অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2192 645926 631770 2026-10-18T07:13:06Z TaDrian58 28293 /* */ 645926 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = কলিকতা | settlement_type = মহানগৰ | nickname = চিটি অৱ জয় | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পশ্চিমবংগ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | image_skyline = [[চিত্ৰ:Kolkata Imgs.jpg|250px]] | image_caption = ওপৰৰ পৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: [[ভিক্টোৰিয়া মেম’ৰিয়েল, কলকাতা| ভিক্টোৰিয়া মেম’ৰিয়েল]], চেইণ্ট পল্স্ কেথেড্ৰেল, চেণ্ট্ৰে’ল বিজনেছ ডিষ্ট্ৰিক্ট্, [[হাওৰা ব্ৰিজ]], চিটি ট্ৰাম লাইন, বিদ্যাসাগৰ সেতু | pushpin_map = India West Bengal | pushpin_map_caption = [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিমবংগত]] কলিকতাৰ অৱস্থান | latd = 22 | latm = 34 | lats = 22 | latNS = N | longd = 88 | longm = 21 | longs = 50 | longEW = E | coordinates_region = IN-WB | coordinates_display = inline, title | coordinates_format = dec | pushpin_label_position = left | former_name = কে'লকাটা | leader_party = অল ইণ্ডিয়া তৃণমূল কংগ্ৰেছ | government_type = পৌৰ নিগম | leader_title1 = মেয়ৰ | leader_name1 = | leader_title2 = চেৰিফ | leader_name2 = গৌতম ঘোষ<ref>{{Cite web|url=https://www.millenniumpost.in/bengal/filmmaker-gautam-ghose-is-kolkatas-new-sheriff-650109|title=Filmmaker Gautam Ghose is Kolkata's new sheriff|date=1 March 2026|website=www.millenniumpost.in}}</ref> | leader_title3 = আৰক্ষী আয়ুক্ত | leader_name3 = অজয় কুমাৰ নন্দ<ref>{{cite news|title=Verma selected as new Calcutta Police Commissioner|url=https://ddnews.gov.in/en/manoj-kumar-verma-appointed-as-new-kolkata-commissioner-of-police-2/|newspaper=DD News|date=17 September 2024|location=Kolkata}}</ref> | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +05:30 | population_total = 4486679 | population_footnotes = <!--<ref name= "2011 pp tableA2 "/> --> | population_as_of = 2011 | population_metro = 14112536 | population_metro_footnotes = <!--<ref name=kolkatauapop2011/> --> | population_density_km2 = auto | population_rank = ৭ | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = ৩ | population_blank2_title = Demonym | population_blank2 = Calcuttan | blank3_name = Ethnicity | blank3_info = [[Bengali people|Bengali]], [[Marwaris|Marwari]], [[Bihari people|Bihari]], [[Ethnic communities in Kolkata|Other]] | blank2_name = [[Languages of India|Spoken languages]] | blank2_info = [[Bengali language|Bengali]], [[English language|English]], [[Hindi]] | postal_code_type = [[Postal Index Number|Postal index number]] | postal_code = 7000 xx, 7001 xx | registration_plate = WB 01–79 | blank_name_sec1 = [[UN/LOCODE]] | blank_info_sec1 = IN CCU | blank1_name_sec1 = [[Communications in India|Telephone]] | blank1_info_sec1 = 91-33-XXXX XXXX | website = {{URL|https://www.kmcgov.in/}} | footnotes = {{Reflist|group=upper-alpha}} }} '''কলিকতা''' বা '''কলকাতা''' ({{Lang-en|Kolkata}}; বা {{lang|en|Calcutta}}, {{lang-bn|কলকাতা}}) [[পশ্চিমবংগ]]ৰ ৰাজধানী, প্ৰদান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আৰু বৃহত্তম নগৰ। বঙালীত "কোলকাতা"ক আগতে "কলিকাতা" বুলি কোৱা হৈছিল। ই [[ভাৰত]]ৰ [[মহানগৰ]]সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। [[হুগলী]]ৰ পূব দিশত অৱস্থিত<ref>{{cite book | year=1833 | title=The Monthly Repository and Library of Entertaining Knowledge |page=338|url=http://books.google.com/?id=F8URAAAAYAAJ&dq=Kolkata+east+bank+of+river+Hooghly}}</ref> এই নগৰৰ পৌৰ এলেকাৰ জনসংখ্যা ৫০ লাখৰো অধিক। কলিকতা আৰু ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী জিলাসমূহৰ অংশবিশেষক লৈ গঠিত বৃহত্তৰ কলিকতাৰ জনসংখ্যা ১ কোটি ৪০ লাখৰ ওচৰা-ওচৰি। জনসংখ্যাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা কলিকতা ভাৰতৰ তৃতীয় বৃহত্তম চহৰ আৰু দ্বিতীয় বৃহত্তম মেট্ৰোপলিটান বা মহানগৰীয় অঞ্চল আৰু বিশ্বৰ অষ্টম বৃহত্তম মহানগৰ অঞ্চল।<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables11.pdf|format=PDF|title=World Urbanization Prospects: The 2005 revision}}</ref> কলিকতা পৌৰ এলেকাৰ উত্তৰে উত্তৰ ছব্বিশ পৰগণা; পূবে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ছব্বিশ পৰগণা; দক্ষিণে দক্ষিণ ছব্বিশ পৰগণা জিলা অৱস্থিত আৰু পশ্চিমে হুগলি নদী। হুগলী নদীয়ে মহানগৰখনক হাওৰা জিলাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। ১৯৭২ চনত মুৰ্চিদাবাদ নগৰৰ পৰা বঙ্গৰ ৰাজধানী কলিকতালৈ স্থানান্তৰ কৰে। ১৯১১ চনলৈ কলিকতা কেৱল বঙ্গৰে নহয়, সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰে ৰাজধানী আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ পিছত ই পশ্চিমবংগৰ ৰাজধানী হয়। সেই সময়ত ই আধুনিক ভাৰতৰ শিক্ষা, বিজ্ঞান, শিল্প, সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিৰ পীঠস্থান। ১৯৫৪ চনৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু অৰ্থনৈতিক অৱক্ষয়ৰ ফলত সেই গৌৰৱ বহু পৰিমাণে ম্লান হয়। পিছে ২০০০ চনৰ পাছৰ পৰা এই নগৰ পুনৰায় অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক সমৃদ্ধিৰ পথত অগ্ৰসৰ হয়। কলিকতা মহানগৰৰ প্ৰসিদ্ধি বৈপ্লৱিক আন্দোলন আৰু সুদীৰ্ঘ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী কালত গা কৰি উঠা বামপন্থী আন্দোলনৰ ক্ষেত্ৰত এই মহানগৰখনে বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। আনফালে ভাৰতৰ প্ৰধান প্ৰধান সাংস্কৃতিক আন্দোলনবোৰৰো প্ৰাণকেন্দ্ৰ আছিল এই মহানগৰ। যাৰবাবে ইয়াক 'ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name= "pages.cthome.net ">[http://pages.cthome.net/india2/ Calcutta Travel Advice]</ref> কলিকতাত বিভিন্ন ভাষা-ভাষী, জাতি, ধৰ্মৰ লোকে শান্তিপূৰ্ণ আৰু সৌহাৰ্দ্যময় সহাৱস্থানৰ বাবে ইয়াৰ 'আনন্দ নগৰী' বা 'চিটি অৱ জয়' নামেৰেও আখ্যা দিয়া হয়। [[ৰাজা ৰামমোহন ৰায়]], [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], [[স্বামী বিবেকানন্দ]], [[ৰোনাল্ড ৰছ]], [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]], [[মাদাৰ টেৰেছা]], [[সত্যজিৎ ৰায়]], [[সত্যেন্দ্ৰনাথ বসু]], [[চি ভি ৰমন]], [[অমৰ্ত্য সেন]] আদি বিশ্ববৰেণ্য ব্যক্তিত্বৰ কৰ্মভূমি এই কলিকতা মহানগৰ। == নামকৰণ == ব্ৰিটিছসকল অহাৰ পূৰ্বে বৰ্তমান কলকাতা অঞ্চলত সূতানুটি, গোবিন্দপুৰ আৰু কলিকাতা নামৰ তিনিখন গাঁও আছিল। বঙালীৰ "কলকাতা" আৰু ইংৰাজীৰ "কেলকাটা" নামৰ উৎস এই "কলিকাতা" শব্দটো।<ref name=Mukherji>{{Harv|Mukherjee|1991}}</ref> "কলিকাতা" নামটোৰ ব্যুৎপত্তিৰ প্ৰসঙ্গত গৱেষকসকলৰ মাজত মতবিৰোধ আছে। এটা মত অনুসৰি, "কলিকাতা" শব্দটোৰ উৎপত্তি "কালীক্ষেত্ৰ" শব্দৰ পৰা; যাৰ অৰ্থ "দেৱী [[কালী|কালীৰ]] ৰাজ্য ", মতান্তৰত এই শব্দটোৰ উৎস বঙালী "কিলকিলা" শব্দটো ; যাৰ অৰ্থ "চেপেটা অঞ্চল "।<ref name=calcuttawebhistory>{{cite web |url =http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |title =Kolkata: History |publisher =Calcuttaweb.com |language =Bangla |accessdate =2007-02-18 |archivedate =2007-05-10 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20070510193408/http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |deadurl =yes }}</ref> আন এটা মত অনুসৰি ''খাল'' (''নলা'') শব্দটোৰ সৈতে ''কাট্টা'' (''খনন কৰা'') শব্দ যোগ হৈ এই শব্দটো সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=Nair>{{cite news |first = P. Thankappan |last = Nair |title=Calcutta in the 17th century |publisher=Firma KLM Private Limited |year=1986 }}</ref> আকৌ অন্য এটা মত অনুসৰি এই অঞ্চলত উন্নত মানৰ 'পোৰা চূণ' (কলি) আৰু 'নাৰিকলৰ ৰচী' (কাতা) উৎপাদন হোৱা বাবেই এই অঞ্চলৰ নাম হয় ''কলিকাতা''।<ref>P. R. Sarkar, Path Calte Itikatha, 1985, AMPublications</ref> ভাষাতাত্ত্বিক সুকুমাৰ সেনে অৱশ্যে ''কলিকাতা'' নামটোৰ এটা সম্পূৰ্ণ ভিন্নতৰ ব্যুৎপত্তি ব্যাখ্যা কৰিছে। তেখেতৰ মতে :<ref>''বাংলা স্থাননাম'', সুকুমাৰ সেন, আনন্দ পাবলিশাৰ্স প্ৰাইভেট লিমিটেড, কলকাতা, মাঘ ১৪০০, পৃ. ৫২</ref> <blockquote>'কলিকাতা' – শব্দটো আহিছে পাৰ্চী ভাষাত গৃহীত দুটি আৰবী মূলৰ শব্দৰ সংযোগত- 'কলি' (qali) মানে "অস্থিৰ; নিৰ্বোধ ", আৰু 'কাতা' (qatta) মানে "বদমাচৰ দল; হত্যাকাৰী "। নামটো যথেষ্ট যুক্তিপূৰ্ণ; কিয়নো গঙ্গাৰ পূব পাৰৰ জলাশয় আৰু জঙ্গলে আৱৰা অঞ্চলটো জলদস্যু, স্থলদস্যু আৰু বিভিন্ন দেশী-বিদেশী বদমাচৰ লুকোৱাৰ ঠাই আছিল। </blockquote> ২০০১ চনত কলকাতাৰ চৰকাৰী ইংৰাজী নাম কেলকাতা ( "Calcutta ") পৰিবৰ্তন কৰি কলকাতা ( "Kolkata ") কৰা হয়। কোনো কোনোৱে এই নাম পৰিবৰ্তনক মহানগৰখনৰ পৰা ব্ৰিটিছ উত্তৰাধিকাৰ মচি পেলোৱাৰ প্ৰচেষ্টা বুলি অভিহীত কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ocf.berkeley.edu/~easwaran/papers/india.html |title= The Politics of Name Changes in India|accessdate=2007-08-12 |last=Easwaran |first=Kenny |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher=OCF, UC Berkeley}}</ref> সকলো বিদেশী গণ-মাধ্যমে এই নাম পৰিবৰ্তনক গ্ৰহণ কৰা নাই। তথাপি বিবিচিয়ে 'বোম্বে'ৰ পৰিবৰ্তে 'মুম্বাই'<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7768770.stm |title= Arrests linked to Mumbai attacks |accessdate=2008-12-06 |publisher=BBC}}</ref> আৰু 'কেলকাতা'ৰ পৰিবৰ্তে 'কলকাতা' নাম দুটা গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/weather/forecast/145 |title= Weather forecast |accessdate=2009-09-01 |publisher=BBC}}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাক-ব্ৰিটিছ যুগ === কলকাতাৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰকেতুগড়ত<ref name=Yahoohistory>{{cite web | publisher=Yahoo! Pte Ltd | url=http://sg.travel.yahoo.com/guide/asia/india/kolkata/history.html | title=History | accessdate=2006-05-08 | archivedate=2006-05-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060523012101/http://sg.travel.yahoo.com/guide/asia/india/kolkata/history.html | deadurl=yes }}</ref> পুৰাতাত্বিক খননকাৰ্য চলাই প্ৰমাণ পোৱা গৈছে যে এই অঞ্চলত দুই শতাব্দীৰো আগৰপৰা ইয়াত জনবসতি আছে।<ref name=Das> {{cite news| author=Das S | url=http://www.telegraphindia.com/1030115/asp/frontpage/story_1575128.asp | title=Pre-Raj crown on Clive House- Abode of historical riches to be museum | publisher=The Telegraph, Kolkata, India | date=2003-01-15 | accessdate=2006-04-26}}</ref> মধ্যযুগীয় বঙালী সাহিত্যৰ একাধিক গ্ৰন্থত হুগলি নদীৰ পাৰত অৱস্থিত কলিকাতা গাঁৱৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াৰ মাত উল্লেখযোগ্য হ'ল বিপ্ৰদাস বিপলাইৰ মনসামঙ্গল কাব্য (১৮৯৫ খৃঃ), মুকুন্দৰাম চক্ৰৱৰ্তীৰ চণ্ডীমঙ্গল (১৫৯৪-১৫০৬), চৈয়দ আলাওলৰ পদ্মাৱতী (১৬৪৫-৫২ খৃঃ) কৃষ্ণৰাম দাসৰ কালিকামঙ্গল (১৬৭৬-৭৭), সনাতন ঘোষালৰ ভাষা ভগৱত (১৬৭৯-৮০) আৰু কৃষ্ণদালৰ নাৰদপুৰাণ (১৬৯২)।<ref name = radharaman>''কলকাতা বিচিত্ৰা'', ৰাধাৰমণ ৰায়, দেব সাহিত্য কুটিৰ প্ৰাঃ লিঃ, কলকাতা, ২০০৬, পৃ. ২-৫</ref><ref name = atulsur>''কলকাতা: এক পূৰ্ণাঙ্গ ইতিহাস'', অতুল সুৰ, জেনাৰেল প্ৰিণ্টাৰ্স অ্যাণ্ড পাবলিশাৰ্স প্ৰাঃ লিঃ, কলকাতা, ১৯৮১, পৃ. ১২-১৩</ref> ১৫৮২ চনত ৰাজা টোডৰমলৰ নিৰ্দেশত সমগ্ৰ বঙ্গ প্ৰদেশ জৰীপ কৰি 'ৱালিচ-ই-জমা-তুমাৰ নামে' এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰে। আবুল ফজলৰ আইন-ই-আকবৰী )১৫৯০ খৃঃ) গ্ৰন্থত উদ্ধৃত এই তালিকাখনত 'কলিকাতা' গাঁৱৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name = radharaman/><ref name = atulsur/> ইয়াৰ বাদেও গোলাম হোচেন চেলিম ৰচিত পাৰ্চী গ্ৰন্থ 'ৰিয়াজ-উস-চালাতিন'তো (১৭৮৬) 'কলিকাতা' গাঁৱৰ উল্লেখ আছে।