৬{{ndash}}২০২০)&lt;br&gt;হাজীপুৰৰ সাংসদ}}
| ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯
| ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০
| {{ayd|6 Dec 1989|10 Nov 1990}}
| [[জনতা দল]]
| [[ভি পি সিং মন্ত্ৰীসভা|বিশ্বনাথ]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal}}&quot;|
| [[বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিং]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}&quot;|
| [[File:Chandra Shekhar Singh.jpg|70px]]
| '''[[চন্দ্ৰশেখৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০০৭)&lt;br&gt;বলিয়াৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০
| ২১ জুন ১৯৯১
| {{ayd|1990|11|21|1991|6|21}}
| [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]]
| [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}&quot;|
| [[চন্দ্ৰশেখৰ]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Vazhappady_K._Ramamurthy.jpg|70px]]
| '''[[ভাঝাপ্পাডী কে ৰামমূৰ্তি]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪০{{ndash}}২০০২)&lt;br&gt;কৃষ্ণগিৰিৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ২১ জুন ১৯৯১
| ৩০ জুলাই ১৯৯১
| {{ayd|21 Jun 1991|30 Jul 1991}}
| rowspan=&quot;4&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]]
| rowspan=&quot;4&quot;| [[ৰাও মন্ত্ৰীসভা|ৰাও]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (Indira)}}&quot;| 
| rowspan=&quot;4&quot;| [[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped)(2).jpg|70px]]
| '''[[পি ভি নৰসিংহ ৰাও]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২১{{ndash}}২০০৪)&lt;br&gt;নন্দিয়ালৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ৩০ জুলাই ১৯৯১
| ১০ জুলাই ১৯৯২
| {{ayd|30 Jul 1991|10 Jul 1992}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:P. A. Sangma official portrait.jpg|70px]]
| '''[[পি এ চাংমা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০১৬)&lt;br&gt;তুৰাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫লৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ১০ জুলাই ১৯৯২
| ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫
| {{ayd|10 Jul 1992|15 Sep 1995}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Gaddam_Venkatswamy.jpg|70px]]
| '''[[জি ভেংকটস্বামী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৯{{ndash}}২০১৪)&lt;br&gt;পেড্ডাপল্লীৰ সাংসদ}}
| ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৫
| ১৬ মে' ১৯৯৬
| {{ayd|15 Sep 1995|16 May 1996}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]]
| '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)&lt;br&gt;লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ১৬ মে' ১৯৯৬
| ১ জুন ১৯৯৬
| {{ayd|1996|5|16|1996|6|1}}
| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
| [[প্ৰথম বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী প্ৰথম]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent politician}}&quot;|
| [[File:Balwant Singh Ramoowalia (cropped).jpg|70px]]
| '''[[বলৱন্ত সিং ৰামুৱালিয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪২)&lt;br&gt;উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ১ জুন ১৯৯৬
| ২৯ জুন ১৯৯৬
| {{ayd|1 Jun 1996|29 Jun 1996}}
| [[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[দেৱে গৌড়া মন্ত্ৰীসভা|দেৱে গৌড়া]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal}}&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;| [[এইচ ডি দেৱে গৌড়া]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Tamil Maanila Congress}}&quot;|
| [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]]
| '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)&lt;br&gt;টেংকাছীৰ সাংসদ}}
| ২৯ জুন ১৯৯৬
| ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭
| {{ayd|29 Jun 1996|21 Apr 1997}}
| [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal}}&quot;|
| [[File:Inder Kumar Gujral 071.jpg|70px]]
| '''[[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯১৯{{ndash}}২০১২)&lt;br&gt;বিহাৰৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ২১ এপ্ৰিল ১৯৯৭
| ১ মে' ১৯৯৭
| {{ayd|21 Apr 1997|1 May 1997}}
| [[জনতা দল]]
| rowspan=&quot;3&quot;| [[গুজৰাল মন্ত্ৰীসভা|গুজৰাল]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ইন্দৰ কুমাৰ গুজৰাল]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Tamil Maanila Congress}}&quot;|
| [[File:M.Arunachalam.jpg|70px]]
| '''[[এম অৰুণাচলম (ৰাজনীতিবিদ)|এম অৰুণাচলম]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৪{{ndash}}২০০৪)&lt;br&gt;টেংকাছীৰ সাংসদ}}
| ১ মে' ১৯৯৭
| ৯ জুন ১৯৯৭
| {{ayd|1 May 1997|9 Jun 1997}}
| [[তামিল মানিলা কংগ্ৰেছ (মূপনাৰ)]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal}}&quot;|
| [[File:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|70px]]
| '''[[এম পি বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৩৬{{ndash}}২০২০)&lt;br&gt;কোজিকোডৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ৯ জুন ১৯৯৭
| ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮
| {{ayd|9 Jun 1997|19 Mar 1998}}
| [[জনতা দল]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]]
| '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৬)&lt;br&gt;উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}}
| ১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮
| ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯
| {{ayd|19 Mar 1998|13 Oct 1999}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
| [[দ্বিতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী দ্বিতীয়]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;5&quot;| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|70px]]
| '''[[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৪{{ndash}}২০১৮)&lt;br&gt;লক্ষ্ণৌৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯
| ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯
| {{ayd|13 Oct 1999|22 Nov 1999}}
| rowspan=&quot;4&quot;| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Satyanarayan Jatiya (cropped).jpg|70px]]
| '''[[সত্যনাৰায়ণ জাতিয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৬)&lt;br&gt;উজ্জয়িনীৰ সাংসদ}}
| ২২ নৱেম্বৰ ১৯৯৯
| ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১
| {{ayd|22 Nov 1999|1 Sep 2001}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal (United)}}&quot;|
| [[File:Sharadyadavjdu.jpg|70px]]
| '''[[শৰদ যাদৱ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৭{{ndash}}২০২৩)&lt;br&gt;মধেপুৰাৰ সাংসদ}}
| ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০০১
| ১ জুলাই ২০০২
| {{ayd|1 Sep 2001|1 Jul 2002}}
| [[জনতা দল (সংযুক্ত)]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Sahib Singh Verma (cropped).jpg|70px]]
| '''[[সাহিব সিং বাৰ্মা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০০৭)&lt;br&gt;বাহিৰ দিল্লীৰ সাংসদ}}
| ১ জুলাই ২০০২
| ২২ মে' ২০০৪
| {{ayd|1 Jul 2002|22 May 2004}}
| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|INC}}&quot;|
| [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]]
| '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)&lt;br&gt;ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}}
| ২৩ মে' ২০০৪
| ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪
| {{ayd|23 May 2004|27 Nov 2004}}
| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| rowspan=&quot;5&quot;| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;{{party color|INC}}&quot;|
| rowspan=&quot;8&quot;| [[মনমোহন সিং]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}&quot;|
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|70px]]
| '''[[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাও]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৫৪)&lt;br&gt;কৰিমনগৰৰ সাংসদ}}
| ২৭ নৱেম্বৰ ২০০৪
| ২৪ আগষ্ট ২০০৬
| {{ayd|27 Nov 2004|24 Aug 2006}}
| [[তেলেংগানা ৰাষ্ট্ৰ সমিতি]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Manmohan Singh in 2009.jpg|70px]]
| '''[[মনমোহন সিং]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৩২)&lt;br&gt;অসমৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(প্ৰধানমন্ত্ৰী)
| ২৪ আগষ্ট ২০০৬
| ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬
| {{ayd|24 Aug 2006|24 Oct 2006}}
| rowspan=&quot;6&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]]
| '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)&lt;br&gt;কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬
| ৩ মাৰ্চ ২০০৯
| {{ayd|24 Oct 2006|3 Mar 2009}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:GKVasan.jpg|70px]]
| '''[[জি কে বাসন]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৬৪)&lt;br&gt;তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ৩ মাৰ্চ ২০০৯
| ২২ মে' ২০০৯
| {{ayd|3 Mar 2009|22 May 2009}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Mallikarjun Kharge.jpg|70px]]
| '''[[মল্লিকাৰ্জুন খাৰ্গে]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪২)&lt;br&gt;গুলবাৰ্গাৰ সাংসদ}}
| ২৮ মে' ২০০৯
| ১৭ জুন ২০১৩
| {{ayd|28 May 2009|17 Jun 2013}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|INC}}&quot;|
| [[File:Sis Ram Ola (cropped).jpg|70px]]
| '''[[সীছ ৰাম ওলা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৭{{ndash}}২০১৩)&lt;br&gt;ঝুনঝুনুৰ সাংসদ}}
| ১৭ জুন ২০১৩
| ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩{{ref label|†|†|†}}
| {{ayd|17 Jun 2013|15 Dec 2013}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Oscar Fernandes at launch of the Pilot Project for Cashless Treatment of Road Accident Victims on Gurgaon-Jaipur Stretch of NH-8.jpg|70px]]
| '''[[অস্কাৰ ফাৰ্ণাণ্ডেছ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪১{{ndash}}২০২১)&lt;br&gt;কৰ্ণাটকৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৩
| ২৬ মে' ২০১৪
| {{ayd|15 Dec 2013|26 May 2014}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Narendra Singh Tomar addressing a press conference after launching the Swachh Sarvekshan (Gramin)- 2017, in New Delhi (cropped).jpg|70px]]
| '''[[নৰেন্দ্ৰ সিং টোমৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৫৭)&lt;br&gt;গোৱালিয়ৰৰ সাংসদ}}
| ২৭ মে' ২০১৪
| ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪
| {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}}
| rowspan=&quot;6&quot;| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
| rowspan=&quot;3&quot;| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;6&quot;| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:The ILO Deputy Director General (Policy) International Labour Organization, Ms. Deborah Greenfield meeting the Minister of State for Labour and Employment (Independent Charge), Shri Bandaru Dattatreya, in New Delhi (cropped).jpg|70px]]
| '''[[বান্দাৰু দত্তাত্ৰেয়]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৭)&lt;br&gt;ছেকেন্দ্ৰাবাদৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪
| ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭
| {{ayd|9 Nov 2014|3 Sep 2017}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]]
| rowspan=&quot;2&quot;| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৮)&lt;br&gt;বৰেলীৰ সাংসদ}}&lt;br&gt;(ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, I/C)
| ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭
| ৩০ মে' ২০১৯
| rowspan=&quot;2&quot;| {{ayd|3 Sep 2017|7 Jul 2021}}
|-
| ৩১ মে' ২০১৯
| ৭ জুলাই ২০২১
| rowspan=&quot;2&quot;| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Union Minister Bhupender Yadav.jpg|70px]]
| '''[[ভূপেন্দ্ৰ যাদৱ]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৬৯)&lt;br&gt;ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ}}
| ৭ জুলাই ২০২১
| ৯ জুন ২০২৪
| {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Mansukh Mandaviya Profile (4x5).png|70px]]
| '''[[মনসুখ মাণ্ডৱিয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৭২)&lt;br&gt;পোৰবন্দৰৰ সাংসদ}}
| ১০ জুন ২০২৪
| বৰ্তমান
| {{ayd|10 Jun 2024}}
| [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]]
|-
|}

==ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot;| প্ৰতিকৃতি
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em&quot; |মন্ত্ৰী&lt;br&gt;{{small|(জন্ম-মৃত্যু)&lt;br&gt;নিৰ্বাচনী সমষ্টি}}
! colspan=&quot;3&quot; |কাৰ্যকাল
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8em&quot; |ৰাজনৈতিক দল
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:6em&quot; | মন্ত্ৰালয়
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; |প্ৰধানমন্ত্ৰী
|-
! style=&quot;width:9em&quot;| আৰম্ভ
! style=&quot;width:9em&quot;| শেষ
! style=&quot;width:6em&quot;| সময়কাল
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jaisukh lal Hathi.png|70px]]
| '''[[জয়সুখলাল হাতী]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৯{{ndash}}১৯৮২)&lt;br&gt;[[গুজৰাট]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}}
| ৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৩
| ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৪
| {{ayd|4 Sep 1963|24 Jan 1964}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[চতুৰ্থ নেহৰু মন্ত্ৰীসভা|নেহৰু চতুৰ্থ]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| style=&quot;width:7em&quot;| [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Kotha Raghuramaiah.png|70px]]
| '''[[কোঠা ৰঘুৰামাইয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯১২{{ndash}}১৯৭৯)&lt;br&gt;[[গুন্তুৰ লোকসভা সমষ্টি|গুন্তুৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ৯ জুন ১৯৬৪
| ১৩ জুন ১৯৬৪
| {{ayd|9 Jun 1964|13 Jun 1964}}
| [[শাস্ত্ৰী মন্ত্ৰীসভা|শাস্ত্ৰী]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম, নিয়োগ আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Jagannath Rao Lok Sabha portrait.gif|70px]]
| '''[[জগন্নাথ ৰাও]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯০৯{{ndash}}?)&lt;br&gt;[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ছত্ৰপুৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ২৪ জানুৱাৰী ১৯৬৬
| ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৬
| {{ayd|24 Jan 1966|14 Feb 1966}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[প্ৰথম ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Lalit Narayan Mishra 1976 stamp of India.jpg|70px]]
| '''[[ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২৩{{ndash}}১৯৭৫)&lt;br&gt;[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}}
| ১৩ মাৰ্চ ১৯৬৭
| ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৬৭
| {{ayd|13 Mar 1967|14 Nov 1967}}
| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress (R)}}&quot;|
| [[File:Bhagwat Jha Azad.jpg|70px]]
| '''[[ভাগৱত ঝা আজাদ]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২২{{ndash}}২০১১)&lt;br&gt;[[ভাগলপুৰ লোকসভা সমষ্টি|ভাগলপুৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৯
| ১৮ মাৰ্চ ১৯৭১
| {{ayd|14 Feb 1969|18 Mar 1971}}
| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আৰ)]]
| [[দ্বিতীয় ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা দ্বিতীয়]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party}}&quot;|
| 
| '''[[লাৰাং ছাই]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৩৫{{ndash}}২০০৪)&lt;br&gt;[[সৰ্গুজা লোকসভা সমষ্টি|সৰ্গুজা]]ৰ সাংসদ}}
| rowspan=&quot;2&quot;| ১৪ আগষ্ট ১৯৭৭
| rowspan=&quot;2&quot;| ২৮ জুলাই ১৯৭৯
| rowspan=&quot;2&quot;| {{ayd|14 Aug 1977|28 Jul 1979}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[জনতা পাৰ্টি]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[দেশাই মন্ত্ৰীসভা|দেশাই]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;| [[মোৰাৰজী দেশাই]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janata Party}}&quot;|
|  
| '''[[ৰাম কৃপাল সিনহা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৩৪{{ndash}}২০২৩)&lt;br&gt;[[বিহাৰ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| 
| '''[[টি. অঞ্জাইয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯১৯{{ndash}}১৯৮৬)&lt;br&gt;[[ছেকেন্দ্ৰাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ছেকেন্দ্ৰাবাদ]]ৰ সাংসদ}}
| ৮ জুন ১৯৮০
| ১১ অক্টোবৰ ১৯৮০
| {{ayd|8 Jun 1980|11 Oct 1980}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;| 
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Ram Dulari Sinha official portrait.gif|70px]]
| '''[[ৰাম দুলাৰী সিনহা]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯২২{{ndash}}১৯৯৪)&lt;br&gt;[[শেওহাৰ লোকসভা সমষ্টি|শেওহাৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ১৯ অক্টোবৰ ১৯৮০
| ১৫ জানুৱাৰী ১৯৮২
| {{ayd|19 Oct 1980|15 Jan 1982}}
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু পুনৰ্বাসন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Mohsina Kidwai (cropped).jpg|70px]]
| '''[[মোহছিনা কিদৱাই]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৩২)&lt;br&gt;[[মীৰাট লোকসভা সমষ্টি|মীৰাট]]ৰ সাংসদ}}
| ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮২
| ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩
| {{ayd|11 Sep 1982|29 Jan 1983}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| rowspan=&quot;2&quot;| [[চতুৰ্থ ইন্দিৰা গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ইন্দিৰা চতুৰ্থ]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ইন্দিৰা গান্ধী]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot;| '''ধৰ্মবীৰ'''&lt;br&gt;{{small|[[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}}
| ২৯ জানুৱাৰী ১৯৮৩
| ৩১ অক্টোবৰ ১৯৮৪
| rowspan=&quot;2&quot;| {{ayd|29 Jan 1983|17 Dec 1984}}
|-
| ৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৪
| ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪
| [[প্ৰথম ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ প্ৰথম]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[ৰাজীৱ গান্ধী]]
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| 
| '''[[ৰাধাকিশন মালৱিয়া]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৪৩{{ndash}}২০১৩)&lt;br&gt;[[মধ্য প্ৰদেশ]]ৰ সাংসদ (ৰাজ্যসভা)}}
| ৪ জুলাই ১৯৮৯
| ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯
| {{ayd|4 Jul 1989|2 Dec 1989}}
| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[দ্বিতীয় ৰাজীৱ গান্ধী মন্ত্ৰীসভা|ৰাজীৱ দ্বিতীয়]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;| 
| [[ৰাজীৱ গান্ধী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}&quot;|
|
| '''[[ৰাম জী লাল সুমন]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৫০)&lt;br&gt;[[ফিৰোজাবাদ লোকসভা সমষ্টি|ফিৰোজাবাদ]]ৰ সাংসদ}}
| ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০
| ২১ জুন ১৯৯১
| {{ayd|21 Nov 1990|21 Jun 1991}}
| [[সমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)]]
| [[চন্দ্ৰশেখৰ মন্ত্ৰীসভা|চন্দ্ৰশেখৰ]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}&quot;|
| [[চন্দ্ৰশেখৰ]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|
| '''[[মুনি লাল]]'''&lt;br&gt;{{small|(১৯৩৮{{ndash}}২০১৯)&lt;br&gt;[[সাসাৰাম লোকসভা সমষ্টি|সাসাৰাম]]ৰ সাংসদ}}
| ১৩ অক্টোবৰ ১৯৯৯
| ১ জুলাই ২০০২
| {{ayd|13 Oct 1999|1 Jul 2002}}
| rowspan=&quot;4&quot;| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
| rowspan=&quot;4&quot;| [[তৃতীয় বাজপেয়ী মন্ত্ৰীসভা|বাজপেয়ী তৃতীয়]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;4&quot;| [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| 
| '''[[অশোক কুমাৰ প্ৰধান]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৫৩)&lt;br&gt;[[খুৰ্জা লোকসভা সমষ্টি|খুৰ্জা]]ৰ সাংসদ}}
| ১ জুলাই ২০০২
| ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩
| {{ayd|1 Jul 2002|29 Jan 2003}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Vijay Goel (cropped).jpg|70px]]
| '''[[বিজয় গোৱেল]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৫৪)&lt;br&gt;[[চান্দনী চৌক লোকসভা সমষ্টি|চান্দনী চৌক]]ৰ সাংসদ}}
| ২৯ জানুৱাৰী ২০০৩
| ২৪ মে ২০০৩
| {{ayd|29 Jan 2003|24 May 2003}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|BJP}}&quot;|
| [[File:Santosh Kumar Gangwar (cropped).jpg|70px]]
| '''[[সন্তোষ কুমাৰ গংৱাৰ]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৮)&lt;br&gt;[[বৰেলী লোকসভা সমষ্টি|বৰেলী]]ৰ সাংসদ}}
| ২৪ মে ২০০৩
| ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৩
| {{ayd|24 May 2003|8 Sep 2003}}
|-
! colspan=&quot;10&quot;| শ্ৰম আৰু নিয়োগ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:Chandra Sekhar Sahu (cropped).jpg|70px]]
| '''[[চন্দ্ৰশেখৰ সাহু]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৫০)&lt;br&gt;[[বেৰহামপুৰ লোকসভা সমষ্টি|বেৰহামপুৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ২৯ জানুৱাৰী ২০০৬
| ২৪ অক্টোবৰ ২০০৬
| {{ayd|29 Jan 2006|24 Oct 2006}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]
| [[প্ৰথম মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot;| [[মনমোহন সিং]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:HarishRawat.jpg|70px]]
| '''[[হৰিশ ৰাৱত]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৪৮)&lt;br&gt;[[হৰিদ্বাৰ লোকসভা সমষ্টি|হৰিদ্বাৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ২৮ মে ২০০৯
| ১৯ জানুৱাৰী ২০১১
| {{ayd|28 May 2009|19 Jan 2011}}
| rowspan=&quot;2&quot;| [[দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰীসভা|মনমোহন দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
| [[File:കൊടിക്കുന്നിൽ സുരേഷ്.jpg|70px]]
| '''[[কোডিকুন্নিল সুৰেশ]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৬২)&lt;br&gt;[[মাভেলিক্কাৰা লোকসভা সমষ্টি|মাভেলিক্কাৰা]]ৰ সাংসদ}}
| ২৮ অক্টোবৰ ২০১২
| ২৬ মে ২০১৪
| {{ayd|28 Oct 2012|26 May 2014}}
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Vishnu Deo Sai, Chief Minister of Chhattisgarh.jpg|70px]]
| '''[[বিষ্ণু দেৱ ছাই]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৬৪)&lt;br&gt;[[ৰায়গড় লোকসভা সমষ্টি|ৰায়গড়]]ৰ সাংসদ}}
| ২৭ মে ২০১৪
| ৯ নৱেম্বৰ ২০১৪
| {{ayd|27 May 2014|9 Nov 2014}}
| rowspan=&quot;3&quot;| [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]
| [[প্ৰথম মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী প্ৰথম]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;3&quot;| [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Rameswar Teli (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ৰামেশ্বৰ তেলী]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৭০)&lt;br&gt;[[ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টি|ডিব্ৰুগড়]]ৰ সাংসদ}}
| ৭ জুলাই ২০২১
| ৯ জুন ২০২৪
| {{ayd|7 Jul 2021|9 Jun 2024}}
| [[দ্বিতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী দ্বিতীয়]]
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| [[File:Shobha Karandlaje with PM Modi.jpg|70px]]
| '''[[শোভা কৰন্দলাজে]]'''&lt;br&gt;{{small|(জন্ম ১৯৬৬)&lt;br&gt;[[বেংগালুৰু উত্তৰ লোকসভা সমষ্টি|বেংগালুৰু উত্তৰ]]ৰ সাংসদ}}
| ১০ জুন ২০২৪
| বৰ্তমান
| {{ayd|10 Jun 2024}}
| [[তৃতীয় মোদী মন্ত্ৰীসভা|মোদী তৃতীয়]]
|-
|}

==তথ‍্য উৎস==
{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://web.archive.org/web/20121222211656/http://labour.nic.in/welcome.html শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট]
* [http://www.ncs.gov.in ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা পৰ্টেল] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200723015514/https://www.ncs.gov.in/ |date=2020-07-23 }}
* [http://pib.nic.in/newsite/pmreleases.aspx?mincode=21 মন্ত্ৰালয়ৰ চৰকাৰী প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি]
* [http://labour.nic.in/main/workdistribution.pdf শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ সাংগঠনিক গাঁথনি]
* [http://labour.nic.in/annrep/annrep1112/English_AR_2011-12/Annual%20Report%20English%201-33.pdf ২০১১–২০১২ বৰ্ষৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন]
* [http://www.ilo.org/newdelhi/lang--en/index.htm আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা], ৰাষ্ট্ৰসংঘ
* [https://web.archive.org/web/20110909135544/http://labour.nic.in/cwl/childlabour.htm ভাৰতত শিশু শ্ৰম] আৰু [http://labour.nic.in/women/WomenCell.pdf ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিক]
* [http://labour.nic.in/main/relsites.htm শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ৱেবছাইটসমূহ]
* [https://web.archive.org/web/20120927105657/http://labourbureau.gov.in/schemes.html চৰকাৰী শ্ৰম পৰিসংখ্যা]

[[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰণালয়]]</text>
      <sha1>5m3wblqs9fua7roz38aj5zmwewziof6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139554</id>
    <revision>
      <id>636053</id>
      <parentid>635846</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="s4zygfeabgye9b8xlu8t9jlo1zg9z08" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| name               = শ্বাহ কালিম আল্লাহ জাহানাবাদী
| title              = &quot;শ্বেইখ ই আজম&quot;
| image              = Painting of Hazrat Karimulla Shahjahanabadi, Mughal School, circa 18th century.jpg
| image_size         = 250
| caption            = মোগল শৈলীৰ হজৰত কৰিমুল্লা শ্বাহজাহানাবাদীৰ চিত্ৰকলা, প্ৰায় ১৮ শতিকা
| location           = [[দিল্লী]], [[ভাৰত]]
| coronation         = 
| birth_date         = ১৬৫০
| birth_place        = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]]
| death_date         = {{death year and age|1729|1650}}
| death_place        = [[দিল্লী]], [[মোগল ভাৰত]]
| predecessor        = শ্বেইখ ইয়াহিয়া মাণ্ডি 
| burial_date        = 
| burial_place       = &lt;!-- &lt;br /&gt; {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| successor          = 
| spouse             = কাছিদা আখতাৰ বানু শ্বেহৰাৱাদিয়া 
| issue              = 
| royal house        = 
| dynasty            = 
| father             = Noor Ullah b.Ustad Ahmed Muamar
| mother             = 
| religion           = [[ইছলাম]]
| sect               = [[চুফীবাদ|চুফী]] [[চিষ্টি ধাৰা]]
| signature          = 
}}
'''খোৱাজা শ্বাহ কালিম-উল্লাহ জাহানাবাদী''' (شاه كليم الله جهانابادي) বা নুৰ আল্লাহ বা আহমদ আল-মিমাৰ আল-ইদ্দিকী (১৬৫০-১৭২৯) মোগল যুগৰ শেষৰফালৰ এজন আগশাৰীৰ চিষ্টি সন্ত আছিল আৰু তেওঁক চিষ্টি ধাৰা আৰু মিৰ ছয়ীদ আলী হামাদানী ছুফী পন্থ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Ernst, Carl W. |author2=Lawrence, Bruce B. |title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |page=109 |isbn=1-4039-6026-7}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ পিতৃ নূৰ উল্লাহ এজন সুপৰিচিত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু কেলিগ্ৰাফী আছিল। [[তাজমহল]] আৰু [[লালকিল্লা]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ নাতি। 
==উত্তৰাধিকাৰ==
তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত চৈয়দ শ্বাহ ইউছুফাইন আৰু চৈয়দ শ্বাহ শ্বৰীফুদ্দিন অন্যতম। 

আধুনিক ভাৰতৰ ইতিহাস আলোচনাত তেওঁক হিন্দুসকলৰ প্ৰতি থকা সৰ্বকল্যাণকামী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Indian-Islam-Shares--Our-Common-Heritage/articleshow/41952207.cms |title=Indian Islam Shares Our Common Heritage |work=[[The Times of India]] |date=15 May 2001 |author= }}&lt;/ref&gt;  পুৰণি দিল্লীৰ [[মীনা বজাৰ]]ৰ কাষতে [[লালকিল্লা]]ৰ বিপৰীতে কালিম উল্লাহ শ্বাহৰ স্মৃতিসৌধ অৱস্থিত।
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:ইছলামী ধৰ্মীয় গুৰু]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]]</text>
      <sha1>s4zygfeabgye9b8xlu8t9jlo1zg9z08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মীনা বজাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139555</id>
    <revision>
      <id>636118</id>
      <parentid>635856</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7607" sha1="gkiyqbscxxs7njdvguiefj7dvwh721r" xml:space="preserve">'''মীনা বজাৰ''' বা মীনা বাজাৰ (উৰ্দু: مینا بازار) হৈছে দাতব্য আৰু অলাভজনক সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা এক বিশেষ বজাৰ। এই শব্দ দুটাৰ দ্বাৰা আধুনিক যুগৰ কেইবাটাও শ্বপিং চেণ্টাৰ আৰু খুচুৰা বিপণীকো বুজোৱা হয়। 

==ভাৰতৰ মোগল যুগত==
মোগল যুগত মীনা বজাৰ, যাক ''কুহছ ৰুজ'' (&quot;আনন্দৰ দিন&quot;) বুলিও কোৱা হয়, কেৱল মহিলাৰ বাবেহে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰ তাত পুৰুষ হিচাপে কেৱল ৰজা আৰু কেইজনমান ৰাজকুমাৰকহে যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;Mukherjee, Soma (2001). p. 80.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eraly, Abraham (2007). [https://books.google.com/books?id=Zpa8gyGW_twC&amp;q=Meena+Bazaar#v=snippet&amp;q=Meena%20Bazaar&amp;f=false ''The Mughal World: Life in India's Last Golden Age'' - (Meena Bazaar). Penguin Books India via Google Books website] {{ISBN|0143102621}}. p. 70, 137, 415&lt;/ref&gt;

নওৰোজ (নৱবৰ্ষ) উৎসৱৰ সময়ত ৫ৰপৰা ৮ দিন ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি আছিল এই বজাৰসমূহ। মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে প্ৰথমে এইবোৰ সংগঠিত কৰিছিল যদিও [[আকবৰ]] আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে সেইবোৰ অধিক বিশদ কৰি তুলিছিল। 

পাকিস্তানৰ এখন প্ৰধান বাতৰি কাকতৰ মতে:{{Cquote|মোগল যুগত নওৰোজত কেৱল মহিলাৰ বাবে বিশেষ বজাৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই মহিলাসকলে ৫ৰপৰা ৮ দিনীয়া উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আহিছিল আৰু একমাত্ৰ পুৰুষ হিচাপে মোগল ৰজা আৰু ৰাজকুমাৰসকলক যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে হাৰেমৰ মহিলা (মোগল উপপত্নী) আৰু দামী বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ ষ্টল লগোৱা ৰাজপুত সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলৰ মাজত ই বিখ্যাত আছিল।&quot;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1192708|title=Colours and conversation at Meena Bazaar, Karimabad, Karachi|first=Manal|last=Khan|date=9 July 2015|newspaper=Dawn newspaper|archive-date=8 July 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708125619/https://www.dawn.com/news/1192708|access-date=30 November 2024}}&lt;/ref&gt;}}

পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি ঘটাত এই মেলাখন জনসাধাৰণৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;Mukherjee, Soma (2001). pp. 102–103.&lt;/ref&gt;

==বিভিন্ন ঠাইত মীনা বজাৰ==

ভাৰতত মীনা বজাৰে পুৰণি দিল্লীৰ মীনা বজাৰক বুজায়। এই বজাৰ ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত ধ্বংস হোৱাৰ আগলৈকে লালকিল্লাৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। 
তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু কমপেক্ট এখন একে নামৰ নতুন বজাৰ জামা মছজিদৰ ওচৰতো হৈছিল&lt;ref&gt;{{Cite book |surname1=Roychowdhury |first1=Adrija |url=https://books.google.co.in/books/about/DELHI_IN_THY_NAME_THE_MANY_LEGENDS_THAT.html?id=tmHBEQAAQBAJ&amp;source=kp_book_description&amp;redir_esc=y |title=DELHI, IN THY NAME: THE MANY LEGENDS THAT MAKE A CITY |date=10 October 2021 |publisher=Rupa Publications India |isbn=9789355200440 |pages=47 |language=en}}&lt;/ref&gt; আৰু দেশৰ অৱধ অঞ্চলৰ লক্ষ্ণৌ চহৰৰ বিখ্যাত কৈছৰবাগৰ মীনা বজাৰকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰৰ মীনা বজাৰ আছিল।&lt;ref name=TravelersIndia/&gt;
কৈছৰবাগৰ বজাৰখন নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ কৈছৰবাগ কমপ্লেক্সত বাস কৰা ৰাজকীয় মহিলাসকলে উপভোগ কৰিছিল।&lt;ref name=TravelersIndia&gt;{{cite web|url = http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|title = The Walled Palaces of Kaiserbagh (by Anil Mehrotra and Neeta Das) - (Meena Bazaar, Lucknow)|publisher = Travelers India website|access-date = 2024-11-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20090129213636/http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|archive-date = 29 January 2009|url-status = dead|archivedate = 2009-01-29|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090129213636/http://travelersindia.com/archive/v6n2/v6n2-walled_palaces.html|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

পাকিস্তানত আধুনিক যুগত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু অন্যান্য অলাভজনক সংস্থাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ কাম-কাজৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে মীনা বজাৰ আয়োজন কৰে। 

সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীত মীনা বজাৰ বুৰ ডুবাইৰ এটা সুপৰিচিত বজাৰ স্থানৰ নাম।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dhal |first=Sharmila |date=2018-11-05 |title=How Bur Dubai’s bustling Meena Bazaar got its name |url=https://gulfnews.com/world/how-bur-dubais-bustling-meena-bazaar-got-its-name-1.2290866 |access-date=2025-07-10 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}&lt;/ref&gt; ২০০০ চনৰপৰা মীনা বজাৰখনো পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। 

বাংলাদেশত মীনা বজাৰ এখন সুপৰিচিত চেইন ছুপাৰ শ্বপ। 

নেপালৰ বীৰগঞ্জত মীনা বজাৰ মৈস্থান মন্দিৰৰপৰা ঘণ্টাঘৰ (ঘড়ী টাৱাৰ)লৈকে বিস্তৃত এখন সুপৰিচিত পৰম্পৰাগত গেলামালৰ লগতে হৰেকৰকম মালৰ বজাৰ। ই পাৰ্ছা জিলাৰ কেন্দ্ৰীয় বজাৰ।
==তথ্যসূত্ৰ==
[[শ্ৰেণী:বজাৰ]]</text>
      <sha1>gkiyqbscxxs7njdvguiefj7dvwh721r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ভাৰতত শ্ৰম</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139556</id>
    <revision>
      <id>636106</id>
      <parentid>635945</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74403" sha1="la0d2wiz2skj8b2swuy9vczmgu9vgjs" xml:space="preserve">{{under construction}}
[[File:Deaths from Karoshi.png|thumb|500px|প্ৰতি ১ লাখ ১৫ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকৰ ভিতৰত দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টাৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ হাৰ। ২০১৬ চনত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] আৰু [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ৰ যুটীয়া অধ্যয়ন]]

[[File:Annual working time in OECD.svg|thumb|right|300px|১৯৭০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ [[অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু উন্নয়ন সংস্থা]]ৰ দেশসমূহত প্ৰতিজন কৰ্মীৰ প্ৰকৃত গড় বাৰ্ষিক কৰ্মঘণ্টা]]