<ref name = radharaman/> ১৬৯০ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে বঙ্গদেশত বাণিজ্য বিস্তাৰৰ বাবে এই অঞ্চলত পদাৰ্পন কৰে। সেই সময়ৰ পৰাই কলিকাতাৰ লিখিত ইতিহাসৰ সূচনা হয়। সামাজ্যবাদী ইতিহাসবিদসকলে [[জব চাৰ্নক]] নামৰ এজন কোম্পানীৰ প্ৰশাসকক কলিকাতাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বুলি গণ্য কৰিছিল<ref name=calcuttawebhistory/> যদিও আধুনিক গবেষকসকলে এই মত খণ্ডন কৰিছে। ২০০৩ চনত এটা জনস্বাৰ্থ জড়িত গোচৰ এটাৰ প্ৰসঙ্গত কলকাতা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিক কলকাতাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আখ্যা দিব পৰা নাযায়।<ref name=notcharnock>{{cite news |first = Subhrangshu |last=Gupta |title=Job Charnock not Kolkata founder: HC Says city has no foundation day |url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030518/nation.htm#3 |work=Nation |publisher=The Tribune |date=18 May 2003 |accessdate=2006-12-07 }}</ref> === সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতাব্দী === [[চিত্ৰ:Kalighat Temple, 1887.jpg|thumb|right|[[কালীঘাট মন্দিৰ]], ১৮৮৭ খৃঃ; এটা মত অনুসৰি "কালীক্ষেত্ৰ" শব্দটোৰ পৰা "কলিকাতা" নামটোৰ উৎপত্তি]] [[চিত্ৰ:HooglyKolkata1945.jpg|thumb|দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বিমানৰ পৰা তোলা কলকাতা বন্দৰৰ দৃশ্য, ১৯৪৫ খ্ৰি.]] [[চিত্ৰ:Fortwilliam1828.jpg|thumb|উইলিয়াম উড অঙ্কিত ফোৰ্ট উইলিয়াম, কলকাতা, ১৮২৮ খৃঃ.]] [[File:Fort William, Calcutta, 1735.jpg|thumb|ফোৰ্ট উইলিয়াম, কলকাতা, ১৭৩৫]] [[চিত্ৰ:Landing an elephant from shipboard at Calcutta.jpg|thumb|'হাৰ্পাৰ্চ উইকলি' কাকতত ছপা হোৱা সেই সময়ৰ কলকাতা বন্দৰত জাহাজৰ পৰা হাতী নমোৱাৰ দৃশ্য, ১৮৫৮ খৃঃ]] [[চিত্ৰ:Calcutta 1946 riot.jpg|thumb|কলকাতাৰ ৰাস্তাত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষত নিহতসকলৰ মৃতদেহ, ১৯৪৬ খৃঃ]] সপ্তদশ শতাব্দীৰ শেষভাগত বৰ্তমান কলকাতা অঞ্চলটো 'সূতানুটি', 'গোবিন্দপুৰ' আৰু 'কলিকাতা' গাঁও নামে তিনিখন গাঁৱত বিভক্ত আছিল। গাঁও তিনিখন বঙ্গৰ নবাবৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনাধীন আছিল। এই সময়ত ইংৰাজৰ প্ৰবল প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বী 'ওলণ্ডাজ', 'পৰ্তুগীজ', 'ফৰাচী' আদি শক্তিক প্ৰতিহত কৰিবলৈ ইংৰাজ কৰ্তৃপক্ষই 'গোবিন্দপুৰ' গাঁৱত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰে। ১৭০২ চনত 'ফোৰ্ট উইলিয়াম দুৰ্গ' নিৰ্মাণ কাৰ্য সমাপ্ত হয়।<ref name=fortyear>{{cite encyclopedia |year = 2007 |title=William, Fort | encyclopedia =Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/eb/article-9077064/Fort-William | accessdate =2007-09-01}}</ref> এই দুৰ্গটো একাধাৰে এটা সেনা নিবাস আৰু আঞ্চলিক সেনা কাৰ্যালয়। কলকাতাক 'প্ৰেচিডেঞ্চি চিটি' বুলি ঘোষণা কৰা হয় আৰু ইয়াত বেঙ্গল প্ৰেচেডেঞ্চিৰ সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |year = 1911 |title=Calcutta | encyclopedia =Encyclopædia Britannica |url=http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Calcutta | accessdate =2007-09-18}}</ref> এই সময়ত [[ফৰাচী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি|ফৰাচী বাহিনীৰ]] সৈতে কোম্পানীৰ সৰু-সুৰা সংঘৰ্ষ লাগি থাকে। ফৰাচীসকলক প্ৰতিহত কৰিবলৈ ১৭৫৬ চনত ফোৰ্ট উইলিয়াম দূৰ্গৰ সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰে। বঙ্গৰ তদানিন্তন নবাব চিৰাজদ্দৌলাই এই সামৰিক আয়োজনৰ প্ৰতিবাদ জনালেও ইংৰাজ কৰ্তৃপক্ষই ইয়াত কাণ নিদিলে। ক্ষুব্ধ চিৰাজদ্দৌলাই কলকাতা আক্ৰমণ কৰি দূৰ্গ দখল কৰি ল'লে আৰু ইংৰাজসকলক তাৰপৰা খেদি পঠিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ইংৰাজসকলে কুখ্যাত [[:en:Black Hole of Calcutta|অন্ধকূপ হত্যা]]ৰ কাহিনী ৰটনা কৰে।<ref name=kolhub>{{cite web| publisher=Kolkathub.com| url=http://www.kolkatahub.com/travel-in-kolkata/history-of-kolkata.html| title=History of Kolkata| accessdate=2007-09-04| archivedate=2007-08-13| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813011703/http://www.kolkatahub.com/travel-in-kolkata/history-of-kolkata.html| deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে এক বছৰ পিছত [[ৰবাৰ্ট ক্লাইৱ|ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰৰ]] নেতৃত্বত কোম্পানিৰ বাহিনীয়ে কলকাতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=kolhub/> ১৭৭২ চনত কলকাতা [[ব্ৰিটিছ ভাৰত|ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ]] ৰাজধানী ঘোষিত হয়। পৰৱৰ্তীকালত ১৮৬৪ চনৰ পৰা ভাৰতৰ গ্ৰীষ্মকালীন ৰাজধানী বৰ্তমানৰ [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যৰ শৈলনগৰ [[ছিমলা]]ত সাময়িকভাবে স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তুতি আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite news|agency=IANS|last=Chuahan|first=Baldev|title=Shimla - more than just Raj nostalgia|url=http://www.theindianstar.com/index.php?udn=2007-12-02&uan=1197|publisher=The Indian Star|date=7 August 2007|accessdate=2009-03-08|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717003857/http://www.theindianstar.com/index.php?udn=2007-12-02&uan=1197|deadurl=yes}}</ref> ঊনবিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত কলকাতাৰ চৌপাশৰ জলাহভূমি পুতি পেলোৱা হয় আৰু [[হুগলি নদী|হুগলি নদীৰ]] পাৰ অঞ্চলত চৰকাৰী কাৰ্যালয় আৰু বাসভৱন গঢ়ি তোলা হয়। গৱৰ্নৰ জেনেৰেল লৰ্ড ৱেলেচলিৰ (১৭৯৭- ১৮০৫) শাসন কালত কলকাতাৰ উল্লেখনীয় বৃদ্ধি ঘটিছিল। তেখেতৰ আমোলতে নগৰখনৰ অধিকাংশ চৰকাৰী ভৱনৰ নিৰ্মাণ-কাৰ্য আৰম্ভ হয়। এই ভৱনসমূহৰ বিশালতা<ref>{{cite web|url=http://www.interlinkbooks.com/BooksC/Calcutta.html|title=Calcutta; A Cultural and Literary History|accessdate=2007-10-11|last=Dutta|first=Krishna|publisher=Interlink Books|archivedate=2006-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060508091006/http://www.interlinkbooks.com/BooksC/Calcutta.html|deadurl=yes}}</ref> অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতাব্দীত কলকাতা ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কানি ব্যৱসায়ৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। স্থানীয়ভাবে উৎপাদিত কানি কলকাতাত নিলাম কৰি তাৰপৰা জাহাজত চীনলৈ পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite journal | first =Biswamoy | last =Pati | title =Narcotics and empire | journal =Frontline | volume =23 | issue =10 | year =2006 | publisher =The Hindu | url =http://www.hinduonnet.com/fline/fl2310/stories/20060602000307600.htm | accessdate =2007-09-04 | archivedate =2007-11-02 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20071102122412/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2310/stories/20060602000307600.htm | deadurl =yes }}</ref> === বঙ্গৰ নৱজাগৰণ === ঊনবিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত কলকাতা দুভাগত বিভক্ত হয়। নগৰৰ ব্ৰিটিছসকল বাস কৰা দক্ষিণ অংশক হোৱাইট টাউন আৰু ভাৰতীয়সকল বাস কৰা উত্তৰৰ অংশটোক ব্লেক টাউন বোলা হৈছিল।<ref name=hardgrave>{{cite book |last=Hardgrave, Jr |first=Robert L. |editor=Pratapaditya Pal |title=Changing Visions, Lasting Images: Calcutta Through 300 Years |accessdate=2007-06-29 |year=1990 |publisher=Marg Publications |location=Bombay |isbn=8185026114 |pages=31–46 |chapter=A Portrait of Black Town: Balthazard Solvyns in Calcutta, 1791–1804 |chapterurl=http://inic.utexas.edu/asnic/hardgrave/hardgraveportrait.html |archivedate=2002-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021112063311/http://inic.utexas.edu/asnic/hardgrave/hardgraveportrait.html }}</ref> ১৮৫০ৰ দশকৰ পৰা কলকাতা নগৰ বস্ত্ৰশিল্প আৰু পাটশিল্পত বিশেষ সমৃদ্ধি অৰ্জন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ইয়াত ৰেলপথ আৰু টেলিগ্ৰাফ আদি পৰিগাঁথনিৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰচুৰ ধন বিনিয়োগ কৰে। ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণত নগৰীয়া বঙালীসকলৰ মাজত এক নব্য বাবু শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। এই বাবুসকল সাধাৰণতে উচ্চ বৰ্ণৰ, ইংৰাজী শিক্ষাৰে শিক্ষিত আৰু সংবাদ পত্ৰৰ পাঠক আছিল। পেচাগতভাবে এওঁলোক আছিল জমিদাৰ, চৰকাৰী কৰ্মচাৰী বা শিক্ষক।<ref>Jack I. (2001). "[http://www.nybooks.com/shop/product-file/61/thea261/introduction.pdf Introduction] to {{Harv|Chaudhuri|2001|pp=v-xi}} URL accessed on 2006-04-26.</ref> ঊনবিংশ শতাব্দীত বঙালী সমাজৰ চিন্তাধাৰা আৰু ৰুচিৰ আমূল পৰিবৰ্তন ঘটাবলৈ সক্ষম হোৱা বঙ্গৰ নৱজাগৰণ নামেৰে পৰিচিত যুগান্তকাৰী সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্কাৰ আন্দোলনৰ পটভূমিও আছিল কলকাতা নগৰ। বঙ্গৰ নৱজাগৰণ মাত্ৰ বঙ্গৰে নহয়, সমগ্ৰ ভাৰতৰে পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। এই আন্দোলনৰ পুৰোধা-পুৰুষ আছিল [[ৰামমোহন ৰায়|ৰাজা ৰামমোহন ৰায়]] (১৭৭২–১৮৩৩), [[হেনৰি লুই ভিভিয়ান ডিৰোজিও]] (১৮০৯–১৮৩১), [[ৰামতনু লাহিড়ী]] (১৮১৩–১৮৯৮), [[দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|মহৰ্ষি দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] (১৮১৭–১৯০৫), [[ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ]] (১৮২০–১৮৯১), [[বঙ্কিমচন্দ্ৰ চট্টোপধ্যায়]] (১৮৩৮–১৮৯৪), [[ৰামকৃষ্ণ পৰমহংস]] (১৮৩৬–১৮৮৬), [[কেশৱচন্দ্ৰ সেন]] (১৮৩৮–১৮৮৪), [[স্বামী বিবেকানন্দ]] (১৮৬৩–১৯০২) আদি ব্যক্তিসকল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন === ১৮৮৩ চনত সুৰেন্দ্ৰনাথ বন্দোপাধ্যায়ে জাতীয় সন্মিলনৰ আয়োজন কৰে। এয়াই আছিল ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সন্মিলন।<ref name=calcuttawebhistory/> লাহে-লাহে কলকাতা ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়। বিশেষকৈ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ বিপ্লৱী সংগঠনসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰত পৰিণত হয় এইখন নগৰ। ১৯০৫ চনত সাম্প্ৰদায়িক ভিত্তিত হোৱা [[বঙ্গভঙ্গ (১৯০৫)|বঙ্গভঙ্গ]]ৰ প্ৰতিবাদত কলকাতাত ব্যাপক গণবিক্ষোভ আৰু ব্ৰিটিছে উৎপাদন কৰা সামগ্ৰী বৰ্জনৰ ([[স্বদেশী আন্দোলন]]) আৰম্ভ হয়।<ref name=swadeshi>{{cite web |url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/S_0628.htm |title=Swadeshi Movement |accessdate=2007-09-14 |last=Roy |first=Ranjit |work=Banglapedia |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archivedate=2007-09-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070922051829/http://banglapedia.search.com.bd/HT/S_0628.htm |deadurl=yes }}</ref> এইবোৰ গণআন্দোলনৰ তীব্ৰতা আৰু দেশৰ পূবভাগত অৱস্থিত কলকাতাৰ পৰা দেশ শাসনৰ প্ৰশাসনিক অসুবিধাৰ কাৰণে ১৯১১ চনত ব্ৰিটিছে ভাৰতৰ ৰাজধানী [[দিল্লী|দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰিলে।<ref name= "Hall ">{{cite book |last=Hall |first=P |authorlink= Peter Hall (urbanist) |title=Cities of Tomorrow |url=https://archive.org/details/citiesoftomorrow03edhall |year=2002 |publisher= Blackwell Publishing |isbn=0631232524 |pages = [https://archive.org/details/citiesoftomorrow03edhall/page/198 198]–206}}</ref> ১৯২৩ চনত কলকাতা পৌৰ আইনৰ অধীনত কলকাতাৰ স্থানীয় স্বায়ত্ত্বশাসন কৰ্তৃপক্ষ [[কলকাতা পৌৰ নিগম]] প্ৰতিষ্ঠিত হয়। ১৯২৪ চনত দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাস এই পৌৰসভাৰ প্ৰথম মেয়ৰ নিৰ্বাচিত হয়। পিছলৈ [[সুভাষচন্দ্ৰ বসু]], [[বিধানচন্দ্ৰ ৰায়]], [[আবুল কাচেম ফজলুল হক]] আদি বিশিষ্ট স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলেও এই পদ অলংকৃত কৰিছিল।