'''ভাৰতত শ্ৰম''' বুলিলে [[ভাৰত]]ৰ অৰ্থনীতিত থকা কৰ্মসংস্থাপনক বুজোৱা হয়। ২০২০ চনত ভাৰতত প্ৰায় ৪৭৬.৬৭ নিযুত শ্ৰমিক আছিল। এই সংখ্যা চীনৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ কৰ্মশক্তি।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|year=2020|title=Labour force|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=IN|publisher=CIA, United States}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰে কৃষি খণ্ডত ৪১.১৯ শতাংশ, উদ্যোগ খণ্ডত ২৬.১৮ শতাংশ আৰু সেৱা খণ্ডত ৩২.৩৩ শতাংশ কৰ্মশক্তি নিয়োজিত আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ইয়াৰে ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক লোক [[ব্যৱসায়িক নিগম|নিগমবিহীন]] আৰু অসংগঠিত উদ্যোগত কাম কৰে। এই উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ঠেলাগাড়ীত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা লোকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঘৰত হীৰা আৰু ৰত্ন পালিচ কৰা লোকলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ কৰ্মী আছে।&lt;ref name=pcoi/&gt;&lt;ref name=diamond&gt;{{cite web|url=http://www.ilo.org/actrav/what/pubs/WCMS_111504/lang--fr/index.htm|title=Protecting children in the world of work (see article on Child Labour in the Diamond Industry)|publisher=International Labour Organization|pages=51–53|author1=Chandra Korgaokar|author2=Geir Myrstad|year=1997|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927084915/http://www.ilo.org/actrav/what/pubs/WCMS_111504/lang--fr/index.htm|archive-date=27 September 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; সংগঠিত খণ্ডত চৰকাৰ, চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগ আৰু [[ব্যক্তিগত খণ্ড]]ৰ উদ্যোগত কাম কৰা কৰ্মীসকল অন্তৰ্ভুক্ত। ২০০৮ চনত সংগঠিত খণ্ডত ২৭.৫ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰে ১৭.৩ নিযুত লোকে চৰকাৰ বা চৰকাৰী মালিকানাধীন প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=survey11&gt;{{cite web | title=Economic Survey 2010-2011 |publisher=The Government of India | year=2012 | url=http://indiabudget.nic.in/es2010-11/estat1.pdf}}&lt;/ref&gt;

[[মানৱ অধিকাৰ জোখা পদক্ষেপ]]ৰ তথ্য অনুসৰি, ভাৰতত কৰ্মৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ আয়ৰ স্তৰৰ তুলনাত সম্ভৱপৰ মাত্ৰাৰ ৪৩.৯ শতাংশহে লাভ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries|url=https://humanrightsmeasurement.org/|access-date=2022-02-25|website=humanrightsmeasurement.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=India – HRMI Rights Tracker|url=https://rightstracker.org/|access-date=2022-02-25|website=rightstracker.org|language=en|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329085646/https://rightstracker.org/|url-status=dead|archivedate=2022-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220315171721/https://rightstracker.org/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ভাৰতৰ সকলো ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য শ্ৰম-নিয়মৰ দুৰ্বল প্ৰয়োগৰ বাবে উন্নত দেশসমূহৰ তুলনাত ভাৰতৰ শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে নিয়োগকৰ্তাৰ দ্বাৰা শোষিত হয় বুলি বিভিন্ন প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Schultz |first1=Kai |last2=Paton |first2=Elizabeth |last3=Jay |first3=Phyllida |date=2020-03-11 |title=Luxury's Hidden Indian Supply Chain |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/03/11/style/dior-saint-laurent-indian-labor-exploitation.html |access-date=2023-02-14 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Perspective {{!}} Child labor: The inconvenient truth behind India's growth story |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2017/08/21/child-labor-the-inconvenient-truth-behind-indias-growth-story/ |access-date=2023-02-14 |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-11-17 |title=Indian factory workers supplying major brands allege routine exploitation |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54960346 |access-date=2023-02-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Paton |first=Elizabeth |date=2019-02-06 |title=Made for Next to Nothing. Worn by You? |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/02/06/fashion/india-fast-fashion-homeworkers.html |access-date=2023-02-14 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ৰ মতে, বিশ্বৰ দহটা বৃহৎ অৰ্থনীতিৰ সৈতে তুলনা কৰিলে ভাৰতীয়সকলৰ গড় কৰ্মসপ্তাহ অন্যতম দীঘলীয়া। ভাৰতত গড় কৰ্মঘণ্টা প্ৰতি সপ্তাহত প্ৰায় ৪৭.৭ ঘণ্টা।&lt;ref name=ILO&gt;{{cite web | url=https://ilostat.ilo.org/topics/working-time/ | title=Statistics on working time }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ito&gt;{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/business/story/indians-hardest-workers-globally-average-work-hours-narayana-murthy-low-productivity-2456567-2023-11-01 | title=Maybe not 70 hours, but Indians are among hardest workers in the world | date=November 2023 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ ফলত বিশ্বৰ সৰ্বাধিক কৰ্মঘণ্টা থকা দেশসমূহৰ তালিকাত ভাৰত সপ্তম স্থানত আছে।&lt;ref name=ILO/&gt;&lt;ref name=ito/&gt; দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টা থকাৰ পিছতো ভাৰতৰ [[কৰ্মশক্তিৰ উৎপাদনশীলতা]] বিশ্বৰ ভিতৰত তুলনামূলকভাৱে কম।&lt;ref&gt;Dougherty, S., R. Herd and T. Chalaux (2009), &quot;What is holding back productivity growth in India ?: Recent microevidence&quot;, OECD Journal: Economic Studies, vol. 2009/1, {{doi|10.1787/eco_studies-v2009-art3-en}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sapovadia, Vrajlal K., Low Productivity: India’s Bottleneck of Growth (May 21, 2019). Available at SSRN: {{ssrn|3391621}} or {{doi|10.2139/ssrn.3391621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bloom, Nicholas, Aprajit Mahajan, David McKenzie, and John Roberts. 2010. &quot;Why Do Firms in Developing Countries Have Low Productivity?&quot; American Economic Review, 100 (2): 619–23. {{doi|10.1257/aer.100.2.619}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sivadasan, Jagadeesh. &quot;Barriers to Competition and Productivity: Evidence from India&quot; The B.E. Journal of Economic Analysis &amp; Policy, vol. 9, no. 1, 2009. {{doi|10.2202/1935-1682.2161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goldar, B., Krishna, K.L., Aggarwal, S.C. et al. Productivity growth in India since the 1980s: the KLEMS approach. Ind. Econ. Rev. 52, 37–71 (2017). {{doi|10.1007/s41775-017-0002-y}}&lt;/ref&gt;

==ভাৰতৰ শ্ৰমৰ গাঁথনি==

[[File:Fruit seller in Kolkata.jpg|thumb|ভাৰতৰ অধিকাংশ কৰ্মসংস্থান অসংগঠিত খণ্ডত। ছবিখনত কলকাতাত ফল বিক্ৰী কৰা এজন শিশু বিক্ৰেতা]]
[[File:Marble Grinding Near Taj Mahal June 2006.JPG|thumb|উত্তৰ প্ৰদেশৰ এটা হস্তশিল্প উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ শ্ৰমিক]]
[[File:Flooring work at a Portico in Hydershakote.JPG|thumb|হায়দৰাবাদৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ মজিয়া নিৰ্মাণৰ কাম]]

ভাৰতৰ ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক কৰ্মৰত জনসংখ্যা অসংগঠিত খণ্ডৰ অন্তৰ্গত।&lt;ref name=pcoi/&gt; ভাৰতত ''সংগঠিত খণ্ড'' বা ''আনুষ্ঠানিক খণ্ড'' বুলিলে অনুজ্ঞাপত্ৰ থকা আৰু পঞ্জীয়নভুক্ত সংগঠনক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজহুৱাভাৱে লেনদেন কৰা কোম্পানী, নিগম বা আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়নভুক্ত প্ৰতিষ্ঠান, নিগম, কাৰখানা, বজাৰ-ভৱন, হোটেল আৰু বৃহৎ ব্যৱসায় অন্তৰ্ভুক্ত। ''অসংগঠিত খণ্ড'', যাক ''নিজা হিচাপৰ উদ্যোগ'' বুলিও কোৱা হয়, বুলিলে অনুজ্ঞাপত্ৰবিহীন, স্ব-নিয়োজিত বা অপঞ্জীয়নভুক্ত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বুজায়। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে মালিকে নিজে চলোৱা সাধাৰণ দোকান, হস্তশিল্প আৰু তাঁতশিল্পৰ কৰ্মী, গ্ৰাম্য ব্যৱসায়ী আৰু কৃষক আদি।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Understanding the informal sector: a survey|author=M Swaminathan|year=1991|url=http://www.wider.unu.edu/publications/working-papers/previous/en_GB/wp-95/_files/82530831151534374/default/WP95.pdf|access-date=23 July 2012|archive-date=15 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615202901/http://www.wider.unu.edu/publications/working-papers/previous/en_GB/wp-95/_files/82530831151534374/default/WP95.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gender Dimensions of the Informal Sector and Informal Employment in India|page=3|author=S Chakrabarti|url=http://unstats.un.org/unsd/gender/Ghana_Jan2009/Doc41.pdf}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ে ২০০৮ চনৰ প্ৰতিবেদনত ভাৰতৰ অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলক চাৰিটা ভাগত বিভক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Unorganized Labour|publisher=Ministry of Labour, Government of India|year=2009|url=http://labour.nic.in/annrep/files2k1/lab8.pdf}}&lt;/ref&gt; এই শ্ৰেণীবিভাজনত বৃত্তি, কৰ্মসংস্থাপনৰ প্ৰকৃতি, বিশেষভাৱে সংকটগ্ৰস্ত শ্ৰেণী আৰু সেৱা-ভিত্তিক শ্ৰেণীৰ আধাৰত অসংগঠিত কৰ্মশক্তিক ভাগ কৰা হৈছিল।

অসংগঠিত বৃত্তিগত শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ক্ষুদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় কৃষক, ভূমিহীন কৃষিশ্ৰমিক, অংশীদাৰী কৃষক, মাছমৰীয়া, পশুপালনত নিয়োজিত লোক, বিড়ি বনোৱা লোক, লেবেল লগোৱা আৰু পেকিং কৰা কৰ্মী, নিৰ্মাণ শ্ৰমিক, চামৰাৰ কৰ্মী, তাঁতী, কাৰিকৰ, নিমখ উৎপাদন কৰা শ্ৰমিক, ইটাভাটাৰ আৰু শিলৰ খনিত কাম কৰা শ্ৰমিক, কাঠফলা কলৰ শ্ৰমিক আৰু তেলকলৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত।

কৰ্মসংস্থাপনৰ প্ৰকৃতিৰ ভিত্তিত আন এটা শ্ৰেণীত কৃষিৰ সৈতে স্থায়ীভাৱে জড়িত শ্ৰমিক, বন্ধকী শ্ৰমিক, প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক, চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিক আৰু দৈনিক মজুৰিৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত।

সংকটগ্ৰস্ত অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ এটা পৃথক শ্ৰেণীত তাল গছৰ ৰস সংগ্ৰহ কৰা লোক, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ কাম কৰা লোক, মূৰত বোজা কঢ়িওৱা লোক, পশুচালিত বাহনৰ চালক, বোজা উঠোৱা আৰু নমোৱা শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত।

শেষৰ অসংগঠিত শ্ৰমিক শ্ৰেণীত ধাই, ঘৰুৱা শ্ৰমিক, নাপিত, শাক-পাচলি আৰু ফল বিক্ৰেতা, বাতৰি কাকত বিক্ৰেতা, পথৰ কাষৰ বিক্ৰেতা, ঠেলাগাড়ী চলোৱা লোক আৰু অসংগঠিত [[ভাৰতত খুচুৰা ব্যৱসায়|খুচুৰা ব্যৱসায়]]ৰ কৰ্মী অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Informal Sector in Asia from the Decent Work Perspective|author=Nurul Amin|publisher=International Labour Office, Geneva|year=2002|url=http://www.ilo.org/dyn/infoecon/docs/39/F1938403916/Asia%20amin%20%20mine.pdf|access-date=11 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234032/http://www.ilo.org/dyn/infoecon/docs/39/F1938403916/Asia%20amin%20%20mine.pdf|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Street Food Vendors in Delhi: Nomads in the storm of modernity|author=Stephan Shankar Nath|year=2010|publisher=University of Vienna|url=http://othes.univie.ac.at/10256/1/2010-06-09_0208808.pdf}}&lt;/ref&gt;

অসংগঠিত খণ্ডৰ উৎপাদনশীলতা কম আৰু ইয়াত কম মজুৰি প্ৰদান কৰা হয়। ২০০৬ চনত ভাৰতৰ ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক শ্ৰমিক অসংগঠিত খণ্ডত থকাৰ বিপৰীতে এই খণ্ডই দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ মাত্ৰ ৫৭ শতাংশ সৃষ্টি কৰিছিল। অৰ্থাৎ সংগঠিত খণ্ডৰ তুলনাত প্ৰতিজন শ্ৰমিকৰ উৎপাদন প্ৰায় ন গুণ কম আছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|author=A. C. KULSHRESHTHA|title=Measuring the Unorganized Sector in India|journal=Review of Income and Wealth |volume=57|issue=Supplement s1|pages=S123–S134|date=May 2011|doi=10.1111/j.1475-4991.2011.00452.x|s2cid=96476547}}&lt;/ref&gt; ভল্লাৰ মতে, গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া অসংগঠিত খণ্ডৰ তুলনা কৰিলে উৎপাদনশীলতাৰ ব্যৱধান আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়। বৃত্তি অনুসৰি এই ব্যৱধান আৰু দুইৰ পৰা চাৰিগুণলৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[শীলা ভল্লা]]|year=2003|title=The restructuring of unorganised sector in India|url=http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/restruc/stdy_rsturc_ch1.pdf|publisher=Planning Commission, Govt of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=More jobs, better jobs|author1=Kalpana Kochhar |author2=Pradeep Mitra |author3=Reema Nayar |journal=Finance and Development|volume=49|number=2|date=June 2012|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/06/kochhar.htm}}&lt;/ref&gt; গ্ৰাম্য অসংগঠিত খণ্ডত কম আয়ৰ বহুতো কৰ্মসংস্থান আছে। যিবোৰ পৰিয়ালৰ কৰ্মক্ষম বয়সৰ সকলো সদস্যই জীৱনজুৰি কেৱল অসংগঠিত খণ্ডত কাম কৰিছে, তেনে পৰিয়ালত দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ অধিক বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে।

কৃষি, দুগ্ধ উৎপাদন, উদ্যানশস্য আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিসমূহে অকলেই ভাৰতৰ ৪১.৪৯ শতাংশ শ্ৰমিকক নিয়োজিত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Employment in Agriculture industry|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?locations=IN}}&lt;/ref&gt;

প্ৰায় ৩০ নিযুত শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক। ইয়াৰে অধিকাংশ কৃষিক্ষেত্ৰত কাম কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে স্থানীয়ভাৱে স্থায়ী কৰ্মসংস্থান সহজলভ্য নহয়।

ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ কাৰ্যালয়ে ইয়াৰ ৬৭সংখ্যক প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰিছিল যে ২০১০ চনত অসংগঠিত উৎপাদন, অসংগঠিত বাণিজ্য বা খুচুৰা ব্যৱসায় আৰু অসংগঠিত সেৱা খণ্ডত দেশৰ মুঠ কৰ্মীৰ প্ৰায় ১০ শতাংশকৈ নিয়োজিত আছিল। প্ৰতিবেদনখনত লগতে কোৱা হৈছিল যে ২০১০ চনত ভাৰতত প্ৰায় ৫৮ নিযুত নিগমবিহীন অ-কৃষি উদ্যোগ আছিল।

২০০৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোত ১০জনতকৈ অধিক কৰ্মী থকা সংগঠিত ব্যক্তিগত খণ্ডত সৰ্বাধিক নিয়োগ কৰা খণ্ড আছিল উৎপাদন খণ্ড, য'ত ৫ নিযুত কৰ্মী আছিল। সামাজিক সেৱা খণ্ডত ২.২ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত বিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় অন্তৰ্ভুক্ত। বিত্তীয় খণ্ডত ১.১ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেংক, বীমা আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ব্যৱসায় অন্তৰ্ভুক্ত। কৃষি খণ্ডত ১ নিযুত কৰ্মী আছিল।

২০০৮ চনত ভাৰতত সকলো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীত থকা কৰ্মীৰ সংখ্যাতকৈ কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অধিক আছিল। চৰকাৰী মালিকানাধীন কোম্পানী আৰু পৌৰ চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে ভাৰতত [[ৰাজহুৱা খণ্ড]] আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কৰ্মচাৰীৰ অনুপাত আছিল ১.৮:১। লিংগভিত্তিক কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰ আৰু চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ অনুপাত আছিল ৫:১। ব্যক্তিগত খণ্ডত এই অনুপাত ৩:১ আছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোত ১০জনতকৈ অধিক কৰ্মী থকা সংগঠিত ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড একেলগে গণনা কৰিলে ৫.৫ নিযুত মহিলা আৰু ২২ নিযুত পুৰুষ নিয়োজিত আছিল।&lt;ref name=survey11/&gt;

জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ স্বাভাৱিক হাৰ আৰু বয়সৰ গাঁথনিৰ বাবে ভাৰতে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১৩ নিযুত নতুন শ্ৰমিক কৰ্মশক্তিত যোগ কৰে। ভাৰতীয় অৰ্থনীতিয়ে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৮ নিযুত নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰিছে। এই কৰ্মসংস্থানৰ অধিকাংশ কম মজুৰিৰ অসংগঠিত খণ্ডত সৃষ্টি হয়।&lt;ref&gt;{{cite news|title=India Passes 1.2 Billion Mark|author=Tripti Lahiri|newspaper=The Wall Street Journal|date=April 2011|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703806304576233981941525872}}&lt;/ref&gt; বাকী প্ৰায় ৫ নিযুত যুৱক-যুৱতী কম মজুৰিৰ আংশিক কৰ্মসংস্থান, অস্থায়ী আন্তঃগাঁথনি আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তি নিৰ্মাণৰ কামত দৈনিক বা অস্থায়ী শ্ৰমিক হিচাপে যোগ দিয়ে। বহু ক্ষেত্ৰত তেওঁলোক নিবনুৱা হৈ থাকে।

==শ্ৰম সম্পৰ্ক==

২০০০ চনত ৪০০ নিযুতীয়া কৰ্মশক্তিৰ প্ৰায় ৭ শতাংশই আনুষ্ঠানিক খণ্ডত নিয়োজিত আছিল। এই খণ্ডত চৰকাৰ আৰু বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;[http://labour.nic.in/ss/INFORMALSECTORININDIA-ApproachesforSocialSecurity.pdf 28m workers employed by 400k companies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218032232/http://labour.nic.in/ss/INFORMALSECTORININDIA-ApproachesforSocialSecurity.pdf |date=18 December 2010 }}&lt;/ref&gt; এই কৰ্মীসকলে দেশৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৬০ শতাংশলৈ অৱদান আগবঢ়াইছিল। [[শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬]]ৰ জৰিয়তে ভাৰতত নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা শ্ৰমিক সংঘসমূহক স্বীকৃতি আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল।

১৯৯৭ চনত ভাৰতত চৰকাৰৰ ওচৰত পঞ্জীয়নভুক্ত প্ৰায় ৫৯,০০০ শ্ৰমিক সংঘ আছিল।&lt;ref name=sinha04/&gt; ইয়াৰে মাত্ৰ ৯,৯০০টা সংঘই আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল আৰু মুঠ ৭.৪ নিযুত শ্ৰমিকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ দাবী কৰিছিল। [[কেৰালা]] ৰাজ্যত ৯,৮০০টা শ্ৰমিক সংঘ আছিল, যি সংখ্যা সৰ্বাধিক আছিল। কিন্তু ইয়াৰে অতি কম সংখ্যক সংঘই ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল। [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যত ১৯৫০-ৰ দশকৰ পৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈ শ্ৰমিক সংঘৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল।

১৯৯৫ চনত ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘৰ ১০টা কেন্দ্ৰীয় মহাসংঘ আছিল। ১৯৮০ চনত সদস্য সংঘৰ সংখ্যাৰ ভিত্তিত সেইবোৰ আছিল ক্ৰমে আই এন টি ইউ চি, চি আই টি ইউ, বি এম এছ, এ আই টি ইউ চি, এইচ এম এছ, এন এল অ', ইউ টি ইউ চি, এ আই ইউ টি ইউ চি, এন এফ আই টি ইউ আৰু টি ইউ চি চি। প্ৰতিটো মহাসংঘৰ অধীনত বহুতো স্থানীয় শ্ৰমিক সংঘ আছিল। সৰুতম টি ইউ চি চিৰ ৬৫টা আৰু আই এন টি ইউ চিৰ ১,৬০৪টা সংযুক্ত সংঘ আছিল। ১৯৮৯ চনলৈ বি এম এছ ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ শ্ৰমিক সংঘৰ মহাসংঘ হৈছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে ৩,১১৭টা সংঘ সংযুক্ত আছিল। আনহাতে, মুঠ সদস্যৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত আই এন টি ইউ চি সৰ্ববৃহৎ মহাসংঘ হৈ আছিল আৰু ইয়াৰ সদস্য আছিল ২.২ নিযুত।&lt;ref name=sinha04/&gt; আই এন টি ইউ চিয়ে সংগঠিত আৰু অসংগঠিত খণ্ডত ভাৰতৰ প্ৰায় ০.৫ শতাংশ কৰ্মশক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০১০ চনত ভাৰতৰ ৯৮ শতাংশতকৈ অধিক শ্ৰমিক কোনো শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্য নাছিল আৰু কোনো সামূহিক দৰ-দাম চুক্তিৰ অধীনতো নাছিল।

===১৯৫০–১৯৯০ চনৰ শ্ৰম সম্পৰ্ক===

বহুতো অৰ্থনীতিবিদে ভাৰতৰ উদ্যোগিক সম্পৰ্কৰ পৰিৱেশ অধ্যয়ন কৰিছে। ইয়াৰে বহু অধ্যয়নে ভাৰতৰ [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭]]ৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যভেদে থকা পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে। কিছুমান অধ্যয়নে দাবী কৰিছে যে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইনত শ্ৰমিকৰ পক্ষত কৰা সংশোধনে উদ্যোগৰ উৎপাদন আৰু কৰ্মসংস্থানৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু দৰিদ্ৰতাও বৃদ্ধি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Can Labor Regulation Hinder Economic Performance? Evidence from India|author=Besley and Burgess|journal=The Quarterly Journal of Economics|year=2004|volume=119|number=1|pages=91–134|doi=10.1162/003355304772839533|s2cid=3044365|url=http://econ.lse.ac.uk/staff/rburgess/wp/indreg.pdf}}&lt;/ref&gt; কিন্তু এই অধ্যয়নসমূহত ব্যৱহৃত তথ্য ভুলকৈ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Labour market regulation and industrial performance in India: A critical review of the empirical evidence|author=Bhattacharjea, A.|journal=Indian Journal of Labour Economics|year=2006|volume=39|number=2}}&lt;/ref&gt; লগতে সাধাৰণ অৰ্থমিতীয় পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো ফলাফলসমূহ দৃঢ় নহয় বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Mostly Harmless Econometrics|author=Angrist and Pischke|year=2008}}&lt;/ref&gt;

১৯৫০ আৰু ১৯৭০ চনৰ মাজত ভাৰতত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা প্ৰায় তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছিল। বছৰি গড়ে ১,০০০টা শ্ৰমিক বিবাদৰ পৰা এই সংখ্যা ৩,০০০টালৈ বৃদ্ধি পাইছিল। ১৯৭৩ চনত শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ৩,৩৭০টা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত শ্ৰমিক বিবাদত অংশ লৈ কাম বন্ধ কৰা শ্ৰমিকৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ২.৯ নিযুত হৈছিল। ১৯৮২ চনত শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ ফলত হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ৭৪.৬ নিযুত হৈছিল। এই সংখ্যা সংগঠিত খণ্ডৰ মুঠ কৰ্মদিনৰ প্ৰায় ২.৭ শতাংশ আছিল।&lt;ref name=sinha04&gt;{{cite book|title=Industrial Relations, Trade Unions, and Labour Legislation|author=P.R.N. Sinha|year=2004|isbn=9788177588132|pages=92–110|publisher=Pearson Education}}&lt;/ref&gt; ১৯৭০-ৰ দশকত শ্ৰমিক সংঘ আৰু বিবাদৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ১৯৭৫–১৯৭৭ চনৰ সময়ছোৱাত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা হঠাতে হ্ৰাস পাইছিল। সেই সময়ত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে [[ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থা|জৰুৰীকালীন অৱস্থা]] ঘোষণা কৰিছিল আৰু অন্যান্য অধিকাৰৰ লগতে শ্ৰমিকৰ ধৰ্মঘট কৰাৰ অধিকাৰো স্থগিত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=db99&gt;{{cite book|title=Organized labour and economic liberalisation India: Past, present and future|author=Debashish Bhattacherjee|publisher=International Institute for Labour Studies, Geneva|year=1999|isbn=978-92-9014-613-1}}&lt;/ref&gt;

তলৰ তালিকাখনত সংগঠিত কৰ্মশক্তিৰ ধাৰা দেখুওৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=15804|title=Publications - Reserve Bank of India|website=www.rbi.org.in}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; width:40em&quot;
|-
! বছৰ || ৰাজহুৱা খণ্ড&lt;br /&gt;(নিযুতত)|| ব্যক্তিগত খণ্ড&lt;br /&gt;(নিযুতত) || জীৱিত নিবনুৱা পঞ্জী&lt;br /&gt;(নিযুতত)
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''১৯৭৫''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৩.৬৩ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৬.৭৯ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৯.৭৮
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''১৯৮০''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৫.৪৮ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৭.৪০ || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৭.৮৪
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''১৯৮৫''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৭.৬৮ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৭.৩৭ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৩০.১৩
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''১৯৯০''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৯.০৬ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৭.৬৮ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৩৬.৩০
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''১৯৯৫''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৯.৪৩ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৮.৫১ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৩৭.৪৩
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''২০০০''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৯.১৪ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৮.৬৫ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৪২.০০
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''২০০৫''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৮.১৯ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৮.৭৭ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৪১.৪৭
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
||'''২০১০''' || style=&quot;text-align:center;&quot;|১৭.৫৫ || style=&quot;text-align:center;&quot;|১১.৪৫ || style=&quot;text-align:center;&quot;|৪০.১৭
|}

===১৯৯০–২০০০ চনৰ শ্ৰম সম্পৰ্ক===

সংগঠিত খণ্ডত শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্যপদ কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মুঠ সদস্যৰ সংখ্যা প্ৰায় ৯ নিযুত আছিল। বহুতো শ্ৰমিক সংঘ আঞ্চলিক বা ৰাষ্ট্ৰীয় মহাসংঘৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ সংঘসমূহ আছিল [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক সংঘ কংগ্ৰেছ]], [[সৰ্বভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘ কংগ্ৰেছ]], [[ভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘৰ কেন্দ্ৰ]], [[হিন্দ মজদুৰ সভা]] আৰু [[ভাৰতীয় মজদুৰ সংঘ]]। ৰাজনীতিবিদসকলে প্ৰায়ে শ্ৰমিক সংঘৰ নেতা হিচাপে কাম কৰিছিল। কিছুমান বিশ্লেষকৰ মতে, শ্ৰমিকৰ স্বাৰ্থতকৈ ৰাজনৈতিক দলৰ স্বাৰ্থ আগবঢ়াবলৈ ধৰ্মঘট আৰু অন্যান্য শ্ৰমিক আন্দোলন আহ্বান কৰা হৈছিল।

১৯৯০ চনত চৰকাৰে ১,৮২৫টা ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধৰ ঘটনা নথিভুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ২৪.১ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ইয়াৰে ১০.৬ নিযুত কৰ্মদিন ধৰ্মঘট আৰু ১৩.৫ নিযুত কৰ্মদিন তলাবন্ধৰ বাবে হেৰাইছিল। এই শ্ৰমিক বিবাদসমূহত ১.৩ নিযুততকৈ অধিক শ্ৰমিক জড়িত আছিল।

ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধৰ সংখ্যা আৰু তীব্ৰতা বছৰে বছৰে সলনি হৈছিল। ১৯৯০ চন আৰু ১৯৯১ চনৰ প্ৰাৰম্ভিক তথ্যই ১৯৮০-ৰ দশকৰ তুলনাত হ্ৰাস দেখুৱাইছিল। সেই সময়ত শ্ৰমিক বিবাদৰ বাবে বছৰি ৩৩ নিযুতৰ পৰা ৭৫ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ১৯৯৯ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰায় ৯২৭টা ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধ নথিভুক্ত কৰিছিল। এই সংখ্যা ১৯৯০ চনৰ প্ৰায় আধা আছিল। ১৯৯৯ আৰু ১৯৯১ চনত হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ সংখ্যা প্ৰায় একে আছিল, যদিও ১৯৯০-ৰ দশকত ভাৰতীয় অৰ্থনীতি আৰু কৰ্মীৰ সংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল।&lt;ref name=sinha04/&gt;

===২০০০–২০১১ চনৰ শ্ৰম সম্পৰ্ক===

২০০৪ আৰু ২০১১ চনৰ মাজত ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘভুক্ত কৰ্মীৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছিল। এই সময়ছোৱাত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা বছৰি প্ৰায় ৪০০লৈ হ্ৰাস পাইছিল। ১৯৯০-ৰ দশকত এই সংখ্যা ১,০০০তকৈ অধিক আছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে শ্ৰমিক বিবাদৰ বাবে বছৰি গড়ে প্ৰায় ২৭ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ২০১০ চনলৈ ভাৰতীয় অৰ্থনীতি যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে কৰ্মশক্তিও বৃদ্ধি পাইছিল। তথাপিও হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ গড় সংখ্যা প্ৰায় ৩০ শতাংশ হ্ৰাস পাইছিল। বিবাদৰ সংখ্যা আৰু প্ৰতিটো বিবাদৰ ফলত হেৰুৱা কৰ্মদিন দুয়োটাই হ্ৰাস পাইছিল। ২০১০ চনৰ প্ৰথম পাঁচ মাহত ভাৰতত ২৪৯টা শ্ৰমিক বিবাদ হৈছিল। ২০১২ চনৰ একে সময়ছোৱাত এই সংখ্যা ১০১টা আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Maruti riot: awful but isolated?|work=The Financial Times|date=23 July 2012|author=Rob Minto|url=http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/07/23/maruti-riot-awful-but-isolated/#axzz21SZI8fMC}}&lt;/ref&gt;

==অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ সমস্যা==

অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলে বিভিন্ন সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়। ভাৰতৰ শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক, ঘৰত কাম কৰা শ্ৰমিক, বন্ধকী শ্ৰমিক আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ সমস্যাক গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।

===প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক===

{{See also|আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক আইন, ১৯৭৯}}

{{multiple image
 | direction = vertical
 | width = 200
 | footer = ভাৰতীয় দক্ষ আৰু অদক্ষ শ্ৰমিকসকলে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ বহু অঞ্চলৰ কম মজুৰিৰ কৰ্মশক্তিৰ প্ৰায় ৪০ৰ পৰা ৮৫ শতাংশ গঠন কৰে। ডুবাইৰ বুৰ্জ খলিফাকে ধৰি আৰব দেশসমূহৰ বহু উল্লেখযোগ্য ভৱন নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ অৱদান আছে। তেওঁলোকৰ দুৰ্বল জীৱন-যাপন আৰু শ্ৰমিকৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বিভিন্ন অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।&lt;ref name=dubai/&gt;
 | image1 = Burj dubai 3.11.08.jpg
 | image2 = Burj Dubai Construction Workers on 4 June 2007.jpg
}}

ভাৰতত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ দুটা বহল গোট আছে। এটা গোটে সাময়িকভাৱে বিদেশলৈ গৈ কাম কৰে আৰু আনটো গোটে ঋতুভিত্তিক বা কামৰ সুবিধা অনুসৰি দেশৰ ভিতৰতে এটা ঠাইৰ পৰা আন এটা ঠাইলৈ যায়।

যোৱা কেইটামান দশকত উন্নত কৰ্মসংস্থাপনৰ সন্ধানত বাংলাদেশ আৰু নেপালৰ পৰা ভাৰতলৈ যথেষ্ট সংখ্যক লোক আহিছে। বিদেশী উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে এই প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে যাত্ৰাপথত, কৰ্মস্থলীত আৰু ঘৰলৈ উভতি অহাৰ সময়ত প্ৰায়ে [[হাৰাশাস্তি]], হিংসা আৰু বৈষম্যৰ সন্মুখীন হয়।&lt;ref&gt;Samuels, F. et al. (2012) [http://www.odi.org.uk/publications/6087-migration-india-nepal-bangladesh-harassment-violence-discrimination Stories of harassment, violence and discrimination: migrant experiences between India, Nepal and Bangladesh. Overseas Development Institute Briefing Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105144500/http://www.odi.org.uk/publications/6087-migration-india-nepal-bangladesh-harassment-violence-discrimination |date=5 November 2013 }}&lt;/ref&gt;

দেশত ঘৰুৱা কাম কৰা শ্ৰমিকৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪.২ নিযুত বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই সংখ্যা ঘৰুৱা প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকক অন্তৰ্ভুক্ত নকৰে। এই শ্ৰমিকসকল পূৰ্ণকালীন বা আংশিককালীন, অস্থায়ী বা স্থায়ী হ'ব পাৰে। তেওঁলোকে সাধাৰণতে ধন বা সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত কোনো সংস্থা বা পোনপটীয়াকৈ কোনো পৰিয়ালত ঘৰুৱা কাম কৰে। নিয়োগকৰ্তাৰ পৰিয়ালৰ কোনো সদস্য ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত নহয়। কিছুমান শ্ৰমিকে কেৱল এজন নিয়োগকৰ্তাৰ বাবে কাম কৰে, আন কিছুমানে একাধিক নিয়োগকৰ্তাৰ বাবে কাম কৰে। কিছুমান নিয়োগকৰ্তাৰ ঘৰত থাকি কাম কৰে আৰু কিছুমান ঋতুভিত্তিক কাম কৰে। এই শ্ৰমিকসকলৰ কৰ্মসংস্থান সাধাৰণতে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজৰ চুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু পাৰিশ্ৰমিক ভিন্ন হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Domestic workers in India|publisher=WIEGO|year=2012|url=http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|access-date=12 July 2012|archive-date=26 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926214954/http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|url-status=dead|archivedate=26 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160926214954/http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Final Report of the Task Force on Domestic Workers|publisher=Ministry of Labour and Employment, Govt of India|date=12 September 2011|url=http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|access-date=12 July 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060500/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060500/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

====কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক====

{{Main|কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক}}

[[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণতম [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] [[কেৰালা]]ত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকল অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ২০১৩ চনত গুলাটি বিত্ত আৰু কৰ প্ৰতিষ্ঠানে কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি ৰাজ্যখনত প্ৰায় ২.৫ নিযুত আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী আছিল। প্ৰতি বছৰে কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ২.৩৫ লাখকৈ বৃদ্ধি পায়।&lt;ref name=&quot;FirstPost-01&quot;&gt;{{cite news |last=K |first=Rejimon K |title=Left-led Kerala govt will be first in country to provide insurance, free medical treatment for migrant workers |url=http://www.firstpost.com/india/left-led-kerala-govt-will-be-first-in-country-to-provide-insurance-free-medical-treatment-for-migrant-workers-3416142.html |work=Firstpost |date=1 May 2017 |access-date=10 May 2017}}&lt;/ref&gt;

এই অধ্যয়নটো কেৰালাত শেষ হোৱা দীৰ্ঘ দূৰত্বৰ ৰে'লৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। সেয়েহে আন যাতায়াত ব্যৱহাৰ কৰা ওচৰ-চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকল ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা নাছিল। যদি এই অনুমান সঠিক বুলি ধৰা হয় আৰু বছৰি নতুনকৈ যোগ হোৱা লোকৰ সংখ্যা, প্ৰব্ৰজনৰ সম্ভাৱ্য বৃদ্ধি আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা হোৱা প্ৰব্ৰজনো ধৰা হয়, তেন্তে ২০১৭ চনত কেৰালাত ৩.৫ৰ পৰা ৪ নিযুত আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক থাকিব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Unescogym&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.unescogym.org/wp-content/uploads/2017/11/Gods-Own-Workforce-CMID-2017.pdf|title=Directorio de Entrenadores Personales en España|access-date=2 May 2020|archive-date=21 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721221750/https://www.unescogym.org/wp-content/uploads/2017/11/Gods-Own-Workforce-CMID-2017.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকৰ গুৰুত্ব থকা সত্ত্বেও আৰু বহুতে ৰাজ্যখনৰ কল্যাণমূলক আঁচনি আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰশংসা কৰা সত্ত্বেও, তেওঁলোকক প্ৰায়ে উপেক্ষা কৰা হয় আৰু তুলনামূলকভাৱে দুৰ্বল জীৱন-যাপনৰ পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হয়।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/kerala-a-dubai-for-bengali-migrants-111072700087_1.html|title=Kerala, a 'Dubai' for Bengali migrants|first=Sreelatha|last=Menon|newspaper=Business Standard India|date=27 July 2011|access-date=14 December 2017|via=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

====মধ্যপ্ৰাচ্যত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক====

কেৱল মধ্যপ্ৰাচ্যতে প্ৰায় ৪ নিযুত ভাৰতীয় মূলৰ শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। ডুবাই, বাহৰেইন, কাটাৰ আৰু পাৰস্য উপসাগৰীয় অঞ্চলৰ বহু আধুনিক স্থাপত্য নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ বৃহৎ অৱদান আছে বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বুৰ্জ খলিফা]]ও আছে। ই ২০১০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা হৈছিল।

উন্নত মজুৰি, অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ ধন লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা আৰু ভাৰতত থকা পৰিয়ালক ধন পঠোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে এই শ্ৰমিকসকল মধ্যপ্ৰাচ্যলৈ আকৰ্ষিত হয়। সাধাৰণতে তেওঁলোকে প্ৰতি ঘণ্টাত ২ৰ পৰা ৫ মাৰ্কিন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰে। ২০০৯ চনত ভাৰতীয় মূলৰ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে ভাৰতলৈ প্ৰায় ২০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ পঠিয়াইছিল।

নিৰ্মাণ প্ৰকল্প শেষ হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক নিজা খৰচত ঘৰলৈ উভতি যাবলগীয়া হয়। তেওঁলোকে সাধাৰণতে নিবনুৱা ভাট্টা বা সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা নাপায়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত বেতন নিদিয়া, অসুৰক্ষিত কৰ্মপৰিস্থিতি আৰু দুৰ্বল জীৱন-যাপনৰ পৰিস্থিতিৰ দৰে [[সংযুক্ত আৰব আমিৰাতত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ|শ্ৰমিক নিৰ্যাতন]]ৰ অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।&lt;ref name=dubai&gt;{{cite web|title=Asia/Middle East: Increase Protections for Migrant Workers|date=22 November 2010|url=https://www.hrw.org/news/2010/11/22/indiauae-use-visit-raise-migrant-worker-issue}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Reverse exodus of migrant workers in Persian Gulf challenges India|newspaper=The Washington Post|date=6 February 2010|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/02/05/AR2010020503845.html|first=Emily|last=Wax}}&lt;/ref&gt;

====ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক====

{{Main|ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক}}

[[২০২০ চনৰ ভাৰতৰ ক'ৰ'না মহামাৰী|ক'ভিড-১৯ মহামাৰী]]ৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে বহুতো সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। [[ভাৰতত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে লকডাউন|দেশত জাৰি কৰা লকডাউনৰ]] বাবে কাৰখানা আৰু কৰ্মস্থলী বন্ধ হৈ পৰিছিল। ফলত লাখ লাখ প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকে আয় হেৰুৱাইছিল আৰু খাদ্যৰ অভাৱ আৰু ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে অনিশ্চয়তাৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=In India, the world's biggest lockdown has forced migrants to walk hundreds of miles home|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/india-coronavirus-lockdown-migrant-workers/2020/03/27/a62df166-6f7d-11ea-a156-0048b62cdb51_story.html|last1=Slater|first1=Joanna|last2=Masih|first2=Niha|newspaper=The Washington Post|date=28 March 2020|access-date=13 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Coronavirus outbreak: Ensuring water, hygiene facilities for migrant labourers can safeguard millions stranded during shutdown|url=https://www.firstpost.com/india/coronavirus-outbreak-ensuring-water-hygiene-facilities-for-migrant-labourers-can-safeguard-millions-stranded-during-shutdown-8228331.html|first1=Kanika|last1=Singh|date=6 April 2020|website=Firstpost|access-date=16 May 2020}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ পিছত বহুতো শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়াল খাদ্যৰ অভাৱত পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Abi-Habib|first1=Maria|last2=Yasir|first2=Sameer|date=29 March 2020|title=India's Coronavirus Lockdown Leaves Vast Numbers Stranded and Hungry|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/03/29/world/asia/coronavirus-india-migrants.html|access-date=13 May 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; হাজাৰ হাজাৰ শ্ৰমিকে যাতায়াতৰ ব্যৱস্থা নথকাৰ বাবে খোজকাঢ়ি ঘৰলৈ উভতি যাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;HinduUncertainty4Apr&quot;&gt;{{Cite news|last1=Rashid|first1=Omar|last2=Anand|first2=Jatin|last3=Mahale|first3=Ajeet|date=4 April 2020|title=India coronavirus lockdown {{!}} Migrant workers and their long march to uncertainty|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/india-coronavirus-lockdown-migrant-workers-and-their-long-march-to-uncertainty/article31251952.ece|access-date=18 May 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

লকডাউনৰ ফলত ২০২০ চনৰ ৫ মে'লৈ ৩০০তকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ পাইছিল। মৃত্যুৰ কাৰণৰ ভিতৰত অনাহাৰ, আত্মহত্যা,&lt;ref&gt;{{cite web|title=The human cost of India's coronavirus lockdown: Deaths by hunger, starvation, suicide and more|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/the-human-cost-of-indias-coronavirus-lockdown-deaths-by-hunger-starvation-suicide-and-more-1.1586956637547|website=Gulf News|first1=Evangeline|last1=Elsa|date=15 April 2020|access-date=13 May 2020}}&lt;/ref&gt; ক্লান্তি,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 May 2020|title=Suicide leading cause for over 300 lockdown deaths in India, says study|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/suicide-leading-cause-for-over-300-lockdown-deaths-in-india-says-study/articleshow/75519279.cms|access-date=13 May 2020}}&lt;/ref&gt; পথ আৰু ৰে'ল দুৰ্ঘটনা,&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Gettleman|first1=Jeffrey|last2=Raj|first2=Suhasini|last3=Kumar|first3=Hari|date=8 May 2020|title=As India Reopens, Deadly Accidents Break Out|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/05/08/world/asia/india-leak-train-reopen.html|access-date=13 May 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; আৰক্ষীৰ হিংসা&lt;ref&gt;{{Cite news|title=56-year-old migrant dies on road to home, another dies after police lathi charge|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/56-year-old-migrant-worker-on-his-way-to-home-dies-on-road-28-year-old-migrant-dies-in-police-lathicharge-in-surat/story-O1NI1kDAWYRAAQOg4dkT6M.html|date=15 May 2020|first1=Debabrata|last1=Mohanty|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; আৰু সময়মতে চিকিৎসা নোপোৱাও আছিল। প্ৰতিবেদন অনুসৰি মৃতসকলৰ অধিকাংশই প্ৰান্তীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু শ্ৰমিক আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=More than 300 Indians have died of the coronavirus, and nearly 200 of the lockdown|url=https://theprint.in/opinion/more-than-300-indians-have-died-of-the-coronavirus-and-nearly-200-of-the-lockdown/400714/|last1=Vij|first1=Shivam|date=13 April 2020|website=ThePrint|access-date=13 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Not Just the Aurangabad Accident, 383 People Have Died Due to the Punitive Lockdown|url=https://thewire.in/rights/migrant-workers-non-coronavirus-lockdown-deaths|last1=Agarwal|first1=Kabir|date=10 May 2020|website=The Wire|access-date=10 May 2020}}&lt;/ref&gt;

শ্ৰমিকসকলক লৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰথম এক মাহত শ্ৰমিক বিশেষ ৰে'লত ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ সময়ত ৮০জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Coronavirus in India: 80 migrant workers have died on Shramik Special trains, Indian tweeps furious|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/coronavirus-in-india-80-migrant-workers-have-died-on-shramik-special-trains-indian-tweeps-furious-1.1590935479789|first=Evangeline |last=Elsa |date=31 May 2020 |work=Gulf News|access-date=2020-05-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=29 May 2020|title=Indian Authorities Probe Deaths of Migrant Workers on Trains|work=The New York Times|agency=Associated Press|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/05/29/world/asia/ap-as-virus-outbreak-india-migrant-deaths.html|access-date=29 May 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলক সহায় কৰিবলৈ বিভিন্ন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;21000camps&quot;&gt;{{Cite news|date=1 April 2020|title=More than 21,000 camps set up for over 6,60,000 migrants: State governments|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/more-than-21000-camps-set-up-for-over-660000-migrants-state-governments/articleshow/74920798.cms|access-date=2 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=15 May 2020|title=Coronavirus lockdown {{!}} Over 60,000 people have registered on Delhi govt portal to go back home|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/over-60000-people-have-registered-on-delhi-govt-portal-to-go-back-home/article31586991.ece|access-date=18 May 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTFreeFood14May&quot;&gt;{{Cite news|agency=Reuters|date=14 May 2020|title=India to Provide Free Food Grains to Millions of Migrant Workers|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/05/14/world/asia/14reuters-health-coronavirus-india-stimulus.html|access-date=16 May 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ তেওঁলোকৰ বাবে যাতায়াতৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;NDTVBuses30Apr&quot;&gt;{{cite web|title=Buses Not Feasible For Moving Migrants, States Appeal To Centre: Sources|url=https://www.ndtv.com/india-news/buses-not-feasible-for-moving-migrants-states-appeal-to-centre-sources-2221212|publisher=NDTV|first1=Arvind |last1=Gunasekar|date=30 April 2020|access-date=9 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HinduShramikSpecial1May&quot;&gt;{{Cite news|last1=Bhargava|first1=Yuthika|date=1 May 2020|title=Coronavirus lockdown {{!}} Railways to run 'Shramik Special' trains to move migrant workers, other stranded persons|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/railways-to-run-shramik-special-trains-to-move-migrant-workers-other-stranded-persons/article31481996.ece|access-date=9 May 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

===ঋণ বন্ধকী শ্ৰম===

{{Further|ভাৰতত ঋণ বন্ধকী শ্ৰম}}

বন্ধকী শ্ৰম হৈছে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজত থকা এনে এক বাধ্যতামূলক সম্পৰ্ক, য'ত শ্ৰমিকৰ ওপৰত থকা ঋণৰ বাবে তেওঁ কাম কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বহু ক্ষেত্ৰত ঋণৰ ওপৰত ইমান অধিক সুত জমা হয় যে বন্ধকী শ্ৰম বহু দীঘলীয়া সময়লৈ বা অনিৰ্দিষ্টকাললৈ চলি থাকে। কেতিয়াবা শ্ৰমিকৰ ভাৰতৰ সংগঠিত বা অসংগঠিত খণ্ডত আন কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগ নাথাকে। এনে ক্ষেত্ৰত তেওঁ বন্ধকী শ্ৰমৰ দৰে ব্যৱস্থাতো কৰ্মসংস্থানৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে কাম কৰিবলৈ সন্মত হয়।

বন্ধকী শ্ৰম অবৈধ। তথাপিও বল প্ৰয়োগ বা সামাজিক পৰম্পৰাৰ বাবে এনে সম্পৰ্ক চলি থাকিব পাৰে। কোনো শ্ৰমিক বন্ধকী সম্পৰ্কত সোমোৱাৰ পিছত তথ্যৰ অসমতা, বিকল্প কৰ্মসংস্থাপনৰ অভাৱ, আন কাম বিচাৰিবলৈ সময়ৰ অভাৱ আৰু চাকৰি এৰাৰ অধিক ব্যয়ৰ দৰে সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়।&lt;ref name=ravisr/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Bonded labor and serfdom: a paradox of voluntary choice|author=G. Genicot|journal=Journal of Development Economics|volume=67|issue=1|date=February 2002|pages=101–127|doi=10.1016/S0304-3878(01)00179-1|citeseerx=10.1.1.507.5113}}&lt;/ref&gt;

জৰীপ পদ্ধতি, ধাৰণা আৰু তথ্যসূত্ৰ অনুসৰি ভাৰতত বন্ধকী শ্ৰমিকৰ অনুমান যথেষ্ট ভিন্ন। ভাৰত চৰকাৰৰ চৰকাৰী অনুমান অনুসৰি বন্ধকী শ্ৰমিকৰ সংখ্যা কেইবালাখ। আনহাতে ১৯৭৮ চনৰ এটা অনুমান অনুসৰি ভাৰতত ২.৬২ নিযুত বন্ধকী শ্ৰমিক আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|page=4|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতৰ ৩২সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ সংস্থাৰ জৰীপত ১৬খন মুখ্য ৰাজ্যত ৩৪৩,০০০ বন্ধকী শ্ৰমিকৰ অনুমান কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১৯৯৬ চনলৈ ২৮৫,৩৭৯জনক চিনাক্ত কৰি মুক্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|pages=4–7|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/}}&lt;/ref&gt;

ঋণৰ বিনিময়ত বন্ধকী শ্ৰমৰ প্ৰধান ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কৃষি, শিলৰ খনি, ইটাভাটা, ধৰ্মীয় আৰু মন্দিৰৰ কাম, মৃৎশিল্প, গ্ৰাম্য তাঁতশিল্প, মাছ ধৰা, বনজ কাম, তামোল আৰু বিড়ি উদ্যোগ, কাৰ্পেট উদ্যোগ, অবৈধ খনন আৰু আতচবাজী উদ্যোগ অন্তৰ্ভুক্ত। পৰিয়ালৰ ঋণৰ সৈতে জড়িত বন্ধকী শ্ৰমৰ ক্ষেত্ৰত শিশু শ্ৰমিকো পোৱা গৈছে। বিভিন্ন জৰীপত বন্ধকী শ্ৰমিকক অসংগঠিত আৰু নিগমবিহীন খণ্ডত পোৱা গৈছে।&lt;ref name=ravisr&gt;{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতে [[বন্ধকী শ্ৰম ব্যৱস্থা বিলোপ আইন, ১৯৭৬|বন্ধকী শ্ৰম ব্যৱস্থা বিলোপ আইন, ১৯৭৬]] প্ৰণয়ন কৰি সকলো ধৰণৰ বন্ধকী শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰে। এই আইনৰ জৰিয়তে বন্ধকী শ্ৰমিকক সুৰক্ষা দিয়া আৰু বন্ধকী শ্ৰমিক নিয়োগ, ৰখা বা বিচৰা ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।&lt;ref name=ravisr/&gt;

===শিশু শ্ৰম===

{{Further|ভাৰতত শিশু শ্ৰম}}

২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত শিশু শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ১০.১ নিযুত। ইয়াৰে ৫.৬ নিযুত ল'ৰা আৰু ৪.৫ নিযুত ছোৱালী। বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১৫২ নিযুত শিশু শিশু শ্ৰমত জড়িত বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ৬৪ নিযুত ছোৱালী আৰু ৮৮ নিযুত ল'ৰা। অৰ্থাৎ বিশ্বৰ প্ৰায় প্ৰতি দহটা শিশুৰ ভিতৰত এটাৰ সৈতে শিশু শ্ৰম জড়িত।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unicef.org/india/what-we-do/child-labour-exploitation|title=Protecting Children Without Family Care &amp;#124; UNICEF India|website=www.unicef.org}}&lt;/ref&gt;

দৰিদ্ৰতা, বিদ্যালয়ৰ অভাৱ, দুৰ্বল শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু অসংগঠিত অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধি [[ভাৰতত শিশু শ্ৰম]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।&lt;ref name=ilo2008a&gt;{{cite web|title=Child labor - causes|year=2008|publisher=ILO, United Nations|url=http://www.ilo.org/public/english/region/eurpro/moscow/areas/ipec/causes.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=India Journal: The Basic Shortages that Plague Our Schools|newspaper=The Wall Street Journal|date=3 January 2012|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/01/03/india-journal-the-basic-shortages-that-plague-our-schools/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mbsm&gt;{{cite book|title=Asian Informal Workers: Global Risks, Local Protection|author1=Mario Biggeri |author2=Santosh Mehrotra |publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-415-38275-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite book|author=Brown, D. K., Deardorff, A. V. and Stern, R. M.|title=Child Labor: Theory, Evidence, and Policy (Chapter 3, International Labor Standards: History, Theory, and Policy Options)|pages=194–247|doi=10.1002/9780470754818.ch3|isbn=9781405105552|chapter=Child Labor: Theory, Evidence, and Policy|year=2003|url=http://www.fordschool.umich.edu/rsie/workingpapers/Papers451-475/r474.pdf |chapter-url=http://ase.tufts.edu/econ/papers/200111.pdf}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২৪নং অনুচ্ছেদে শিশু শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰিছে। অৱশ্যে ইয়াৰ নিষেধাজ্ঞা কাৰখানা, খনি বা বিপজ্জনক কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। ভাৰতীয় দণ্ডবিধি, কিশোৰ ন্যায় আইন, ২০০০ আৰু শিশু শ্ৰম নিষেধ আৰু বিলোপ আইন, ১৯৮৬-এ ভাৰতত শিশু শ্ৰম চিনাক্ত, বিচাৰ আৰু বন্ধ কৰাৰ বাবে আইনী ভিত্তি প্ৰদান কৰে।&lt;ref name=&quot;ilolaw&quot;&gt;{{cite web|title=National Legislation and Policies Against Child Labour in India |publisher=International Labour Organization - an Agency of the United Nations, Geneva |year=2011 |url=http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809084340/http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |archive-date= 9 August 2012 }}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ পিছতো ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰায় সকলো অসংগঠিত, ক্ষুদ্ৰ আৰু অনানুষ্ঠানিক খণ্ডতে শিশু শ্ৰমিক দেখা যায়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |title=Child Labour |publisher=Labour.nic.in |access-date=13 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512153454/http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |archive-date=12 May 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm | title=The schedule - Occupations | access-date=2012-02-09 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20120129102953/http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm | archive-date=29 January 2012 | df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Child labour in rural areas with a special focus on migration, agriculture, mining and brick kilns|last=Burra|first=Neera|publisher=National Commission for Protection of Child Rights|url=http://www.ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_Migration_Agriculture_%20Mining_by_Neera_Burra.pdf|access-date=19 October 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124054134/http://ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_migration_agriculture_%20mining_by_Neera_Burra.pdf|archive-date=24 January 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে ভাৰতৰ শ্ৰম বজাৰৰ অনমনীয়তা আৰু গাঁথনি, অসংগঠিত অৰ্থনীতিৰ আকাৰ, উদ্যোগসমূহক বৃহৎ আকাৰলৈ বিকশিত হোৱাত বাধা দিয়া আইনী জটিলতা আৰু আধুনিক উৎপাদন প্ৰযুক্তিৰ অভাৱ শিশু শ্ৰমৰ চাহিদা আৰু গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৃহৎ অৰ্থনৈতিক কাৰক।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Policy Analysis of Child Labor: A Comparative Study|author1=Christiaan Grootaert |author2=Harry Anthony Patrinos |publisher=Palgrave Macmillan|year=1999|isbn=978-0312221225}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Child Labor and the Division of Labor in the Early English Cotton Mills|author=Douglas Galbi|journal=Journal of Population Economics|year=1997|volume=10|issue=4|pages= 357–375|url=http://www.galbithink.org/child.pdf|doi=10.1007/s001480050048|pmid=12293082|s2cid=5858814}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>la0d2wiz2skj8b2swuy9vczmgu9vgjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মন্দিৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139557</id>
    <revision>
      <id>636003</id>
      <parentid>636002</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ */</comment>
      <origin>636003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86819" sha1="jmm3jb71xylv4ij9mkgoxx31ucrl22q" xml:space="preserve">{{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]]
[[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]]
[[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]]
[[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]]
[[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]]

'''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে &quot;টেম্পল&quot; ব্যৱহাৰ কৰে)। 

মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ &quot;গৃহ&quot; বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। 

এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী &quot;টেমপ্লেট&quot; (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা।

==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ==
===হিন্দু মন্দিৰ===
হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,&lt;ref&gt;ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1&lt;/ref&gt; 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। 

সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। 

এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।&lt;ref&gt;{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: &quot;The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names&quot; (p. 135); &quot;The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God&quot; (p. 133).&lt;/ref&gt; হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। 

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]]
File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। 
File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত
File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। 
File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ
&lt;/gallery&gt;

===বৌদ্ধ মন্দিৰ===
[[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]]

বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}&lt;/ref&gt;

প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। 

এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। 

ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। 

বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল।

===জৈন মন্দিৰ===
[[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]]

জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়।

===শিখ মন্দিৰ===
[[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]]

এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;গুৰুৰ দুৱাৰ&quot; বা &quot;গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}&lt;/ref&gt;

==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]]
মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল।

==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]]
প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।
&lt;ref&gt;Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9&lt;/ref&gt;

মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
&lt;ref&gt;Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91&lt;/ref&gt; ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য,
&lt;ref&gt;Assmann 2001, p. 4&lt;/ref&gt; আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।
&lt;ref&gt;Shafer, Byron E., &quot;Temples, Priests, and Rituals: An Overview&quot;, in Shafer 1997, pp. 1–2&lt;/ref&gt;

প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।
&lt;ref&gt;André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]]

আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]]
গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}&lt;/ref&gt;

মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল।

গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]]
ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]]
এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়।

জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা &quot;ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়,&quot; যিবোৰ &quot;মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ&quot;।

==চীনা মন্দিৰসমূহ==
[[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]]

চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়।

মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]]

''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন&lt;ref&gt;{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&amp;mode=detailfasilitas&amp;id=93}}&lt;/ref&gt; আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি।

স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়।

==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]]
মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।

কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম।

==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ==
[[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে &quot;পবিত্ৰ স্থান&quot;, &quot;প্ৰসাদ&quot; বা &quot;হল&quot; আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)।

হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত &quot;টেম্পল&quot; শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে &quot;টেম্পল&quot; বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.&lt;/ref&gt; আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত।

অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।&lt;ref&gt;[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি।
File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা।
&lt;/gallery&gt;

==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ==
===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
[[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]]

'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম।

===কেথলিক ধৰ্ম===
[[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]

ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}&lt;/ref&gt;

পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'।

===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ===
কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে &quot;এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।&quot;

১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ।

===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন===
{{main|Temple (Latter Day Saints)}}
[[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]

[[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত &quot;প্ৰভুৰ গৃহ&quot;ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে।

[[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ &quot;চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত&quot; নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;

====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ====
{{See also|Temple (LDS Church)|List of temples (LDS Church)}}
[[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত [[ছল্ট লেক মন্দিৰ|এলডিএছ মন্দিৰ]]]]

[[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ]] হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট। {{LDS Temple status}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}&lt;/ref&gt; [[টেম্পল (এলডিএছ চাৰ্চ)|লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ]] কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু [[বিধি (মৰমনবাদ)|বিশেষ নিয়মসমূহ]] পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ [[উপাসনা গৃহ]] আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত [[দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা|সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা]] অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা (dedication) কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}&lt;/ref&gt;

====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ====
জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো নিজা মন্দিৰ আছে।&lt;ref&gt;Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.&lt;/ref&gt;
* জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত লাইমেন ৱাইটৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)-এ টেক্সাছৰ জোডিয়াকত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&amp;context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}&lt;/ref&gt; এই স্থান ডোখৰ ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত।
* ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ ওজুম্বাত এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেনৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore&gt;Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত মিজুৰীৰ ইণ্ডিপেণ্ডেন্সত অৱস্থিত ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰটো তদানীন্তন চাৰ্চ প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট ৱালেচ বি স্মিথৰ দ্বাৰা কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত উৎসৰ্গিত মূল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰটোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৫ চনত ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}&lt;/ref&gt; ই টেক্সাছৰ শ্লেইচাৰ কাউণ্টিৰ ইলেডৰেড’ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো &quot;কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা&quot;ৰ বাবে টেক্সাছ চৰকাৰে ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carlisle&quot;&gt;{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&amp;itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* ইউটাৰ মোডেনাৰ ওচৰত ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore/&gt;

===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
* ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপৰ মাউণ্ট ইক্লেচিয়া গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian) মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা আৰু জ্যোতিষীয় প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে।

[[File:temple99.JPG|thumb|center|মাউণ্ট ইক্লেচিয়াৰ মন্দিৰ]]

==মেচনিক মন্দিৰসমূহ==
[[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]]

ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।

==অন্যান্য==
[[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]]
* ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে।
* শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ।
* য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত।
* ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত।
* ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে।
* [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

* [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)।
* পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
* কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;পকা নকৰা চোতাল&quot; বা &quot;একত্ৰিত হোৱা স্থান&quot;।
* কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ
* মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ।
* [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়।
* [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ।

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|30em}}

==অধিক পঢ়ক==
* Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons|Temple}}
{{Wikiquote|temple}}
{{Wiktionary|temple}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&amp;searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary''
* [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples]

[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>jmm3jb71xylv4ij9mkgoxx31ucrl22q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636004</id>
      <parentid>636003</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ */</comment>
      <origin>636004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86374" sha1="fu4d7aq2dgs3g0fafqjcjic12549wce" xml:space="preserve">{{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]]
[[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]]
[[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]]
[[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]]
[[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]]

'''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে &quot;টেম্পল&quot; ব্যৱহাৰ কৰে)। 

মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ &quot;গৃহ&quot; বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। 

এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী &quot;টেমপ্লেট&quot; (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা।

==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ==
===হিন্দু মন্দিৰ===
হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,&lt;ref&gt;ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1&lt;/ref&gt; 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। 

সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। 

এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।&lt;ref&gt;{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: &quot;The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names&quot; (p. 135); &quot;The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God&quot; (p. 133).&lt;/ref&gt; হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। 

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]]
File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। 
File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত
File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। 
File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ
&lt;/gallery&gt;

===বৌদ্ধ মন্দিৰ===
[[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]]

বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}&lt;/ref&gt;

প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। 

এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। 

ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। 

বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল।

===জৈন মন্দিৰ===
[[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]]

জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়।

===শিখ মন্দিৰ===
[[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]]

এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;গুৰুৰ দুৱাৰ&quot; বা &quot;গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}&lt;/ref&gt;

==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]]
মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল।

==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]]
প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।
&lt;ref&gt;Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9&lt;/ref&gt;

মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
&lt;ref&gt;Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91&lt;/ref&gt; ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য,
&lt;ref&gt;Assmann 2001, p. 4&lt;/ref&gt; আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।
&lt;ref&gt;Shafer, Byron E., &quot;Temples, Priests, and Rituals: An Overview&quot;, in Shafer 1997, pp. 1–2&lt;/ref&gt;

প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।
&lt;ref&gt;André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]]

আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]]
গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}&lt;/ref&gt;

মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল।

গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]]
ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]]
এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়।

জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা &quot;ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়,&quot; যিবোৰ &quot;মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ&quot;।

==চীনা মন্দিৰসমূহ==
[[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]]

চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়।

মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]]

''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন&lt;ref&gt;{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&amp;mode=detailfasilitas&amp;id=93}}&lt;/ref&gt; আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি।

স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়।

==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]]
মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।

কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম।

==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ==
[[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে &quot;পবিত্ৰ স্থান&quot;, &quot;প্ৰসাদ&quot; বা &quot;হল&quot; আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)।

হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত &quot;টেম্পল&quot; শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে &quot;টেম্পল&quot; বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.&lt;/ref&gt; আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত।

অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।&lt;ref&gt;[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি।
File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা।
&lt;/gallery&gt;

==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ==
===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
[[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]]

'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম।

===কেথলিক ধৰ্ম===
[[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]

ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}&lt;/ref&gt;

পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'।

===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ===
কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে &quot;এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।&quot;

১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ।

===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন===
{{main|Temple (Latter Day Saints)}}
[[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|[[অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ড]]ত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]

[[লেটাৰ ডে চেইণ্টছ|লেটাৰ ডে চেইণ্টসকল]]ৰ মতে, ১৮৩২ চনত [[জোচেফ স্মিথ]] এজনীয়া [[প্ৰকাশ (লেটাৰ-ডে চেইণ্ট ধাৰণা)|প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী]] লাভ কৰিছিল য’ত &quot;প্ৰভুৰ গৃহ&quot;ত [[পুনৰুদ্ধাৰ (লেটাৰ ডে চেইণ্টছ)|মন্দিৰ উপাসনাৰ]] প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। [[লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও [[জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যু|তেওঁৰ মৃত্যুৰ]] সময়ত [[নাভৌ মন্দিৰ]] আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে।

[[মৰমনৰ কিতাপ|দ্যা বুক অৱ মৰমন]] (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত [[নেফাইট]] নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ &quot;চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত&quot; নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;

====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ====
[[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত এলডিএছ মন্দিৰ]]

দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}&lt;/ref&gt; লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু বিশেষ নিয়মসমূহ পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ উপাসনা গৃহ আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}&lt;/ref&gt;

====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ====
জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো নিজা মন্দিৰ আছে।&lt;ref&gt;Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.&lt;/ref&gt;
* জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত লাইমেন ৱাইটৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)-এ টেক্সাছৰ জোডিয়াকত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&amp;context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}&lt;/ref&gt; এই স্থান ডোখৰ ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত।
* ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ ওজুম্বাত এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেনৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore&gt;Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত মিজুৰীৰ ইণ্ডিপেণ্ডেন্সত অৱস্থিত ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰটো তদানীন্তন চাৰ্চ প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট ৱালেচ বি স্মিথৰ দ্বাৰা কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত উৎসৰ্গিত মূল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰটোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৫ চনত ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}&lt;/ref&gt; ই টেক্সাছৰ শ্লেইচাৰ কাউণ্টিৰ ইলেডৰেড’ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো &quot;কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা&quot;ৰ বাবে টেক্সাছ চৰকাৰে ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carlisle&quot;&gt;{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&amp;itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* ইউটাৰ মোডেনাৰ ওচৰত ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore/&gt;

===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
* ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপৰ মাউণ্ট ইক্লেচিয়া গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian) মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা আৰু জ্যোতিষীয় প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে।

[[File:temple99.JPG|thumb|center|মাউণ্ট ইক্লেচিয়াৰ মন্দিৰ]]

==মেচনিক মন্দিৰসমূহ==
[[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]]

ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।

==অন্যান্য==
[[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]]
* ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে।
* শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ।
* য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত।
* ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত।
* ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে।
* [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

* [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)।
* পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
* কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;পকা নকৰা চোতাল&quot; বা &quot;একত্ৰিত হোৱা স্থান&quot;।
* কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ
* মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ।
* [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়।
* [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ।

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|30em}}

==অধিক পঢ়ক==
* Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons|Temple}}
{{Wikiquote|temple}}
{{Wiktionary|temple}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&amp;searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary''
* [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples]

[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>fu4d7aq2dgs3g0fafqjcjic12549wce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636005</id>
      <parentid>636004</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন */</comment>
      <origin>636005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86013" sha1="gsvrbqy2y50fr0hdgol89v58ik1rt1s" xml:space="preserve">{{অনুবাদ}}[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]]
[[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]]
[[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]]
[[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]]
[[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]]

'''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে &quot;টেম্পল&quot; ব্যৱহাৰ কৰে)। 

মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ &quot;গৃহ&quot; বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। 

এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী &quot;টেমপ্লেট&quot; (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা।

==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ==
===হিন্দু মন্দিৰ===
হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,&lt;ref&gt;ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1&lt;/ref&gt; 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। 

সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। 

এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।&lt;ref&gt;{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: &quot;The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names&quot; (p. 135); &quot;The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God&quot; (p. 133).&lt;/ref&gt; হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। 

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]]
File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। 
File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত
File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। 
File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ
&lt;/gallery&gt;

===বৌদ্ধ মন্দিৰ===
[[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]]

বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}&lt;/ref&gt;

প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। 

এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। 

ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। 

বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল।

===জৈন মন্দিৰ===
[[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]]

জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়।

===শিখ মন্দিৰ===
[[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]]

এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;গুৰুৰ দুৱাৰ&quot; বা &quot;গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}&lt;/ref&gt;

==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]]
মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল।