<ref>Bhattacharya, Amalendu (ed.), ''Mayors of Kolkata: A Brief Chronology'', Kolkata Municipal Corporation, Kolkata, Jan. 2009, pp. 7-8 & 63</ref> [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] চলি থকা অৱস্থাত জাপানী সেনাবাহিনীয়ে একাধিকবাৰ কলকাতা নগৰ আৰু বন্দৰত বোমাবৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name=Randhawa>{{cite web |author =Randhawa K | publisher=BBC | url=http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml | title=The bombing of Calcutta by the Japanese | accessdate=2006-04-26}}</ref> কলকাতাযত জাপানী বোমাবৰ্ষণৰ প্ৰথম আৰু শেষ ঘটনাটো ঘটে যথাক্ৰমে ১৯৪২ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰ<ref name=WW2timeline>{{cite web | url=http://www.worldwar-2.net/timelines/asia-and-the-pacific/asian-mainland/asian-mainland-index-1942.htm | title=World War 2 timelines 1939–1945 - Asian mainland 1942 | accessdate=2008-10-13 | archivedate=2025-05-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250513104842/https://www.worldwar-2.net/timelines/asia-and-the-pacific/asian-mainland/asian-mainland-index-1942.htm | deadurl=yes }}</ref> আৰু ১৯৪৪ চনৰ ২৪ ডিচেম্বৰৰ দিনা।<ref name=PacificWar>{{cite web | url= http://www.nzhistory.net.nz/war/war-in-the-pacific/timeline | title= Pacific War Timeline - New Zealanders in the Pacific War | accessdate=2008-10-13}}</ref> যুদ্ধৰ সময়ত কলকাতাত [[:en:Bengal famine of 1943|পঞ্চাশৰ দশকত হোৱা দুৰ্ভিক্ষত]] লক্ষাধিক মানুহ মৃত্যুমুখত পৰে। এই দুৰ্ভিক্ষৰ কাৰণ আছিল সামৰিক তাণ্ডব, প্ৰশাসনিক ব্যৰ্থতা আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ।<ref name= "amartyabook ">{{Harv|Sen|1973}}</ref> ১৯৪৬ চনত পৃথক মুচলন্ত ৰাষ্ট্ৰ [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] দাবীত এক ভয়ংকৰ সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষত কলকাতাযত চাৰি হাজাৰতকৈয়ো বেছি মানুহে প্ৰাণ হেৰুৱায়।<ref name= "Burrows ">{{cite book |last=Burrows |first=Frederick |authorlink=Frederick Burrows |title=Report to Viceroy Lord Wavell |publisher=[http://www.bl.uk/collections/independencepartn4.html The British Library IOR: L/P&J/8/655 f.f. 95, 96-107] |year=1946 }}</ref><ref name= "DasS ">{{cite journal |quotes = |last=Das |first=Suranjan |authorlink= |coauthors= |date= |year=2000 |month=May |title=The 1992 Calcutta Riot in Historical Continuum: A Relapse into 'Communal Fury'? |journal=Modern Asian Studies |volume=34 |issue=2 |pages=281–306 |publisher=Cambridge University Press |location= |pmc = |doi=10.1017/S0026749X0000336X |bibcode = |oclc = |id= |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0026-749X(200005)34%3A2%3C281%3AT1CRIH%3E2.0.CO%3B2-4 |language= |format= |accessdate= |laysummary = |laysource = |laydate = |quote= | issn=0026-749X}}</ref><ref name=Talukdar>{{cite book |author=[[H. S. Suhrawardy|Suhrawardy HS]] |year=1987 |title=Memoirs of Huseyn Shaheed Suhrawardy |chapter=Direct Action Day |chapterurl=http://www.globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html |editor=Talukdar, MHR. (ed.) |edition= |pages=55–56 |publisher=University Press of Bangladesh |id=ISBN 984-05-1087-8 |accessdate=2006-04-24 |archivedate=2006-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060314030646/http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html }}</ref> ভাৰত বিভাজনৰ সময়তো বহু মানুহ সাম্প্ৰদায়িকতাৰ চিকাৰ হয়। বিভাজনৰ পিছত বহুসংখ্যক মুচলন্ত পূব পাকিস্তানলৈ (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) গুচি যায় আৰু পূব পাকিস্তানৰ লক্ষ লক্ষ হিন্দু কলকাতালৈ গুচি আহে। ফলস্বৰূপে নগৰৰ জনসংখ্যাত এক বৃহৎ পৰিবৰ্তন দেখা যায়।<ref name= "Patelbook ">{{Harv|Gandhi|1992|p=497}}</ref> === স্বাধীনোত্তৰ যুগ === ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাত বাংলা প্ৰেচিডেঞ্চিৰ হিন্দুপ্ৰধান পশ্চিম অংশ [[পশ্চিমবংগ]] নামেৰে ভাৰতৰ এখন অঙ্গৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু কলকাতা এই ৰাজ্যৰ ৰাজধানীৰ মৰ্যাদা পায়। দেশ বিভাজনৰ বাবে উদ্ভৱ হোৱা তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু পূব-পাকিস্তানৰ পৰা হোৱা হিন্দু শৰণাৰ্থীসকলৰ ব্যপক অনুপ্ৰবেশে নগৰীয় অৰ্থনীতিত প্ৰচণ্ড চাপৰ সৃষ্টি কৰে। এই সমস্যাৰ সৈতে যুঁজিবলৈ পশ্চমবঙ্গৰ তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ডাঃ বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ে বহুতো কাৰ্যকৰী উন্নয়নমূলক আঁচনি গ্ৰহণ কৰে। কলকাতাৰ জনসংখ্যাৰ হেঁচা কমাবলৈ তেতিয়াৰ ছবিশ পৰগণা জিলাত লৱণহ্ৰদ (বৰ্তমানৰ বিধাননগৰ) আৰু নদীয়া জিলাত কল্যাণী নামৰ দুখন পৰিকল্পিত নগৰ গঢ়ি তোলে।<ref>''ডাঃ বিধানচন্দ্ৰ ৰায়'', অশোক কুমাৰ কুণ্ডু, ন্যাশানাল বুক ট্ৰাষ্ট ইণ্ডিয়া, নতুন দিল্লি, ২০০৯, পৃ. ৩৩-৩৪</ref> বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ৰ মৃত্যুৰ পিছত ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ৰ দশকত তীব্ৰ বিদ্যুত সংকট, ধৰ্মঘট আৰু ঊগ্ৰ [[নক্সাল|নক্সালবাদী]] আন্দোলনৰ ফলত মহানগৰৰ পৰি-গাঁথনি গভীৰভাবে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু অৰ্থনৈতিক অৱক্ষয়ৰ সূত্ৰপাত ঘটে।<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/89203/Kolkata |title=Calcutta|accessdate=2009-03-15|year = 2009|work=Encyclopedia Britannica Online|publisher=Encyclopædia Britannica}} and Judith Vidal-Hall, "Naxalites ", in Index on Censorship, Volume 35, Number 4 (2006). p. 73.</ref> ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধ|বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]ৰ সময়তো পূব পাকিস্তানেৰ বহুসংখ্যক মানুহে শৰণাৰ্থী হিচাপে কলকাতাত আশ্ৰয় লোৱাত নগৰৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড চাপৰ সৃষ্টি হয়।<ref name= "londonanthology ">{{Harv|Bennett|Hindle|1996|pp=63–70}}</ref> ১৯৮০ৰ দশকৰ মাজভাগত কলকাতাক চেৰ পেলাই মুম্বাই ভাৰতৰ সৰ্বাধিক জনবহুল নগৰৰ খ্যাতি অৰ্জন কৰে। ১৯৯০ৰ দশকত ভাৰত চৰকাৰৰ অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণ নীতিয়ে নগৰৰ হৃত গৌৰৱ উদ্ধাৰত বহু পৰিমাণে সহায়ক হয়। ২০০০ চনৰ পৰা তথ্য প্ৰযুক্তিয়ে কলকাতাৰ অৰ্থনীতিত নতুন গতিৰ সঞ্চাৰ কৰিছে। নগৰৰ উত্পাদন ক্ষেত্ৰখনতো উল্লেখনীয় বৃদ্ধি সম্ভৱ হৈছে।<ref name= "datta "/> বিংশ শতাব্দীৰ শেষৰ পিনে কলকাতা কমিউনিষ্ট আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰাণকেন্দ্ৰ আছিল। পশ্চিমবংগত ৩৩ বছৰ ধৰি মাৰ্ক্সবাদী কমিউনিষ্ট পাৰ্টি নেতৃতাধীন বামফ্ৰণ্টে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল।<ref name=Biswas>{{cite web |author =Biswas S | publisher=BBC | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4909832.stm | title=Calcutta's colorless campaign | accessdate=2006-04-26}}</ref><ref name= "urbaninformality ">{{Harv|Roy|Alsayyad|2004}}</ref> == ভূগোল == [[File:Kolkata SPOT 1354.jpg|thumb|upright|স্পট চেটেলাইটৰ পৰা তোলা কলকাতাৰ ছবি]] কলকাতা মহানগৰ [[ভাৰত|পূব ভাৰতৰ]] ২২.৩৪° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৮৮.২১° পূব দ্ৰাঘিমাংশত গাঙ্গেয় ব-দ্বীপ অঞ্চলত অৱস্থিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ উচ্চতা ১.৫ মিটাৰৰ পৰা ৯ মিটাৰৰ ভিতৰত।<ref>[http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA01844 NASA image].</ref> হুগলী নদীৰ পূব পাৰে উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ কলকাতা মহানগৰৰ বিস্তাৰ হৈছে। পূৰ্বতে নগৰৰ অধিক অংশই জলাহ-ভূমি আছিল। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগেলগে জলাহ অঞ্চল মাটিৰে পূৰাই বাসোপযোগী কৰি তোলা হয়।<ref name=marshypast>{{cite web |url=http://www.catchcal.com/kaleidoscope/calcutta.asp |title=An Introduction |accessdate=2007-08-29 |work=History of Kolkata |publisher=Catchcal.com }}</ref> অৱশিষ্ট জলাহ-ভূমি এতিয়া পূব কলকতা জলাহ-ভূমি নামেৰে পৰিচিত আৰু [[:en:Ramsar Convention|ৰামচাৰ কনভেনচন]] অনুযায়ী ইয়াক "আন্তৰ্জাতিক গুৰুত্বসম্পন্ন জলাহ-ভূমি "ৰ ৰূপ দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite journal | first =S. |last=Roy Chadhuri| first2 = A. R.| last2 = Thakur | title =Microbial genetic resource mapping of East Calcutta wetlands | journal = Current Science| volume =91| issue =2 |date=2006-07-25| pages =212–217| publisher =Indian Academy of Sciences|url=http://www.ias.ac.in/currsci/jul252006/212.pdf |format=PDF|accessdate=2007-09-02}}</ref> [[সিন্ধু-গাঙ্গেয় সমভূমি]]ৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰে কলকাতাৰ মাটি আৰু পানী মূলতঃ alluvial প্ৰকৃতিৰ। <!-- শহৰেৰ মাটিৰ তলায় কাদা, পলি, বিভিন্ন ক্ৰমেৰ বালি ও নুড়ি নিয়ে গঠিত কোয়্যাটাৰনাৰি যুগেৰ পললস্তৰ দেখা যায়। পললস্তৰগুলি দুটিৰ কাদাৰ স্তৰেৰ মধ্যে বদ্ধ ৰয়েছে। নিচেৰ কাদাৰ স্তৰটিৰ গভীৰতা ২৫০ মিটাৰ (৮২০ ফুট) থেকে ৬৫০ মিটাৰ (২,১৩৩ ফুট) এবং উপৰেৰ কাদাৰ স্তৰটিৰ গভীৰতা ১০ মিটাৰ (৩৩ ফুট) থেকে ৪০ মিটাৰ (১৩১ ফুট)।<ref name=Bunting> {{cite web |author =Bunting SW, Kundu N, Mukherjee M | publisher=Institute of Aquaculture, University of Stirling, Stirling, UK | url=http://www.dfid.stir.ac.uk/dfid/nrsp/download/sitanal.pdf | title=Situation Analysis. Production Systems and Natural Resources Use in PU Kolkata | page= 3 | format= PDF | accessdate=2006-04-26 }}</ref> [[ব্যুৰো অফ ইণ্ডিয়ান ষ্ট্যাৰ্ডাৰ্ডস|ব্যুৰো অফ ইণ্ডিয়ান ষ্ট্যাণ্ডাৰ্ডসেৰ]] হিসেব অনুযায়ী, কলকাতা শহৰ [[তৃতীয় ভূ-কম্পী ক্ষেত্ৰ|তৃতীয় ভূ-কম্পী ক্ষেত্ৰেৰ]] অন্তৰ্গত, যাৰ মাত্ৰা ১ (I) থেকে ৫ (V) (ভূমিকম্পেৰ বৃদ্ধিপ্ৰবণতা অনুসাৰে)।<ref name=hazardprofile>{{cite web |url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |title=Hazard profiles of Indian districts |accessdate=2006-08-23 |format=PDF |work=National Capacity Building Project in Disaster Management |publisher=[[UNDP]] |archiveurl=http://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |archivedate=2006-05-19 }}</ref> আবাৰ [[জাতিসংঘ উন্নয়ন কৰ্মসূচী|ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন কৰ্মসূচি]]ৰ ৰিপোৰ্ট অনুযায়ী বায়ুপ্ৰবাহ ও [[ঘূৰ্ণিঝড়]] ক্ষেত্ৰ হিসেবে কলকাতা “অতি উচ্চ ক্ষয়ক্ষতি-প্ৰবণ” এলাকা। --> == অৰ্থনীতি == [[চিত্ৰ:Cognizant_Technology_Solutions_office,_Calcutta.jpg|thumb|কগনিজেণ্ট টেকনোলজী চলিউচন ভৱন, বিধাননগৰ, চেক্টৰ ফাইভ ইলেক্ট্ৰনিক্স কমপ্লেক্স]] [[File:DLF IT Park - Rajarhat 2011-09-09 4885.JPG|thumb|ডিএলএফ আইটি পাৰ্ক, ৰাজাৰহাট নিউটাউন]] [[চিত্ৰ:Kolkata Dharmatala1.jpg|thumb|চান্দনী চকৰ হকাৰ]] কলকাতা পূব ভাৰত আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ব্যৱসায় বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কলকাতা শ্বেয়াৰ বজাৰ ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম শ্বেয়াৰ বজাৰ।<ref name=CSE>{{cite web|publisher=Calcutta Stock Exchange Association Ltd | url=http://www.cse-india.com/cse_factbook.htm | title=Genesis and Growth of the [[Calcutta Stock Exchange]] | accessdate=2006-04-26}}</ref> ই এটা প্ৰধান বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক বন্দৰো। নেতাজী সুভাষচন্দ্ৰ বসু আন্তৰ্জাতিক বিমান বন্দৰ কলকাতাত অৱস্থিত। এসময়ৰ ভাৰতৰ ৰাজধানী আৰু অগ্ৰণী শিল্প-নগৰী কলকাতা স্বাধীনোত্তৰ কালত অস্থিৰ ৰাজনৈতিক আৰু উগ্ৰ ট্ৰেড-ইউনিয়নৰ আন্দোলনৰ চিকাৰ হৈ দ্ৰুত আৰ্থিক অৱনতিৰ পথত আগুৱাই যায়।<ref name=msn>{{cite encyclopedia |year = 2007 |title = Kolkata |encyclopedia = Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia |url = http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555452/Kolkata.html |accessdate = 2007-10-13 |archivedate = 2009-10-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20091028031516/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555452/Kolkata.html |deadurl = yes }}</ref> ১৯৬০ৰ দশকৰ পৰা ১৯৯০ৰ দশকলৈ এফালে যেনেকৈ মূলধন বিনিযোগ উল্লেখনীয়ভাবে কমি যায়, আনফালে তেনেকৈ বন্ধ হৈ যায় বৃহৎ কলকাৰখানা। অধিকাংশ কলকাৰখানাৰ উৎপাদন কমি আহে। বহুতে ব্যৱসায় অন্য ঠাইলৈ উঠাই লৈ যায়।<ref name=msn /> বিশ্ববজাৰত এই অঞ্চলত উৎপাদিত পাট আদি ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহৰো চাহিদা কমি যায়। ফলস্বৰূপে নগৰৰ আৰ্থিক অৱস্থাত গুৰুতৰ সংকটে দেখা দিয়ে।<ref name=follath> {{cite news|author=Follath E|url=http://service.spiegel.de/cache/international/spiegel/0,1518,387701,00.html|title=The Indian Offensive: From Poorhouse ro Powerhouse|publisher=Spiegel Online|date=2005-11-30|accessdate=2006-04-26}}</ref> ১৯৯০ৰ দশকৰ ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ উদাৰীকৰণ কলকাতাৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰোত্থানত বিশেষ সহায়ক হয়। আজিও নমনীয় উৎপাদন ব্যৱস্থা কলকাতাৰ অৰ্থনীতিৰ এটা বৈশিষ্ট। ইনফৰমেল চেক্টৰত মুঠ শ্ৰম শক্তিৰ ৪০% তকৈয়ো অধিক নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>Chakravorty S (2000). "From Colonial City to Global City? The Far-From-Complete Spatial Transformation of Calcutta" in {{Harv|Marcuse|van Kempen|2000|pp=56–77}}</ref> উদাহৰণ স্বৰূপে ২০০৫ চনৰ হিচাপ অনুযায়ী কলকাতাৰ পদপথৰ হকাৰসকলৰ মুঠ ব্যৱসায়ৰ পৰিমাণ আছিল ৮,৭৭২ কোটি ভাৰতীয় টকা (প্ৰায় ২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ)।<ref name = "Telegraphhawker" >{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061130/asp/frontpage/story_7071031.asp |title=Hawkers stay as Rs. 265 crore talks |accessdate= 2008-02-16 | last =Ganguly |first=Deepankar| work =|publisher=''The Telegraph'', 30 November 2006}}</ref> নগৰৰ অন্যতম বৃহৎ কৰ্মশক্তি হ'ল ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকল। ইয়াৰ বাদেও বিভিন্ন কায়িক আৰু বৌদ্ধিক শ্ৰমিকসহ এক বৃহৎ সংখ্যক অদক্ষ আৰু অৰ্ধদক্ষ শ্ৰমিকো মহানগৰখনত আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি শিল্পই মহানগৰখনৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰুজ্জীৱনত এক বিশিষ্ট ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭০ শতাংশ, যিটো জাতীয় অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ হাৰতকৈ দুগুণ।<ref name=datta> {{cite news|author=Datta T| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4830762.stm |title=Rising Kolkata's winners and losers | publisher=BBC Radio 4's Crossing Continents |date=2006-03-22| accessdate=2006-04-26}}</ref> বিগত কেইবছৰমানত ৰিয়েল ইষ্টেট খণ্ডত উল্লেখনীয় হাৰত বিনিয়োগ হৈছে। লগতে বহুতো নতুন নতুন আঁচনিয়ো লোৱা হৈছে।<ref name=rajarhat> {{cite news |author=Mukherjee Shankar| url=http://www.telegraphindia.com/1050328/asp/calcutta/story_4541017.asp |title=Demand spurs New Town III- Never-before response to Rajarhat sale | publisher=The Telegraph-Kolkata| date=2005-03-28| accessdate=2006-07-25}}</ref> ডাঙৰ ডাঙৰ ভাৰতীয় কৰ্পোৰেচনসমূহৰ বহুতো উৎপাদন গোট কলকতাত অৱস্থিত। আই টি চি লিমিটেড, ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, এক্সাইড ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, হিন্দুস্তান মোটৰচ্, ব্ৰিটেনীয়া ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ্, বাটা ইণ্ডিয়া, বিৰলা কৰ্পোৰেচন, কোল ইণ্ডিয়া লিমিটেড, দামোদৰ ভেলী কৰ্পোৰেচন, ইউনাইটেড বেংক অৱ ইণ্ডিয়া, ইউকো বেংক, এলাহাবাদ বেংক আদি বহুকেইটা আগশাৰীৰ সংস্থাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কলকাতাত অৱস্থিত। সাম্প্ৰতিকঁকালৰ ভাৰত চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা পূবলৈ চোৱা নীতিৰ আধাৰত লোৱা বিভিন্ন কাৰ্যসূচী, ভাৰত আৰু চীন সীমান্তৰ ছিক্কিমৰ নাথুলা গিৰিপথ খুলি দিয়া, দক্ষিণ-এছীয় দেশবোৰে ভাৰতীয় বজাৰত প্ৰবেশ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হোৱা আদি পৰিঘটনাই কলকাতাৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ বাট মুকলি কৰিছে।<ref>{{cite news |author=Sambit Saha |url=http://www.rediff.com/money/2003/sep/09trading.htm |title=Nathula trade may spur business in NE |publisher=rediff.com |date=2003-09-09 |accessdate=2007-09-18 }}</ref><ref>{{cite news |author=C. Raja Mohan |url=http://www.hindu.com/2004/07/16/stories/2004071601841000.htm |title=A foreign policy for the East |publisher=The Hindu |date=2007-07-16 |accessdate=2007-09-18 }}</ref> ==প্ৰশাসন== ===পৌৰ নিগম=== কলকাতাৰ স্থানীয় স্বায়ত্ত্বশাসন কৰ্তৃপক্ষ হ'ল কলকাতা পৌৰ নিগম। ১৯২৩ চনত আধুনিক স্বায়ত্ত্বশাসনমূলক সংস্থা হিচাপে এই অনুষ্ঠান গঠিত হয়।<ref name =kolkatacorp21>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', বিশ্বনাথ চক্ৰবৰ্তী, মিত্ৰম্‌, কলকাতা, ২০১০, পৃ. ২১</ref> ১৯৮০ চনত আইন সংশোধনৰ জৰিয়তে কলকাতা পৌৰ নিগমে আজিৰ ৰূপ পায়।<ref name = kolkatacorp27>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', পৃ. ২৭</ref> বৰ্তমান কলকাতাত ১৫টা borough আৰু ১৪১টা ৱাৰ্ড আছে।<ref name = kolkatacorp29>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', পৃ. ২৯</ref> ১৯৮০ চনৰ পৌৰ আইনৰ ভিত্তিত কলকাতাত ১৯৮৫ চনত প্ৰথম নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। এই নিৰ্বাচনত বামফ্ৰণ্টে জয় লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯০ আৰু ১৯৯৫ চনৰ নিৰ্বাচনতো বামফ্ৰণ্টে ক্ষমতা দখল কৰে। ২০০০ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছে জয়লাভ কৰাৰ বিপৰীতে ২০০৫ চনত বামফ্ৰণ্ট ক্ষমতালৈ আহে। ২০১০ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছে পুনৰ জয়লাভ কৰে।<ref name = kolkatacorp107>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', পৃ. ১০৭</ref> পৌৰ নিগমৰ ১৪১টা ৱাৰ্ডৰ বাবে একোজন ৱাৰ্ড সদস্য বা কাউঞ্চিলৰ নাগৰিকৰ ভোটত প্ৰত্যক্ষভাবে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name = kolkatacorp27/> একোটা boroughৰ অন্তৰ্গত নিৰ্বাচিত ৱাৰ্ড সদস্যসকলে মিলি এখন borough কমিটি গঠন কৰে আৰু নিজৰ ভিতৰতে এজনক কমিটিৰ সভাপতি নিৰ্বাচন কৰে।<ref name = kolkatacorp27/> পৌৰ নিগমৰ প্ৰধান কাম-কাজ হ'ল- পানী যোগান; ৰাস্তা-ঘাট, চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয় আৰু পৌৰ নিগমৰ বজাৰসমূহৰ তদাৰক কৰা, ঘৰ নিৰ্মাণ নিৱন্ধীকৰণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ, ৰাস্তাত বিজুলী-বাতিৰ ব্যৱস্থা কৰা, পয়ঃপ্ৰণালীৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ, আৱৰ্জনা নিস্কাষণ আদি।<ref>Source: The Kolkata Municipal Corporation Axt, 1980.</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} ; অধিক পঢ়ক * {{Harvard reference |Surname1 = Bennett |Given1 = A |Surname2= Hindle |Given2= J |Year = 1996 |title=London Review of Books: An Anthology |Publisher= Verso |ISBN = 185984121X |Pages = 63–70 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Chaudhuri |Given1 = NC |Year = 2001 |title=The Autobiography of an Unknown Indian |publisher=New York Review of Books |ISBN= 094032282X }} * {{Harvard reference |Surname= Chaudhuri |Given= S |Year= 1995 |Title= Calcutta: The Living City. Vol I and Vol II |Publisher= Oxford University Press, USA |ISBN= 0195636988 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Gandhi |Given1 = R |Year = 1992 |title=Patel: A Life |publisher=Navajivan |ISBN = ASIN B0006EYQ0A }} * {{Harvard reference |Surname1= Marcuse |Given1= P |Surname2= van Kempen |Given2= R |Year= 2000 |Title= Globalizing Cities: A New Spatial Order? |Publisher= Blackwell Publishers |ISBN= 0631212906 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Marston |Given1 = D |Year = 2001 |title=The Seven Year's War |publisher=Osprey Publishing |ISBN= 1841761915 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Mitra |Given1 = A |Year = 1976 |title=Calcutta Diary |publisher=Routledge (UK) |ISBN= 0714630829 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Mukherjee |Given1 = SC |Year = 1991 |title=The changing face of Calcutta: An architectural approach : Calcutta, 300 |publisher=Government of West Bengal |ISBN= B0000D6TXX }} * {{Harvard reference |Surname1 = Roy |Given1 = A |Year = 2002 |title=City Requiem, Calcutta: Gender and The Politics of Poverty |publisher=University of Minnesota Press |ISBN = 0816639329 }} * {{Harvard reference |Surname1= Roy |Given1= A |Surname2= Alsayyad |Given12= N |Year= 2004 |Title= Urban Informality: Transnational Perspectives from the Middle East, Latin America and South Asia |Publisher= Lexington Books |ISBN= 0739107410 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Sen |Given1 = A |Year = 1973 |title=Poverty and Famines |publisher=Oxford University Press, USA |ID = ISBN 0-19-828463-2 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Singh |Given1 = S |Year = 2003 |Edition = 10 |title=Lonely Planet India |publisher=Lonely Planet |ISBN= 1740594215 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Thomas |Given1 = FC |Year = 1977 |title=Calcutta Poor: Elegies on a City Above Pretense |publisher=M.E. Sharpe |ISBN = 1563249812 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.kmcgov.in/ Kolkata Municipal Corporation] * {{dmoz|Regional/Asia/India/West_Bengal/Localities/Kolkata/}} * {{Wikivoyage|Kolkata}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/89203/Kolkata Kolkata] ''Encyclopædia Britannica'' entry * [http://www.wikimapia.org/#lat=22.5697&lon=88.3697&z=10&l=0&m=b Kolkata] Satellite view at [[WikiMapia]] {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজধানী নগৰ]] nuuwwfa332535vog7wu8h4mrrp8n3fy 645927 645926 2026-10-18T07:19:44Z TaDrian58 28293 /* */ 645927 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = কলিকতা | settlement_type = মহানগৰ | nickname = চিটি অৱ জয় | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পশ্চিমবংগ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | image_skyline = [[চিত্ৰ:Kolkata Imgs.jpg|250px]] | image_caption = ওপৰৰ পৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: [[ভিক্টোৰিয়া মেম’ৰিয়েল, কলকাতা| ভিক্টোৰিয়া মেম’ৰিয়েল]], চেইণ্ট পল্স্ কেথেড্ৰেল, চেণ্ট্ৰে’ল বিজনেছ ডিষ্ট্ৰিক্ট্, [[হাওৰা ব্ৰিজ]], চিটি ট্ৰাম লাইন, বিদ্যাসাগৰ সেতু | pushpin_map = India West Bengal | pushpin_map_caption = [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিমবংগত]] কলিকতাৰ অৱস্থান | latd = 22 | latm = 34 | lats = 22 | latNS = N | longd = 88 | longm = 21 | longs = 50 | longEW = E | coordinates_region = IN-WB | coordinates_display = inline, title | coordinates_format = dec | pushpin_label_position = left | former_name = কে'লকাটা | leader_party = | government_type = পৌৰ নিগম | leader_title1 = মেয়ৰ | leader_name1 = | leader_title2 = চেৰিফ | leader_name2 = গৌতম ঘোষ<ref>{{Cite web|url=https://www.millenniumpost.in/bengal/filmmaker-gautam-ghose-is-kolkatas-new-sheriff-650109|title=Filmmaker Gautam Ghose is Kolkata's new sheriff|date=1 March 2026|website=www.millenniumpost.in}}</ref> | leader_title3 = আৰক্ষী আয়ুক্ত | leader_name3 = অজয় কুমাৰ নন্দ<ref>{{cite news|title=Verma selected as new Calcutta Police Commissioner|url=https://ddnews.gov.in/en/manoj-kumar-verma-appointed-as-new-kolkata-commissioner-of-police-2/|newspaper=DD News|date=17 September 2024|location=Kolkata}}</ref> | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +05:30 | population_total = 4486679 | population_footnotes = <!--<ref name= "2011 pp tableA2 "/> --> | population_as_of = 2011 | population_metro = 14112536 | population_metro_footnotes = <!