==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]]
প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।
&lt;ref&gt;Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9&lt;/ref&gt;

মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
&lt;ref&gt;Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91&lt;/ref&gt; ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য,
&lt;ref&gt;Assmann 2001, p. 4&lt;/ref&gt; আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।
&lt;ref&gt;Shafer, Byron E., &quot;Temples, Priests, and Rituals: An Overview&quot;, in Shafer 1997, pp. 1–2&lt;/ref&gt;

প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।
&lt;ref&gt;André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]]

আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]]
গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}&lt;/ref&gt;

মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল।

গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]]
ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]]
এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়।

জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা &quot;ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়,&quot; যিবোৰ &quot;মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ&quot;।

==চীনা মন্দিৰসমূহ==
[[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]]

চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়।

মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]]

''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন&lt;ref&gt;{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&amp;mode=detailfasilitas&amp;id=93}}&lt;/ref&gt; আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি।

স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়।

==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]]
মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।

কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম।

==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ==
[[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে &quot;পবিত্ৰ স্থান&quot;, &quot;প্ৰসাদ&quot; বা &quot;হল&quot; আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)।

হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত &quot;টেম্পল&quot; শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে &quot;টেম্পল&quot; বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.&lt;/ref&gt; আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত।

অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।&lt;ref&gt;[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি।
File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা।
&lt;/gallery&gt;

==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ==
===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
[[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]]

'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম।

===কেথলিক ধৰ্ম===
[[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]

ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}&lt;/ref&gt;

পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'।

===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ===
কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে &quot;এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।&quot;

১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ।

===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন===
[[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]

লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলৰ মতে, ১৮৩২ চনত জোচেফ স্মিথে এজনীয়া প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী লাভ কৰিছিল য’ত &quot;প্ৰভুৰ গৃহ&quot;ত মন্দিৰ উপাসনাৰ প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত নাভৌ মন্দিৰ আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে।

দ্যা বুক অৱ মৰমন (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত নেফাইট নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ &quot;চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত&quot; নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;

====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ====
[[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত এলডিএছ মন্দিৰ]]

দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}&lt;/ref&gt; লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু বিশেষ নিয়মসমূহ পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ উপাসনা গৃহ আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}&lt;/ref&gt;

====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ====
জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো নিজা মন্দিৰ আছে।&lt;ref&gt;Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.&lt;/ref&gt;
* জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত লাইমেন ৱাইটৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)-এ টেক্সাছৰ জোডিয়াকত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&amp;context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}&lt;/ref&gt; এই স্থান ডোখৰ ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত।
* ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ ওজুম্বাত এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেনৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore&gt;Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত মিজুৰীৰ ইণ্ডিপেণ্ডেন্সত অৱস্থিত ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰটো তদানীন্তন চাৰ্চ প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট ৱালেচ বি স্মিথৰ দ্বাৰা কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত উৎসৰ্গিত মূল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰটোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৫ চনত ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}&lt;/ref&gt; ই টেক্সাছৰ শ্লেইচাৰ কাউণ্টিৰ ইলেডৰেড’ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো &quot;কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা&quot;ৰ বাবে টেক্সাছ চৰকাৰে ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carlisle&quot;&gt;{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&amp;itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* ইউটাৰ মোডেনাৰ ওচৰত ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore/&gt;

===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
* ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপৰ মাউণ্ট ইক্লেচিয়া গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian) মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা আৰু জ্যোতিষীয় প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে।

[[File:temple99.JPG|thumb|center|মাউণ্ট ইক্লেচিয়াৰ মন্দিৰ]]

==মেচনিক মন্দিৰসমূহ==
[[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]]

ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।

==অন্যান্য==
[[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]]
* ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে।
* শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ।
* য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত।
* ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত।
* ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে।
* [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

* [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)।
* পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
* কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;পকা নকৰা চোতাল&quot; বা &quot;একত্ৰিত হোৱা স্থান&quot;।
* কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ
* মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ।
* [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়।
* [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ।

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|30em}}

==অধিক পঢ়ক==
* Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons|Temple}}
{{Wikiquote|temple}}
{{Wiktionary|temple}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&amp;searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary''
* [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples]

[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>gsvrbqy2y50fr0hdgol89v58ik1rt1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636006</id>
      <parentid>636005</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>636006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85991" sha1="t1w1ry15ihnrx5pv72h8a1mvr3kaq60" xml:space="preserve">[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]]
[[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]]
[[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]]
[[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]]
[[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]]

'''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে &quot;টেম্পল&quot; ব্যৱহাৰ কৰে)। 

মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ &quot;গৃহ&quot; বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। 

এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী &quot;টেমপ্লেট&quot; (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা।

==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ==
===হিন্দু মন্দিৰ===
হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,&lt;ref&gt;ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1&lt;/ref&gt; 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। 

সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। 

এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।&lt;ref&gt;{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: &quot;The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names&quot; (p. 135); &quot;The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God&quot; (p. 133).&lt;/ref&gt; হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। 

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]]
File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। 
File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত
File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। 
File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ
&lt;/gallery&gt;

===বৌদ্ধ মন্দিৰ===
[[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]]

বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}&lt;/ref&gt;

প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। 

এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। 

ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। 

বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল।

===জৈন মন্দিৰ===
[[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]]

জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়।

===শিখ মন্দিৰ===
[[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]]

এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;গুৰুৰ দুৱাৰ&quot; বা &quot;গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}&lt;/ref&gt;

==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]]
মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল।

==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]]
প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।
&lt;ref&gt;Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9&lt;/ref&gt;

মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
&lt;ref&gt;Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91&lt;/ref&gt; ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য,
&lt;ref&gt;Assmann 2001, p. 4&lt;/ref&gt; আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।
&lt;ref&gt;Shafer, Byron E., &quot;Temples, Priests, and Rituals: An Overview&quot;, in Shafer 1997, pp. 1–2&lt;/ref&gt;

প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।
&lt;ref&gt;André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]]

আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]]
গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}&lt;/ref&gt;

মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল।

গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]]
ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]]
এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়।

জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা &quot;ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়,&quot; যিবোৰ &quot;মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ&quot;।

==চীনা মন্দিৰসমূহ==
[[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]]

চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়।

মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]]

''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন&lt;ref&gt;{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&amp;mode=detailfasilitas&amp;id=93}}&lt;/ref&gt; আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি।

স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়।

==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]]
মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।

কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম।

==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ==
[[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে &quot;পবিত্ৰ স্থান&quot;, &quot;প্ৰসাদ&quot; বা &quot;হল&quot; আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)।

হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত &quot;টেম্পল&quot; শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে &quot;টেম্পল&quot; বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.&lt;/ref&gt; আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত।

অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।&lt;ref&gt;[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি।
File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা।
&lt;/gallery&gt;

==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ==
===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
[[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]]

'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম।

===কেথলিক ধৰ্ম===
[[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]

ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}&lt;/ref&gt;

পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'।

===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ===
কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে &quot;এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।&quot;

১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ।

===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন===
[[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]

লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলৰ মতে, ১৮৩২ চনত জোচেফ স্মিথে এজনীয়া প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী লাভ কৰিছিল য’ত &quot;প্ৰভুৰ গৃহ&quot;ত মন্দিৰ উপাসনাৰ প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত নাভৌ মন্দিৰ আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে।

দ্যা বুক অৱ মৰমন (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত নেফাইট নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ &quot;চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত&quot; নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;

====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ====
[[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত এলডিএছ মন্দিৰ]]

দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}&lt;/ref&gt; লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু বিশেষ নিয়মসমূহ পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ উপাসনা গৃহ আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions}}&lt;/ref&gt;

====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ====
জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো নিজা মন্দিৰ আছে।&lt;ref&gt;Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.&lt;/ref&gt;
* জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত লাইমেন ৱাইটৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)-এ টেক্সাছৰ জোডিয়াকত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&amp;context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}&lt;/ref&gt; এই স্থান ডোখৰ ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত।
* ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ ওজুম্বাত এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেনৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore&gt;Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত মিজুৰীৰ ইণ্ডিপেণ্ডেন্সত অৱস্থিত ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰটো তদানীন্তন চাৰ্চ প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট ৱালেচ বি স্মিথৰ দ্বাৰা কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত উৎসৰ্গিত মূল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰটোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৫ চনত ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 }}&lt;/ref&gt; ই টেক্সাছৰ শ্লেইচাৰ কাউণ্টিৰ ইলেডৰেড’ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো &quot;কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা&quot;ৰ বাবে টেক্সাছ চৰকাৰে ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carlisle&quot;&gt;{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&amp;itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* ইউটাৰ মোডেনাৰ ওচৰত ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore/&gt;

===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
* ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপৰ মাউণ্ট ইক্লেচিয়া গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian) মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা আৰু জ্যোতিষীয় প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে।

[[File:temple99.JPG|thumb|center|মাউণ্ট ইক্লেচিয়াৰ মন্দিৰ]]

==মেচনিক মন্দিৰসমূহ==
[[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]]

ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।

==অন্যান্য==
[[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]]
* ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে।
* শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ।
* য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত।
* ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত।
* ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে।
* [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

* [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)।
* পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
* কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;পকা নকৰা চোতাল&quot; বা &quot;একত্ৰিত হোৱা স্থান&quot;।
* কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ
* মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ।
* [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়।
* [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ।

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|30em}}

==অধিক পঢ়ক==
* Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons|Temple}}
{{Wikiquote|temple}}
{{Wiktionary|temple}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&amp;searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary''
* [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples]

[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>t1w1ry15ihnrx5pv72h8a1mvr3kaq60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636111</id>
      <parentid>636006</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>636111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86854" sha1="bqjca1hmtr9svrqe83fn91djavu6rv0" xml:space="preserve">[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|299x299px|[[ইজিপ্ত]]ৰ ফিলায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰ। ]]
[[File:Ankor Wat temple.jpg|thumb|299x299px|[[কম্বোডিয়া]]ৰ দ্বাদশ শতিকাৰ অংকোৰ ৱাট মন্দিৰ প্ৰাংগন হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম ধৰ্মীয় গাঁথনি আৰু ই [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু দেৱতা]] [[বিষ্ণু]]ৰ উদ্দেশ্যে উছৰ্গিত। ]]
[[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|right|300px|[[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ কেন্দ্ৰীয় জাভাত অৱস্থিত বিশ্বৰ বৃহত্তম [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ মন্দিৰ]] বৰবুদুৰ। ]]
[[File:Athen Erechtheion BW 2017-10-09 13-58-34.jpg|thumb|300x300px|[[এথেন্স]], [[গ্ৰীচ]]ৰ ইৰেকথিয়ন মন্দিৰ, যি এথেন্সবাসীৰ কিছুমান আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পৱিত্ৰ ধৰ্মীয় অৱশেষ যেনে— এথেনা পোলিয়াছৰ এটা ''কাঠৰ মূৰ্তি'' (xoanon) আৰু পালাডিয়নৰ সৈতে জড়িত। ]]
[[File:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|300x300px|thumb|[[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]], দ্ৰাবিড় শৈলীৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ]]

'''মন্দিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Temple; [[লেটিন]] {{lang|la|templum}} শব্দৰ পৰা) হৈছে এটা উপাসনাৰ থলী, যিটো ঘৰ আধ্যাত্মিক ৰীতি-নীতি আৰু কাৰ্যকলাপ যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু বলিদানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিছুমান ধৰ্মৰ বিশেষভাৱে নিৰ্মিত উপাসনাৰ স্থলীক ইংৰাজীত সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়, আনহাতে আন কিছুমান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় একেধৰণৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰা হ'লেও এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলৰ ক্ষেত্ৰত এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে বৰ্তমান বিলুপ্ত প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহ, যেনে— প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ধৰ্ম আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ ধৰ্ম। বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ থকা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত: [[হিন্দু ধৰ্ম]] (যাৰ উপাসনা স্থলীক [[মন্দিৰ]] বা কোভিল বোলা হয়), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[বিহাৰ]] বোলা হয়), [[শিখ ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বোলা হয়), [[জৈন ধৰ্ম]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা দেৰাছাৰ বোলা হয়), [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদ]] (যাৰ মন্দিৰক কেতিয়াবা এগিয়াৰী বোলা হয়), [[বাহাই ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই কেৱল বাহায়ী উপাসনা গৃহ বুলি কোৱা হয়), [[তাওবাদ]] (যাক কেতিয়াবা দাওগুয়ান বোলা হয়), [[শ্বিণ্ট'|শ্বিণ্ট' ধৰ্ম]] (যাক প্ৰায়েই জিনজা বোলা হয়) আৰু [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]] (যাক কেতিয়াবা কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ বোলা হয়)। 

যিবোৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলক সাধাৰণতে ইংৰাজীত &quot;টেম্পল&quot; বা অসমীয়াত মন্দিৰ বোলা নহয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (যাৰ [[গীৰ্জা]] বা চাৰ্চ থাকে), [[ইছলাম ধৰ্ম]] (যাৰ [[মছজিদ]] থাকে) আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম]] (যাৰ চিনাগগ থাকে, যদিও ইয়াৰে কিছুমানে নাম হিচাপে &quot;টেম্পল&quot; ব্যৱহাৰ কৰে)। 

মন্দিৰসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্য ভিন্ন হ'ব পাৰে, যদিও বিশ্বাসীসকলে ইয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত এক বা একাধিক দেৱতাৰ &quot;গৃহ&quot; বুলি গণ্য কৰে। সাধাৰণতে মন্দিৰত দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা হয়, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হয় আৰু এটা বিশেষ পুৰোহিত বা পুৰোহিত শ্ৰেণীয়ে মন্দিৰটো পৰিচালনা তথা তত্ত্বাৱধান কৰে। সাধাৰণ ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ কিমান দূৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব তাৰ নিয়ম ভিন্ন হ'ব পাৰে; প্ৰায়েই মূল ভৱনৰ কিছু অংশ বা সমগ্ৰ অংশত কেৱল পুৰোহিতসকলেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মন্দিৰসমূহৰ সাধাৰণতে এটা মূল ভৱন আৰু এটা বৃহৎ ধৰ্মীয় প্ৰাংগন থাকে, য’ত আন বহুতো ভৱন থাকিব পাৰে বা ই এক গম্বুজ আকৃতিৰ গাঁথনিও হ’ব পাৰে। 

এই শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে প্ৰাচীন [[ৰোম]]ৰ পৰা, য’ত {{Lang|la|templum}} মানে এজন পুৰোহিত বা ভৱিষ্যবক্তা (augur)দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা এটা পৱিত্ৰ প্ৰাংগনক বুজাইছিল। ইংৰাজী &quot;টেমপ্লেট&quot; (template) শব্দটোৰো মূল একেই, যাৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে মাটিত অংকন কৰা এটা পৰিকল্পনা বা নক্সা।

==ভাৰতীয় মন্দিৰসমূহ==
===হিন্দু মন্দিৰ===
হিন্দু মন্দিৰসমূহক অঞ্চল আৰু ভাষাৰ ভিন্নতা অনুসৰি বহুতো বেলেগ বেলেগ নামেৰে জনা যায়, যাৰ ভিতৰত আলায়ম,&lt;ref&gt;ALAYAM : The Hindu Temple; An Epitome of Hindu Culture; G.Venkataramana Reddy; Published by Adhyaksha; Sri Ramakrishna Math; {{ISBN|978-81-7823-542-4}}; Page 1&lt;/ref&gt; 'মন্দিৰ', 'মন্দিৰা', 'অম্বলম', 'গুড়ি', 'কাভু', 'কোইল', 'কোভিল', 'দেউল', 'ৰাউল', 'দেৱস্থান', 'দেৱালয়', 'দেৱায়তন', 'দেৱকুল', 'দেৱগৃহ', 'দেগুল', 'দেৱ মন্দিৰায়', আৰু 'দেৱালয়ম' আদি অন্যতম। হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যক মূলতঃ দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলী আৰু উত্তৰৰ নগৰ স্থাপত্য শৈলীত বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য আঞ্চলিক শৈলীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হেমাদপন্থী, ভূমিজ, চোলাংকী, মাৰাঠী আৰু চালুক্য শৈলী আদি বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। 

সকলো সময় আৰু শৈলীৰে হিন্দু মন্দিৰৰ মৌলিক উপাদানসমূহ প্ৰায় একেই থাকে। ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্যটো হ’ল অভ্যন্তৰীণ গৰ্ভগৃহ বা ''গৰ্ভগৃহ'', য’ত এটা সাধাৰণ কোঠাত দেৱতাৰ প্ৰাথমিক ''[[মূৰ্তি]]'' বা আৰাধ্য প্ৰতিমূৰ্তিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই কক্ষৰ চাৰিওফালে প্ৰায়েই অন্যান্য গাঁথনি আৰু ভৱন থাকে, যিবোৰে ডাঙৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবা একৰ পৰ্যন্ত মাটি আগুৰি লয়। বাহ্যিকভাৱে, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত এটা স্তম্ভসদৃশ ''শিখৰ'' থাকে, যাক দক্ষিণ ভাৰতত ''বিমান'' বুলিও কোৱা হয়। মন্দিৰৰ ভৱনটোত পৰিক্ৰমাৰ বাবে এটা ভ্ৰমণপথ, এটা বা তাতকৈ অধিক মণ্ডপ বা সমাৱেশ কক্ষ, আৰু কেতিয়াবা গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপৰ মাজত এটা অন্তৰাল (প্ৰৱেশ পথ) আৰু বাৰাণ্ডা অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব পাৰে। 

এটা হিন্দু মন্দিৰ হৈছে হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ আসন আৰু বাসস্থানৰ এক প্ৰতীকী গৃহ।&lt;ref&gt;{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1946|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=135, context: 40–43, 110–114, 129–139 with footnotes}}, Quote: &quot;The [Hindu] temple is the seat and dwelling of God, according to the majority of the [Indian] names&quot; (p. 135); &quot;The temple as Vimana, proportionately measured throughout, is the house and body of God&quot; (p. 133).&lt;/ref&gt; হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ই হৈছে মানুহৰ ভক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰিক সংযোগক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নিৰ্মিত এক গাঁথনি। ইয়াৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৱিত্ৰ ''গৰ্ভগৃহ''ত এটা ''মূৰ্তি'' বা হিন্দু ভগৱানৰ প্ৰতিচ্ছবি থাকে। হিন্দু মন্দিৰসমূহ এক চহকী ইতিহাসৰ সৈতে বিশাল আৰু ভব্য হয়। [[ব্ৰঞ্জ যুগ]] আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ সময়তো ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে পৱিত্ৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hinduism - Early Hinduism (2nd century bce–4th century ce) {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/Early-Hinduism-2nd-century-bce-4th-century-ce |access-date=2023-01-20 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ([[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]) বাহিৰেও বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত হিন্দু মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইসমূহ হয়তো সমগ্ৰ এছিয়াতে হিন্দু ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক বিস্তাৰৰ ফলত (যেনে— [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ প্ৰাচীন শিলৰ মন্দিৰসমূহ), নহয়তো প্ৰৱাসী হিন্দুসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিম ইউৰোপ (বিশেষকতঃ [[UK|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]), উত্তৰ আমেৰিকা ([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[কানাডা]]), লগতে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]], [[মৰিছাছ]] আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত গঢ়ি উঠিছে। 

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Sripuram Temple Full View.jpg|মহালক্ষ্মীৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ, ভেল্লুৰ, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]]
File:Guruvayoor Temple 1.jpg|কেৰেলাৰ এটা পৰম্পৰাগত হিন্দু মন্দিৰ, বিখ্যাত গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, ভাৰত। 
File:Maa Naina Devi Temple, Mallital, Nainital, Uttarakhand, India.jpg|মা নয়না দেৱী মন্দিৰৰ এটা দৃশ্য, মল্লিতাল, নৈনীতাল, [[উত্তৰাখণ্ড]], ভাৰত
File:New Delhi Temple.jpg|২০০৫ চনত নিৰ্মিত [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ অক্ষৰধাম মন্দিৰ। 
File:Dakshineswar Temple1.jpg|দক্ষিণেশ্বৰ কালী মন্দিৰ, বৃহত্তৰ [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], ভাৰতৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ
&lt;/gallery&gt;

===বৌদ্ধ মন্দিৰ===
[[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|upright|[[মহাবোধি মন্দিৰ]], [[বিহাৰ]], ভাৰত]]

বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ নিকটৱৰ্তী গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ভাষাত স্তুপ, ৱাট আৰু পেগোডা বুলি কোৱা গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা বৌদ্ধ মন্দিৰত ধ্যানৰ সময়ত একাগ্ৰতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি অৰ্থাৎ বুদ্ধৰূপ (''বুদ্ধৰূপ'') থকা এটা ধ্যানেৰ কক্ষ থাকিব পাৰে। গম্বুজ আকৃতিৰ স্তুপসমূহ প্ৰদক্ষিণ (''প্ৰদক্ষিণ'') নামৰ এক পৰিক্ৰমা ৰীতি-নীতিতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

বৌদ্ধ ধৰ্মত মন্দিৰসমূহে বুদ্ধৰ পৱিত্ৰ ভূমি বা পৱিত্ৰ পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ অভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক শান্তিৰ প্ৰেৰণা যোগাব পৰাকৈ ডিজাইন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kadampanewyork.org/temple/ |title=New York Buddhist Temple for World Peace |publisher=Kadampanewyork.org |date=1997-08-01 |access-date=2012-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611060043/http://www.kadampanewyork.org/temple/ |archive-date=2012-06-11 }}&lt;/ref&gt;

প্ৰাৰম্ভিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় স্থাপত্যৰ সৈতে তিনি ধৰণৰ গাঁথনি জড়িত আছিল: মঠ বা আশ্ৰম ([[বিহাৰ]]), পৱিত্ৰ অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা স্থান (স্তুপ), আৰু উপাসনা গৃহ বা প্ৰাৰ্থনা কক্ষ (চৈত্য, যাক চৈত্য গৃহ বুলিও কোৱা হয়), যিবোৰক পিছলৈ কিছুমান ঠাইত মন্দিৰ বুলি কোৱা হ'ল। পেগোডা হৈছে ভাৰতীয় স্তুপসমূহৰেই এক বিৱৰ্তন। 

এটা স্তুপৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য আছিল [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ পৱিত্ৰ অৱশেষসমূহৰ উপাসনা আৰু সুৰক্ষা কৰা। পুৰাতাত্ত্বিকভাৱে জ্ঞাত আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তুপৰ উদাহৰণটো হ’ল ভাৰতৰ [[বিহাৰ]]ৰ বৈশালীত অৱস্থিত অৱশেষ স্তুপটো। 

ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্তুপসমূহ লাহে লাহে চৈত্য-গৃহ (প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) সমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল [[অজন্তা গুহা]] আৰু [[ইলোৰা গুহা]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]) প্ৰাংগন। বিহাৰৰ বোধগয়াত অৱস্থিত [[মহাবোধি মন্দিৰ]] ইয়াৰ আন এটা অন্যতম জনাজাত উদাহৰণ। 

বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ শৈলীও ভিন্ন হৈ পৰে, যিয়ে বৌদ্ধ কলাৰ অনুৰূপ ধাৰাসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। অট্টালিকাৰ গাঁথনিসমূহ উত্তৰৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত [[মহাযান]] বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু দক্ষিণৰ দেশসমূহত প্ৰচলিত থেৰাভাড বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিন্ন ৰূপৰদ্বাৰাও কিছু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল।

===জৈন মন্দিৰ===
[[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, [[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]। ]]

জৈন ধৰ্মৰ অনুগামী জৈনসকলৰ উপাসনা স্থলীক দেৰাছাৰ বা জৈন মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Babb |first=Lawrence, A |url=https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb |title=Absent lord: ascetics and kings in a Jain ritual culture |publisher=Published [[University of California Press]] |year=1996 |page=[https://archive.org/details/absentlordasceti0000babb/page/66 66] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; কিছুমান বিখ্যাত জৈন মন্দিৰ হৈছে শিখৰজী, পালিতানা মন্দিৰ, ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ, শ্ৰৱণবেলগোলা, দিলৱাৰা মন্দিৰ আৰু লাল মন্দিৰ। জৈন মন্দিৰসমূহ বিভিন্ন স্থাপত্য নক্সাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰসমূহ দক্ষিণ ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈ সম্পূৰ্ণ পৃথক, আনহাতে এইসমূহ পশ্চিম ভাৰতৰ জৈন মন্দিৰতকৈও যথেষ্ট বেলেগ। ইয়াৰ উপৰি, জৈন মন্দিৰসমূহৰ সন্মুখত প্ৰায়ে এটা মানস্তম্ভ (''মানস্তম্ভ'', অৰ্থাৎ 'সন্মানৰ স্তম্ভ') নিৰ্মাণ কৰা হয়।

===শিখ মন্দিৰ===
[[File:Darbar Sahib 27 September 2018.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[অমৃতসৰ]]ত অৱস্থিত হৰিমন্দিৰ চাহিব]]

এটা শিখ মন্দিৰক [[গুৰুদ্বাৰ]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;গুৰুৰ দুৱাৰ&quot; বা &quot;গুৰুৰ কাষলৈ যোৱাৰ পথ।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য উপাদানটো হ’ল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]]ৰ উপস্থিতি। গুৰুদ্বাৰৰ চাৰিওফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে, যিয়ে বুজায় যে এই স্থান কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ সকলোৰে বাবে খোলা থাকে। গুৰুদ্বাৰত এটা দৰবাৰ চাহিব (দৰবাৰ চাহিব) বা মূল হলঘৰ থাকে য’ত গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব স্থাপন কৰা হয়, আৰু এটা লংগৰ (লংগৰ) বা বিনামূলীয়া ভোজনালয় থাকে য’ত মানুহে বিনামূলীয়াকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gurdwara |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/gurdwara_1.shtml |access-date=18 March 2013 |work=bbc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; এটা গুৰুদ্বাৰ প্ৰাংগনত পুথিভঁৰাল, শিশু কাষ (nursery) আৰু শ্ৰেণীকোঠাও থাকিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gurdwara Requirements |url=http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 March 2013 |work=worldgurudwaras.com}}&lt;/ref&gt;

==মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Ziggarat of Ur 001.jpg|thumb|[[ইৰাক]]ত অৱস্থিত উৰৰ জিক্কুৰাট]]
মেছোপটেমিয়াৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাটো মেছোপটেমিয়াৰ ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীসকলৰ আৰাধনাৰ পৰা গঢ়ি উঠিছিল। ই কেইবাটাও সভ্যতাক সামৰি লৈছিল; যেনে— ছুমেৰীয়, আক্কাডিয়ান, অচিৰীয় আৰু বেবিলনীয় সভ্যতা। মেছোপটেমিয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মন্দিৰ স্থাপত্য হ’ল ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত জিক্কুৰাট নামৰ গাঁথনিটো, যাৰ আকৃতি এটাখোপ কটা খোপযুক্ত [[পিৰামিড]]ৰ দৰে আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰৰ চেপেটা অংশত মূল মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহটো অৱস্থিত আছিল।

==ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Luxor Temple, Thebes, Egypt - panoramio.jpg|thumb|ইজিপ্তৰ লাক্সৰ মন্দিৰৰ এটা পেনোৰামিক ভিতৰৰ দৃশ্য, লাক্সৰ, ইজিপ্ত।]]
প্ৰাচীন [[ইজিপ্ত]]ৰ মন্দিৰসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ পৃথিৱীৰ বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আচলতে, ইজিপ্তবাসীয়ে মন্দিৰ ভৱনটো বৰ্ণনা কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ ḥwt-nṯr-ৰ অৰ্থ হ’ল 'ঈশ্বৰৰ অট্টালিকা (বা প্ৰাংগণ)'।
&lt;ref&gt;Spencer 1984, p. 22, 44; Snape 1996, p. 9&lt;/ref&gt;

মন্দিৰত ভগৱানৰ উপস্থিতিৰ ধাৰণাটোৱে মানুহ আৰু ঐশ্বৰিক জগতক সংযোগ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে মানুহক ঈশ্বৰৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এই ৰীতি-নীতিসমূহে ভগৱানক প্ৰকৃতিৰ বুকুত নিজৰ সঠিক ভূমিকা পালন কৰি থকাত সহায় কৰিছিল। গতিকে, ইজিপ্তৰ বিশ্বাসত প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ শৃংখলা অৰ্থাৎ ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এইসমূহ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
&lt;ref&gt;Dunand and Zivie-Coche 2005, pp. 89–91&lt;/ref&gt; ''মাট'' বৰ্তাই ৰখাটোৱেই আছিল ইজিপ্তৰ ধৰ্মৰ মূল উদ্দেশ্য,
&lt;ref&gt;Assmann 2001, p. 4&lt;/ref&gt; আৰু ইয়েই আছিল এটা মন্দিৰৰো মূল উদ্দেশ্য।
&lt;ref&gt;Shafer, Byron E., &quot;Temples, Priests, and Rituals: An Overview&quot;, in Shafer 1997, pp. 1–2&lt;/ref&gt;

প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বও আছিল। মন্দিৰসমূহত শস্য জমা কৰি পুনৰ বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু দেশৰ কৃষিযোগ্য ভূমিৰ এক বুজন অংশ মন্দিৰৰ মালিকানাধীন আছিল (কিছুমানৰ মতে নতুন সাম্ৰাজ্যৰ সময়লৈকে এই পৰিমাণ সমগ্ৰ দেশৰ ৩৩% আছিল)।
&lt;ref&gt;André Dollinger. The Ancient Egyptian Economy. pp. 5 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/The-Ancient-Egyptian-Economy.pdf] Retrieved June 19, 2012&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও, দৰ্শনাৰ্থীসকলক কেন্দ্ৰীয় কোঠাটোলৈ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ এই বহুতো ইজিপ্তৰ মন্দিৰত ত্ৰিপাক্ষিক মজিয়াৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
[[File:Philae temple at night.jpg|thumb|ফিলায়ৰ মন্দিৰ, ইজিপ্ত]]

আৰ. এ. শ্বলৱাৰ ডি লুবিচৰ গ্ৰন্থ '''দ্য টেম্পল ইন মেন'''-ত লেখকে ইজিপ্তৰ মন্দিৰসমূহ, বিশেষকৈ লাক্সৰ মন্দিৰ, মানৱ শৰীৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতিনিধিত্ব বুলি অন্বেষণ কৰিছে। শ্বলৱাৰ ডি লুবিচে পৰামৰ্শ দিছে যে এই মন্দিৰবোৰে নিজৰ অনুপাত আৰু নক্সাৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু আধ্যাত্মিক শৃংখলা প্ৰতিফলিত কৰে। লেখকে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন ইজিপ্তবাসীয়ে তেওঁলোকৰ স্থাপত্যত পবিত্ৰ জ্যামিতি আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল, আৰু মানৱ শৰীৰ নিজেই এটা মন্দিৰ যি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সম্প্ৰীতিৰ দাপোনস্বৰূপ। এই গ্ৰন্থখনে মন্দিৰৰ আধ্যাত্মিক প্ৰতীকাত্মকতাক কিছুমান নিগূঢ় ধাৰণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দেখুৱাইছে যে কেনেকৈ স্থাপত্যই মানৱ শৰীৰৰ গঠন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়মক প্ৰতিফলিত কৰে।
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schwaller de Lubicz|first=R. A.|title=Il tempio nell'uomo|year=1957}}&lt;/ref&gt;

==গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|এথেন্সৰ এক্ৰ’পলিছত অৱস্থিত পাৰ্থেনন]]
গ্ৰীক আৰু ৰোমান মন্দিৰসমূহ আৰম্ভণিতে কাঠ আৰু বোকা-ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে ওখ প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত শিল আৰু মাৰ্বলৰ দৰে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰসমূহ বিশাল আকাৰত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা হ’ল। বৰ্তমান মন্দিৰসমূহৰ ৰং বিবৰ্ণ হৈ পৰিছে যদিও, সেই সময়ত স্তম্ভসমূহ বগা, নীলা, ৰঙা আৰু কলা ৰঙেৰে অংকন কৰা হৈছিল। স্তম্ভবোৰৰ ওপৰত কোনো পৌৰাণিক কাহিনী বা যুদ্ধৰ খোদিত বা অংকিত চিত্ৰ আছিল, লগতে ত্ৰিকোণীয় মূধচৰ ভিতৰত মুক্তভাৱে থকা ভাস্কৰ্য আছিল। চালবোৰ টাইলছযুক্ত আছিল আৰু ইয়াৰ ওপৰত বা চুকত পৌৰাণিক প্ৰাণী বা দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। গ্ৰীক মন্দিৰসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট মজিয়াৰ নক্সাও আছিল য’ত স্তম্ভসমূহ অতি সুকীয়াভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |author=Denova, Rebecca I. |url=http://worldcat.org/oclc/1243160502 |title=Greek and Roman religions |year=2018 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-78785-765-0 |oclc=1243160502}}&lt;/ref&gt;

মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত বলিদান বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে যজ্ঞবেদীসমূহ আছিল। আকাশমাৰ্গৰ দেৱতাসকলৰ বেদীবোৰ সাধাৰণতে বৰ্গাকাৰ আছিল, য’ত অগ্নিৰ নৈবেদ্যৰ বাবে এটা ধাতুৰ পাত্ৰ আৰু এটা চেপেটা ওপৰভাগ আছিল। পাতালপুৰীৰ দেৱতাসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেদীবোৰক 'বথ্ৰ’চ' বুলি কোৱা হৈছিল, যিবোৰ আছিল জীৱ-জন্তুৰ বলিদান, গাখীৰ, মৌ আৰু মদ আদি জুলীয়া নৈবেদ্য ঢালিবৰ বাবে মাটিত খন্দা গাত। গ্ৰীক স্থাপত্যত দেৱতাৰ মূৰ্তি থকা কেন্দ্ৰীয় কক্ষ বা ''চেলা'' মন্দিৰৰ সোঁমাজত অৱস্থিত আছিল, আনহাতে ৰোমত এই চেলা পিছফালে আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; গ্ৰীক মন্দিৰ স্থাপত্যৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল।