--<ref name=kolkatauapop2011/> --> | population_density_km2 = auto | population_rank = ৭ | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = ৩ | population_blank2_title = Demonym | population_blank2 = Calcuttan | blank3_name = Ethnicity | blank3_info = [[Bengali people|Bengali]], [[Marwaris|Marwari]], [[Bihari people|Bihari]], [[Ethnic communities in Kolkata|Other]] | blank2_name = [[Languages of India|Spoken languages]] | blank2_info = [[Bengali language|Bengali]], [[English language|English]], [[Hindi]] | postal_code_type = [[Postal Index Number|Postal index number]] | postal_code = 7000 xx, 7001 xx | registration_plate = WB 01–79 | blank_name_sec1 = [[UN/LOCODE]] | blank_info_sec1 = IN CCU | blank1_name_sec1 = [[Communications in India|Telephone]] | blank1_info_sec1 = 91-33-XXXX XXXX | website = {{URL|https://www.kmcgov.in/}} | footnotes = {{Reflist|group=upper-alpha}} }} '''কলিকতা''' বা '''কলকাতা''' ({{Lang-en|Kolkata}}; বা {{lang|en|Calcutta}}, {{lang-bn|কলকাতা}}) [[পশ্চিমবংগ]]ৰ ৰাজধানী, প্ৰদান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আৰু বৃহত্তম নগৰ। বঙালীত "কোলকাতা"ক আগতে "কলিকাতা" বুলি কোৱা হৈছিল। ই [[ভাৰত]]ৰ [[মহানগৰ]]সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। [[হুগলী]]ৰ পূব দিশত অৱস্থিত<ref>{{cite book | year=1833 | title=The Monthly Repository and Library of Entertaining Knowledge |page=338|url=http://books.google.com/?id=F8URAAAAYAAJ&dq=Kolkata+east+bank+of+river+Hooghly}}</ref> এই নগৰৰ পৌৰ এলেকাৰ জনসংখ্যা ৫০ লাখৰো অধিক। কলিকতা আৰু ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী জিলাসমূহৰ অংশবিশেষক লৈ গঠিত বৃহত্তৰ কলিকতাৰ জনসংখ্যা ১ কোটি ৪০ লাখৰ ওচৰা-ওচৰি। জনসংখ্যাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা কলিকতা ভাৰতৰ তৃতীয় বৃহত্তম চহৰ আৰু দ্বিতীয় বৃহত্তম মেট্ৰোপলিটান বা মহানগৰীয় অঞ্চল আৰু বিশ্বৰ অষ্টম বৃহত্তম মহানগৰ অঞ্চল।<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables11.pdf|format=PDF|title=World Urbanization Prospects: The 2005 revision}}</ref> কলিকতা পৌৰ এলেকাৰ উত্তৰে উত্তৰ ছব্বিশ পৰগণা; পূবে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ছব্বিশ পৰগণা; দক্ষিণে দক্ষিণ ছব্বিশ পৰগণা জিলা অৱস্থিত আৰু পশ্চিমে হুগলি নদী। হুগলী নদীয়ে মহানগৰখনক হাওৰা জিলাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। ১৯৭২ চনত মুৰ্চিদাবাদ নগৰৰ পৰা বঙ্গৰ ৰাজধানী কলিকতালৈ স্থানান্তৰ কৰে। ১৯১১ চনলৈ কলিকতা কেৱল বঙ্গৰে নহয়, সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰে ৰাজধানী আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ পিছত ই পশ্চিমবংগৰ ৰাজধানী হয়। সেই সময়ত ই আধুনিক ভাৰতৰ শিক্ষা, বিজ্ঞান, শিল্প, সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিৰ পীঠস্থান। ১৯৫৪ চনৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু অৰ্থনৈতিক অৱক্ষয়ৰ ফলত সেই গৌৰৱ বহু পৰিমাণে ম্লান হয়। পিছে ২০০০ চনৰ পাছৰ পৰা এই নগৰ পুনৰায় অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক সমৃদ্ধিৰ পথত অগ্ৰসৰ হয়। কলিকতা মহানগৰৰ প্ৰসিদ্ধি বৈপ্লৱিক আন্দোলন আৰু সুদীৰ্ঘ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী কালত গা কৰি উঠা বামপন্থী আন্দোলনৰ ক্ষেত্ৰত এই মহানগৰখনে বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। আনফালে ভাৰতৰ প্ৰধান প্ৰধান সাংস্কৃতিক আন্দোলনবোৰৰো প্ৰাণকেন্দ্ৰ আছিল এই মহানগৰ। যাৰবাবে ইয়াক 'ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name= "pages.cthome.net ">[http://pages.cthome.net/india2/ Calcutta Travel Advice]</ref> কলিকতাত বিভিন্ন ভাষা-ভাষী, জাতি, ধৰ্মৰ লোকে শান্তিপূৰ্ণ আৰু সৌহাৰ্দ্যময় সহাৱস্থানৰ বাবে ইয়াৰ 'আনন্দ নগৰী' বা 'চিটি অৱ জয়' নামেৰেও আখ্যা দিয়া হয়। [[ৰাজা ৰামমোহন ৰায়]], [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], [[স্বামী বিবেকানন্দ]], [[ৰোনাল্ড ৰছ]], [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]], [[মাদাৰ টেৰেছা]], [[সত্যজিৎ ৰায়]], [[সত্যেন্দ্ৰনাথ বসু]], [[চি ভি ৰমন]], [[অমৰ্ত্য সেন]] আদি বিশ্ববৰেণ্য ব্যক্তিত্বৰ কৰ্মভূমি এই কলিকতা মহানগৰ। == নামকৰণ == ব্ৰিটিছসকল অহাৰ পূৰ্বে বৰ্তমান কলকাতা অঞ্চলত সূতানুটি, গোবিন্দপুৰ আৰু কলিকাতা নামৰ তিনিখন গাঁও আছিল। বঙালীৰ "কলকাতা" আৰু ইংৰাজীৰ "কেলকাটা" নামৰ উৎস এই "কলিকাতা" শব্দটো।<ref name=Mukherji>{{Harv|Mukherjee|1991}}</ref> "কলিকাতা" নামটোৰ ব্যুৎপত্তিৰ প্ৰসঙ্গত গৱেষকসকলৰ মাজত মতবিৰোধ আছে। এটা মত অনুসৰি, "কলিকাতা" শব্দটোৰ উৎপত্তি "কালীক্ষেত্ৰ" শব্দৰ পৰা; যাৰ অৰ্থ "দেৱী [[কালী|কালীৰ]] ৰাজ্য ", মতান্তৰত এই শব্দটোৰ উৎস বঙালী "কিলকিলা" শব্দটো ; যাৰ অৰ্থ "চেপেটা অঞ্চল "।<ref name=calcuttawebhistory>{{cite web |url =http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |title =Kolkata: History |publisher =Calcuttaweb.com |language =Bangla |accessdate =2007-02-18 |archivedate =2007-05-10 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20070510193408/http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |deadurl =yes }}</ref> আন এটা মত অনুসৰি ''খাল'' (''নলা'') শব্দটোৰ সৈতে ''কাট্টা'' (''খনন কৰা'') শব্দ যোগ হৈ এই শব্দটো সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=Nair>{{cite news |first = P. Thankappan |last = Nair |title=Calcutta in the 17th century |publisher=Firma KLM Private Limited |year=1986 }}</ref> আকৌ অন্য এটা মত অনুসৰি এই অঞ্চলত উন্নত মানৰ 'পোৰা চূণ' (কলি) আৰু 'নাৰিকলৰ ৰচী' (কাতা) উৎপাদন হোৱা বাবেই এই অঞ্চলৰ নাম হয় ''কলিকাতা''।<ref>P. R. Sarkar, Path Calte Itikatha, 1985, AMPublications</ref> ভাষাতাত্ত্বিক সুকুমাৰ সেনে অৱশ্যে ''কলিকাতা'' নামটোৰ এটা সম্পূৰ্ণ ভিন্নতৰ ব্যুৎপত্তি ব্যাখ্যা কৰিছে। তেখেতৰ মতে :<ref>''বাংলা স্থাননাম'', সুকুমাৰ সেন, আনন্দ পাবলিশাৰ্স প্ৰাইভেট লিমিটেড, কলকাতা, মাঘ ১৪০০, পৃ. ৫২</ref> <blockquote>'কলিকাতা' – শব্দটো আহিছে পাৰ্চী ভাষাত গৃহীত দুটি আৰবী মূলৰ শব্দৰ সংযোগত- 'কলি' (qali) মানে "অস্থিৰ; নিৰ্বোধ ", আৰু 'কাতা' (qatta) মানে "বদমাচৰ দল; হত্যাকাৰী "। নামটো যথেষ্ট যুক্তিপূৰ্ণ; কিয়নো গঙ্গাৰ পূব পাৰৰ জলাশয় আৰু জঙ্গলে আৱৰা অঞ্চলটো জলদস্যু, স্থলদস্যু আৰু বিভিন্ন দেশী-বিদেশী বদমাচৰ লুকোৱাৰ ঠাই আছিল। </blockquote> ২০০১ চনত কলকাতাৰ চৰকাৰী ইংৰাজী নাম কেলকাতা ( "Calcutta ") পৰিবৰ্তন কৰি কলকাতা ( "Kolkata ") কৰা হয়। কোনো কোনোৱে এই নাম পৰিবৰ্তনক মহানগৰখনৰ পৰা ব্ৰিটিছ উত্তৰাধিকাৰ মচি পেলোৱাৰ প্ৰচেষ্টা বুলি অভিহীত কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ocf.berkeley.edu/~easwaran/papers/india.html |title= The Politics of Name Changes in India|accessdate=2007-08-12 |last=Easwaran |first=Kenny |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher=OCF, UC Berkeley}}</ref> সকলো বিদেশী গণ-মাধ্যমে এই নাম পৰিবৰ্তনক গ্ৰহণ কৰা নাই। তথাপি বিবিচিয়ে 'বোম্বে'ৰ পৰিবৰ্তে 'মুম্বাই'<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7768770.stm |title= Arrests linked to Mumbai attacks |accessdate=2008-12-06 |publisher=BBC}}</ref> আৰু 'কেলকাতা'ৰ পৰিবৰ্তে 'কলকাতা' নাম দুটা গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/weather/forecast/145 |title= Weather forecast |accessdate=2009-09-01 |publisher=BBC}}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাক-ব্ৰিটিছ যুগ === কলকাতাৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰকেতুগড়ত<ref name=Yahoohistory>{{cite web | publisher=Yahoo! Pte Ltd | url=http://sg.travel.yahoo.com/guide/asia/india/kolkata/history.html | title=History | accessdate=2006-05-08 | archivedate=2006-05-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060523012101/http://sg.travel.yahoo.com/guide/asia/india/kolkata/history.html | deadurl=yes }}</ref> পুৰাতাত্বিক খননকাৰ্য চলাই প্ৰমাণ পোৱা গৈছে যে এই অঞ্চলত দুই শতাব্দীৰো আগৰপৰা ইয়াত জনবসতি আছে।<ref name=Das> {{cite news| author=Das S | url=http://www.telegraphindia.com/1030115/asp/frontpage/story_1575128.asp | title=Pre-Raj crown on Clive House- Abode of historical riches to be museum | publisher=The Telegraph, Kolkata, India | date=2003-01-15 | accessdate=2006-04-26}}</ref> মধ্যযুগীয় বঙালী সাহিত্যৰ একাধিক গ্ৰন্থত হুগলি নদীৰ পাৰত অৱস্থিত কলিকাতা গাঁৱৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াৰ মাত উল্লেখযোগ্য হ'ল বিপ্ৰদাস বিপলাইৰ মনসামঙ্গল কাব্য (১৮৯৫ খৃঃ), মুকুন্দৰাম চক্ৰৱৰ্তীৰ চণ্ডীমঙ্গল (১৫৯৪-১৫০৬), চৈয়দ আলাওলৰ পদ্মাৱতী (১৬৪৫-৫২ খৃঃ) কৃষ্ণৰাম দাসৰ কালিকামঙ্গল (১৬৭৬-৭৭), সনাতন ঘোষালৰ ভাষা ভগৱত (১৬৭৯-৮০) আৰু কৃষ্ণদালৰ নাৰদপুৰাণ (১৬৯২)।<ref name = radharaman>''কলকাতা বিচিত্ৰা'', ৰাধাৰমণ ৰায়, দেব সাহিত্য কুটিৰ প্ৰাঃ লিঃ, কলকাতা, ২০০৬, পৃ. ২-৫</ref><ref name = atulsur>''কলকাতা: এক পূৰ্ণাঙ্গ ইতিহাস'', অতুল সুৰ, জেনাৰেল প্ৰিণ্টাৰ্স অ্যাণ্ড পাবলিশাৰ্স প্ৰাঃ লিঃ, কলকাতা, ১৯৮১, পৃ. ১২-১৩</ref> ১৫৮২ চনত ৰাজা টোডৰমলৰ নিৰ্দেশত সমগ্ৰ বঙ্গ প্ৰদেশ জৰীপ কৰি 'ৱালিচ-ই-জমা-তুমাৰ নামে' এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰে। আবুল ফজলৰ আইন-ই-আকবৰী )১৫৯০ খৃঃ) গ্ৰন্থত উদ্ধৃত এই তালিকাখনত 'কলিকাতা' গাঁৱৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name = radharaman/><ref name = atulsur/> ইয়াৰ বাদেও গোলাম হোচেন চেলিম ৰচিত পাৰ্চী গ্ৰন্থ 'ৰিয়াজ-উস-চালাতিন'তো (১৭৮৬) 'কলিকাতা' গাঁৱৰ উল্লেখ আছে।<ref name = radharaman/> ১৬৯০ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে বঙ্গদেশত বাণিজ্য বিস্তাৰৰ বাবে এই অঞ্চলত পদাৰ্পন কৰে। সেই সময়ৰ পৰাই কলিকাতাৰ লিখিত ইতিহাসৰ সূচনা হয়। সামাজ্যবাদী ইতিহাসবিদসকলে [[জব চাৰ্নক]] নামৰ এজন কোম্পানীৰ প্ৰশাসকক কলিকাতাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বুলি গণ্য কৰিছিল<ref name=calcuttawebhistory/> যদিও আধুনিক গবেষকসকলে এই মত খণ্ডন কৰিছে। ২০০৩ চনত এটা জনস্বাৰ্থ জড়িত গোচৰ এটাৰ প্ৰসঙ্গত কলকাতা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিক কলকাতাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আখ্যা দিব পৰা নাযায়।<ref name=notcharnock>{{cite news |first = Subhrangshu |last=Gupta |title=Job Charnock not Kolkata founder: HC Says city has no foundation day |url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030518/nation.htm#3 |work=Nation |publisher=The Tribune |date=18 May 2003 |accessdate=2006-12-07 }}</ref> === সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতাব্দী === [[চিত্ৰ:Kalighat Temple, 1887.jpg|thumb|right|[[কালীঘাট মন্দিৰ]], ১৮৮৭ খৃঃ; এটা মত অনুসৰি "কালীক্ষেত্ৰ" শব্দটোৰ পৰা "কলিকাতা" নামটোৰ উৎপত্তি]] [[চিত্ৰ:HooglyKolkata1945.jpg|thumb|দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বিমানৰ পৰা তোলা কলকাতা বন্দৰৰ দৃশ্য, ১৯৪৫ খ্ৰি.]] [[চিত্ৰ:Fortwilliam1828.jpg|thumb|উইলিয়াম উড অঙ্কিত ফোৰ্ট উইলিয়াম, কলকাতা, ১৮২৮ খৃঃ.]] [[File:Fort William, Calcutta, 1735.jpg|thumb|ফোৰ্ট উইলিয়াম, কলকাতা, ১৭৩৫]] [[চিত্ৰ:Landing an elephant from shipboard at Calcutta.jpg|thumb|'হাৰ্পাৰ্চ উইকলি' কাকতত ছপা হোৱা সেই সময়ৰ কলকাতা বন্দৰত জাহাজৰ পৰা হাতী নমোৱাৰ দৃশ্য, ১৮৫৮ খৃঃ]] [[চিত্ৰ:Calcutta 1946 riot.jpg|thumb|কলকাতাৰ ৰাস্তাত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষত নিহতসকলৰ মৃতদেহ, ১৯৪৬ খৃঃ]] সপ্তদশ শতাব্দীৰ শেষভাগত বৰ্তমান কলকাতা অঞ্চলটো 'সূতানুটি', 'গোবিন্দপুৰ' আৰু 'কলিকাতা' গাঁও নামে তিনিখন গাঁৱত বিভক্ত আছিল। গাঁও তিনিখন বঙ্গৰ নবাবৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনাধীন আছিল। এই সময়ত ইংৰাজৰ প্ৰবল প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বী 'ওলণ্ডাজ', 'পৰ্তুগীজ', 'ফৰাচী' আদি শক্তিক প্ৰতিহত কৰিবলৈ ইংৰাজ কৰ্তৃপক্ষই 'গোবিন্দপুৰ' গাঁৱত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰে। ১৭০২ চনত 'ফোৰ্ট উইলিয়াম দুৰ্গ' নিৰ্মাণ কাৰ্য সমাপ্ত হয়।