গ্ৰীকো-ৰোমান মন্দিৰসমূহ পূবমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে পুৱাৰ ৰীতি-নীতিত উদীয়মান সূৰ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। প্ৰতিটো মন্দিৰ ক’ত নিৰ্মাণ কৰা হ’ব সেয়া পৰিৱেশ, পৌৰাণিক কাহিনী, কাৰ্য আৰু ঐশ্বৰিক অভিজ্ঞতাৰ দৰে বহু কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বেছিভাগ মন্দিৰেই পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত স্থানত বা কোনো দেৱতাই কিবা অলৌকিক কাৰ্য কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ঠাইত বা কোনো নগৰ-চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহুতো ৰোমান মন্দিৰৰ ৰোমান ইতিহাসৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা যেনে সামৰিক বিজয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। চহৰসমূহৰ মন্দিৰবোৰ প্ৰায়েই চহৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উচৰ্গিত আছিল, কিন্তু সেইবোৰে নাগৰিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। আনকি ৰোমান শনি দেৱতাৰ মন্দিৰৰ তলৰ মহলাত ৰাজ্যিক কোষাগাৰ আৰু কোষাগাৰৰ কাৰ্যালয়ো আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ইউৰোপীয় বহুদেৱতাবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo de Garni, Armenia, 2016-10-02, DD 94.jpg|thumb|গাৰ্নিৰ মন্দিৰ, [[আৰ্মেনিয়া]]]]
ৰোমানসকলে সাধাৰণতে কোনো এক পৌত্তলিক ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানক {{Lang|la|fanum}} বুলি অভিহিত কৰিছিল; কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো পবিত্ৰ বনক বুজাইছিল, আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰক বুজাইছিল। মধ্যযুগীয় লেটিন লিখকসকলে কেতিয়াবা ''{{Lang|la|templum}}'' শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বতে প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্মৰ মন্দিৰৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মন্দিৰটো এটা ভৱন আছিল নে মুকলি আকাশৰ তলৰ কোনো উপাসনাৰ স্থল আছিল, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন। জাৰ্মানীয় লোকসকলৰ মন্দিৰ ভৱনৰ বাবে প্ৰায়েই পুৰণি নৰ্ছ শব্দ ''হফ'' (hof) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

==জৰথুষ্ট্ৰবাদী মন্দিৰসমূহ==
[[File:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|thumb|য়াজদৰ আতছ বেহৰাম (The Yazd Atash Behram)]]
এটা [[জৰথুষ্ট্ৰবাদ|জৰথুষ্ট্ৰবাদী (পাৰ্চী)]] মন্দিৰক 'দাৰ-এ-মেহৰ' (Dar-e-mehr) আৰু 'আতছকাদেহ' (Atashkadeh) বুলিও কোৱা হয়। জৰথুষ্ট্ৰবাদত অগ্নি মন্দিৰ (fire temple) হৈছে পাৰ্চী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ উপাসনা স্থল। জৰথুষ্ট্ৰপন্থীসকলে যিকোনো ৰূপতে [[অগ্নি|জুইক]] শ্ৰদ্ধা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মন্দিৰসমূহত এটা চিৰন্তন প্ৰজ্বলিত শিখা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'আতছ বেহৰাম' (Fire of Victory বা বিজয়ৰ জুই) হৈছে সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ অগ্নি, কাৰণ ইয়াত জটিল ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহ কৰা ১৬ টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ জুইৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হয়।

জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্মত ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ বাবে জুই (''আতাৰ'') আৰু বিশুদ্ধ পানী (''আবান'') ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পবিত্ৰকৰণ অনুষ্ঠানৰ বাবে পৰিষ্কাৰ, বগা &quot;ভস্ম বা ছাইক ধৰ্মীয় জীৱনৰ আধাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়,&quot; যিবোৰ &quot;মূলত ঘৰুৱা জুইকুৰা প্ৰতিপালন কৰাৰ দৰে এক প্ৰথা, কাৰণ মন্দিৰৰ জুইকুৰা হৈছে ঘৰৰ চৌকাৰ জুইকুৰাক এক নতুন গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰা ৰূপ&quot;।

==চীনা মন্দিৰসমূহ==
[[File:Hall of Prayer for Good Harvest.JPG|thumb|left|[[বেইজিং|বেইজিঙত]] অৱস্থিত টিয়ানটান বা স্বৰ্গৰ মন্দিৰ (Temple of Heaven)]]

চীনা মন্দিৰ বুলিলে [[চীনা সংস্কৃতি]] অনুসৰি নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহক বুজায়, যিবোৰে চীনা বিশ্বাসসমূহ যেনে— [[কনফুচিয়াছ ধৰ্ম]], [[তাওবাদ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[চীনা লোক ধৰ্ম]]ৰ উপাসনা গৃহ হিচাপে কাম কৰে। সাম্ৰাজ্যবাদী [[চীন]]ৰ প্ৰাচীন যুগৰে পৰা চীনা লোকসকলৰ যুগ-যুগান্তৰৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা চীনা মন্দিৰসমূহৰ জন্ম হৈছিল, গতিকে এইসমূহ সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত ধ্ৰুপদী চীনা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়।

মাটি আৰু শিলৰ ওখ প্লেটফৰ্মেৰে নিৰ্মিত ভিত্তিৰ বাহিৰে চীনা মন্দিৰৰ বেছিভাগ অংশই কাঠৰ কাৰুকাৰ্যৰে নিৰ্মিত, লগতে চাল আৰু টাইলছৰ সজ্জাৰ বাবে ইটাৰ গাঁথনি আৰু গ্লেজড চিৰামিকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণ চীনা মন্দিৰসমূহৰ চালৰ কাষবোৰ ভাঁজ খোৱা আৰু ওলমি থকা ধৰণৰ হয় আৰু কেইবা তৰপীয়া চালৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত জটিল কাঠৰ মিস্ত্ৰীৰ কাম দেখা যায়। চীনা মন্দিৰসমূহ ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু চহকী সজ্জাৰ বাবে জনাজাত। এইবোৰৰ চালসমূহ প্ৰায়েই বিভিন্ন কাল্পনিক পৌৰাণিক জীৱ-জন্তু, যেনে— [[চীনা ড্ৰেগন]] আৰু কিলিন, আৰু কেতিয়াবা চীনা দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তিৰে সজোৱা হয়। চীনা মন্দিৰসমূহ সমগ্ৰ[মূল ভূখণ্ড চীন আৰু [[টাইৱান]]ত পোৱা যায়, আৰু লগতে যিবোৰ দেশত চীনা প্ৰৱাসীসকল স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছে তাতো এই মন্দিৰসমূহ গঢ়ি উঠিছে; গতিকে বিশ্বজুৰি থকা চাইনাটাউন বা চীনা বসতিপ্ৰধান অঞ্চলসমূহত চীনা মন্দিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

==ইণ্ডোনেছিয়াৰ মন্দিৰসমূহ==
[[File:Sojiwan temple 2.jpg|thumb|right|চজীৱন মন্দিৰ, নৱম শতিকাৰ পৰম্পৰাগত জাভানিজ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।]]

''চান্দি'' হৈছে প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা ইণ্ডোনেছিয় শব্দ। ইছলাম ধৰ্মৰ উত্থানৰ পূৰ্বে, পঞ্চমৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জত, বিশেষকৈ জাভা আৰু সুমাট্ৰাত ধাৰ্মিক বিশ্বাসসমূহৰ (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম) সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল। যাৰ ফলস্বৰূপে, স্থানীয়ভাৱে ''চান্দি'' নামেৰে জনাজাত অসংখ্য হিন্দু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই জাভাৰ ভূখণ্ডক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। এই ''চান্দি'' স্থাপত্যসমূহ বাস্তুশাস্ত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত পৰম্পৰাগত ইণ্ডোনেছিয় স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ নক্সাত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় জাভাৰ সময়ছোৱাত, মণ্ডলা মন্দিৰ পৰিকল্পনাৰ বিন্যাস আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ওখ আকাশলংঘী শিখৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''চান্দি''সমূহ পবিত্ৰ পৰ্বত তথা দেৱ-দেৱীৰ বাসস্থান পৌৰাণিক মেৰু পৰ্বতৰ আৰ্হিত ডিজাইন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা, ''চান্দি'' বুলিলে প্ৰাচীন বা নতুন যিকোনো উপাসনা স্থল বা মঠকে বুজায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইণ্ডোনেছিয়াৰ কেইবাটাও সমসাময়িক ''বিহাৰ'' বা বৌদ্ধ মঠত বিখ্যাত বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিলিপি বা পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা গাঁথনি দেখিবলৈ পোৱা যায়; যেনে— পাৱন&lt;ref&gt;{{cite web|title=Replika Candi Pawon|work=Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya|url=http://www.dhammacakka.org/?channel=tentangkami&amp;mode=detailfasilitas&amp;id=93}}&lt;/ref&gt; আৰু প্লাওচানৰ ''পেৰৱাৰা'' (সৰু) মন্দিৰৰ প্ৰতিলিপি।

স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, জাভা উপত্যকাত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু মন্দিৰ আছিল যিবোৰ বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহৰ সৈতে একেলগে সহ-অৱস্থান কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰেই ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মেৰাপী আগ্নেয়গিৰিৰ ভয়ংকৰ উদ্গীৰণৰ ফলত মাটিৰ তলত পোত খাই যায়।

==মেছ’আমেৰিকান মন্দিৰসমূহ==
[[File:Chichen Itza 2.jpg|thumb|চিচেন ইৎজাত অৱস্থিত কুগুলকান পিৰামিডৰ ওপৰত নিৰ্মিত কুগুলকানৰ মন্দিৰ।]]
মেছ’আমেৰিকান সভ্যতাৰ মন্দিৰসমূহ সাধাৰণতে মেছ’আমেৰিকান পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল, যাৰ এই বিশাল গাঁথনিটোৰ একেবাৰে ওপৰত মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহ অৱস্থিত আছিল। এইসমূহ ইজিপ্তৰ পিৰামিডতকৈ মেছোপটেমিয়াৰ জিক্কুৰাটসমূহৰ সৈতেহে বেছি সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। পিৰামিডৰ ভিত্তি বা তলৰ অংশৰ পৰা ওপৰৰ চেপেটা অংশত থকা মন্দিৰটোলৈ যাবলৈ এটা বা ততোধিক অতি থিয় খটখটি বা চিৰি আছিল। শিলৰ মন্দিৰটো এটা বৰ্গাকাৰ বা ঘূৰণীয়া গাঁথনি হ’ব পাৰিছিল, যাৰ একমাত্ৰ দুৱাৰেদি ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহ বা 'চেলা'লৈ যাব পৰা গৈছিল। পিৰামিডৰ ওপৰত মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা চেপেটা অংশটোতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি বলিদান কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।

কিছুমান ধ্ৰুপদী মেছ’আমেৰিকান পিৰামিড পাখি থকা সৰ্পসদৃশ দেৱতা কুৱেট্জালকোৱাটল বা মেছ’আমেৰিকান সৃষ্টিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিৱৰণেৰে সজোৱা হৈছিল। এই কাহিনীসমূহ পিৰামিডৰ খটখটিৰ থিয় অংশত, দেৱালত আৰু ভিতৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহৰ ওপৰত হিয়েৰ’গ্লিফিক বা চিত্ৰলিপিৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |title = Mexico: From the Olmecs to the Aztecs |last = Koontz|first = Rex |publisher = Thames and Hudson|year = 2013 |isbn = 9780500290767 |location = New York, New York}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এজটেক সভ্যতাৰ একাটিটলান আৰু মায়া সভ্যতা অন্যতম।

==ইহুদী চিনাগগ আৰু মন্দিৰসমূহ==
[[ইহুদী ধৰ্ম]]ৰ প্ৰাচীন হিব্ৰু গ্ৰন্থসমূহত [[জেৰুজালেম]]ত থকা দুয়োটা প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বাবে &quot;পবিত্ৰ স্থান&quot;, &quot;প্ৰসাদ&quot; বা &quot;হল&quot; আদি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাক তানাখত {{Lang|he-latn|Beit YHWH}} বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'YHWH-ৰ গৃহ'। ইংৰাজীত এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে &quot;টেম্পল&quot; (temple) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

জেৰুজালেমৰ টেম্পল মাউণ্ট হৈছে সেই পবিত্ৰ স্থান য’ত ৰজা চলোমনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ্বিতীয় মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিটোৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছিল 'পবিত্ৰতম কক্ষ' বা হোলী অৱ হোলীজ, য’ত কেৱল ইজৰাইলৰ মহাপুৰোহিতজনেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। বৰ্তমান এই টেম্পল মাউণ্টতে ইছলামিক স্থাপত্য ডোম অৱ দ্য ৰক অৱস্থিত (আনুমানিক ৬৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ)।

হেলেনিষ্টিক যুগত ইহুদী (আৰু চামাৰীয়া) উপাসনা স্থলসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ গ্ৰীক শব্দ ''চিনাগগ'' ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি এই শব্দটোৰ উপৰি য়িদ্দিশ শব্দ ''শুল'' আৰু মূল হিব্ৰু শব্দ ''বেইট ক্নেছেট'', অৰ্থাৎ 'সভা গৃহ') আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

অষ্টাদশ শতিকাৰ পৰা পশ্চিম আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ ইহুদীসকলে চিনাগগৰ ক্ষেত্ৰত &quot;টেম্পল&quot; শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছিল, য’ত ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো অ-কেথলিক প্ৰাৰ্থনা গৃহক বুজোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই শব্দটো সংস্কাৰবাদী অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সদস্য আৰু বাহিৰৰ লোকসকলে এই শব্দটোক জেৰুজালেম মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে কৰা প্ৰাৰ্থনাক বাদ দিয়াৰ সৈতে সাঙুৰি পেলাইছিল, যদিও ই ইয়াৰ মূল অৰ্থ নাছিল। সংস্কাৰবাদৰ সূচনা হোৱাৰ এক শতিকাতকৈও পূৰ্বে পৰম্পৰাগত চিনাগগসমূহে নিজকে &quot;টেম্পল&quot; বুলি নামকৰণ কৰিছিল আৰু বহুতো চিনাগগে পিছলৈও এই ধাৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism'', Wayne State University Press, 1995. p. 42.&lt;/ref&gt; আমেৰিকান ব্যৱহাৰত প্ৰায়েই 'টেম্পল' আৰু 'চিনাগগ' শব্দ দুটা পৰস্পৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ অ-অৰ্থডক্স চিনাগগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত।

অৰামীয় ভাষাৰ 'সভা' শব্দৰ পৰা অহা ''কনেছা'' শব্দটো কাৰাইট ইহুদীসকলৰ উপাসনা স্থলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই ধৰণৰ মন্দিৰৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল বুলগেৰিয়াৰ চোফিয়া চিনাগগ, যিখন দক্ষিণ-পূব ইউৰোপৰ বৃহত্তম চিনাগগ আৰু সমগ্ৰ ইউৰোপৰ ভিতৰত তৃতীয় বৃহত্তম চিনাগগ।&lt;ref&gt;[http://dnes.bg 100-годишнина на синагогата в София], dnes.bg, September 6, 2009&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
File:Jerus-n4i.jpg|জেৰুজালেমৰ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ৰ 'শ্ৰাইন অফ দ্য বুক' প্ৰদৰ্শনীৰ কাষত থকা হেৰডৰ মন্দিৰৰ এটা আৰ্হি।
File:Kenessa Vilnius (5970197134).jpg|লিথুৱানিয়াৰ ভিলনিয়াছত অৱস্থিত কনেছা।
&lt;/gallery&gt;

==খ্ৰীষ্টান মন্দিৰসমূহ==
===অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
[[File:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-8.jpg|upright|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত অৱস্থিত কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ]]

'মন্দিৰ' (temple) শব্দটো পূব খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰম্পৰাত সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বিশেষকৈ পূব অৰ্থডক্স চাৰ্চত, য’ত উপাসনা স্থলীৰ বাবে ব্যৱহৃত প্ৰধান শব্দবোৰ হৈছে 'মন্দিৰ' আৰু 'গীৰ্জা' (church)। গীৰ্জাৰ অট্টালিকা আৰু খ্ৰীষ্টৰ শৰীৰ হিচাপে গণ্য কৰা গীৰ্জাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুৱাবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰাছিয়ান ভাষা]]ত (অন্যান্য শ্লেভিক ভাষাসমূহৰ দৰেই), য’ত 'গীৰ্জা' বুজাবলৈ সাধাৰণতে ''tserkov'' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাতেই অট্টালিকাটোক ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ (''Khram Bozhy'') হিচাপে বুজাবলৈ ''khram'' ({{Lang|ru|Храм}}), অৰ্থাৎ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই ক্ষেত্ৰত 'গীৰ্জা' আৰু 'মন্দিৰ' শব্দ দুটা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; তথাপিও, 'গীৰ্জা' ({{langx|grc|ἐκκλησία}}) শব্দটো বহু বেছি প্ৰচলিত। 'মন্দিৰ' ({{langx|grc|ναός}}) শব্দটো সাধাৰণতে ডাঙৰ গীৰ্জাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্দিৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা কিছুমান বিখ্যাত গীৰ্জাৰ ভিতৰত হাগিয়া ছফিয়া, ছেইণ্ট বেছিলছ কেথেড্ৰেল, এলেক্সেণ্ডাৰ নেভস্কি কেথেড্ৰেল, ছফিয়া, কেথেড্ৰেল অৱ ক্ৰাইষ্ট দ্য চেভিয়াৰ (মস্কো) আৰু ছাৰ্বিয়াৰ বেলগ্ৰেডত থকা ছেইণ্ট চাভাৰ মন্দিৰ অন্যতম।

===কেথলিক ধৰ্ম===
[[File:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|left|[[পেৰিছ]]ৰ বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ]]

ইংৰাজীভাষী পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰাত পৰম্পৰাগতভাৱে 'মন্দিৰ' শব্দটো খুব কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[আইৰিছ ভাষা]]ত, কিছুমান বিভাজন-পূৰ্ব গীৰ্জাই '[[wiktionary:teampall|teampall]]' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। [[হাংগেৰিয়ান ভাষা]]ত গীৰ্জাৰ বাবে ব্যৱহৃত সাধাৰণ শব্দটো হৈছে '[[wiktionary:templom|templom]]', যিটো একে লেটিন মূলৰ পৰাই আহিছে। [[স্পেনিছ ভাষা]]ই ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ বাবে থকা শাৰীৰিক অট্টালিকা (মন্দিৰ) আৰু ধৰ্মীয় অনুগামীসকলৰ সন্মিলন বা মণ্ডলীক সামৰি লোৱা ধাৰণা (গীৰ্জা) — এই দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য ৰাখে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Baldayac|first1=Rafael|title=Iglesia y templo: diferencia|url=http://www.lainformacion.com.do/noticias/opinion/columnas/869/iglesia-y-templo:-diferencia|website=La Informacion|access-date=23 January 2018}}&lt;/ref&gt;

পশ্চিমীয়া খ্ৰীষ্টান স্থাপত্যত উপাসনা স্থলীবোৰক পৃথক কৰিবলৈ সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা মূল শব্দবোৰ হৈছে 'এবি', 'বেচিলিকা', 'কেথেড্ৰেল', 'চ্যাপেল' আৰু 'গীৰ্জা'। কেথলিক চাৰ্চে অতি বিৰল ক্ষণত উপাসনা স্থলীৰ প্ৰসংগত মন্দিৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ এক উদাহৰণ হৈছে স্পেইনৰ বাৰ্চিলোনাত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক সাগ্ৰাদা ফেমিলিয়া মন্দিৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ পেৰিছত অৱস্থিত ৰোমান কেথলিক বেচিলিক দু চেক্ৰে-কোৱেৰ মন্দিৰ। আন এক উদাহৰণ হৈছে [[মেক্সিকো]]ৰ গুৱাদালাহাৰাত থকা এখন গীৰ্জা 'টেম্পল অৱ আৱাৰ লেডী অৱ দ্য পিল্লাৰ'।

===প্ৰটেষ্টাণ্টবাদ===
কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাই এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে; [[ছুইডেন]]ৰ ষ্টকহ’মৰ লুথাৰীয় গুস্তাফ ভাছা গীৰ্জাৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত লেটিন ভাষাত এটা কাৰ্টুছ (লিপি) আছে য’ত লিখা আছে &quot;এই মন্দিৰ (...) ৰজা অস্কাৰ দ্বিতীয়ই নিৰ্মাণ কৰিছিল।&quot;

১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, জ্ঞানদীপ্তি (Enlightenment)ৰ পিছত, [[ফ্ৰান্স]] আৰু অন্যান্য ঠাইৰ কিছুমান প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মীয় গোটে এই স্থানসমূহক কেথলিক গীৰ্জাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইভানজেলিকেল আৰু অন্যান্য প্ৰটেষ্টাণ্ট গীৰ্জাসমূহে তেওঁলোকৰ উপাসনা স্থলীবোৰ বুজাবলৈ গীৰ্জা, টেবাৰ্নেকল বা মন্দিৰৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, [[পোলেণ্ড]]ৰ মাৰিয়াভাইট চাৰ্চৰ দৰে কিছুমান বিচ্ছিন্ন কেথলিক গীৰ্জাইও তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় গীৰ্জা অট্টালিকাটোক মন্দিৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ বাছি লৈছে, যেনে পোৱটস্ক (Płock)ত থকা দয়া আৰু দানশীলতাৰ মন্দিৰ।

===লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলন===
[[File:Kirtland Temple ext (7-25-18).jpg|thumb|অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত থকা কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ]]

লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলৰ মতে, ১৮৩২ চনত জোচেফ স্মিথে এজনীয়া প্ৰকাশ বা ঐশ্বৰিক বাণী লাভ কৰিছিল য’ত &quot;প্ৰভুৰ গৃহ&quot;ত মন্দিৰ উপাসনাৰ প্ৰথা পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল। লেটাৰ-ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ প্ৰথম মন্দিৰ আছিল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰ আৰু স্মিথৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হোৱা এয়াই একমাত্ৰ মন্দিৰ আছিল, যদিও তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত নাভৌ মন্দিৰ আংশিকভাৱে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰী সংকটৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় বিভাজনৰ ফলত প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটসমূহৰ মাজত মন্দিৰৰ ভূমিকা আৰু ব্যৱহাৰক লৈ ভিন্ন মতামতৰ সৃষ্টি হৈছে।

দ্যা বুক অৱ মৰমন (যাক লেটাৰ ডে চেইণ্টসকলে বাইবেলৰ সৈতে এক সহগামী শাস্ত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰে)ত নেফাইট নামৰ এটা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰাচীন আমেৰিকাত মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ কথা উল্লেখ আছে। যদিও মৰমনৰ কিতাপখনৰ লেখকসকলে এই নেফাইট মন্দিৰসমূহৰ ৰীতি-নীতিৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ লিখা নাই, তথাপিও এইবোৰ &quot;চলোমনৰ মন্দিৰৰ আৰ্হিত&quot; নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/bofm/2-ne/5?lang=eng |title=The Second Book of Nephi Chapter 5 - 5:16 |publisher=Lds.org |date=2012-02-21 |access-date=2012-06-20}}&lt;/ref&gt;) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় তথা ৰাজনৈতিক অনুষ্ঠানৰ বাবে সমবেত হোৱা স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (যেনে: মোচিয়া ১–৬; ৩য় নেফী ১১–২৬)।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.achoiceland.com/temples |title=Temples |publisher=Achoiceland.com |date=2010-10-01 |access-date=2012-06-20 |archivedate=2012-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120821173738/http://www.achoiceland.com/temples |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

====দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ====
[[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004.jpg|thumb|ইউটাৰ ছল্ট লেক চিটীত অৱস্থিত এলডিএছ মন্দিৰ]]

দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ হৈছে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত অত্যন্ত সক্ৰিয় এক গোট।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012225/http://www.lds.org/temples/chronological/0,11206,1900-1,00.html|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=List of Temples}}&lt;/ref&gt; লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ মন্দিৰসমূহ কেৱল আটাইতকৈ পবিত্ৰ ধৰ্মীয় নিয়ম আৰু বিশেষ নিয়মসমূহ পালন কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত। এইবোৰ সাধাৰণ উপাসনা গৃহ আৰু চ্যাপেলতকৈ পৃথক, য’ত সাপ্তাহিক উপাসনা সেৱা অনুষ্ঠিত হয়। মন্দিৰসমূহ অত্যন্ত পবিত্ৰতাৰে নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু ইয়াক অপবিত্ৰ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে, ইয়াত প্ৰৱেশৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য হয়, যাৰ ভিতৰত গীৰ্জাৰ সদস্যপদ আৰু নিয়মীয়া উপস্থিতি অন্যতম। নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ উৎসৰ্গা কৰাৰ আগতে মুকলি থকা সময়ছোৱাত মন্দিৰটো সৰ্বসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|archive-url=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|url-status=dead|archive-date=2002-02-14|title=Frequently Asked Questions|access-date=2026-09-17|archivedate=2002-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020214012007/http://www.lds.org/temples/faq/0,11264,1904-1,00.html#3|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

====লেটাৰ ডে চেইণ্ট ধাৰাৰ অন্যান্য উপ-সম্প্ৰদায়সমূহ====
জোচেফ স্মিথৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট আন্দোলনৰ পৰা সমূদ্ভূত বিভিন্ন উপ-সম্প্ৰদায় বা গোটসমূহৰো নিজা মন্দিৰ আছে।&lt;ref&gt;Utah Attorney General's Office and Arizona Attorney General's Office. [http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf The Primer, Helping Victims of Domestic Violence and Child Abuse in Polygamous Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127133628/http://attorneygeneral.utah.gov/cmsdocuments/The_Primer.pdf |date=2013-01-27 }}. Updated June 2006. Page 23.&lt;/ref&gt;
* জোচেফ স্মিথৰ মৃত্যুৰ পিছত লাইমেন ৱাইটৰ দ্বাৰা গঠিত লেটাৰ ডে চেইণ্ট সম্প্ৰদায় চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট (ৱাইটটি)-এ টেক্সাছৰ জোডিয়াকত মিচিচিপি নদীৰ পশ্চিম দিশৰ প্ৰথমটো মৰমন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Johnson|first1=Melvin C.|title=Polygamy on the Pedernales:Lyman Wight's Mormon Villages in Antebellum Texas, 1845-1858|date=2006|page=125|url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1042&amp;context=usupress_pubs|access-date=6 February 2015|publisher=Utah State University Press|location=Logan, Utah}}&lt;/ref&gt; এই স্থান ডোখৰ ফ্ৰেডৰিকচবাৰ্গৰ পৰা প্ৰায় তিনি মাইল দূৰত অৱস্থিত।
* ১৯৯০ চন বা তাৰ পূৰ্বে [[মেক্সিকো]]ৰ ওজুম্বাত এপোষ্টলিক ইউনাইটেড ব্ৰেথৰেনৰ দ্বাৰা এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore&gt;Andrea Moore-Emmett. God's Brothel. Pince-Nez Press: June 1, 2004. {{ISBN|1-930074-13-1}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৯৪ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত মিজুৰীৰ ইণ্ডিপেণ্ডেন্সত অৱস্থিত ইণ্ডিপেণ্ডেন্স মন্দিৰটো তদানীন্তন চাৰ্চ প্ৰফেত-প্ৰেচিডেণ্ট ৱালেচ বি স্মিথৰ দ্বাৰা কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টৰ অধীনত মুকলি কৰা হয়। কমিউনিটি অৱ ক্ৰাইষ্টে ১৮৩৬ চনত চাৰ্চ অৱ দ্য লেটাৰ ডে চেইণ্টছ (পৰৱৰ্তী সময়ত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়)ৰ দ্বাৰা অ’হাইঅ’ৰ কিৰ্টলেণ্ডত উৎসৰ্গিত মূল কিৰ্টলেণ্ড মন্দিৰটোৰো মালিকীস্বত্ব লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চত দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছে এই মন্দিৰটো ক্ৰয় কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Church purchases Kirtland Temple, other historic buildings and artifacts from Community of Christ |url=https://www.thechurchnews.com/temples/2024/03/05/church-purchases-kirtland-temple-historic-buildings-artifacts-community-of-christ/ |access-date=2024-05-04 |website=Church News |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৫ চনত ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা ৱাইএফজেড (YFZ) ৰাঞ্চ মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | url-status= dead | archive-date= March 7, 2005 | title= Jeffs dedicates FLDS temple site at YFZ Ranch | newspaper= [[The Eldorado Success]] | date= January 11, 2005 | access-date= April 6, 2008 | archivedate= March 7, 2005 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20050307015520/http://www.myeldorado.net/YFZ%20Pages/YFZ010605.html | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; ই টেক্সাছৰ শ্লেইচাৰ কাউণ্টিৰ ইলেডৰেড’ৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite news | url= https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20120503024527/http://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | url-status= dead | archive-date= May 3, 2012 | title= FLDS temple appears complete | publisher= [[Ben Winslow]] (AP) | date= 31 January 2006 | access-date= 17 September 2026 | archivedate= 26 December 2018 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226140719/https://www.deseretnews.com/article/635180342/FLDS-temple-appears-complete.html | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এই সম্পত্তিটো &quot;কিছুমান অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত কৰা বা ইয়াৰ বাবে সহায় কৰা&quot;ৰ বাবে টেক্সাছ চৰকাৰে ইয়াৰ ভৌতিক আৰু আইনী দখল নিজৰ হাতলৈ লয়।&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{cite news |title= Texas Seizes Polygamist Warren Jeffs' Ranch |url= https://www.nbcnews.com/news/us-news/texas-seizes-polygamist-warren-jeffs-ranch-n83736 |publisher= NBC News |agency= Associated Press |date= April 17, 2014 |access-date= April 18, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carlisle&quot;&gt;{{cite news |last1= Carlisle |first1= Nate |title= Texas takes possession of polygamous ranch |url = https://archive.sltrib.com/article.php?id=57832276&amp;itype=CMSID |newspaper= [[The Salt Lake Tribune]] |date= April 17, 2014 |access-date= April 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* ইউটাৰ মোডেনাৰ ওচৰত ৰাইচাছ ব্ৰাঞ্চ অৱ দ্য চাৰ্চ অৱ জীজাছ ক্ৰাইষ্ট অৱ লেটাৰ ডে চেইণ্টছৰ দ্বাৰা এটা পিৰামিড আকৃতিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name = Moore/&gt;

===গূঢ় বা ৰহস্যবাদী খ্ৰীষ্টধৰ্ম===
* ৰোছিক্ৰুচিয়ান ফেল’শ্বিপৰ মাউণ্ট ইক্লেচিয়া গূঢ় খ্ৰীষ্টান (Esoteric Christian) মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যশৈলী গোলাকাৰ আৰু ১২টা কোণযুক্ত; যিটো এটা মেছা (পাহাৰীয়া মালভূমি)ৰ ওপৰত উদীয়মান সূৰ্যৰ দিশে মুখ কৰি পূৱমুৱাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই আধুনিক কালৰ মন্দিৰটো কিমিয়া বা ৰসায়ন বিদ্যা আৰু জ্যোতিষীয় প্ৰতীকেৰে সজোৱা হৈছে।

[[File:temple99.JPG|thumb|center|মাউণ্ট ইক্লেচিয়াৰ মন্দিৰ]]

==মেচনিক মন্দিৰসমূহ==
[[File:Kimbolton Lodge 123.JPG|thumb|এটা সাধাৰণ মেচনিক লজ (Masonic Lodge)]]

ফ্ৰীমেচনৰী হৈছে অষ্টাদশ শতিকাত উৎপত্তি হোৱা এটা ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ সংগঠন। ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত চুটি নাট্যধৰ্মী কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত কিছুমান উমৈহতীয়া নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বা তত্ত্বগত আদৰ্শই ইয়াৰ সদস্যসকলক একত্ৰিত কৰি ৰাখে। ফ্ৰীমেচনসকলে একত্ৰিত হোৱা সভাখনক 'লজ' বুলি কোৱা হয়। এই লজসমূহ এখন মেচনিক মন্দিৰ (ৰজা চলোমনৰ মন্দিৰৰ প্ৰসংগত), মেচনিক কেন্দ্ৰ বা মেচনিক হলত অনুষ্ঠিত হয়; ইয়াৰ এটা অন্যতম উদাহৰণ হ’ল [[লণ্ডন]]ত অৱস্থিত ফ্ৰীমেচনছ হল। সাধাৰণতে মেচনসকলে লজৰ সভাত উপস্থিত থকা কাৰ্যটোক ''ইন লজ'' বুলি কোৱাৰ বাবে বহুতৰে মাজত কিছু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।

==অন্যান্য==
[[File:Temple of Neptune in Monrepos 1.jpg|thumb|[[ৰাছিয়া]]ৰ ভিবৰ্গত অৱস্থিত মণৰেপচ উদ্যানৰ নেপচুনৰ মন্দিৰ]]
* ''গৱেক্লি টেপে'': দক্ষিণ [[তুৰস্ক]]ত অৱস্থিত এই ঠাইখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম আৰু দশম সহস্ৰাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা পুৰাতাত্ত্বিক ঢেপ বা টিলাৰ ওপৰত থকা ইয়াৰ ঘূৰণীয়া চৌহদসমূহ বিয়াগোম টি-আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভৰে গঠিত, যিবোৰ বিমূৰ্ত, ৰহস্যময় চিত্ৰলিপি আৰু জীৱ-জন্তুৰ [[ভাস্কৰ্য|খোদিত চিত্ৰ বা ৰিলিফেৰে]] সজোৱা হৈছে।
* শ্বেখৰ মন্দিৰসমূহ: সোমালিলেণ্ডৰ শ্বেখত অৱস্থিত প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহ।
* য়েহাৰ মন্দিৰ: ইথিঅ’পিয়াৰ য়েহাত অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি থিয় হৈ থকা গাঁথনি; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত।
* ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ বোলছবিসমূহত, কৰুচাণ্ট গ্ৰহৰ ওপৰত ''জেডাই মন্দিৰ'' অৱস্থিত।
* ৱলমিয়ংদং প্ৰাকৃতিক মন্দিৰ: [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১৯৯০ চনৰ পৰা বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমানলৈকে ইয়াৰ কাম চলি আছে।
* [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]: [[নেপাল]]ৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ অন্যতম অতি বিখ্যাত মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|title=9 Amazing Nepali Temple You Should Visit Before You Die|date=2018-04-13|work=Prasant Bhatt|access-date=2018-04-13|language=en-US|archive-date=2018-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|url-status=dead|archivedate=2018-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414092341/http://www.prasantbhatt.com/nepal-travel-trekking/9-amazing-nepali-temple-you-must-visit-before-you-die/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগতভাৱে কেতিয়াবা তলত দিয়া কিছুমান ক্ষেত্ৰতো 'মন্দিৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

* [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ মন্দিৰ (যাক বাহাই উপাসনা গৃহ বা 'মাছৰিকুল-আদকাৰ' বুলি কোৱা হয়)।
* পৰম্পৰাগত চীনা লোক ধৰ্মৰ উপাসনা স্থলীবোৰক ইংৰাজীত ''মিয়াও'' (miao) বা ''পূৰ্বপুৰুষৰ হল'' (ancestral hall) বুলি কোৱা হয়। [[আমেৰিকা]]ত পূৰ্বতে এই ধৰণৰ উপাসনা স্থলৰ বাবে 'জোচ হাউচ' নামৰ এটা অপ্ৰচলিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
* কেণ্ডম্বলে ধৰ্মৰ মন্দিৰসমূহক 'টেৰেইৰোচ' বুলি কোৱা হয়, পৰ্তুগীজ ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;পকা নকৰা চোতাল&quot; বা &quot;একত্ৰিত হোৱা স্থান&quot;।
* কনফুচিয়াছৰ মন্দিৰ
* মংখিম: [[চিক্কিম]]ৰ অৰিতাৰত অৱস্থিত ৰাই (ৰাই জনগোষ্ঠী) নামৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়টোৰ মন্দিৰ।
* [[শ্বিণ্ট']] সকলৰ ''জিনজা''ক সাধাৰণতে বৌদ্ধ মন্দিৰ (-তেৰা, -দেৰা) সমূহৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ইংৰাজীত 'শ্ৰাইন' (বা উপাসনাগৃহ) বুলি কোৱা হয়।
* [[তাওবাদ|তাওবাদী]] মন্দিৰ আৰু মঠসমূহক চীনা ভাষাত 'গুয়ান' বা ''দাওগুয়ান'' বুলি কোৱা হয় (আক্ষৰিক অৰ্থত 'তাওৰ ধ্যানৰ স্থান')। ইয়াত 'গুয়ান' শব্দটো হৈছে 'দাওগুয়ান'ৰ চুটি ৰূপ।

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist|30em}}

==অধিক পঢ়ক==
* Hani, Jean, ''Le symbolisme du temple chrétien'', G. Trédaniel (editor); [2. éd.] edition (1978), 207 pp., {{ISBN|2-85707-030-6}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons|Temple}}
{{Wikiquote|temple}}
{{Wiktionary|temple}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?search=temple&amp;searchmode=none Definition of 'temple'] at the ''Online Etymology Dictionary''
* [http://www.aldokkan.com/art/temple.htm Comparison between Egyptian and Greek temples]

[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>bqjca1hmtr9svrqe83fn91djavu6rv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>আতাউল্লাহ ৰছিদী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139558</id>
    <revision>
      <id>636039</id>
      <timestamp>2026-09-17T13:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="jxly5bqtcs1uupsij9bemkj4brx30ca" xml:space="preserve">'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''[a] আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।[4] তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।[3]

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।[5] কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।[6][1]

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]</text>
      <sha1>jxly5bqtcs1uupsij9bemkj4brx30ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636040</id>
      <parentid>636039</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="gygwvnwfqmkastexmm16xdseciah232" xml:space="preserve">'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''[a] আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।[4] তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।[3]

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।[5] কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।[6][1]

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]</text>
      <sha1>gygwvnwfqmkastexmm16xdseciah232</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636041</id>
      <parentid>636040</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5232" sha1="pmqxto5x74mtmpgc78pigag89o6vsnt" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|Ataullah designed the [[Bibi Ka Maqbara]] at [[Aurangabad]]]]
'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''[a] আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।[4] তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।[3]

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।[5] কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।[6][1]

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]</text>
      <sha1>pmqxto5x74mtmpgc78pigag89o6vsnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636042</id>
      <parentid>636041</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5305" sha1="jntepg7rjvnzv6xjvnzsfyw5ierkc8h" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]
'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''[a] আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।[4] তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।[3]

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।[5] কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।[6][1]

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]</text>
      <sha1>jntepg7rjvnzv6xjvnzsfyw5ierkc8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636043</id>
      <parentid>636042</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="8o4lcd5sl5uko99kivauqntf7hqs0qf" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।[4] তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।[3]

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।[5] কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।[6][1]

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]</text>
      <sha1>8o4lcd5sl5uko99kivauqntf7hqs0qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636044</id>
      <parentid>636043</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* জীৱনী */</comment>
      <origin>636044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6364" sha1="cb39fsp3i2xpxk5slj04ohh0gmsrx9d" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]</text>
      <sha1>cb39fsp3i2xpxk5slj04ohh0gmsrx9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636045</id>
      <parentid>636044</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* জীৱনী */</comment>
      <origin>636045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6418" sha1="thjp4rtou9i95ud3g9iikfyprp44u43" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]
==টোকা==
&lt;references groups =&quot;টোকা&quot;/&gt;</text>
      <sha1>thjp4rtou9i95ud3g9iikfyprp44u43</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636046</id>
      <parentid>636045</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6417" sha1="pvk9evwuckze7qpobl0hg4zst8q0hmn" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।[3] তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।[1] আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:[1]
*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]
==টোকা==
&lt;references groups = টোকা/&gt;</text>
      <sha1>pvk9evwuckze7qpobl0hg4zst8q0hmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636047</id>
      <parentid>636046</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* জীৱনী */</comment>
      <origin>636047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7399" sha1="svj8e0c15yc9xj59oddp68e8qmqd1qp" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;&gt;{{cite book |author=Chanchal Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=183 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;&gt;{{cite book |author=S. M. Razaullah Ansari |chapter=Persian translations of Bhāskara's Sanskrit texts and their impact in the following centuries |editor1=K. Ramasubramanian |editor2=[[Takao Hayashi]] |editor3=[[Clemency Montelle]] |title=Bhāskara-prabhā: Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9789811360343 |doi=10.1007/978-981-13-6034-3_18 |pages=384–385 |s2cid=166240155 }}&lt;/ref&gt;

*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।[1]
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।[2] লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।[1] এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।[2] এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।[1]

==টোকা==
&lt;references groups = টোকা/&gt;</text>
      <sha1>svj8e0c15yc9xj59oddp68e8qmqd1qp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636048</id>
      <parentid>636047</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* জীৱনী */</comment>
      <origin>636048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7752" sha1="ive8ct9w4yl2w5ab3by40u29uwyp8kq" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;&gt;{{cite book |author=Chanchal Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=183 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;&gt;{{cite book |author=S. M. Razaullah Ansari |chapter=Persian translations of Bhāskara's Sanskrit texts and their impact in the following centuries |editor1=K. Ramasubramanian |editor2=[[Takao Hayashi]] |editor3=[[Clemency Montelle]] |title=Bhāskara-prabhā: Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9789811360343 |doi=10.1007/978-981-13-6034-3_18 |pages=384–385 |s2cid=166240155 }}&lt;/ref&gt;

*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref name=&quot;CESS&quot;&gt;{{cite book |editor=David Pingree |editor-link=David Pingree |title=Census of the Exact Sciences in Sanskrit Series A |volume=1 |publisher=American Philosophical Society |year=1970 |page=39 |url=https://archive.org/details/PingreeCESS/Pingree_CESS_A1_1970/ }}&lt;/ref&gt; এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

==টোকা==
&lt;references groups = টোকা/&gt;</text>
      <sha1>ive8ct9w4yl2w5ab3by40u29uwyp8kq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636049</id>
      <parentid>636048</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* জীৱনী */</comment>
      <origin>636049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7753" sha1="ibx0j8l962yfd20u54o14jf2x1x6tep" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;&gt;{{cite book |author=Chanchal Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=183 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;&gt;{{cite book |author=S. M. Razaullah Ansari |chapter=Persian translations of Bhāskara's Sanskrit texts and their impact in the following centuries |editor1=K. Ramasubramanian |editor2=[[Takao Hayashi]] |editor3=[[Clemency Montelle]] |title=Bhāskara-prabhā: Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9789811360343 |doi=10.1007/978-981-13-6034-3_18 |pages=384–385 |s2cid=166240155 }}&lt;/ref&gt;

*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref name=&quot;CESS&quot;&gt;{{cite book |editor=David Pingree |editor-link=David Pingree |title=Census of the Exact Sciences in Sanskrit Series A |volume=1 |publisher=American Philosophical Society |year=1970 |page=39 |url=https://archive.org/details/PingreeCESS/Pingree_CESS_A1_1970/ }}&lt;/ref&gt; এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

==টোকা==
&lt;references groups = টোকা/&gt;</text>
      <sha1>ibx0j8l962yfd20u54o14jf2x1x6tep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636050</id>
      <parentid>636049</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>+[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]; +[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7891" sha1="jtr7t9z8bf4bqufzozhcntmyte7xeri" xml:space="preserve">[[File:Aurangabad, Bibi Ka Maqbara, mausoleo per la prima moglie di aurangzaeb Dilras Banu Begum, 1660-69 ca., corpo centrale e minareti 04.jpg|thumb|আতাউল্লাই ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰাৰ ডিজাইন কৰিছিল]]

'''আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ'''{{efn|Other transliterations of his name include 'Aṭāullāh Rushdī bin Aḥmad Ma'mār,&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; 'Ata Allāh Rushdī ibn Aḥmad i Nādir,&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; Ata Allah Rashidi,&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt; and Ata Allah Rashdi.&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;/&gt;}} আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ [[ঔৰংগাবাদ]]ৰ [[বিবি কা মকবৰা]] আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ ''খুলাছাত আল-হিছাব'' আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ ''বীজগণিত'' ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে। 

==জীৱনী==
আতাউল্লাহ [[তাজমহল]]ৰ স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।&lt;ref name=&quot;WEBZAD_1989&quot;&gt;{{cite book |editor1=W.E. Begley |editor2=Z.A. Desai |editor2-link=Z. A. Desai |title=Taj Mahal: The Illumined Tomb |year=1989 |publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture (Harvard University / MIT) |isbn=9780295969459 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=XdAmAQAAMAAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ]] আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;/&gt;

সম্ৰাট [[শ্বাহজাহান]]ৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nabi Hadi |title=Dictionary of Indo-Persian Literature |year=1995 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |isbn=9788170173113 |page=325 |url=https://books.google.com/books?id=qjJmzdJFOHwC }}&lt;/ref&gt; কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী [[দিলৰাছ বানু বেগম]]ৰ সমাধিস্থল [[বিবি কা মকবৰা]]ৰ।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Khursheed Kamal Aziz |title=The Meaning of Islamic Art: Explorations in Religious Symbolism and Social Relevance |volume=1 |year=2004 |publisher=Adam |isbn=9788174353979 |page=476 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।&lt;ref name=&quot;CD_2016&quot;&gt;{{cite book |author=Chanchal Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=183 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;&gt;{{cite book |author=S. M. Razaullah Ansari |chapter=Persian translations of Bhāskara's Sanskrit texts and their impact in the following centuries |editor1=K. Ramasubramanian |editor2=[[Takao Hayashi]] |editor3=[[Clemency Montelle]] |title=Bhāskara-prabhā: Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9789811360343 |doi=10.1007/978-981-13-6034-3_18 |pages=384–385 |s2cid=166240155 }}&lt;/ref&gt;

*খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ (&quot;ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]&quot;) হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;
*তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।&lt;ref name=&quot;CESS&quot;/&gt; লেখকে ভাস্কৰক &quot;আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক&quot; বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt; এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref name=&quot;CESS&quot;&gt;{{cite book |editor=David Pingree |editor-link=David Pingree |title=Census of the Exact Sciences in Sanskrit Series A |volume=1 |publisher=American Philosophical Society |year=1970 |page=39 |url=https://archive.org/details/PingreeCESS/Pingree_CESS_A1_1970/ }}&lt;/ref&gt; এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।&lt;ref name=&quot;SMRA_2019&quot;/&gt;

==টোকা==
&lt;references groups = টোকা/&gt;

[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]]</text>
      <sha1>jtr7t9z8bf4bqufzozhcntmyte7xeri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি</title>
    <ns>14</ns>
    <id>139559</id>
    <revision>
      <id>636051</id>
      <timestamp>2026-09-17T14:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>636051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636052</id>
      <parentid>636051</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:স্থপতিবিদ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="9c7s6wm6va8b1ehqpdndgw1m6p7e7p2" xml:space="preserve">[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]</text>
      <sha1>9c7s6wm6va8b1ehqpdndgw1m6p7e7p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139560</id>
    <revision>
      <id>636055</id>
      <timestamp>2026-09-17T14:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1345" sha1="locxed9ptr4fjhdde16u2j0qtcjl76c" xml:space="preserve">'''লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ''' আছিল ১৭ শতিকাৰ মোগল যুগৰ এজন গণিতজ্ঞ আৰু ইতিহাসবিদ।[1]

==জীৱনী==
স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু [[আতাউল্লাহ ৰছিদী]]ৰ ভাতৃ। তেওঁৰ গ্ৰন্থ দিৱান-ই-মুহাণ্ডিছত তেওঁৰ পিতৃৰ কলাত্মক আৰু স্থাপত্যৰ কৃতিত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।[1] তেওঁ এজন সুপৰিচিত গণিতজ্ঞও আছিল, তেওঁৰ কৃতিত্ব আছিল জ্যামিতিক আকৃতিৰ ওপৰত ৰচনা কৰা ব্যাৱহাৰিক গ্ৰন্থ।[2][3]
তেওঁ স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল আৰু মাণ্ডু আৰু পেশ্বৰত প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে দাৰা শিকোহৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কেইবাটাও কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।[4]</text>
      <sha1>locxed9ptr4fjhdde16u2j0qtcjl76c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636056</id>
      <parentid>636055</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="la1vc72daeklusixs6mxun76y62fvsp" xml:space="preserve">'''লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ''' আছিল ১৭ শতিকাৰ মোগল যুগৰ এজন গণিতজ্ঞ আৰু ইতিহাসবিদ।&lt;ref name=s&gt;{{Cite book |last=Khan |first=Nasir Raza |url=https://books.google.com/books?id=Ye62EAAAQBAJ&amp;dq=lutfullah+muhandis&amp;pg=PA112 |title=Islam in India: History, Politics and Society |date=2023-06-09 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-000-89869-9 |pages=112–114 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==জীৱনী==
স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু [[আতাউল্লাহ ৰছিদী]]ৰ ভাতৃ। তেওঁৰ গ্ৰন্থ দিৱান-ই-মুহাণ্ডিছত তেওঁৰ পিতৃৰ কলাত্মক আৰু স্থাপত্যৰ কৃতিত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;s&quot; /&gt; তেওঁ এজন সুপৰিচিত গণিতজ্ঞও আছিল, তেওঁৰ কৃতিত্ব আছিল জ্যামিতিক আকৃতিৰ ওপৰত ৰচনা কৰা ব্যাৱহাৰিক গ্ৰন্থ।&lt;ref name=&quot;o&quot;&gt;{{Cite book |last=Necipoğlu |first=Gülru |url=https://books.google.com/books?id=xHXEDwAAQBAJ&amp;dq=Ustad+Ahmad+Lahori&amp;pg=PA155 |title=The Topkapi Scroll: Geometry and Ornament in Islamic Architecture |date=1996-03-01 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-335-3 |language=en|page=155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f&quot;&gt;{{Cite book |last1=Yasin |first1=Mohammad |url=https://books.google.com/books?id=hz4LJu1EqJIC&amp;dq=Ustad+Ahmad+Lahori&amp;pg=PA89 |title=Reading in Indian History |last2=Yasin |first2=Madhvi |date=1988 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri |language=en|page=89}}&lt;/ref&gt; তেওঁ স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল আৰু মাণ্ডু আৰু পেশ্বৰত প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে দাৰা শিকোহৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কেইবাটাও কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Chanchal Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=381 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>la1vc72daeklusixs6mxun76y62fvsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636057</id>
      <parentid>636056</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="s4sk31qhvw2i3l993gvld035q105kz7" xml:space="preserve">'''লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ''' আছিল ১৭ শতিকাৰ মোগল যুগৰ এজন গণিতজ্ঞ আৰু ইতিহাসবিদ।&lt;ref name=s&gt;{{Cite book |last=Khan |first=Nasir Raza |url=https://books.google.com/books?id=Ye62EAAAQBAJ&amp;dq=lutfullah+muhandis&amp;pg=PA112 |title=Islam in India: History, Politics and Society |date=2023-06-09 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-000-89869-9 |pages=112–114 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==জীৱনী==
স্থপতি [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু [[আতাউল্লাহ ৰছিদী]]ৰ ভাতৃ। তেওঁৰ গ্ৰন্থ দিৱান-ই-মুহাণ্ডিছত তেওঁৰ পিতৃৰ কলাত্মক আৰু স্থাপত্যৰ কৃতিত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;s&quot; /&gt; তেওঁ এজন সুপৰিচিত গণিতজ্ঞও আছিল, তেওঁৰ কৃতিত্ব আছিল জ্যামিতিক আকৃতিৰ ওপৰত ৰচনা কৰা ব্যৱহাৰিক গ্ৰন্থ।&lt;ref name=&quot;o&quot;&gt;{{Cite book |last=Necipoğlu |first=Gülru |url=https://books.google.com/books?id=xHXEDwAAQBAJ&amp;dq=Ustad+Ahmad+Lahori&amp;pg=PA155 |title=The Topkapi Scroll: Geometry and Ornament in Islamic Architecture |date=1996-03-01 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-335-3 |language=en|page=155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f&quot;&gt;{{Cite book |last1=Yasin |first1=Mohammad |url=https://books.google.com/books?id=hz4LJu1EqJIC&amp;dq=Ustad+Ahmad+Lahori&amp;pg=PA89 |title=Reading in Indian History |last2=Yasin |first2=Madhvi |date=1988 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri |language=en|page=89}}&lt;/ref&gt; তেওঁ স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল আৰু মাণ্ডু আৰু পেশ্বৰত প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে দাৰা শিকোহৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কেইবাটাও কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Chanchal Dadlani |chapter=Innovation, Appropriation, and Representation: Mughal Architectural Ornament in the Eighteenth Century |editor1=Gülru Necipoglu |editor2=Alina Payne |title=Histories of Ornament: From Global to Local |year=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691167282 |page=381 |url=https://books.google.com/books?id=9nACCwAAQBAJ }}&lt;/ref&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>s4sk31qhvw2i3l993gvld035q105kz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ওস্তাদ ইছা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139561</id>
    <revision>
      <id>636063</id>
      <timestamp>2026-09-17T15:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="kzp2bbq0j55u4fniw7ee7ajpt1k758f" xml:space="preserve">'''ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজী''' (পাৰ্চী: استاد عيسى شیرازی) আছিল ছাফাৱী পাৰস্যৰ (বৰ্তমান ইৰাণ) শ্বিৰাজ চহৰৰ এজন পাৰ্চী স্থপতি[1][2], এওঁক প্ৰায়ে ভাৰতৰ আগ্ৰাত থকা [[তাজমহল]]ৰ সহকাৰী স্থপতি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।[3]

তাজমহলৰ আৰ্হিটোৰ কৃতিত্ব কাৰ সেইসম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে অগণন জল্পনা-কল্পনাৰ সৃষ্টি হৈ আছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে ওস্তাদ ইছাৰ কাহিনীৰ জন্ম হৈছিল ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইমান সুন্দৰ অট্টালিকা এটাৰ কৃতিত্ব ইউৰোপীয় স্থপতিক দিয়াৰ চেষ্টাৰপৰা। স্থানীয় তথ্যদাতাসকলে সমগ্ৰ এছিয়াৰপৰা অহা শ্ৰমিকৰ কাল্পনিক তালিকা আৰু সামগ্ৰীও যোগান ধৰি তাজৰ উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত ব্ৰিটিছৰ কৌতূহল নিঃসৰণ কৰা আৰম্ভ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। তেওঁৰ পটভূমিৰ বিষয়ে বৰ্তমান বিশেষ একো জনা নাযায় যদিও তেওঁৰ উপাধি শ্বিৰাজীয়ে পাৰ্চী উৎপত্তিৰ ইংগিত দিয়ে। কিছুমান সূত্ৰই ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজীক ইছা মহম্মদ এফেণ্ডীৰ সৈতে মিহলাইছে,[2] যিয়ে তুৰ্কী-পাৰ্চী উৎপত্তিৰ সমৰ্থন কৰিব। 

শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ|লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছে]] পিতৃ আহমদ লাহোৰীক এই কৃতিত্ব দিয়াৰ দাবী কৰি লিখা এটা লেখাৰপৰা স্থপতি, [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ক তাজমহলৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্যতাৰ সম্ভাৱনা থকা ব্যক্তি বুলি কোৱা হয়।[4][5][6][7]</text>
      <sha1>kzp2bbq0j55u4fniw7ee7ajpt1k758f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636064</id>
      <parentid>636063</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3075" sha1="7c413836x85ssrpu50l0esyq0xu2p98" xml:space="preserve">[[File:Edwin Lord Weeks - The Taj Mahal - Walters 37316.jpg|thumb|তাজমহল]]


'''ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজী''' (পাৰ্চী: استاد عيسى شیرازی) আছিল ছাফাৱী পাৰস্যৰ (বৰ্তমান ইৰাণ) শ্বিৰাজ চহৰৰ এজন পাৰ্চী স্থপতি[1][2], এওঁক প্ৰায়ে ভাৰতৰ আগ্ৰাত থকা [[তাজমহল]]ৰ সহকাৰী স্থপতি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।[3]

তাজমহলৰ আৰ্হিটোৰ কৃতিত্ব কাৰ সেইসম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে অগণন জল্পনা-কল্পনাৰ সৃষ্টি হৈ আছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে ওস্তাদ ইছাৰ কাহিনীৰ জন্ম হৈছিল ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইমান সুন্দৰ অট্টালিকা এটাৰ কৃতিত্ব ইউৰোপীয় স্থপতিক দিয়াৰ চেষ্টাৰপৰা। স্থানীয় তথ্যদাতাসকলে সমগ্ৰ এছিয়াৰপৰা অহা শ্ৰমিকৰ কাল্পনিক তালিকা আৰু সামগ্ৰীও যোগান ধৰি তাজৰ উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত ব্ৰিটিছৰ কৌতূহল নিঃসৰণ কৰা আৰম্ভ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। তেওঁৰ পটভূমিৰ বিষয়ে বৰ্তমান বিশেষ একো জনা নাযায় যদিও তেওঁৰ উপাধি শ্বিৰাজীয়ে পাৰ্চী উৎপত্তিৰ ইংগিত দিয়ে। কিছুমান সূত্ৰই ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজীক ইছা মহম্মদ এফেণ্ডীৰ সৈতে মিহলাইছে,[2] যিয়ে তুৰ্কী-পাৰ্চী উৎপত্তিৰ সমৰ্থন কৰিব। 

শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ|লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছে]] পিতৃ আহমদ লাহোৰীক এই কৃতিত্ব দিয়াৰ দাবী কৰি লিখা এটা লেখাৰপৰা স্থপতি, [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ক তাজমহলৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্যতাৰ সম্ভাৱনা থকা ব্যক্তি বুলি কোৱা হয়।[4][5][6][7]</text>
      <sha1>7c413836x85ssrpu50l0esyq0xu2p98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636065</id>
      <parentid>636064</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="8eo8i7u1bqciw9swjwha9weh0ddoofv" xml:space="preserve">[[File:Edwin Lord Weeks - The Taj Mahal - Walters 37316.jpg|thumb|তাজমহল]]


'''ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজী''' (পাৰ্চী: استاد عيسى شیرازی) আছিল ছাফাৱী পাৰস্যৰ (বৰ্তমান ইৰাণ)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; শ্বিৰাজ চহৰৰ এজন পাৰ্চী স্থপতি&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Construction of the Taj Mahal |url=https://www.wonders-of-the-world.net/Taj-Mahal/Construction-of-the-Taj-Mahal.php |access-date=2022-03-18 |website=wonders-of-the-world.net |quote=Ustad Isa [Shirazi] and Isa Muhammad Effendi, from Persia: Architectural Designer}}&lt;/ref&gt;, এওঁক প্ৰায়ে ভাৰতৰ আগ্ৰাত থকা [[তাজমহল]]ৰ সহকাৰী স্থপতি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।&lt;ref&gt;(Heather Kissock) [https://books.google.com/books?id=Wb62DwAAQBAJ&amp;dq=Ustad+Isa&amp;pg=PA16 Ustad Isa, Chief Designer page 16] Taj Mahal (The Builders including Ustad Isa) via Google Books, Published 2018, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;


তাজমহলৰ আৰ্হিটোৰ কৃতিত্ব কাৰ সেইসম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে অগণন জল্পনা-কল্পনাৰ সৃষ্টি হৈ আছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে ওস্তাদ ইছাৰ কাহিনীৰ জন্ম হৈছিল ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইমান সুন্দৰ অট্টালিকা এটাৰ কৃতিত্ব ইউৰোপীয় স্থপতিক দিয়াৰ চেষ্টাৰপৰা। স্থানীয় তথ্যদাতাসকলে সমগ্ৰ এছিয়াৰপৰা অহা শ্ৰমিকৰ কাল্পনিক তালিকা আৰু সামগ্ৰীও যোগান ধৰি তাজৰ উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত ব্ৰিটিছৰ কৌতূহল নিঃসৰণ কৰা আৰম্ভ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। তেওঁৰ পটভূমিৰ বিষয়ে বৰ্তমান বিশেষ একো জনা নাযায় যদিও তেওঁৰ উপাধি শ্বিৰাজীয়ে পাৰ্চী উৎপত্তিৰ ইংগিত দিয়ে। কিছুমান সূত্ৰই ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজীক ইছা মহম্মদ এফেণ্ডীৰ সৈতে মিহলাইছে,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Creation History |url=https://www.tajmahal.gov.in/creation-history-of-taj-mahal.aspx |access-date=2022-03-18 |website=tajmahal.gov.in |quote=Architects and Craftsmen; Ustad Isa and Isa Muhammad Effendi of Persia, Credited with a key role in the architectural design.}}&lt;/ref&gt; যিয়ে তুৰ্কী-পাৰ্চী উৎপত্তিৰ সমৰ্থন কৰিব। 

শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ|লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছে]] পিতৃ আহমদ লাহোৰীক এই কৃতিত্ব দিয়াৰ দাবী কৰি লিখা এটা লেখাৰপৰা স্থপতি, [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ক তাজমহলৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্যতাৰ সম্ভাৱনা থকা ব্যক্তি বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/252/ Taj Mahal Description and Profile] UNESCO website, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A212&quot;&gt;Asher, p.212&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;B65&quot;&gt;Begley and Desai, p.65&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/ikram/part2_14.html The Age of Splendor (The Reign of Shah Jahan)] Columbia University website, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>8eo8i7u1bqciw9swjwha9weh0ddoofv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636066</id>
      <parentid>636065</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="i7ybexjihwzrkvas0j11bycgkun9d0l" xml:space="preserve">[[File:Edwin Lord Weeks - The Taj Mahal - Walters 37316.jpg|thumb|তাজমহল]]


'''ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজী''' (পাৰ্চী: استاد عيسى شیرازی) আছিল ছাফাৱী পাৰস্যৰ (বৰ্তমান ইৰাণ)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; শ্বিৰাজ চহৰৰ এজন পাৰ্চী স্থপতি&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Construction of the Taj Mahal |url=https://www.wonders-of-the-world.net/Taj-Mahal/Construction-of-the-Taj-Mahal.php |access-date=2022-03-18 |website=wonders-of-the-world.net |quote=Ustad Isa [Shirazi] and Isa Muhammad Effendi, from Persia: Architectural Designer}}&lt;/ref&gt;, এওঁক প্ৰায়ে ভাৰতৰ আগ্ৰাত থকা [[তাজমহল]]ৰ সহকাৰী স্থপতি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।&lt;ref&gt;(Heather Kissock) [https://books.google.com/books?id=Wb62DwAAQBAJ&amp;dq=Ustad+Isa&amp;pg=PA16 Ustad Isa, Chief Designer page 16] Taj Mahal (The Builders including Ustad Isa) via Google Books, Published 2018, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;


তাজমহলৰ আৰ্হিটোৰ কৃতিত্ব কাৰ সেইসম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে অগণন জল্পনা-কল্পনাৰ সৃষ্টি হৈ আছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে ওস্তাদ ইছাৰ কাহিনীৰ জন্ম হৈছিল ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইমান সুন্দৰ অট্টালিকা এটাৰ কৃতিত্ব ইউৰোপীয় স্থপতিক দিয়াৰ চেষ্টাৰপৰা। স্থানীয় তথ্যদাতাসকলে সমগ্ৰ এছিয়াৰপৰা অহা শ্ৰমিকৰ কাল্পনিক তালিকা আৰু সামগ্ৰীও যোগান ধৰি তাজৰ উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত ব্ৰিটিছৰ কৌতূহল নিঃসৰণ কৰা আৰম্ভ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। তেওঁৰ পটভূমিৰ বিষয়ে বৰ্তমান বিশেষ একো জনা নাযায় যদিও তেওঁৰ উপাধি শ্বিৰাজীয়ে পাৰ্চী উৎপত্তিৰ ইংগিত দিয়ে। কিছুমান সূত্ৰই ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজীক ইছা মহম্মদ এফেণ্ডীৰ সৈতে মিহলাইছে,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Creation History |url=https://www.tajmahal.gov.in/creation-history-of-taj-mahal.aspx |access-date=2022-03-18 |website=tajmahal.gov.in |quote=Architects and Craftsmen; Ustad Isa and Isa Muhammad Effendi of Persia, Credited with a key role in the architectural design.}}&lt;/ref&gt; যিয়ে তুৰ্কী-পাৰ্চীৰ পৰা উৎপত্তিৰ সমৰ্থন কৰে। 

শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ|লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছে]] পিতৃ আহমদ লাহোৰীক এই কৃতিত্ব দিয়াৰ দাবী কৰি লিখা এটা লেখাৰপৰা স্থপতি, [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ক তাজমহলৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্যতাৰ সম্ভাৱনা থকা ব্যক্তি বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/252/ Taj Mahal Description and Profile] UNESCO website, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A212&quot;&gt;Asher, p.212&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;B65&quot;&gt;Begley and Desai, p.65&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/ikram/part2_14.html The Age of Splendor (The Reign of Shah Jahan)] Columbia University website, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>i7ybexjihwzrkvas0j11bycgkun9d0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636067</id>
      <parentid>636066</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>+[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]; +[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="fh062q9d3pm6fsht9ret5eqabsi6go1" xml:space="preserve">[[File:Edwin Lord Weeks - The Taj Mahal - Walters 37316.jpg|thumb|তাজমহল]]


'''ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজী''' (পাৰ্চী: استاد عيسى شیرازی) আছিল ছাফাৱী পাৰস্যৰ (বৰ্তমান ইৰাণ)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; শ্বিৰাজ চহৰৰ এজন পাৰ্চী স্থপতি&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Construction of the Taj Mahal |url=https://www.wonders-of-the-world.net/Taj-Mahal/Construction-of-the-Taj-Mahal.php |access-date=2022-03-18 |website=wonders-of-the-world.net |quote=Ustad Isa [Shirazi] and Isa Muhammad Effendi, from Persia: Architectural Designer}}&lt;/ref&gt;, এওঁক প্ৰায়ে ভাৰতৰ আগ্ৰাত থকা [[তাজমহল]]ৰ সহকাৰী স্থপতি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।&lt;ref&gt;(Heather Kissock) [https://books.google.com/books?id=Wb62DwAAQBAJ&amp;dq=Ustad+Isa&amp;pg=PA16 Ustad Isa, Chief Designer page 16] Taj Mahal (The Builders including Ustad Isa) via Google Books, Published 2018, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;


তাজমহলৰ আৰ্হিটোৰ কৃতিত্ব কাৰ সেইসম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে অগণন জল্পনা-কল্পনাৰ সৃষ্টি হৈ আছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে ওস্তাদ ইছাৰ কাহিনীৰ জন্ম হৈছিল ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইমান সুন্দৰ অট্টালিকা এটাৰ কৃতিত্ব ইউৰোপীয় স্থপতিক দিয়াৰ চেষ্টাৰপৰা। স্থানীয় তথ্যদাতাসকলে সমগ্ৰ এছিয়াৰপৰা অহা শ্ৰমিকৰ কাল্পনিক তালিকা আৰু সামগ্ৰীও যোগান ধৰি তাজৰ উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত ব্ৰিটিছৰ কৌতূহল নিঃসৰণ কৰা আৰম্ভ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। তেওঁৰ পটভূমিৰ বিষয়ে বৰ্তমান বিশেষ একো জনা নাযায় যদিও তেওঁৰ উপাধি শ্বিৰাজীয়ে পাৰ্চী উৎপত্তিৰ ইংগিত দিয়ে। কিছুমান সূত্ৰই ওস্তাদ ইছা শ্বিৰাজীক ইছা মহম্মদ এফেণ্ডীৰ সৈতে মিহলাইছে,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Creation History |url=https://www.tajmahal.gov.in/creation-history-of-taj-mahal.aspx |access-date=2022-03-18 |website=tajmahal.gov.in |quote=Architects and Craftsmen; Ustad Isa and Isa Muhammad Effendi of Persia, Credited with a key role in the architectural design.}}&lt;/ref&gt; যিয়ে তুৰ্কী-পাৰ্চীৰ পৰা উৎপত্তিৰ সমৰ্থন কৰে। 

শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে [[লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ|লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছে]] পিতৃ আহমদ লাহোৰীক এই কৃতিত্ব দিয়াৰ দাবী কৰি লিখা এটা লেখাৰপৰা স্থপতি, [[ওস্তাদ আহমদ লাহোৰী]]ক তাজমহলৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্যতাৰ সম্ভাৱনা থকা ব্যক্তি বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/252/ Taj Mahal Description and Profile] UNESCO website, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A212&quot;&gt;Asher, p.212&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;B65&quot;&gt;Begley and Desai, p.65&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/ikram/part2_14.html The Age of Splendor (The Reign of Shah Jahan)] Columbia University website, Retrieved 18 November 2021&lt;/ref&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্যৰ স্থপতি]]</text>
      <sha1>fh062q9d3pm6fsht9ret5eqabsi6go1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জলমহল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139562</id>
    <revision>
      <id>636070</id>
      <timestamp>2026-09-17T17:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6226" sha1="ctp9lya3c2qj7xtja69yis1tb5texzj" xml:space="preserve">'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট বৈৰাম খানৰ ৰক্ষক আছিল।[1][2] তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপাথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।[2]