<ref name=fortyear>{{cite encyclopedia |year = 2007 |title=William, Fort | encyclopedia =Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/eb/article-9077064/Fort-William | accessdate =2007-09-01}}</ref> এই দুৰ্গটো একাধাৰে এটা সেনা নিবাস আৰু আঞ্চলিক সেনা কাৰ্যালয়। কলকাতাক 'প্ৰেচিডেঞ্চি চিটি' বুলি ঘোষণা কৰা হয় আৰু ইয়াত বেঙ্গল প্ৰেচেডেঞ্চিৰ সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |year = 1911 |title=Calcutta | encyclopedia =Encyclopædia Britannica |url=http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Calcutta | accessdate =2007-09-18}}</ref> এই সময়ত [[ফৰাচী ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি|ফৰাচী বাহিনীৰ]] সৈতে কোম্পানীৰ সৰু-সুৰা সংঘৰ্ষ লাগি থাকে। ফৰাচীসকলক প্ৰতিহত কৰিবলৈ ১৭৫৬ চনত ফোৰ্ট উইলিয়াম দূৰ্গৰ সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰে। বঙ্গৰ তদানিন্তন নবাব চিৰাজদ্দৌলাই এই সামৰিক আয়োজনৰ প্ৰতিবাদ জনালেও ইংৰাজ কৰ্তৃপক্ষই ইয়াত কাণ নিদিলে। ক্ষুব্ধ চিৰাজদ্দৌলাই কলকাতা আক্ৰমণ কৰি দূৰ্গ দখল কৰি ল'লে আৰু ইংৰাজসকলক তাৰপৰা খেদি পঠিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ইংৰাজসকলে কুখ্যাত [[:en:Black Hole of Calcutta|অন্ধকূপ হত্যা]]ৰ কাহিনী ৰটনা কৰে।<ref name=kolhub>{{cite web| publisher=Kolkathub.com| url=http://www.kolkatahub.com/travel-in-kolkata/history-of-kolkata.html| title=History of Kolkata| accessdate=2007-09-04| archivedate=2007-08-13| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813011703/http://www.kolkatahub.com/travel-in-kolkata/history-of-kolkata.html| deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে এক বছৰ পিছত [[ৰবাৰ্ট ক্লাইৱ|ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰৰ]] নেতৃত্বত কোম্পানিৰ বাহিনীয়ে কলকাতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=kolhub/> ১৭৭২ চনত কলকাতা [[ব্ৰিটিছ ভাৰত|ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ]] ৰাজধানী ঘোষিত হয়। পৰৱৰ্তীকালত ১৮৬৪ চনৰ পৰা ভাৰতৰ গ্ৰীষ্মকালীন ৰাজধানী বৰ্তমানৰ [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যৰ শৈলনগৰ [[ছিমলা]]ত সাময়িকভাবে স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তুতি আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite news|agency=IANS|last=Chuahan|first=Baldev|title=Shimla - more than just Raj nostalgia|url=http://www.theindianstar.com/index.php?udn=2007-12-02&uan=1197|publisher=The Indian Star|date=7 August 2007|accessdate=2009-03-08|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717003857/http://www.theindianstar.com/index.php?udn=2007-12-02&uan=1197|deadurl=yes}}</ref> ঊনবিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত কলকাতাৰ চৌপাশৰ জলাহভূমি পুতি পেলোৱা হয় আৰু [[হুগলি নদী|হুগলি নদীৰ]] পাৰ অঞ্চলত চৰকাৰী কাৰ্যালয় আৰু বাসভৱন গঢ়ি তোলা হয়। গৱৰ্নৰ জেনেৰেল লৰ্ড ৱেলেচলিৰ (১৭৯৭- ১৮০৫) শাসন কালত কলকাতাৰ উল্লেখনীয় বৃদ্ধি ঘটিছিল। তেখেতৰ আমোলতে নগৰখনৰ অধিকাংশ চৰকাৰী ভৱনৰ নিৰ্মাণ-কাৰ্য আৰম্ভ হয়। এই ভৱনসমূহৰ বিশালতা<ref>{{cite web|url=http://www.interlinkbooks.com/BooksC/Calcutta.html|title=Calcutta; A Cultural and Literary History|accessdate=2007-10-11|last=Dutta|first=Krishna|publisher=Interlink Books|archivedate=2006-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060508091006/http://www.interlinkbooks.com/BooksC/Calcutta.html|deadurl=yes}}</ref> অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতাব্দীত কলকাতা ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কানি ব্যৱসায়ৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। স্থানীয়ভাবে উৎপাদিত কানি কলকাতাত নিলাম কৰি তাৰপৰা জাহাজত চীনলৈ পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite journal | first =Biswamoy | last =Pati | title =Narcotics and empire | journal =Frontline | volume =23 | issue =10 | year =2006 | publisher =The Hindu | url =http://www.hinduonnet.com/fline/fl2310/stories/20060602000307600.htm | accessdate =2007-09-04 | archivedate =2007-11-02 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20071102122412/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2310/stories/20060602000307600.htm | deadurl =yes }}</ref> === বঙ্গৰ নৱজাগৰণ === ঊনবিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত কলকাতা দুভাগত বিভক্ত হয়। নগৰৰ ব্ৰিটিছসকল বাস কৰা দক্ষিণ অংশক হোৱাইট টাউন আৰু ভাৰতীয়সকল বাস কৰা উত্তৰৰ অংশটোক ব্লেক টাউন বোলা হৈছিল।<ref name=hardgrave>{{cite book |last=Hardgrave, Jr |first=Robert L. |editor=Pratapaditya Pal |title=Changing Visions, Lasting Images: Calcutta Through 300 Years |accessdate=2007-06-29 |year=1990 |publisher=Marg Publications |location=Bombay |isbn=8185026114 |pages=31–46 |chapter=A Portrait of Black Town: Balthazard Solvyns in Calcutta, 1791–1804 |chapterurl=http://inic.utexas.edu/asnic/hardgrave/hardgraveportrait.html |archivedate=2002-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021112063311/http://inic.utexas.edu/asnic/hardgrave/hardgraveportrait.html }}</ref> ১৮৫০ৰ দশকৰ পৰা কলকাতা নগৰ বস্ত্ৰশিল্প আৰু পাটশিল্পত বিশেষ সমৃদ্ধি অৰ্জন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ইয়াত ৰেলপথ আৰু টেলিগ্ৰাফ আদি পৰিগাঁথনিৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰচুৰ ধন বিনিয়োগ কৰে। ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণত নগৰীয়া বঙালীসকলৰ মাজত এক নব্য বাবু শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। এই বাবুসকল সাধাৰণতে উচ্চ বৰ্ণৰ, ইংৰাজী শিক্ষাৰে শিক্ষিত আৰু সংবাদ পত্ৰৰ পাঠক আছিল। পেচাগতভাবে এওঁলোক আছিল জমিদাৰ, চৰকাৰী কৰ্মচাৰী বা শিক্ষক।<ref>Jack I. (2001). "[http://www.nybooks.com/shop/product-file/61/thea261/introduction.pdf Introduction] to {{Harv|Chaudhuri|2001|pp=v-xi}} URL accessed on 2006-04-26.</ref> ঊনবিংশ শতাব্দীত বঙালী সমাজৰ চিন্তাধাৰা আৰু ৰুচিৰ আমূল পৰিবৰ্তন ঘটাবলৈ সক্ষম হোৱা বঙ্গৰ নৱজাগৰণ নামেৰে পৰিচিত যুগান্তকাৰী সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্কাৰ আন্দোলনৰ পটভূমিও আছিল কলকাতা নগৰ। বঙ্গৰ নৱজাগৰণ মাত্ৰ বঙ্গৰে নহয়, সমগ্ৰ ভাৰতৰে পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। এই আন্দোলনৰ পুৰোধা-পুৰুষ আছিল [[ৰামমোহন ৰায়|ৰাজা ৰামমোহন ৰায়]] (১৭৭২–১৮৩৩), [[হেনৰি লুই ভিভিয়ান ডিৰোজিও]] (১৮০৯–১৮৩১), [[ৰামতনু লাহিড়ী]] (১৮১৩–১৮৯৮), [[দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|মহৰ্ষি দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] (১৮১৭–১৯০৫), [[ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ]] (১৮২০–১৮৯১), [[বঙ্কিমচন্দ্ৰ চট্টোপধ্যায়]] (১৮৩৮–১৮৯৪), [[ৰামকৃষ্ণ পৰমহংস]] (১৮৩৬–১৮৮৬), [[কেশৱচন্দ্ৰ সেন]] (১৮৩৮–১৮৮৪), [[স্বামী বিবেকানন্দ]] (১৮৬৩–১৯০২) আদি ব্যক্তিসকল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন === ১৮৮৩ চনত সুৰেন্দ্ৰনাথ বন্দোপাধ্যায়ে জাতীয় সন্মিলনৰ আয়োজন কৰে। এয়াই আছিল ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সন্মিলন।<ref name=calcuttawebhistory/> লাহে-লাহে কলকাতা ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়। বিশেষকৈ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ বিপ্লৱী সংগঠনসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰত পৰিণত হয় এইখন নগৰ। ১৯০৫ চনত সাম্প্ৰদায়িক ভিত্তিত হোৱা [[বঙ্গভঙ্গ (১৯০৫)|বঙ্গভঙ্গ]]ৰ প্ৰতিবাদত কলকাতাত ব্যাপক গণবিক্ষোভ আৰু ব্ৰিটিছে উৎপাদন কৰা সামগ্ৰী বৰ্জনৰ ([[স্বদেশী আন্দোলন]]) আৰম্ভ হয়।<ref name=swadeshi>{{cite web |url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/S_0628.htm |title=Swadeshi Movement |accessdate=2007-09-14 |last=Roy |first=Ranjit |work=Banglapedia |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archivedate=2007-09-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070922051829/http://banglapedia.search.com.bd/HT/S_0628.htm |deadurl=yes }}</ref> এইবোৰ গণআন্দোলনৰ তীব্ৰতা আৰু দেশৰ পূবভাগত অৱস্থিত কলকাতাৰ পৰা দেশ শাসনৰ প্ৰশাসনিক অসুবিধাৰ কাৰণে ১৯১১ চনত ব্ৰিটিছে ভাৰতৰ ৰাজধানী [[দিল্লী|দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰিলে।<ref name= "Hall ">{{cite book |last=Hall |first=P |authorlink= Peter Hall (urbanist) |title=Cities of Tomorrow |url=https://archive.org/details/citiesoftomorrow03edhall |year=2002 |publisher= Blackwell Publishing |isbn=0631232524 |pages = [https://archive.org/details/citiesoftomorrow03edhall/page/198 198]–206}}</ref> ১৯২৩ চনত কলকাতা পৌৰ আইনৰ অধীনত কলকাতাৰ স্থানীয় স্বায়ত্ত্বশাসন কৰ্তৃপক্ষ [[কলকাতা পৌৰ নিগম]] প্ৰতিষ্ঠিত হয়। ১৯২৪ চনত দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাস এই পৌৰসভাৰ প্ৰথম মেয়ৰ নিৰ্বাচিত হয়। পিছলৈ [[সুভাষচন্দ্ৰ বসু]], [[বিধানচন্দ্ৰ ৰায়]], [[আবুল কাচেম ফজলুল হক]] আদি বিশিষ্ট স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলেও এই পদ অলংকৃত কৰিছিল।<ref>Bhattacharya, Amalendu (ed.), ''Mayors of Kolkata: A Brief Chronology'', Kolkata Municipal Corporation, Kolkata, Jan. 2009, pp. 7-8 & 63</ref> [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] চলি থকা অৱস্থাত জাপানী সেনাবাহিনীয়ে একাধিকবাৰ কলকাতা নগৰ আৰু বন্দৰত বোমাবৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name=Randhawa>{{cite web |author =Randhawa K | publisher=BBC | url=http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml | title=The bombing of Calcutta by the Japanese | accessdate=2006-04-26}}</ref> কলকাতাযত জাপানী বোমাবৰ্ষণৰ প্ৰথম আৰু শেষ ঘটনাটো ঘটে যথাক্ৰমে ১৯৪২ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰ<ref name=WW2timeline>{{cite web | url=http://www.worldwar-2.net/timelines/asia-and-the-pacific/asian-mainland/asian-mainland-index-1942.htm | title=World War 2 timelines 1939–1945 - Asian mainland 1942 | accessdate=2008-10-13 | archivedate=2025-05-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250513104842/https://www.worldwar-2.net/timelines/asia-and-the-pacific/asian-mainland/asian-mainland-index-1942.htm | deadurl=yes }}</ref> আৰু ১৯৪৪ চনৰ ২৪ ডিচেম্বৰৰ দিনা।<ref name=PacificWar>{{cite web | url= http://www.nzhistory.net.nz/war/war-in-the-pacific/timeline | title= Pacific War Timeline - New Zealanders in the Pacific War | accessdate=2008-10-13}}</ref> যুদ্ধৰ সময়ত কলকাতাত [[:en:Bengal famine of 1943|পঞ্চাশৰ দশকত হোৱা দুৰ্ভিক্ষত]] লক্ষাধিক মানুহ মৃত্যুমুখত পৰে। এই দুৰ্ভিক্ষৰ কাৰণ আছিল সামৰিক তাণ্ডব, প্ৰশাসনিক ব্যৰ্থতা আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ।<ref name= "amartyabook ">{{Harv|Sen|1973}}</ref> ১৯৪৬ চনত পৃথক মুচলন্ত ৰাষ্ট্ৰ [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] দাবীত এক ভয়ংকৰ সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষত কলকাতাযত চাৰি হাজাৰতকৈয়ো বেছি মানুহে প্ৰাণ হেৰুৱায়।<ref name= "Burrows ">{{cite book |last=Burrows |first=Frederick |authorlink=Frederick Burrows |title=Report to Viceroy Lord Wavell |publisher=[http://www.bl.uk/collections/independencepartn4.html The British Library IOR: L/P&J/8/655 f.f. 95, 96-107] |year=1946 }}</ref><ref name= "DasS ">{{cite journal |quotes = |last=Das |first=Suranjan |authorlink= |coauthors= |date= |year=2000 |month=May |title=The 1992 Calcutta Riot in Historical Continuum: A Relapse into 'Communal Fury'? |journal=Modern Asian Studies |volume=34 |issue=2 |pages=281–306 |publisher=Cambridge University Press |location= |pmc = |doi=10.1017/S0026749X0000336X |bibcode = |oclc = |id= |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0026-749X(200005)34%3A2%3C281%3AT1CRIH%3E2.0.CO%3B2-4 |language= |format= |accessdate= |laysummary = |laysource = |laydate = |quote= | issn=0026-749X}}</ref><ref name=Talukdar>{{cite book |author=[[H. S. Suhrawardy|Suhrawardy HS]] |year=1987 |title=Memoirs of Huseyn Shaheed Suhrawardy |chapter=Direct Action Day |chapterurl=http://www.globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html |editor=Talukdar, MHR. (ed.) |edition= |pages=55–56 |publisher=University Press of Bangladesh |id=ISBN 984-05-1087-8 |accessdate=2006-04-24 |archivedate=2006-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060314030646/http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html }}</ref> ভাৰত বিভাজনৰ সময়তো বহু মানুহ সাম্প্ৰদায়িকতাৰ চিকাৰ হয়। বিভাজনৰ পিছত বহুসংখ্যক মুচলন্ত পূব পাকিস্তানলৈ (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) গুচি যায় আৰু পূব পাকিস্তানৰ লক্ষ লক্ষ হিন্দু কলকাতালৈ গুচি আহে। ফলস্বৰূপে নগৰৰ জনসংখ্যাত এক বৃহৎ পৰিবৰ্তন দেখা যায়।