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।[2] ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; [2] তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।[2]

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।[2] খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়[2]) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।[2] তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; হেমুৰ ওপৰত খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।[2] ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।[4]

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।[4][2]</text>
      <sha1>ctp9lya3c2qj7xtja69yis1tb5texzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636071</id>
      <parentid>636070</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6317" sha1="jdj7tbklzpsve5cxdtknacixw26cktq" xml:space="preserve">[[File:Jal Mahal of Narnaul,Haryana, India..JPG|thumb|নৰ্নৌলৰ জলমহল]]
'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট বৈৰাম খানৰ ৰক্ষক আছিল।[1][2] তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।[2]

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।[2] ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; [2] তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।[2]

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।[2] খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়[2]) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।[2] তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; হেমুৰ ওপৰত খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।[2] ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।[4]

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।[4][2]</text>
      <sha1>jdj7tbklzpsve5cxdtknacixw26cktq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636072</id>
      <parentid>636071</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6889" sha1="6lb5kcqwdw6fcomlin9qyuxfxm83klj" xml:space="preserve">[[File:Jal Mahal of Narnaul,Haryana, India..JPG|thumb|নৰ্নৌলৰ জলমহল]]
'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট [[বৈৰাম খান]]ৰ ৰক্ষক আছিল।&lt;ref&gt;Alexander Mikaberidze, (2011). ''Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia''. Santa Barbara: ABC-Clio; p. 707. {{ISBN|9781598843378}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;q=Shah+Quli+Khan&amp;pg=PA83|title=Architecture of Mughal India|last=Asher|first=Catherine B.|author-link=Catherine B. Asher |date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521267281|language=en}}&lt;/ref&gt;

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; হেমুৰ ওপৰত খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।[4]

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।[4][2]</text>
      <sha1>6lb5kcqwdw6fcomlin9qyuxfxm83klj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636073</id>
      <parentid>636072</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* বিৱৰণ */</comment>
      <origin>636073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7114" sha1="bl1z979q4qzh6fh47czdq18bwf5vpuk" xml:space="preserve">[[File:Jal Mahal of Narnaul,Haryana, India..JPG|thumb|নৰ্নৌলৰ জলমহল]]
'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট [[বৈৰাম খান]]ৰ ৰক্ষক আছিল।&lt;ref&gt;Alexander Mikaberidze, (2011). ''Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia''. Santa Barbara: ABC-Clio; p. 707. {{ISBN|9781598843378}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;q=Shah+Quli+Khan&amp;pg=PA83|title=Architecture of Mughal India|last=Asher|first=Catherine B.|author-link=Catherine B. Asher |date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521267281|language=en}}&lt;/ref&gt;

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; হেমুৰ ওপৰত খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mahendragarh.gov.in/tourist-place/jal-mahal/|title=Jal Mahal {{!}} District Mahendragarh|website=mahendragarh.gov.in|language=en-US|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt;

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>bl1z979q4qzh6fh47czdq18bwf5vpuk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636074</id>
      <parentid>636073</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* বিৱৰণ */</comment>
      <origin>636074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7146" sha1="2nhg7m5mosfy03srklpd9lw85jpqc27" xml:space="preserve">[[File:Jal Mahal of Narnaul,Haryana, India..JPG|thumb|নৰ্নৌলৰ জলমহল]]
'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট [[বৈৰাম খান]]ৰ ৰক্ষক আছিল।&lt;ref&gt;Alexander Mikaberidze, (2011). ''Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia''. Santa Barbara: ABC-Clio; p. 707. {{ISBN|9781598843378}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;q=Shah+Quli+Khan&amp;pg=PA83|title=Architecture of Mughal India|last=Asher|first=Catherine B.|author-link=Catherine B. Asher |date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521267281|language=en}}&lt;/ref&gt;

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; হেমুৰ ওপৰত খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mahendragarh.gov.in/tourist-place/jal-mahal/|title=Jal Mahal {{!}} District Mahendragarh|website=mahendragarh.gov.in|language=en-US|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt;

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>2nhg7m5mosfy03srklpd9lw85jpqc27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636075</id>
      <parentid>636074</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* বিৱৰণ */</comment>
      <origin>636075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7186" sha1="j4uped3qw6sqelqcngg5sfy58dn3k44" xml:space="preserve">[[File:Jal Mahal of Narnaul,Haryana, India..JPG|thumb|নৰ্নৌলৰ জলমহল]]
'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট [[বৈৰাম খান]]ৰ ৰক্ষক আছিল।&lt;ref&gt;Alexander Mikaberidze, (2011). ''Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia''. Santa Barbara: ABC-Clio; p. 707. {{ISBN|9781598843378}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;q=Shah+Quli+Khan&amp;pg=PA83|title=Architecture of Mughal India|last=Asher|first=Catherine B.|author-link=Catherine B. Asher |date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521267281|language=en}}&lt;/ref&gt;

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; [[হেমু]]ৰ ওপৰত কুলি খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি বিভিন্ন শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mahendragarh.gov.in/tourist-place/jal-mahal/|title=Jal Mahal {{!}} District Mahendragarh|website=mahendragarh.gov.in|language=en-US|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt;

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>j4uped3qw6sqelqcngg5sfy58dn3k44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636076</id>
      <parentid>636075</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>+[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]; +[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7317" sha1="0iiiy08899el854snirzrzx5bvylvbv" xml:space="preserve">[[File:Jal Mahal of Narnaul,Haryana, India..JPG|thumb|নৰ্নৌলৰ জলমহল]]
'''জলমহল''', যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে। 

==বিৱৰণ==
১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট [[বৈৰাম খান]]ৰ ৰক্ষক আছিল।&lt;ref&gt;Alexander Mikaberidze, (2011). ''Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia''. Santa Barbara: ABC-Clio; p. 707. {{ISBN|9781598843378}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু [[পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ]]ত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক &quot;ব্যক্তিগত ধৰণৰ&quot; আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;q=Shah+Quli+Khan&amp;pg=PA83|title=Architecture of Mughal India|last=Asher|first=Catherine B.|author-link=Catherine B. Asher |date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521267281|language=en}}&lt;/ref&gt;

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে &quot;দ্বিতীয় কৌছাৰ&quot; (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; [[হেমু]]ৰ ওপৰত কুলি খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি বিভিন্ন শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mahendragarh.gov.in/tourist-place/jal-mahal/|title=Jal Mahal {{!}} District Mahendragarh|website=mahendragarh.gov.in|language=en-US|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt;

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]</text>
      <sha1>0iiiy08899el854snirzrzx5bvylvbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কাৰ্ণালৰ মোগল সেতু</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139563</id>
    <revision>
      <id>636077</id>
      <timestamp>2026-09-17T17:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="fyta4gabdl181x9si31e74rhbri9hnc" xml:space="preserve">[[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যৰ কৰ্ণালত থকা '''মোগল সেতু'''খন [[শ্বাহজাহান]]ৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[জাহাংগীৰ]]ৰ তুজক-ই-জাহাংগীৰীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত ইয়াৰ উল্লেখ আছে।[1]

==ইতিহাস==
এই দলংখন শ্বাহজাহানে স্থাপন কৰিছিল।[2] ই মোগল স্থাপত্যৰ উদাহৰণ।[2] ১৭ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ সুবিধাৰ বাবে এই দলংখন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে ইয়াক “বাদশাহী পুল’’ বুলি কোৱা হয়।[3] এই দলংখনক ‘পুৰণি বাদশ্বাহী দলং’ বুলিও কোৱা হয়। এই দলংখন ১৫৪০-৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
শিলৰদ্বাৰা গঠিত তিনিটা তোৰণেৰে গঠিত ইয়াৰ গাঁথনিগতভাৱে সুস্থ দলং। দুয়োফালে বাট্ৰেছ আৰু তোৰণেৰে শক্তিশালী কৰা চাৰিটা গম্বুজ আকৃতিৰ শীৰ্ষ। এই দলংখন হাৰিয়ানা চৰকাৰৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত যদিও এতিয়াও জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে। 
==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>fyta4gabdl181x9si31e74rhbri9hnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636078</id>
      <parentid>636077</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* স্থাপত্য */</comment>
      <origin>636078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="71hzrozt60hmeioqfdqwqe7rfllvvt2" xml:space="preserve">[[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যৰ কৰ্ণালত থকা '''মোগল সেতু'''খন [[শ্বাহজাহান]]ৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[জাহাংগীৰ]]ৰ তুজক-ই-জাহাংগীৰীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত ইয়াৰ উল্লেখ আছে।[1]

==ইতিহাস==
এই দলংখন শ্বাহজাহানে স্থাপন কৰিছিল।[2] ই মোগল স্থাপত্যৰ উদাহৰণ।[2] ১৭ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ সুবিধাৰ বাবে এই দলংখন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে ইয়াক “বাদশাহী পুল’’ বুলি কোৱা হয়।[3] এই দলংখনক ‘পুৰণি বাদশ্বাহী দলং’ বুলিও কোৱা হয়। এই দলংখন ১৫৪০-৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
শিলৰদ্বাৰা গঠিত তিনিটা তোৰণেৰে গঠিত ইয়াৰ গাঁথনিগতভাৱে সুস্থ দলং। দুয়োফালে বীম আৰু তোৰণেৰে শক্তিশালী কৰা চাৰিটা গম্বুজ আকৃতিৰ শীৰ্ষ। এই দলংখন হাৰিয়ানা চৰকাৰৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত যদিও এতিয়াও জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে।

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>71hzrozt60hmeioqfdqwqe7rfllvvt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636079</id>
      <parentid>636078</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="7tjaac2nz9s81a91o0k6mmqnidjo5cz" xml:space="preserve">[[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যৰ কৰ্ণালত থকা '''মোগল সেতু'''খন [[শ্বাহজাহান]]ৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[জাহাংগীৰ]]ৰ তুজক-ই-জাহাংগীৰীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত ইয়াৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4lXRAAAAMAAJ&amp;q=Mughal+Bridge+karnal+Haryana&amp;dq=Mughal+Bridge+karnal+Haryana|title=Haryana District Gazetteers: Karnal|last=Haryana (India)|date=1976|publisher=Haryana Gazetteers Organization|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
এই দলংখন শ্বাহজাহানে স্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kYsMAQAAMAAJ&amp;q=Mughal+Bridge+karnal+Haryana&amp;dq=Mughal+Bridge+karnal+Haryana|title=Haryana State Gazetteer: Lacks special title|last1=Singh|first1=Sarban|last2=Organisation|first2=Haryana (India) Gazetteers|date=2001|publisher=Haryana Gazetteers Organisation, Revenue Department|language=en}}&lt;/ref&gt; ই মোগল স্থাপত্যৰ উদাহৰণ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ১৭ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ সুবিধাৰ বাবে এই দলংখন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে ইয়াক “বাদশাহী পুল’’ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/117012/11/11_chapter%205.pdf|title=Religion and Architecture|website=shodhganga.inflibnet.ac.in|access-date=2018-12-20}}&lt;/ref&gt; এই দলংখনক ‘পুৰণি বাদশ্বাহী দলং’ বুলিও কোৱা হয়। এই দলংখন ১৫৪০-৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
শিলৰদ্বাৰা গঠিত তিনিটা তোৰণেৰে গঠিত ইয়াৰ গাঁথনিগতভাৱে সুস্থ দলং। দুয়োফালে বীম আৰু তোৰণেৰে শক্তিশালী কৰা চাৰিটা গম্বুজ আকৃতিৰ শীৰ্ষ। এই দলংখন হাৰিয়ানা চৰকাৰৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত যদিও এতিয়াও জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে।

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>7tjaac2nz9s81a91o0k6mmqnidjo5cz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636080</id>
      <parentid>636079</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>+[[শ্ৰেণী:মোগল স্থাপত্য]]; +[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]; +[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="g9xdqn7l9jbx06zs11l4m8i7ydz9pe3" xml:space="preserve">[[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যৰ কৰ্ণালত থকা '''মোগল সেতু'''খন [[শ্বাহজাহান]]ৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[জাহাংগীৰ]]ৰ তুজক-ই-জাহাংগীৰীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত ইয়াৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4lXRAAAAMAAJ&amp;q=Mughal+Bridge+karnal+Haryana&amp;dq=Mughal+Bridge+karnal+Haryana|title=Haryana District Gazetteers: Karnal|last=Haryana (India)|date=1976|publisher=Haryana Gazetteers Organization|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
এই দলংখন শ্বাহজাহানে স্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kYsMAQAAMAAJ&amp;q=Mughal+Bridge+karnal+Haryana&amp;dq=Mughal+Bridge+karnal+Haryana|title=Haryana State Gazetteer: Lacks special title|last1=Singh|first1=Sarban|last2=Organisation|first2=Haryana (India) Gazetteers|date=2001|publisher=Haryana Gazetteers Organisation, Revenue Department|language=en}}&lt;/ref&gt; ই মোগল স্থাপত্যৰ উদাহৰণ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ১৭ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ সুবিধাৰ বাবে এই দলংখন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে ইয়াক “বাদশাহী পুল’’ বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/117012/11/11_chapter%205.pdf|title=Religion and Architecture|website=shodhganga.inflibnet.ac.in|access-date=2018-12-20}}&lt;/ref&gt; এই দলংখনক ‘পুৰণি বাদশ্বাহী দলং’ বুলিও কোৱা হয়। এই দলংখন ১৫৪০-৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
শিলৰদ্বাৰা গঠিত তিনিটা তোৰণেৰে গঠিত ইয়াৰ গাঁথনিগতভাৱে সুস্থ দলং। দুয়োফালে বীম আৰু তোৰণেৰে শক্তিশালী কৰা চাৰিটা গম্বুজ আকৃতিৰ শীৰ্ষ। এই দলংখন হাৰিয়ানা চৰকাৰৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত যদিও এতিয়াও জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে।

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:মোগল স্থাপত্য]]
[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]</text>
      <sha1>g9xdqn7l9jbx06zs11l4m8i7ydz9pe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গুৰু কা তাল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139564</id>
    <revision>
      <id>636081</id>
      <timestamp>2026-09-17T18:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="ku3106xj0m9ghdkrfnre0kkv757seoq" xml:space="preserve">'''গুৰু কা তাল''' নৱম গুৰু শ্ৰী[[গুৰু টেগ বাহাদুৰ]]দেৱৰ স্মৃতিত উছৰ্গিত এক ঐতিহাসিক শিখ তীৰ্থস্থান। গুৰু কা তাল [[আগ্ৰা]]ৰ ছিকন্দ্ৰাৰ ওচৰত। গুৰু টেগ বাহাদুৰে মোগল সম্ৰাট ঔৰংগজেৱৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পনৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া ঠাইত [[গুৰুদ্বাৰা]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গুৰুদ্বাৰাত প্ৰতি বছৰে কেইবাজনো ভক্তই সমবেত হৈ মহান শিখ গুৰুজন(যিজন তেওঁৰ অনুগামীৰ সৈতে শ্বহীদ হৈছিল নিজৰ বিশ্বাস পালনৰ স্বাধীনতাৰ স্বাৰ্থত)ক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। 

==ইতিহাস==
এই ঐতিহাসিক গঠন ১৭ শতিকাৰ। আগতে ই চিকন্দ্ৰাৰ ওচৰৰ অঞ্চলৰ এটা তাল (জলাশয়) আছিল। জাহাংগীৰৰ ৰাজত্বকালত আগ্ৰাৰ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে ১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোৰ পানী খৰালি কালত জলসিঞ্চনৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোত শিলৰ খোদিত শিল্পকৰ্ম অলংকৃত কৰা হৈছিল। এই ঠাইত গুৰু তেগ বাহাদুৰে ঔৰংগজেৱক স্বেচ্ছা গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰস্তাৱ দিবলৈ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ এৰি থৈছিল বুলি কোৱা হয়। সত্তৰ দশকত সন্ত বাবা সাধু সিংহজী &quot;মৌনি&quot;ৰ অৱদান আৰু কষ্টকৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে গুৰু কা তাল নামৰ গুৰুদ্বাৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
তালত বাৰটা টাৱাৰ আছিল যদিও সময়ৰ পৰীক্ষাত মাত্ৰ আঠটা টাৱাৰহে ৰক্ষা পৰিছে আৰু এতিয়া উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই ৰঙা শিলৰ গঠনটোৱে মোগলৰ আন বহুতো আশ্চৰ্যকৰ গঠন যেনে আগ্ৰা দুৰ্গ, ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী আদিৰ সৈতে সাদৃশ্য বহন কৰে।</text>
      <sha1>ku3106xj0m9ghdkrfnre0kkv757seoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636082</id>
      <parentid>636081</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="hq841x0dih6asgym4rkamdzgymv1eu9" xml:space="preserve">[[File:Guru-ka-Tal wikijib-14.jpg|thumb|গুৰু কা তাল]]
'''গুৰু কা তাল''' নৱম গুৰু শ্ৰী[[গুৰু টেগ বাহাদুৰ]]দেৱৰ স্মৃতিত উছৰ্গিত এক ঐতিহাসিক শিখ তীৰ্থস্থান। গুৰু কা তাল [[আগ্ৰা]]ৰ ছিকন্দ্ৰাৰ ওচৰত। গুৰু টেগ বাহাদুৰে মোগল সম্ৰাট ঔৰংগজেৱৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পনৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া ঠাইত [[গুৰুদ্বাৰা]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গুৰুদ্বাৰাত প্ৰতি বছৰে কেইবাজনো ভক্তই সমবেত হৈ মহান শিখ গুৰুজন(যিজন তেওঁৰ অনুগামীৰ সৈতে শ্বহীদ হৈছিল নিজৰ বিশ্বাস পালনৰ স্বাধীনতাৰ স্বাৰ্থত)ক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। 

==ইতিহাস==
এই ঐতিহাসিক গঠন ১৭ শতিকাৰ। আগতে ই চিকন্দ্ৰাৰ ওচৰৰ অঞ্চলৰ এটা তাল (জলাশয়) আছিল। জাহাংগীৰৰ ৰাজত্বকালত আগ্ৰাৰ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে ১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোৰ পানী খৰালি কালত জলসিঞ্চনৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোত শিলৰ খোদিত শিল্পকৰ্ম অলংকৃত কৰা হৈছিল। এই ঠাইত গুৰু তেগ বাহাদুৰে ঔৰংগজেৱক স্বেচ্ছা গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰস্তাৱ দিবলৈ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ এৰি থৈছিল বুলি কোৱা হয়। সত্তৰ দশকত সন্ত বাবা সাধু সিংহজী &quot;মৌনি&quot;ৰ অৱদান আৰু কষ্টকৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে গুৰু কা তাল নামৰ গুৰুদ্বাৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
তালত বাৰটা টাৱাৰ আছিল যদিও সময়ৰ পৰীক্ষাত মাত্ৰ আঠটা টাৱাৰহে ৰক্ষা পৰিছে আৰু এতিয়া উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই ৰঙা শিলৰ গঠনটোৱে মোগলৰ আন বহুতো আশ্চৰ্যকৰ গঠন যেনে আগ্ৰা দুৰ্গ, ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী আদিৰ সৈতে সাদৃশ্য বহন কৰে।</text>
      <sha1>hq841x0dih6asgym4rkamdzgymv1eu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636083</id>
      <parentid>636082</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>+[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]; +[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="tfamnvws4vvxndqbvyv653qp6ymll6j" xml:space="preserve">[[File:Guru-ka-Tal wikijib-14.jpg|thumb|গুৰু কা তাল]]
'''গুৰু কা তাল''' নৱম গুৰু শ্ৰী[[গুৰু টেগ বাহাদুৰ]]দেৱৰ স্মৃতিত উছৰ্গিত এক ঐতিহাসিক শিখ তীৰ্থস্থান। গুৰু কা তাল [[আগ্ৰা]]ৰ ছিকন্দ্ৰাৰ ওচৰত। গুৰু টেগ বাহাদুৰে মোগল সম্ৰাট ঔৰংগজেৱৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পনৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া ঠাইত [[গুৰুদ্বাৰা]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গুৰুদ্বাৰাত প্ৰতি বছৰে কেইবাজনো ভক্তই সমবেত হৈ মহান শিখ গুৰুজন(যিজন তেওঁৰ অনুগামীৰ সৈতে শ্বহীদ হৈছিল নিজৰ বিশ্বাস পালনৰ স্বাধীনতাৰ স্বাৰ্থত)ক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। 

==ইতিহাস==
এই ঐতিহাসিক গঠন ১৭ শতিকাৰ। আগতে ই চিকন্দ্ৰাৰ ওচৰৰ অঞ্চলৰ এটা তাল (জলাশয়) আছিল। জাহাংগীৰৰ ৰাজত্বকালত আগ্ৰাৰ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে ১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোৰ পানী খৰালি কালত জলসিঞ্চনৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোত শিলৰ খোদিত শিল্পকৰ্ম অলংকৃত কৰা হৈছিল। এই ঠাইত গুৰু তেগ বাহাদুৰে ঔৰংগজেৱক স্বেচ্ছা গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰস্তাৱ দিবলৈ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ এৰি থৈছিল বুলি কোৱা হয়। সত্তৰ দশকত সন্ত বাবা সাধু সিংহজী &quot;মৌনি&quot;ৰ অৱদান আৰু কষ্টকৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে গুৰু কা তাল নামৰ গুৰুদ্বাৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
তালত বাৰটা টাৱাৰ আছিল যদিও সময়ৰ পৰীক্ষাত মাত্ৰ আঠটা টাৱাৰহে ৰক্ষা পৰিছে আৰু এতিয়া উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই ৰঙা শিলৰ গঠনটোৱে মোগলৰ আন বহুতো আশ্চৰ্যকৰ গঠন যেনে আগ্ৰা দুৰ্গ, ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী আদিৰ সৈতে সাদৃশ্য বহন কৰে।

[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]</text>
      <sha1>tfamnvws4vvxndqbvyv653qp6ymll6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636085</id>
      <parentid>636083</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* স্থাপত্য */</comment>
      <origin>636085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="dpy6j4pxufk1d8ge3jwrylft929sb4x" xml:space="preserve">[[File:Guru-ka-Tal wikijib-14.jpg|thumb|গুৰু কা তাল]]
'''গুৰু কা তাল''' নৱম গুৰু শ্ৰী[[গুৰু টেগ বাহাদুৰ]]দেৱৰ স্মৃতিত উছৰ্গিত এক ঐতিহাসিক শিখ তীৰ্থস্থান। গুৰু কা তাল [[আগ্ৰা]]ৰ ছিকন্দ্ৰাৰ ওচৰত। গুৰু টেগ বাহাদুৰে মোগল সম্ৰাট ঔৰংগজেৱৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পনৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া ঠাইত [[গুৰুদ্বাৰা]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গুৰুদ্বাৰাত প্ৰতি বছৰে কেইবাজনো ভক্তই সমবেত হৈ মহান শিখ গুৰুজন(যিজন তেওঁৰ অনুগামীৰ সৈতে শ্বহীদ হৈছিল নিজৰ বিশ্বাস পালনৰ স্বাধীনতাৰ স্বাৰ্থত)ক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। 

==ইতিহাস==
এই ঐতিহাসিক গঠন ১৭ শতিকাৰ। আগতে ই চিকন্দ্ৰাৰ ওচৰৰ অঞ্চলৰ এটা তাল (জলাশয়) আছিল। জাহাংগীৰৰ ৰাজত্বকালত আগ্ৰাৰ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে ১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোৰ পানী খৰালি কালত জলসিঞ্চনৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। জলাশয়টোত শিলৰ খোদিত শিল্পকৰ্ম অলংকৃত কৰা হৈছিল। এই ঠাইত গুৰু তেগ বাহাদুৰে ঔৰংগজেৱক স্বেচ্ছা গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰস্তাৱ দিবলৈ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ এৰি থৈছিল বুলি কোৱা হয়। সত্তৰ দশকত সন্ত বাবা সাধু সিংহজী &quot;মৌনি&quot;ৰ অৱদান আৰু কষ্টকৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে গুৰু কা তাল নামৰ গুৰুদ্বাৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। 

==স্থাপত্য==
তালত বাৰটা টাৱাৰ আছিল যদিও সময়ৰ পৰীক্ষাত মাত্ৰ আঠটা টাৱাৰহে ৰক্ষা পৰিছে আৰু এতিয়া উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই ৰঙা শিলৰ গঠনটোৱে মোগলৰ আন বহুতো আশ্চৰ্যকৰ গঠন যেনে আগ্ৰা দুৰ্গ, ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী আদিৰ সৈতে সাদৃশ্য বহন কৰে।
==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons category}}
*[http://wikimapia.org/1888201/Guru-Ka-Tal-Agra Aerial View of Guru Ka Tal]
*[https://web.archive.org/web/20081220122542/http://www.gurukataalagra.com/ Gurudwara, Guru Ka Tal, Agra]
*[https://web.archive.org/web/20110525061000/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=4923 https://web.archive.org/web/20110525061000/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=4923]
*[[Guru Tegh Bahadur]]

[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]]</text>
      <sha1>dpy6j4pxufk1d8ge3jwrylft929sb4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>আকবৰী মহল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139565</id>
    <revision>
      <id>636088</id>
      <timestamp>2026-09-17T18:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="fr6jtzzjoyc2d7nwjt12wv1k3p4dk90" xml:space="preserve">'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।</text>
      <sha1>fr6jtzzjoyc2d7nwjt12wv1k3p4dk90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636089</id>
      <parentid>636088</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="744tniyuzo65dbn0fskw2upa42acb6z" xml:space="preserve">'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।[1]
জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।[2]
ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।[3] তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।[4] ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবাৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।</text>
      <sha1>744tniyuzo65dbn0fskw2upa42acb6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636090</id>
      <parentid>636089</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="tpoz54nq31duorp2jw69zm3bb7ni59g" xml:space="preserve">'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kausar |first=Zinat |url=https://books.google.co.in/books?id=TogbAAAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal+ladies&amp;dq=akbari+mahal+ladies&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisvtvu3sSUAxWOT2wGHfTQCLEQ6AF6BAgLEAM#akbari%20mahal%20ladies |title=Muslim Women in Medieval India |date=1992 |publisher=Janaki Prakashan |isbn=978-81-85078-74-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nath |first=R. |url=https://books.google.co.in/books?id=1wYKAQAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwoJuh3sSUAxWOT2wGHfTQCLE4FBDoAXoECAwQAw#akbari%20mahal |title=Agra and Its Monumental Glory |date=1977 |publisher=Taraporevala |language=en}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Peck |first=Lucy |url=https://books.google.co.in/books?id=ZtFbBAAAQBAJ&amp;pg=PT76&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjOj5-u3cSUAxXsSmwGHYvdKX0Q6AF6BAgIEAM#v=onepage&amp;q=akbari%20mahal&amp;f=false |title=Agra: The Architectural Heritage |date=2011-04-06 |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=978-81-7436-942-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akbari Mahal Agra - Akbari Mahal Agra Fort - Akbari Mahal Red Fort Agra - Akbari Mahal Agra India |url=https://www.agraindia.org.uk/agra-fort/akbari-mahal.html |access-date=2026-05-19 |website=www.agraindia.org.uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবাৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।</text>
      <sha1>tpoz54nq31duorp2jw69zm3bb7ni59g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636091</id>
      <parentid>636090</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* ইতিহাস */</comment>
      <origin>636091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3456" sha1="1gk883pptcx0zuehpuw2538vg89fdpp" xml:space="preserve">'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kausar |first=Zinat |url=https://books.google.co.in/books?id=TogbAAAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal+ladies&amp;dq=akbari+mahal+ladies&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisvtvu3sSUAxWOT2wGHfTQCLEQ6AF6BAgLEAM#akbari%20mahal%20ladies |title=Muslim Women in Medieval India |date=1992 |publisher=Janaki Prakashan |isbn=978-81-85078-74-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nath |first=R. |url=https://books.google.co.in/books?id=1wYKAQAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwoJuh3sSUAxWOT2wGHfTQCLE4FBDoAXoECAwQAw#akbari%20mahal |title=Agra and Its Monumental Glory |date=1977 |publisher=Taraporevala |language=en}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Peck |first=Lucy |url=https://books.google.co.in/books?id=ZtFbBAAAQBAJ&amp;pg=PT76&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjOj5-u3cSUAxXsSmwGHYvdKX0Q6AF6BAgIEAM#v=onepage&amp;q=akbari%20mahal&amp;f=false |title=Agra: The Architectural Heritage |date=2011-04-06 |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=978-81-7436-942-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akbari Mahal Agra - Akbari Mahal Agra Fort - Akbari Mahal Red Fort Agra - Akbari Mahal Agra India |url=https://www.agraindia.org.uk/agra-fort/akbari-mahal.html |access-date=2026-05-19 |website=www.agraindia.org.uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।
==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>1gk883pptcx0zuehpuw2538vg89fdpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636092</id>
      <parentid>636091</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* ইতিহাস */</comment>
      <origin>636092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3613" sha1="5ch86behmcox4sa09mwf1hq2syeiqu6" xml:space="preserve">'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kausar |first=Zinat |url=https://books.google.co.in/books?id=TogbAAAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal+ladies&amp;dq=akbari+mahal+ladies&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisvtvu3sSUAxWOT2wGHfTQCLEQ6AF6BAgLEAM#akbari%20mahal%20ladies |title=Muslim Women in Medieval India |date=1992 |publisher=Janaki Prakashan |isbn=978-81-85078-74-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nath |first=R. |url=https://books.google.co.in/books?id=1wYKAQAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwoJuh3sSUAxWOT2wGHfTQCLE4FBDoAXoECAwQAw#akbari%20mahal |title=Agra and Its Monumental Glory |date=1977 |publisher=Taraporevala |language=en}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Peck |first=Lucy |url=https://books.google.co.in/books?id=ZtFbBAAAQBAJ&amp;pg=PT76&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjOj5-u3cSUAxXsSmwGHYvdKX0Q6AF6BAgIEAM#v=onepage&amp;q=akbari%20mahal&amp;f=false |title=Agra: The Architectural Heritage |date=2011-04-06 |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=978-81-7436-942-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akbari Mahal Agra - Akbari Mahal Agra Fort - Akbari Mahal Red Fort Agra - Akbari Mahal Agra India |url=https://www.agraindia.org.uk/agra-fort/akbari-mahal.html |access-date=2026-05-19 |website=www.agraindia.org.uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।
[[File:Akbari mahal.jpg|thumb|The large pavillion built with marble]]

[[File:Well (Baoli) in the Akbari Mahal 04.JPG|thumb|A chamber in the Akbari Mahal]]

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>5ch86behmcox4sa09mwf1hq2syeiqu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636093</id>
      <parentid>636092</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>/* ইতিহাস */</comment>
      <origin>636093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="1n8dh58bqnzkoc24s9v596qho0uhep3" xml:space="preserve">'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kausar |first=Zinat |url=https://books.google.co.in/books?id=TogbAAAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal+ladies&amp;dq=akbari+mahal+ladies&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisvtvu3sSUAxWOT2wGHfTQCLEQ6AF6BAgLEAM#akbari%20mahal%20ladies |title=Muslim Women in Medieval India |date=1992 |publisher=Janaki Prakashan |isbn=978-81-85078-74-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nath |first=R. |url=https://books.google.co.in/books?id=1wYKAQAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwoJuh3sSUAxWOT2wGHfTQCLE4FBDoAXoECAwQAw#akbari%20mahal |title=Agra and Its Monumental Glory |date=1977 |publisher=Taraporevala |language=en}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Peck |first=Lucy |url=https://books.google.co.in/books?id=ZtFbBAAAQBAJ&amp;pg=PT76&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjOj5-u3cSUAxXsSmwGHYvdKX0Q6AF6BAgIEAM#v=onepage&amp;q=akbari%20mahal&amp;f=false |title=Agra: The Architectural Heritage |date=2011-04-06 |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=978-81-7436-942-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akbari Mahal Agra - Akbari Mahal Agra Fort - Akbari Mahal Red Fort Agra - Akbari Mahal Agra India |url=https://www.agraindia.org.uk/agra-fort/akbari-mahal.html |access-date=2026-05-19 |website=www.agraindia.org.uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।
[[File:Akbari mahal.jpg|thumb|মাৰ্বলেৰে নিৰ্মিত বৃহৎ পেভিলিয়ন]]

[[File:Well (Baoli) in the Akbari Mahal 04.JPG|thumb|left|আকবৰী মহলৰ এটা কোঠা]]

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>1n8dh58bqnzkoc24s9v596qho0uhep3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636094</id>
      <parentid>636093</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>636094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="ds0saoj2ej1024hnb1h7m2v7z27ztiu" xml:space="preserve">[[File:Akbari mahal.jpg|thumb|মাৰ্বলেৰে নিৰ্মিত বৃহৎ পেভিলিয়ন]]
'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kausar |first=Zinat |url=https://books.google.co.in/books?id=TogbAAAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal+ladies&amp;dq=akbari+mahal+ladies&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisvtvu3sSUAxWOT2wGHfTQCLEQ6AF6BAgLEAM#akbari%20mahal%20ladies |title=Muslim Women in Medieval India |date=1992 |publisher=Janaki Prakashan |isbn=978-81-85078-74-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nath |first=R. |url=https://books.google.co.in/books?id=1wYKAQAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwoJuh3sSUAxWOT2wGHfTQCLE4FBDoAXoECAwQAw#akbari%20mahal |title=Agra and Its Monumental Glory |date=1977 |publisher=Taraporevala |language=en}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Peck |first=Lucy |url=https://books.google.co.in/books?id=ZtFbBAAAQBAJ&amp;pg=PT76&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjOj5-u3cSUAxXsSmwGHYvdKX0Q6AF6BAgIEAM#v=onepage&amp;q=akbari%20mahal&amp;f=false |title=Agra: The Architectural Heritage |date=2011-04-06 |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=978-81-7436-942-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akbari Mahal Agra - Akbari Mahal Agra Fort - Akbari Mahal Red Fort Agra - Akbari Mahal Agra India |url=https://www.agraindia.org.uk/agra-fort/akbari-mahal.html |access-date=2026-05-19 |website=www.agraindia.org.uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।

[[File:Well (Baoli) in the Akbari Mahal 04.JPG|thumb|left|আকবৰী মহলৰ এটা কোঠা]]