<ref name= "Patelbook ">{{Harv|Gandhi|1992|p=497}}</ref> === স্বাধীনোত্তৰ যুগ === ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাত বাংলা প্ৰেচিডেঞ্চিৰ হিন্দুপ্ৰধান পশ্চিম অংশ [[পশ্চিমবংগ]] নামেৰে ভাৰতৰ এখন অঙ্গৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু কলকাতা এই ৰাজ্যৰ ৰাজধানীৰ মৰ্যাদা পায়। দেশ বিভাজনৰ বাবে উদ্ভৱ হোৱা তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু পূব-পাকিস্তানৰ পৰা হোৱা হিন্দু শৰণাৰ্থীসকলৰ ব্যপক অনুপ্ৰবেশে নগৰীয় অৰ্থনীতিত প্ৰচণ্ড চাপৰ সৃষ্টি কৰে। এই সমস্যাৰ সৈতে যুঁজিবলৈ পশ্চমবঙ্গৰ তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ডাঃ বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ে বহুতো কাৰ্যকৰী উন্নয়নমূলক আঁচনি গ্ৰহণ কৰে। কলকাতাৰ জনসংখ্যাৰ হেঁচা কমাবলৈ তেতিয়াৰ ছবিশ পৰগণা জিলাত লৱণহ্ৰদ (বৰ্তমানৰ বিধাননগৰ) আৰু নদীয়া জিলাত কল্যাণী নামৰ দুখন পৰিকল্পিত নগৰ গঢ়ি তোলে।<ref>''ডাঃ বিধানচন্দ্ৰ ৰায়'', অশোক কুমাৰ কুণ্ডু, ন্যাশানাল বুক ট্ৰাষ্ট ইণ্ডিয়া, নতুন দিল্লি, ২০০৯, পৃ. ৩৩-৩৪</ref> বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ৰ মৃত্যুৰ পিছত ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ৰ দশকত তীব্ৰ বিদ্যুত সংকট, ধৰ্মঘট আৰু ঊগ্ৰ [[নক্সাল|নক্সালবাদী]] আন্দোলনৰ ফলত মহানগৰৰ পৰি-গাঁথনি গভীৰভাবে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু অৰ্থনৈতিক অৱক্ষয়ৰ সূত্ৰপাত ঘটে।<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/89203/Kolkata |title=Calcutta|accessdate=2009-03-15|year = 2009|work=Encyclopedia Britannica Online|publisher=Encyclopædia Britannica}} and Judith Vidal-Hall, "Naxalites ", in Index on Censorship, Volume 35, Number 4 (2006). p. 73.</ref> ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধ|বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]ৰ সময়তো পূব পাকিস্তানেৰ বহুসংখ্যক মানুহে শৰণাৰ্থী হিচাপে কলকাতাত আশ্ৰয় লোৱাত নগৰৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড চাপৰ সৃষ্টি হয়।<ref name= "londonanthology ">{{Harv|Bennett|Hindle|1996|pp=63–70}}</ref> ১৯৮০ৰ দশকৰ মাজভাগত কলকাতাক চেৰ পেলাই মুম্বাই ভাৰতৰ সৰ্বাধিক জনবহুল নগৰৰ খ্যাতি অৰ্জন কৰে। ১৯৯০ৰ দশকত ভাৰত চৰকাৰৰ অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণ নীতিয়ে নগৰৰ হৃত গৌৰৱ উদ্ধাৰত বহু পৰিমাণে সহায়ক হয়। ২০০০ চনৰ পৰা তথ্য প্ৰযুক্তিয়ে কলকাতাৰ অৰ্থনীতিত নতুন গতিৰ সঞ্চাৰ কৰিছে। নগৰৰ উত্পাদন ক্ষেত্ৰখনতো উল্লেখনীয় বৃদ্ধি সম্ভৱ হৈছে।<ref name= "datta "/> বিংশ শতাব্দীৰ শেষৰ পিনে কলকাতা কমিউনিষ্ট আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰাণকেন্দ্ৰ আছিল। পশ্চিমবংগত ৩৩ বছৰ ধৰি মাৰ্ক্সবাদী কমিউনিষ্ট পাৰ্টি নেতৃতাধীন বামফ্ৰণ্টে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল।<ref name=Biswas>{{cite web |author =Biswas S | publisher=BBC | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4909832.stm | title=Calcutta's colorless campaign | accessdate=2006-04-26}}</ref><ref name= "urbaninformality ">{{Harv|Roy|Alsayyad|2004}}</ref> == ভূগোল == [[File:Kolkata SPOT 1354.jpg|thumb|upright|স্পট চেটেলাইটৰ পৰা তোলা কলকাতাৰ ছবি]] কলকাতা মহানগৰ [[ভাৰত|পূব ভাৰতৰ]] ২২.৩৪° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৮৮.২১° পূব দ্ৰাঘিমাংশত গাঙ্গেয় ব-দ্বীপ অঞ্চলত অৱস্থিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ উচ্চতা ১.৫ মিটাৰৰ পৰা ৯ মিটাৰৰ ভিতৰত।<ref>[http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA01844 NASA image].</ref> হুগলী নদীৰ পূব পাৰে উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ কলকাতা মহানগৰৰ বিস্তাৰ হৈছে। পূৰ্বতে নগৰৰ অধিক অংশই জলাহ-ভূমি আছিল। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগেলগে জলাহ অঞ্চল মাটিৰে পূৰাই বাসোপযোগী কৰি তোলা হয়।<ref name=marshypast>{{cite web |url=http://www.catchcal.com/kaleidoscope/calcutta.asp |title=An Introduction |accessdate=2007-08-29 |work=History of Kolkata |publisher=Catchcal.com }}</ref> অৱশিষ্ট জলাহ-ভূমি এতিয়া পূব কলকতা জলাহ-ভূমি নামেৰে পৰিচিত আৰু [[:en:Ramsar Convention|ৰামচাৰ কনভেনচন]] অনুযায়ী ইয়াক "আন্তৰ্জাতিক গুৰুত্বসম্পন্ন জলাহ-ভূমি "ৰ ৰূপ দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite journal | first =S. |last=Roy Chadhuri| first2 = A. R.| last2 = Thakur | title =Microbial genetic resource mapping of East Calcutta wetlands | journal = Current Science| volume =91| issue =2 |date=2006-07-25| pages =212–217| publisher =Indian Academy of Sciences|url=http://www.ias.ac.in/currsci/jul252006/212.pdf |format=PDF|accessdate=2007-09-02}}</ref> [[সিন্ধু-গাঙ্গেয় সমভূমি]]ৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰে কলকাতাৰ মাটি আৰু পানী মূলতঃ alluvial প্ৰকৃতিৰ। <!-- শহৰেৰ মাটিৰ তলায় কাদা, পলি, বিভিন্ন ক্ৰমেৰ বালি ও নুড়ি নিয়ে গঠিত কোয়্যাটাৰনাৰি যুগেৰ পললস্তৰ দেখা যায়। পললস্তৰগুলি দুটিৰ কাদাৰ স্তৰেৰ মধ্যে বদ্ধ ৰয়েছে। নিচেৰ কাদাৰ স্তৰটিৰ গভীৰতা ২৫০ মিটাৰ (৮২০ ফুট) থেকে ৬৫০ মিটাৰ (২,১৩৩ ফুট) এবং উপৰেৰ কাদাৰ স্তৰটিৰ গভীৰতা ১০ মিটাৰ (৩৩ ফুট) থেকে ৪০ মিটাৰ (১৩১ ফুট)।<ref name=Bunting> {{cite web |author =Bunting SW, Kundu N, Mukherjee M | publisher=Institute of Aquaculture, University of Stirling, Stirling, UK | url=http://www.dfid.stir.ac.uk/dfid/nrsp/download/sitanal.pdf | title=Situation Analysis. Production Systems and Natural Resources Use in PU Kolkata | page= 3 | format= PDF | accessdate=2006-04-26 }}</ref> [[ব্যুৰো অফ ইণ্ডিয়ান ষ্ট্যাৰ্ডাৰ্ডস|ব্যুৰো অফ ইণ্ডিয়ান ষ্ট্যাণ্ডাৰ্ডসেৰ]] হিসেব অনুযায়ী, কলকাতা শহৰ [[তৃতীয় ভূ-কম্পী ক্ষেত্ৰ|তৃতীয় ভূ-কম্পী ক্ষেত্ৰেৰ]] অন্তৰ্গত, যাৰ মাত্ৰা ১ (I) থেকে ৫ (V) (ভূমিকম্পেৰ বৃদ্ধিপ্ৰবণতা অনুসাৰে)।<ref name=hazardprofile>{{cite web |url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |title=Hazard profiles of Indian districts |accessdate=2006-08-23 |format=PDF |work=National Capacity Building Project in Disaster Management |publisher=[[UNDP]] |archiveurl=http://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |archivedate=2006-05-19 }}</ref> আবাৰ [[জাতিসংঘ উন্নয়ন কৰ্মসূচী|ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন কৰ্মসূচি]]ৰ ৰিপোৰ্ট অনুযায়ী বায়ুপ্ৰবাহ ও [[ঘূৰ্ণিঝড়]] ক্ষেত্ৰ হিসেবে কলকাতা “অতি উচ্চ ক্ষয়ক্ষতি-প্ৰবণ” এলাকা। --> == অৰ্থনীতি == [[চিত্ৰ:Cognizant_Technology_Solutions_office,_Calcutta.jpg|thumb|কগনিজেণ্ট টেকনোলজী চলিউচন ভৱন, বিধাননগৰ, চেক্টৰ ফাইভ ইলেক্ট্ৰনিক্স কমপ্লেক্স]] [[File:DLF IT Park - Rajarhat 2011-09-09 4885.JPG|thumb|ডিএলএফ আইটি পাৰ্ক, ৰাজাৰহাট নিউটাউন]] [[চিত্ৰ:Kolkata Dharmatala1.jpg|thumb|চান্দনী চকৰ হকাৰ]] কলকাতা পূব ভাৰত আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ব্যৱসায় বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কলকাতা শ্বেয়াৰ বজাৰ ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম শ্বেয়াৰ বজাৰ।<ref name=CSE>{{cite web|publisher=Calcutta Stock Exchange Association Ltd | url=http://www.cse-india.com/cse_factbook.htm | title=Genesis and Growth of the [[Calcutta Stock Exchange]] | accessdate=2006-04-26}}</ref> ই এটা প্ৰধান বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক বন্দৰো। নেতাজী সুভাষচন্দ্ৰ বসু আন্তৰ্জাতিক বিমান বন্দৰ কলকাতাত অৱস্থিত। এসময়ৰ ভাৰতৰ ৰাজধানী আৰু অগ্ৰণী শিল্প-নগৰী কলকাতা স্বাধীনোত্তৰ কালত অস্থিৰ ৰাজনৈতিক আৰু উগ্ৰ ট্ৰেড-ইউনিয়নৰ আন্দোলনৰ চিকাৰ হৈ দ্ৰুত আৰ্থিক অৱনতিৰ পথত আগুৱাই যায়।<ref name=msn>{{cite encyclopedia |year = 2007 |title = Kolkata |encyclopedia = Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia |url = http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555452/Kolkata.html |accessdate = 2007-10-13 |archivedate = 2009-10-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20091028031516/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555452/Kolkata.html |deadurl = yes }}</ref> ১৯৬০ৰ দশকৰ পৰা ১৯৯০ৰ দশকলৈ এফালে যেনেকৈ মূলধন বিনিযোগ উল্লেখনীয়ভাবে কমি যায়, আনফালে তেনেকৈ বন্ধ হৈ যায় বৃহৎ কলকাৰখানা। অধিকাংশ কলকাৰখানাৰ উৎপাদন কমি আহে। বহুতে ব্যৱসায় অন্য ঠাইলৈ উঠাই লৈ যায়।<ref name=msn /> বিশ্ববজাৰত এই অঞ্চলত উৎপাদিত পাট আদি ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহৰো চাহিদা কমি যায়। ফলস্বৰূপে নগৰৰ আৰ্থিক অৱস্থাত গুৰুতৰ সংকটে দেখা দিয়ে।<ref name=follath> {{cite news|author=Follath E|url=http://service.spiegel.de/cache/international/spiegel/0,1518,387701,00.html|title=The Indian Offensive: From Poorhouse ro Powerhouse|publisher=Spiegel Online|date=2005-11-30|accessdate=2006-04-26}}</ref> ১৯৯০ৰ দশকৰ ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ উদাৰীকৰণ কলকাতাৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰোত্থানত বিশেষ সহায়ক হয়। আজিও নমনীয় উৎপাদন ব্যৱস্থা কলকাতাৰ অৰ্থনীতিৰ এটা বৈশিষ্ট। ইনফৰমেল চেক্টৰত মুঠ শ্ৰম শক্তিৰ ৪০% তকৈয়ো অধিক নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>Chakravorty S (2000). "From Colonial City to Global City? The Far-From-Complete Spatial Transformation of Calcutta" in {{Harv|Marcuse|van Kempen|2000|pp=56–77}}</ref> উদাহৰণ স্বৰূপে ২০০৫ চনৰ হিচাপ অনুযায়ী কলকাতাৰ পদপথৰ হকাৰসকলৰ মুঠ ব্যৱসায়ৰ পৰিমাণ আছিল ৮,৭৭২ কোটি ভাৰতীয় টকা (প্ৰায় ২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ)।<ref name = "Telegraphhawker" >{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061130/asp/frontpage/story_7071031.asp |title=Hawkers stay as Rs. 265 crore talks |accessdate= 2008-02-16 | last =Ganguly |first=Deepankar| work =|publisher=''The Telegraph'', 30 November 2006}}</ref> নগৰৰ অন্যতম বৃহৎ কৰ্মশক্তি হ'ল ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকল। ইয়াৰ বাদেও বিভিন্ন কায়িক আৰু বৌদ্ধিক শ্ৰমিকসহ এক বৃহৎ সংখ্যক অদক্ষ আৰু অৰ্ধদক্ষ শ্ৰমিকো মহানগৰখনত আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি শিল্পই মহানগৰখনৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰুজ্জীৱনত এক বিশিষ্ট ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭০ শতাংশ, যিটো জাতীয় অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ হাৰতকৈ দুগুণ।<ref name=datta> {{cite news|author=Datta T| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4830762.stm |title=Rising Kolkata's winners and losers | publisher=BBC Radio 4's Crossing Continents |date=2006-03-22| accessdate=2006-04-26}}</ref> বিগত কেইবছৰমানত ৰিয়েল ইষ্টেট খণ্ডত উল্লেখনীয় হাৰত বিনিয়োগ হৈছে। লগতে বহুতো নতুন নতুন আঁচনিয়ো লোৱা হৈছে।