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>ds0saoj2ej1024hnb1h7m2v7z27ztiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636095</id>
      <parentid>636094</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>636095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="pnub24xs8cvqc4zccx5w0ht6oa4is0g" xml:space="preserve">[[File:Akbari mahal.jpg|thumb|মাৰ্বলেৰে নিৰ্মিত বৃহৎ পেভিলিয়ন]]
'''আকবৰী মহল''' আগ্ৰা দুৰ্গৰ জেনানা (হাৰেম কোৱাৰ্টাৰ)ত অৱস্থিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ। ই সম্ৰাটৰ অধীনৰ হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাসগৃহ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ বাবে জিৰণি লোৱাৰ ঠাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
==ইতিহাস==
১৫৬৫ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মিত আকবৰী মহল হাৰেমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আৰু ই ৰাজপৰিয়ালৰ পত্নীসকলৰ অন্যতম ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kausar |first=Zinat |url=https://books.google.co.in/books?id=TogbAAAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal+ladies&amp;dq=akbari+mahal+ladies&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisvtvu3sSUAxWOT2wGHfTQCLEQ6AF6BAgLEAM#akbari%20mahal%20ladies |title=Muslim Women in Medieval India |date=1992 |publisher=Janaki Prakashan |isbn=978-81-85078-74-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; জাহাংগীৰি মহল, বাংলা বুৰ্জ আৰু খাছ মহলৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াৰ এটা বৃহৎ শিলৰ পকী চোতাল আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে বিভিন্ন কোঠা আৰু ছুইট আছে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nath |first=R. |url=https://books.google.co.in/books?id=1wYKAQAAIAAJ&amp;q=akbari+mahal&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwoJuh3sSUAxWOT2wGHfTQCLE4FBDoAXoECAwQAw#akbari%20mahal |title=Agra and Its Monumental Glory |date=1977 |publisher=Taraporevala |language=en}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ গেটৱেৰ মাজেৰে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, যিটো এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে ই হাৰেমৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰ্দা বা আঁৰ-বেৰ নিশ্চিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Peck |first=Lucy |url=https://books.google.co.in/books?id=ZtFbBAAAQBAJ&amp;pg=PT76&amp;dq=akbari+mahal&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjOj5-u3cSUAxXsSmwGHYvdKX0Q6AF6BAgIEAM#v=onepage&amp;q=akbari%20mahal&amp;f=false |title=Agra: The Architectural Heritage |date=2011-04-06 |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=978-81-7436-942-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; তলৰ মহলাত ওখ চিলিং থকা বৃহৎ বিশাল হলটোৱে মহিলা আৰু সম্ৰাটৰ সভাস্থলী হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akbari Mahal Agra - Akbari Mahal Agra Fort - Akbari Mahal Red Fort Agra - Akbari Mahal Agra India |url=https://www.agraindia.org.uk/agra-fort/akbari-mahal.html |access-date=2026-05-19 |website=www.agraindia.org.uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীত ফালে বাঙালী বুৰ্জৰ ওচৰত আকবৰী বাওলি (কুঁৱা) আছে।

[[File:Well (Baoli) in the Akbari Mahal 04.JPG|thumb|left|আকবৰী মহলৰ এটা কোঠা]]

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]</text>
      <sha1>pnub24xs8cvqc4zccx5w0ht6oa4is0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সদস্য বাৰ্তা:SHB2000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>139566</id>
    <redirect title="সদস্য বাৰ্তা:SHB" />
    <revision>
      <id>636117</id>
      <timestamp>2026-09-18T02:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>37688</id>
      </contributor>
      <comment>পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:SHB2000]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:SHB]]লৈ Maxয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]&quot;</comment>
      <origin>636117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="5t6k9iwntmzl0bvxaikjnbapjgzqcly" xml:space="preserve">#REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:SHB]]</text>
      <sha1>5t6k9iwntmzl0bvxaikjnbapjgzqcly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139567</id>
    <revision>
      <id>636129</id>
      <timestamp>2026-09-18T05:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="q6idpuqvg5kq8ru4np8pixn9rtc7qf7" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি==

'''কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰ দ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder) সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত।

কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>q6idpuqvg5kq8ru4np8pixn9rtc7qf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636130</id>
      <parentid>636129</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি]]ৰ পৰা [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]লৈ Poli Borah24য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>636129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="q6idpuqvg5kq8ru4np8pixn9rtc7qf7" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি==

'''কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰ দ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder) সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত।

কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>q6idpuqvg5kq8ru4np8pixn9rtc7qf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636132</id>
      <parentid>636130</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="3qnwo1zg3386yyf7y48m2opxk36fo1l" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰ দ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder) সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত।

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3qnwo1zg3386yyf7y48m2opxk36fo1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636134</id>
      <parentid>636132</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="pzsi9io4vg7b13zm77t2h4zi0z8gedl" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰ দ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder) সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত।

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে।

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই।

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ।</text>
      <sha1>pzsi9io4vg7b13zm77t2h4zi0z8gedl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636135</id>
      <parentid>636134</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <comment>/* কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স */</comment>
      <origin>636135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3749" sha1="ppfvs6b6z36rqeisr9ye7s1vuia3vk4" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰ দ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder) সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত।

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে।

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই।

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ।

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত।

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা।

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==</text>
      <sha1>ppfvs6b6z36rqeisr9ye7s1vuia3vk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636136</id>
      <parentid>636135</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5259" sha1="71savecefsqq4tvpgzhbx0j0j6cjhtp" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

== তথ্যসূত্ৰ ==</text>
      <sha1>71savecefsqq4tvpgzhbx0j0j6cjhtp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636139</id>
      <parentid>636136</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="3j68f7ug97kuzjdb54qmco9o8ac5s4o" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}} হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মছলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল।

এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলফলক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰ পৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল।

== তথ্যসূত্ৰ ==</text>
      <sha1>3j68f7ug97kuzjdb54qmco9o8ac5s4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636141</id>
      <parentid>636139</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rumi Borah~aswiki</username>
        <id>6664</id>
      </contributor>
      <origin>636141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6112" sha1="2catag5xj7ykq1j4s327goeqh86e0wt" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মছলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল।

এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলফলক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰ পৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল।

== তথ্যসূত্ৰ ==</text>
      <sha1>2catag5xj7ykq1j4s327goeqh86e0wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636143</id>
      <parentid>636141</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rumi Borah~aswiki</username>
        <id>6664</id>
      </contributor>
      <origin>636143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6161" sha1="r0rs1kyzqfiad1giwbjxrbfpsn984r2" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মছলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল।

এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলফলক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰ পৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>r0rs1kyzqfiad1giwbjxrbfpsn984r2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636147</id>
      <parentid>636143</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6171" sha1="djmd0f28rgr8z83qevovnrna9xf97zz" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মছলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল।

এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰ পৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>djmd0f28rgr8z83qevovnrna9xf97zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636154</id>
      <parentid>636147</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7465" sha1="nam2udehp90pqkz33g51aaaazja3gj5" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

*১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মচলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল। 

*এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰপৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (Dutch East India Company) (VOC) আছিল প্ৰথম 'জনসাধাৰণৰ বাবে তালিকাভুক্ত কোম্পানী' (publicly listed company) যিয়ে নিয়মিতভাৱে লাভাংশ (dividend) প্ৰদান কৰিছিল। 

*VOC আছিল প্ৰথম 'যৌথ-শ্বেয়াৰ কোম্পানী' (joint-stock company) যিয়ে স্থিৰ পুঁজিৰ শ্বেয়াৰ (capital stock) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Huston, Jeffrey L.: ''The Declaration of Dependence: Dividends in the Twenty-First Century''. (Archway Publishing, 2015, {{ISBN|1480825042}})&lt;/ref&gt;

*১৭শ শতিকাত ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰত বিনিয়োগৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জনসাধাৰণৰ বাজাৰ বিকাশ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Freedman, Roy S.: ''Introduction to Financial Technology''. (Academic Press, 2006, {{ISBN|0123704782}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[DK Publishing|DK Publishing (Dorling Kindersley)]]: ''The Business Book (Big Ideas Simply Explained)''. (DK Publishing, 2014, {{ISBN|1465415858}})&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>nam2udehp90pqkz33g51aaaazja3gj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636156</id>
      <parentid>636154</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8495" sha1="puk4495amlmp9xd68fu7p3rypwdt4d9" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

*১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মচলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল। 

*এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰপৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (Dutch East India Company) (VOC) আছিল প্ৰথম 'জনসাধাৰণৰ বাবে তালিকাভুক্ত কোম্পানী' (publicly listed company) যিয়ে নিয়মিতভাৱে লাভাংশ (dividend) প্ৰদান কৰিছিল। 

*VOC আছিল প্ৰথম 'যৌথ-শ্বেয়াৰ কোম্পানী' (joint-stock company) যিয়ে স্থিৰ পুঁজিৰ শ্বেয়াৰ (capital stock) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Huston, Jeffrey L.: ''The Declaration of Dependence: Dividends in the Twenty-First Century''. (Archway Publishing, 2015, {{ISBN|1480825042}})&lt;/ref&gt;

*১৭শ শতিকাত ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰত বিনিয়োগৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জনসাধাৰণৰ বাজাৰ বিকাশ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Freedman, Roy S.: ''Introduction to Financial Technology''. (Academic Press, 2006, {{ISBN|0123704782}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[DK Publishing|DK Publishing (Dorling Kindersley)]]: ''The Business Book (Big Ideas Simply Explained)''. (DK Publishing, 2014, {{ISBN|1465415858}})&lt;/ref&gt;

*১৮০০ দশকৰ আৰম্ভণিত লণ্ডন বিশ্বৰ বিভিন্ন কোম্পানীৰ বাবে কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে উদ্ভৱ হৈছিল। ইয়াত নতুন ধৰণৰ ঋণ আৰু বিনিয়োগৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল।

*২০শ শতিকাত 'ব্যৱস্থাপনামূলক পুঁজিবাদ' (managerial capitalism) আৰু 'সাধাৰণ শ্বেয়াৰ পুঁজিৰ ব্যৱস্থা' (common stock finance)ৰ উত্থান হৈছিল। ইয়াত কোম্পানীয়ে পুঁজিৰ অন্য উৎসৰ পৰিৱৰ্তে initial public offering (IPO)ৰ জৰিয়তে শ্বেয়াৰ তালিকাভুক্ত কৰি পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিছিল।

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>puk4495amlmp9xd68fu7p3rypwdt4d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636157</id>
      <parentid>636156</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10712" sha1="kg2wqk8xlqflcz90acwsj4qf3i5wi4s" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

*১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মচলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল। 

*এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰপৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (Dutch East India Company) (VOC) আছিল প্ৰথম 'জনসাধাৰণৰ বাবে তালিকাভুক্ত কোম্পানী' (publicly listed company) যিয়ে নিয়মিতভাৱে লাভাংশ (dividend) প্ৰদান কৰিছিল। 

*VOC আছিল প্ৰথম 'যৌথ-শ্বেয়াৰ কোম্পানী' (joint-stock company) যিয়ে স্থিৰ পুঁজিৰ শ্বেয়াৰ (capital stock) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Huston, Jeffrey L.: ''The Declaration of Dependence: Dividends in the Twenty-First Century''. (Archway Publishing, 2015, {{ISBN|1480825042}})&lt;/ref&gt;

*১৭শ শতিকাত ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰত বিনিয়োগৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জনসাধাৰণৰ বাজাৰ বিকাশ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Freedman, Roy S.: ''Introduction to Financial Technology''. (Academic Press, 2006, {{ISBN|0123704782}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[DK Publishing|DK Publishing (Dorling Kindersley)]]: ''The Business Book (Big Ideas Simply Explained)''. (DK Publishing, 2014, {{ISBN|1465415858}})&lt;/ref&gt;

*১৮০০ দশকৰ আৰম্ভণিত লণ্ডন বিশ্বৰ বিভিন্ন কোম্পানীৰ বাবে কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে উদ্ভৱ হৈছিল। ইয়াত নতুন ধৰণৰ ঋণ আৰু বিনিয়োগৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল।

*২০শ শতিকাত 'ব্যৱস্থাপনামূলক পুঁজিবাদ' (managerial capitalism) আৰু 'সাধাৰণ শ্বেয়াৰ পুঁজিৰ ব্যৱস্থা' (common stock finance)ৰ উত্থান হৈছিল। ইয়াত কোম্পানীয়ে পুঁজিৰ অন্য উৎসৰ পৰিৱৰ্তে initial public offering (IPO)ৰ জৰিয়তে শ্বেয়াৰ তালিকাভুক্ত কৰি পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিছিল।

*আধুনিক কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স, 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা' (investment management) ৰ সৈতে একেলগে ২০শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বিকাশ লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্ৰিটেইনত তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগত হোৱা উদ্ভাৱনৰ ফলত ইয়াৰ বিকাশ তীব্ৰ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qgAnuSzVHKkC&amp;pg=PP1|title=A History of Corporate Finance|last1=Baskin|first1=Jonathan|last2=Baskin|first2=Jonathan Barron|last3=Miranti|first3=Paul J. Jr.|date=1999-12-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521655361|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Clifford W.|last2=Jensen|first2=Michael C.|date=2000-09-29|title=The Theory of Corporate Finance: A Historical Overview|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=244161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cassis 20062&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=geEzo9s9QbUC&amp;pg=PA75|title=Capitals of Capital: A History of International Financial Centres, 1780–2005|author=Cassis, Youssef|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-511-33522-8|location=Cambridge, UK|pages=1; 74–5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fPugmGG-ircC&amp;pg=PT149|title=The Global Securities Market: A History|last1=Michie|first1=Ranald|date=2006|publisher=OUP Oxford|isbn=0191608599|pages=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cameron &amp; Bovykin 19913&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ItqhNQusviAC&amp;pg=PA13|title=International Banking: 1870–1914|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=978-0-19-506271-7|editor=Cameron, Rondo|location=New York, NY|pages=13|editor2=Bovykin, V.I.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roberts2008&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J0vl6CltQjEC&amp;q=the%20city%20richard%20roberts&amp;pg=PA2|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|last=Roberts|first=Richard|publisher=Economist|year=2008|isbn=9781861978585|pages=6; 12–13; 88–89}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>kg2wqk8xlqflcz90acwsj4qf3i5wi4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636167</id>
      <parentid>636157</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12066" sha1="azt95wtufewv1y8a9tza49o7yr5omw6" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

*১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মচলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল। 

*এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰপৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (Dutch East India Company) (VOC) আছিল প্ৰথম 'জনসাধাৰণৰ বাবে তালিকাভুক্ত কোম্পানী' (publicly listed company) যিয়ে নিয়মিতভাৱে লাভাংশ (dividend) প্ৰদান কৰিছিল। 

*VOC আছিল প্ৰথম 'যৌথ-শ্বেয়াৰ কোম্পানী' (joint-stock company) যিয়ে স্থিৰ পুঁজিৰ শ্বেয়াৰ (capital stock) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Huston, Jeffrey L.: ''The Declaration of Dependence: Dividends in the Twenty-First Century''. (Archway Publishing, 2015, {{ISBN|1480825042}})&lt;/ref&gt;

*১৭শ শতিকাত ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰত বিনিয়োগৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জনসাধাৰণৰ বাজাৰ বিকাশ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Freedman, Roy S.: ''Introduction to Financial Technology''. (Academic Press, 2006, {{ISBN|0123704782}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[DK Publishing|DK Publishing (Dorling Kindersley)]]: ''The Business Book (Big Ideas Simply Explained)''. (DK Publishing, 2014, {{ISBN|1465415858}})&lt;/ref&gt;

*১৮০০ দশকৰ আৰম্ভণিত লণ্ডন বিশ্বৰ বিভিন্ন কোম্পানীৰ বাবে কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে উদ্ভৱ হৈছিল। ইয়াত নতুন ধৰণৰ ঋণ আৰু বিনিয়োগৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল।

*২০শ শতিকাত 'ব্যৱস্থাপনামূলক পুঁজিবাদ' (managerial capitalism) আৰু 'সাধাৰণ শ্বেয়াৰ পুঁজিৰ ব্যৱস্থা' (common stock finance)ৰ উত্থান হৈছিল। ইয়াত কোম্পানীয়ে পুঁজিৰ অন্য উৎসৰ পৰিৱৰ্তে initial public offering (IPO)ৰ জৰিয়তে শ্বেয়াৰ তালিকাভুক্ত কৰি পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিছিল।

*আধুনিক কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স, 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা' (investment management) ৰ সৈতে একেলগে ২০শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বিকাশ লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্ৰিটেইনত তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগত হোৱা উদ্ভাৱনৰ ফলত ইয়াৰ বিকাশ তীব্ৰ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qgAnuSzVHKkC&amp;pg=PP1|title=A History of Corporate Finance|last1=Baskin|first1=Jonathan|last2=Baskin|first2=Jonathan Barron|last3=Miranti|first3=Paul J. Jr.|date=1999-12-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521655361|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Clifford W.|last2=Jensen|first2=Michael C.|date=2000-09-29|title=The Theory of Corporate Finance: A Historical Overview|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=244161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cassis 20062&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=geEzo9s9QbUC&amp;pg=PA75|title=Capitals of Capital: A History of International Financial Centres, 1780–2005|author=Cassis, Youssef|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-511-33522-8|location=Cambridge, UK|pages=1; 74–5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fPugmGG-ircC&amp;pg=PT149|title=The Global Securities Market: A History|last1=Michie|first1=Ranald|date=2006|publisher=OUP Oxford|isbn=0191608599|pages=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cameron &amp; Bovykin 19913&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ItqhNQusviAC&amp;pg=PA13|title=International Banking: 1870–1914|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=978-0-19-506271-7|editor=Cameron, Rondo|location=New York, NY|pages=13|editor2=Bovykin, V.I.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roberts2008&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J0vl6CltQjEC&amp;q=the%20city%20richard%20roberts&amp;pg=PA2|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|last=Roberts|first=Richard|publisher=Economist|year=2008|isbn=9781861978585|pages=6; 12–13; 88–89}}&lt;/ref&gt;

==ৰুপৰেখা==

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা নিয়মিতভাৱে বৃদ্ধি কৰা (Fisher separation theorem অনুসৰি)।

তথাপি, বহুদিন ধৰি এক বিতৰ্ক চলি আছে — কৰ্পোৰেট ব্যৱস্থাপকসকলৰ মুখ্য লক্ষ্য শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰা হওঁক নে অংশীদাৰ (stakeholder) (শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ, কৰ্মচাৰী, যোগানদাৰ, স্থানীয় সমাজ)ৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰা হওঁক। অংশীদাৰ (Stakeholder) শব্দটো সাধাৰণতে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ, কৰ্মচাৰী, যোগানদাৰ আৰু স্থানীয় সমাজক বুজায়।&lt;ref&gt; In 2019, the [[Business Roundtable]] released a statement, signed by 181 prominent U.S. CEOs, which committed to lead their companies for &quot;the benefit of all stakeholders&quot;.&lt;ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>azt95wtufewv1y8a9tza49o7yr5omw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636168</id>
      <parentid>636167</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <origin>636168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12848" sha1="iqe5ppe7arox88iehoncymc4b8j3e2o" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

*১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মচলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল। 

*এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰপৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (Dutch East India Company) (VOC) আছিল প্ৰথম 'জনসাধাৰণৰ বাবে তালিকাভুক্ত কোম্পানী' (publicly listed company) যিয়ে নিয়মিতভাৱে লাভাংশ (dividend) প্ৰদান কৰিছিল। 

*VOC আছিল প্ৰথম 'যৌথ-শ্বেয়াৰ কোম্পানী' (joint-stock company) যিয়ে স্থিৰ পুঁজিৰ শ্বেয়াৰ (capital stock) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Huston, Jeffrey L.: ''The Declaration of Dependence: Dividends in the Twenty-First Century''. (Archway Publishing, 2015, {{ISBN|1480825042}})&lt;/ref&gt;

*১৭শ শতিকাত ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰত বিনিয়োগৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জনসাধাৰণৰ বাজাৰ বিকাশ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Freedman, Roy S.: ''Introduction to Financial Technology''. (Academic Press, 2006, {{ISBN|0123704782}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[DK Publishing|DK Publishing (Dorling Kindersley)]]: ''The Business Book (Big Ideas Simply Explained)''. (DK Publishing, 2014, {{ISBN|1465415858}})&lt;/ref&gt;

*১৮০০ দশকৰ আৰম্ভণিত লণ্ডন বিশ্বৰ বিভিন্ন কোম্পানীৰ বাবে কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে উদ্ভৱ হৈছিল। ইয়াত নতুন ধৰণৰ ঋণ আৰু বিনিয়োগৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল।

*২০শ শতিকাত 'ব্যৱস্থাপনামূলক পুঁজিবাদ' (managerial capitalism) আৰু 'সাধাৰণ শ্বেয়াৰ পুঁজিৰ ব্যৱস্থা' (common stock finance)ৰ উত্থান হৈছিল। ইয়াত কোম্পানীয়ে পুঁজিৰ অন্য উৎসৰ পৰিৱৰ্তে initial public offering (IPO)ৰ জৰিয়তে শ্বেয়াৰ তালিকাভুক্ত কৰি পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিছিল।

*আধুনিক কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স, 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা' (investment management) ৰ সৈতে একেলগে ২০শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বিকাশ লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্ৰিটেইনত তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগত হোৱা উদ্ভাৱনৰ ফলত ইয়াৰ বিকাশ তীব্ৰ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qgAnuSzVHKkC&amp;pg=PP1|title=A History of Corporate Finance|last1=Baskin|first1=Jonathan|last2=Baskin|first2=Jonathan Barron|last3=Miranti|first3=Paul J. Jr.|date=1999-12-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521655361|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Clifford W.|last2=Jensen|first2=Michael C.|date=2000-09-29|title=The Theory of Corporate Finance: A Historical Overview|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=244161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cassis 20062&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=geEzo9s9QbUC&amp;pg=PA75|title=Capitals of Capital: A History of International Financial Centres, 1780–2005|author=Cassis, Youssef|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-511-33522-8|location=Cambridge, UK|pages=1; 74–5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fPugmGG-ircC&amp;pg=PT149|title=The Global Securities Market: A History|last1=Michie|first1=Ranald|date=2006|publisher=OUP Oxford|isbn=0191608599|pages=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cameron &amp; Bovykin 19913&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ItqhNQusviAC&amp;pg=PA13|title=International Banking: 1870–1914|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=978-0-19-506271-7|editor=Cameron, Rondo|location=New York, NY|pages=13|editor2=Bovykin, V.I.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roberts2008&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J0vl6CltQjEC&amp;q=the%20city%20richard%20roberts&amp;pg=PA2|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|last=Roberts|first=Richard|publisher=Economist|year=2008|isbn=9781861978585|pages=6; 12–13; 88–89}}&lt;/ref&gt;

==ৰুপৰেখা==

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা নিয়মিতভাৱে বৃদ্ধি কৰা (Fisher separation theorem অনুসৰি)।

তথাপি, বহুদিন ধৰি এক বিতৰ্ক চলি আছে — কৰ্পোৰেট ব্যৱস্থাপকসকলৰ মুখ্য লক্ষ্য শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰা হওঁক নে অংশীদাৰ (stakeholder) (শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ, কৰ্মচাৰী, যোগানদাৰ, স্থানীয় সমাজ)ৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰা হওঁক। অংশীদাৰ (Stakeholder) শব্দটো সাধাৰণতে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ, কৰ্মচাৰী, যোগানদাৰ আৰু স্থানীয় সমাজক বুজায়।&lt;ref&gt; In 2019, the [[Business Roundtable]] released a statement, signed by 181 prominent U.S. CEOs, which committed to lead their companies for &quot;the benefit of all stakeholders&quot;.&lt;ref&gt;

*'অংশীদাৰ তত্ত্ব' (stakeholder theory)ৰ ওপৰত বিতৰ্ক চলি থাকিলেও, 'শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ তত্ত্ব' (shareholder theory) এতিয়াও কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য কৌশল হিচাপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chuma |first1=Casius |last2=Qutieshat |first2=Abubaker |date=2023-03-30 |title=Where Does the Value of A Corporation Lie? A Literature Review |url=http://193.204.40.129/index.php/ea/article/view/2168 |journal=Economia Aziendale Online  |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=15–32 |doi=10.13132/2038-5498/14.1.15-32 |issn=2038-5498}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>iqe5ppe7arox88iehoncymc4b8j3e2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>636169</id>
      <parentid>636168</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>636169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12845" sha1="6n0kuqyfgexec0uo4hc72otswm2s9y3" xml:space="preserve">==কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স==

'''[[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]''' ({{lang-en|Corporate finance}}) হৈছে অৰ্থনীতিৰ এটা শাখা যি ব্যৱসায়ৰ ধনৰ উৎস, পুঁজিৰ গঠন, ব্যৱস্থাপকৰদ্বাৰা অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ (Shareholder)সকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ, আৰু ধন-সম্পদ বণ্টনৰ বাবে ব্যৱহৃত সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত। 

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা বৃদ্ধি কৰা।&lt;ref name=&quot;First Principles&quot;&gt;See [http://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/AppldCF/other/Image2.gif Corporate Finance: First Principles], [[Aswath Damodaran]], [[New York University]]'s [[Stern School of Business]]&lt;/ref&gt;

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সত দুটা মুখ্য উপ-শাখা আছে। 

'মূলধনী বাজেট ব্যৱস্থা' (Capital budgeting) ইয়াত সিদ্ধান্ত লোৱা হয় কোন ধৰণৰ মূল্য-বৃদ্ধি কৰা প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিব, আৰু সেই বিনিয়োগ 'শ্বেয়াৰ' (equity) বা 'ঋণ' (debt) ৰ জৰিয়তে কৰিব নে নাই। 

'কাৰ্যকাৰী মূলধন ব্যৱস্থাপনা' (Working capital management) ইয়াত কোম্পানীৰ স্বল্পমেয়াদী ধন-সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নগদ, 'ভঁৰাল' (stock), আৰু স্বল্পমেয়াদী ঋণ-ধাৰণ (যেনে গ্ৰাহকক দিয়া ঋণৰ সময়সীমা)ৰ নিয়ন্ত্ৰণ। 

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স আৰু কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ শব্দসমূহ বিনিয়োগ বেংকিংৰ সৈতে জড়িত। 

বিনিয়োগ বেংকৰ সাধাৰণ ভূমিকা হৈছে কোম্পানীৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহ মূল্যায়ন কৰা আৰু সেই প্ৰয়োজনসমূহৰ বাবে উপযুক্ত ধৰণৰ পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা। 

সেইহেতু, &quot;কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স&quot; আৰু &quot;কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিবিদ&quot; শব্দসমূহ সেই ধৰণৰ লেন-দেনৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে য’ত পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা হয় — নতুন ব্যৱসায় সৃষ্টি, বিকাশ, বৃদ্ধি বা অধিগ্ৰহণৰ উদ্দেশ্যে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is corporate finance? |url=https://www.icaew.com/technical/corporate-finance/corporate-finance-resources/what-is-corporate-finance |access-date=2024-12-16 |website=www.icaew.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

*যদিও মূলত 'কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স', 'ব্যৱস্থাপনা অৰ্থনীতি' (managerial finance)ৰপৰা ভিন্ন — যি সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰে, কেৱল কৰ্পোৰেচন বা নিগম (corporation) নহয় — তথাপি [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ সকলো ধৰণৰ কোম্পানীৰ আৰ্থিক সমস্যাত প্ৰযোজ্য। 

বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management)ৰ সৈতে 'হিচাপ পৰীক্ষণ' বা 'হিচাপ বিজ্ঞান বৃত্তি' (Accounting profession)ৰ আৰ্থিক কাৰ্য্যৰ অংশত মিল আছে। কিন্তু 'আৰ্থিক হিচাপ বিজ্ঞান' (Financial accounting) হৈছে অতীতৰ আৰ্থিক তথ্যৰ প্ৰতিৱেদন, আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ লক্ষ্য হৈছে পুঁজিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে মূল্য বৃদ্ধি কৰা। 

==ইতিহাস==

*১৬০২ চনত স্থাপিত 'ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী' (Dutch East India Company) (VOC) প্ৰথমে মচলা ব্যৱসায়ৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বছৰে কোম্পানীটোৱে বিশ্বৰ প্ৰথম IPO (Initial Public Offering)ৰ জৰিয়তে &quot;public&quot;লৈ গৈছিল। 

*এই ঘটনাক অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াত প্ৰথমবাৰ কোম্পানীয়ে জনসাধাৰণৰপৰা পুঁজিৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (Dutch East India Company) (VOC) আছিল প্ৰথম 'জনসাধাৰণৰ বাবে তালিকাভুক্ত কোম্পানী' (publicly listed company) যিয়ে নিয়মিতভাৱে লাভাংশ (dividend) প্ৰদান কৰিছিল। 

*VOC আছিল প্ৰথম 'যৌথ-শ্বেয়াৰ কোম্পানী' (joint-stock company) যিয়ে স্থিৰ পুঁজিৰ শ্বেয়াৰ (capital stock) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Huston, Jeffrey L.: ''The Declaration of Dependence: Dividends in the Twenty-First Century''. (Archway Publishing, 2015, {{ISBN|1480825042}})&lt;/ref&gt;

*১৭শ শতিকাত ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰত বিনিয়োগৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জনসাধাৰণৰ বাজাৰ বিকাশ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Freedman, Roy S.: ''Introduction to Financial Technology''. (Academic Press, 2006, {{ISBN|0123704782}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[DK Publishing|DK Publishing (Dorling Kindersley)]]: ''The Business Book (Big Ideas Simply Explained)''. (DK Publishing, 2014, {{ISBN|1465415858}})&lt;/ref&gt;

*১৮০০ দশকৰ আৰম্ভণিত লণ্ডন বিশ্বৰ বিভিন্ন কোম্পানীৰ বাবে কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে উদ্ভৱ হৈছিল। ইয়াত নতুন ধৰণৰ ঋণ আৰু বিনিয়োগৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল। 

*২০শ শতিকাত 'ব্যৱস্থাপনামূলক পুঁজিবাদ' (managerial capitalism) আৰু 'সাধাৰণ শ্বেয়াৰ পুঁজিৰ ব্যৱস্থা' (common stock finance)ৰ উত্থান হৈছিল। ইয়াত কোম্পানীয়ে পুঁজিৰ অন্য উৎসৰ পৰিৱৰ্তে initial public offering (IPO)ৰ জৰিয়তে শ্বেয়াৰ তালিকাভুক্ত কৰি পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিছিল। 

*আধুনিক কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স, 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা' (investment management) ৰ সৈতে একেলগে ২০শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বিকাশ লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্ৰিটেইনত তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগত হোৱা উদ্ভাৱনৰ ফলত ইয়াৰ বিকাশ তীব্ৰ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qgAnuSzVHKkC&amp;pg=PP1|title=A History of Corporate Finance|last1=Baskin|first1=Jonathan|last2=Baskin|first2=Jonathan Barron|last3=Miranti|first3=Paul J. Jr.|date=1999-12-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521655361|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Clifford W.|last2=Jensen|first2=Michael C.|date=2000-09-29|title=The Theory of Corporate Finance: A Historical Overview|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=244161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cassis 20062&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=geEzo9s9QbUC&amp;pg=PA75|title=Capitals of Capital: A History of International Financial Centres, 1780–2005|author=Cassis, Youssef|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-511-33522-8|location=Cambridge, UK|pages=1; 74–5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fPugmGG-ircC&amp;pg=PT149|title=The Global Securities Market: A History|last1=Michie|first1=Ranald|date=2006|publisher=OUP Oxford|isbn=0191608599|pages=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cameron &amp; Bovykin 19913&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ItqhNQusviAC&amp;pg=PA13|title=International Banking: 1870–1914|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=978-0-19-506271-7|editor=Cameron, Rondo|location=New York, NY|pages=13|editor2=Bovykin, V.I.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roberts2008&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J0vl6CltQjEC&amp;q=the%20city%20richard%20roberts&amp;pg=PA2|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|last=Roberts|first=Richard|publisher=Economist|year=2008|isbn=9781861978585|pages=6; 12–13; 88–89}}&lt;/ref&gt;

==ৰুপৰেখা==

*কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য সৰ্বাধিক কৰা বা নিয়মিতভাৱে বৃদ্ধি কৰা (Fisher separation theorem অনুসৰি)। 

তথাপি, বহুদিন ধৰি এক বিতৰ্ক চলি আছে — কৰ্পোৰেট ব্যৱস্থাপকসকলৰ মুখ্য লক্ষ্য শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰা হওক নে অংশীদাৰ (stakeholder) (শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ, কৰ্মচাৰী, যোগানদাৰ, স্থানীয় সমাজ)ৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰা হওক। অংশীদাৰ (Stakeholder) শব্দটো সাধাৰণতে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ, কৰ্মচাৰী, যোগানদাৰ আৰু স্থানীয় সমাজক বুজায়।&lt;ref&gt; In 2019, the [[Business Roundtable]] released a statement, signed by 181 prominent U.S. CEOs, which committed to lead their companies for &quot;the benefit of all stakeholders&quot;.&lt;/ref&gt;

*'অংশীদাৰ তত্ত্ব' (stakeholder theory)ৰ ওপৰত বিতৰ্ক চলি থাকিলেও, 'শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ তত্ত্ব' (shareholder theory) এতিয়াও কৰ্পোৰেট ফাইনেন্সৰ মুখ্য কৌশল হিচাপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chuma |first1=Casius |last2=Qutieshat |first2=Abubaker |date=2023-03-30 |title=Where Does the Value of A Corporation Lie? A Literature Review |url=http://193.204.40.129/index.php/ea/article/view/2168 |journal=Economia Aziendale Online |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=15–32 |doi=10.13132/2038-5498/14.1.15-32 |issn=2038-5498}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]]</text>
      <sha1>6n0kuqyfgexec0uo4hc72otswm2s9y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139568</id>
    <redirect title="কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স" />
    <revision>
      <id>636131</id>
      <timestamp>2026-09-18T05:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poli Borah24</username>
        <id>43763</id>
      </contributor>
      <comment>পৃষ্ঠা [[কৰ্পোৰেট অৰ্থনীতি]]ৰ পৰা [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]লৈ Poli Borah24য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>636131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="1ylg8wvo1zyam0tsnym8zimvzz1fpka" xml:space="preserve">#REDIRECT [[কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স]]</text>
      <sha1>1ylg8wvo1zyam0tsnym8zimvzz1fpka</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>