<ref name=rajarhat> {{cite news |author=Mukherjee Shankar| url=http://www.telegraphindia.com/1050328/asp/calcutta/story_4541017.asp |title=Demand spurs New Town III- Never-before response to Rajarhat sale | publisher=The Telegraph-Kolkata| date=2005-03-28| accessdate=2006-07-25}}</ref> ডাঙৰ ডাঙৰ ভাৰতীয় কৰ্পোৰেচনসমূহৰ বহুতো উৎপাদন গোট কলকতাত অৱস্থিত। আই টি চি লিমিটেড, ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, এক্সাইড ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, হিন্দুস্তান মোটৰচ্, ব্ৰিটেনীয়া ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ্, বাটা ইণ্ডিয়া, বিৰলা কৰ্পোৰেচন, কোল ইণ্ডিয়া লিমিটেড, দামোদৰ ভেলী কৰ্পোৰেচন, ইউনাইটেড বেংক অৱ ইণ্ডিয়া, ইউকো বেংক, এলাহাবাদ বেংক আদি বহুকেইটা আগশাৰীৰ সংস্থাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কলকাতাত অৱস্থিত। সাম্প্ৰতিকঁকালৰ ভাৰত চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা পূবলৈ চোৱা নীতিৰ আধাৰত লোৱা বিভিন্ন কাৰ্যসূচী, ভাৰত আৰু চীন সীমান্তৰ ছিক্কিমৰ নাথুলা গিৰিপথ খুলি দিয়া, দক্ষিণ-এছীয় দেশবোৰে ভাৰতীয় বজাৰত প্ৰবেশ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হোৱা আদি পৰিঘটনাই কলকাতাৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ বাট মুকলি কৰিছে।<ref>{{cite news |author=Sambit Saha |url=http://www.rediff.com/money/2003/sep/09trading.htm |title=Nathula trade may spur business in NE |publisher=rediff.com |date=2003-09-09 |accessdate=2007-09-18 }}</ref><ref>{{cite news |author=C. Raja Mohan |url=http://www.hindu.com/2004/07/16/stories/2004071601841000.htm |title=A foreign policy for the East |publisher=The Hindu |date=2007-07-16 |accessdate=2007-09-18 }}</ref> ==প্ৰশাসন== ===পৌৰ নিগম=== কলকাতাৰ স্থানীয় স্বায়ত্ত্বশাসন কৰ্তৃপক্ষ হ'ল কলকাতা পৌৰ নিগম। ১৯২৩ চনত আধুনিক স্বায়ত্ত্বশাসনমূলক সংস্থা হিচাপে এই অনুষ্ঠান গঠিত হয়।<ref name =kolkatacorp21>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', বিশ্বনাথ চক্ৰবৰ্তী, মিত্ৰম্‌, কলকাতা, ২০১০, পৃ. ২১</ref> ১৯৮০ চনত আইন সংশোধনৰ জৰিয়তে কলকাতা পৌৰ নিগমে আজিৰ ৰূপ পায়।<ref name = kolkatacorp27>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', পৃ. ২৭</ref> বৰ্তমান কলকাতাত ১৫টা borough আৰু ১৪১টা ৱাৰ্ড আছে।<ref name = kolkatacorp29>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', পৃ. ২৯</ref> ১৯৮০ চনৰ পৌৰ আইনৰ ভিত্তিত কলকাতাত ১৯৮৫ চনত প্ৰথম নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। এই নিৰ্বাচনত বামফ্ৰণ্টে জয় লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯০ আৰু ১৯৯৫ চনৰ নিৰ্বাচনতো বামফ্ৰণ্টে ক্ষমতা দখল কৰে। ২০০০ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছে জয়লাভ কৰাৰ বিপৰীতে ২০০৫ চনত বামফ্ৰণ্ট ক্ষমতালৈ আহে। ২০১০ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছে পুনৰ জয়লাভ কৰে।<ref name = kolkatacorp107>''কলকাতা কৰ্পোৰেশন'', পৃ. ১০৭</ref> পৌৰ নিগমৰ ১৪১টা ৱাৰ্ডৰ বাবে একোজন ৱাৰ্ড সদস্য বা কাউঞ্চিলৰ নাগৰিকৰ ভোটত প্ৰত্যক্ষভাবে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name = kolkatacorp27/> একোটা boroughৰ অন্তৰ্গত নিৰ্বাচিত ৱাৰ্ড সদস্যসকলে মিলি এখন borough কমিটি গঠন কৰে আৰু নিজৰ ভিতৰতে এজনক কমিটিৰ সভাপতি নিৰ্বাচন কৰে।<ref name = kolkatacorp27/> পৌৰ নিগমৰ প্ৰধান কাম-কাজ হ'ল- পানী যোগান; ৰাস্তা-ঘাট, চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয় আৰু পৌৰ নিগমৰ বজাৰসমূহৰ তদাৰক কৰা, ঘৰ নিৰ্মাণ নিৱন্ধীকৰণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ, ৰাস্তাত বিজুলী-বাতিৰ ব্যৱস্থা কৰা, পয়ঃপ্ৰণালীৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ, আৱৰ্জনা নিস্কাষণ আদি।<ref>Source: The Kolkata Municipal Corporation Axt, 1980.</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} ; অধিক পঢ়ক * {{Harvard reference |Surname1 = Bennett |Given1 = A |Surname2= Hindle |Given2= J |Year = 1996 |title=London Review of Books: An Anthology |Publisher= Verso |ISBN = 185984121X |Pages = 63–70 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Chaudhuri |Given1 = NC |Year = 2001 |title=The Autobiography of an Unknown Indian |publisher=New York Review of Books |ISBN= 094032282X }} * {{Harvard reference |Surname= Chaudhuri |Given= S |Year= 1995 |Title= Calcutta: The Living City. Vol I and Vol II |Publisher= Oxford University Press, USA |ISBN= 0195636988 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Gandhi |Given1 = R |Year = 1992 |title=Patel: A Life |publisher=Navajivan |ISBN = ASIN B0006EYQ0A }} * {{Harvard reference |Surname1= Marcuse |Given1= P |Surname2= van Kempen |Given2= R |Year= 2000 |Title= Globalizing Cities: A New Spatial Order? |Publisher= Blackwell Publishers |ISBN= 0631212906 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Marston |Given1 = D |Year = 2001 |title=The Seven Year's War |publisher=Osprey Publishing |ISBN= 1841761915 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Mitra |Given1 = A |Year = 1976 |title=Calcutta Diary |publisher=Routledge (UK) |ISBN= 0714630829 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Mukherjee |Given1 = SC |Year = 1991 |title=The changing face of Calcutta: An architectural approach : Calcutta, 300 |publisher=Government of West Bengal |ISBN= B0000D6TXX }} * {{Harvard reference |Surname1 = Roy |Given1 = A |Year = 2002 |title=City Requiem, Calcutta: Gender and The Politics of Poverty |publisher=University of Minnesota Press |ISBN = 0816639329 }} * {{Harvard reference |Surname1= Roy |Given1= A |Surname2= Alsayyad |Given12= N |Year= 2004 |Title= Urban Informality: Transnational Perspectives from the Middle East, Latin America and South Asia |Publisher= Lexington Books |ISBN= 0739107410 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Sen |Given1 = A |Year = 1973 |title=Poverty and Famines |publisher=Oxford University Press, USA |ID = ISBN 0-19-828463-2 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Singh |Given1 = S |Year = 2003 |Edition = 10 |title=Lonely Planet India |publisher=Lonely Planet |ISBN= 1740594215 }} * {{Harvard reference |Surname1 = Thomas |Given1 = FC |Year = 1977 |title=Calcutta Poor: Elegies on a City Above Pretense |publisher=M.E. Sharpe |ISBN = 1563249812 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.kmcgov.in/ Kolkata Municipal Corporation] * {{dmoz|Regional/Asia/India/West_Bengal/Localities/Kolkata/}} * {{Wikivoyage|Kolkata}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/89203/Kolkata Kolkata] ''Encyclopædia Britannica'' entry * [http://www.wikimapia.org/#lat=22.5697&lon=88.3697&z=10&l=0&m=b Kolkata] Satellite view at [[WikiMapia]] {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজধানী নগৰ]] nzvlcoqmscm2wk4yrbq2d7jd3xydi4h 0 4625 645902 524630 2026-10-18T04:54:18Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645902 wikitext text/x-wiki <!-- {{About|বোলছবিখন|উপন্যাসখনৰ বাবে|জেতুকা পাতৰ দৰে (উপন্যাস)}} --> {{Infobox film | name = জেতুকা পাতৰ দৰে | image = jetuka1.png | image size = 180px | alt = 'jetuka pataar dare' | caption = | director = [[যদুমণি দত্ত]] | producer = মো: নুৰুল ছুলতান | writer = | screenplay = [[মুনিন বৰুৱা]] | story = [[চৈয়দ আব্দুল মালিক]] | based on = জেতুকা পাতৰ দৰে (উপন্যাস) | narrator = | starring = [[আইমী বৰুৱা]]<br/>[[ৰাগ ঐনিতম]]<br/>[[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]]<br/>[[কপিল বৰা]] | music = [[পলাশ সূৰ্য গগৈ]] | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ বৰুৱা | editing = | studio = মইনা ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল কো-অপাৰেটিভ ছ'ছাইটি লিমিটেড | distributor = সংগম পিকচাৰচ, [[গুৱাহাটী]] | released = {{Film date|df=y|2011|8|19}} | runtime = ৯০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = | website = www.jpdfilm.com }} '''জেতুকা পাতৰ দৰে''' ({{lang-en|Enchanting, Challenging... The Life}}) হৈছে, ২০১১ চনৰ ১৯ আগষ্ট তাৰিখে মুক্তি লাভ কৰা এখন [[অসমীয়া বোলছবি]]। 'ছবিখনৰ পৰিচালক [[যদুমণি দত্ত]]। [[চৈয়দ আব্দুল মালিক]]ৰ একে নামৰ উপন্যাসৰ ওপৰত আধাৰিত এই বোলছবিখনে ৫৮-তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ]]ৰ [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ছবি]]ৰ সন্মান লাভ কৰিছিল।<ref name="nfa58">[http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=72204 58th National Film Awards Announced]</ref> ==ছবিৰ কাহিনী== ১৯৭০ৰ দশকত [[অসম|অসমৰ]] আওহতীয়া গাঁও এখন ছবিৰ কাহিনীৰ পৃষ্ঠভূমি। গাঁৱৰ সহজ মানুহখিনিক শোষণৰ বলি হয় ঠিকাদাৰ যমুনা হাজৰিকাৰ। ঘাট-মাউৰা ৰাধা মোমায়েক নকুলৰ ঘৰত থাকে। মাক-দেউতাক নোহোৱা ৰজতো থাকে তেখেতৰ ঘৰতেই। ডাঙৰ হৈ অহাৰ পাছত ৰজতক নকুলে ঘৰৰপৰা দূৰৈত বেলেগে ঘৰ সাজি দিয়ে। কিন্তু ৰাধা আৰু ৰজতৰ মাজৰ মৰম সৰুকালিৰ দৰেই থাকে। ৰাধাই পঢ়া-শুনাৰ বাবে চহৰলৈ আহে। চহৰৰ দুজন প্ৰফেছাৰ আৰু ৰাধাক সাঙুৰি গাঁৱত কিছুমান গুজব ওলায়। ৰাধাই গাঁৱলৈ ঘূৰি আহি গাঁৱবাসীৰ হিতাৰ্থে ৰজতক লগত লৈ সমবায় ভিত্তিত কিছুমান কাম আৰম্ভ কৰে। ঠিকাদাৰ যমুনা হাজৰিকা আৰু পুত্ৰই ৰাধাহঁতৰ কামত বিধি-পথালি দিয়ে। তেওঁলোকে নিৰ্মাণ কৰা বান্ধৰ পানী ভাঙি গাঁৱত বানপানী হয়। পানীয়ে বুৰাই ৰখা গাঁওবাসীৰ লগত ৰাধায়ো উপলব্ধি কৰে জীৱনৰ কিছুমান কঠিন সত্য। ==নিৰ্মাণ== প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ [[অগ্নিসাক্ষী]]ৰ বাণিজ্যিক সফলতা আৰু নতুন পৰিচালকৰ শিতানত দুটাকৈ বঁটা লাভ কৰাৰ পাছত "জেতুকা পাতৰ দৰে" হ'ল [[যদুমণি দত্ত]] পৰিচালিত দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰ। বোলছবিখনৰ বিষয়ে তেওঁ কয় যে, "সমাজৰ নিম্নশ্ৰেণীৰ ওপৰত চলি থকা দুৰ্নীতি, শোষণ আৰু জাতি-ধৰ্ম অনুসৰি বিভাজন ইত্যাদিৰ পৰা আমাৰ সমাজখনক মুক্ত কৰাৰ কাৰণে নতুন প্ৰজন্মৰ দৃঢ় মানসিকতাই হৈছে চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ভেঁটি। বোলছবিখনৰ যোগেদি দৰ্শকসকলে ভুক্তভোগীসকলৰ দুখ-বেদনা অনুভৱ কৰাটো মই বিচাৰোঁ।"<ref>{{Cite web |title=Director's Statement |url=http://www.jpdfilm.com/dire-stat.html |access-date=2012-11-02 |archivedate=2012-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330205415/http://www.jpdfilm.com/dire-stat.html |deadurl=yes }}</ref> ===চিত্ৰগ্ৰহণ=== উপন্যাসখনত কোৱা [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ [[দেৰগাঁও|দেৰগাঁৱতে]] চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং সম্পন্ন হয়। ছবিখনত দেখুওৱা বানপানীৰ দৃশ্যটোও প্ৰকৃত বানপানী। ==চিত্ৰনাট্য== [[ছৈয়দ আব্দুল মালিক]]ৰ একে নামৰ উপন্যাসখনৰ মূলসুঁতিৰ পৰা অকণো ফালৰি নাকাটি চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰিছে [[মুনিন বৰুৱা]]য়।<ref name="asian film">{{cite news | title=এছিয়ান ফিল্ম মহোৎসৱলৈ ‘জেতুকা পাতৰ দৰে’ | date= ১৯ আগষ্ট, ২০১১ | agency= আমাৰ অসম| accessdate=24 জানুৱাৰী 2014 | location=যোৰহাট | pages= ৭ পৃষ্ঠা}}</ref> ===কলা-কুশলী=== * সংগীত পৰিচালনা : পলাশ গগৈ ==মুক্তি== ২০১১ চনৰ ১৯ আগষ্টত ছবিখনে অসমৰ ১৯টা ছবিখনত মুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="asian film" /> ===চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ=== ২০১১ চনৰ ২৩ এপ্ৰিল তাৰিখে ''প্ৰথম গান্ধীনগৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ''ত (২১ এপ্ৰিল - ২৪ এপ্ৰিল, ২০১১) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Schedule of Gandhinagar International Film Festival 2011 |url=http://giff.co.in/schedule.html |access-date=2012-11-02 |archivedate=2011-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110820141408/http://giff.co.in/schedule.html |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ ১৫-১৮ ছেপ্তম্বৰলৈ [[গোৱা]]ত অনুষ্ঠিত ''দক্ষিণ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ''তো বোলছবিখন প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Schedule of South Asian Film Festival |url=http://southasianfilmfestival.in/schedule.html |access-date=2012-11-02 |archivedate=2012-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209022303/http://www.southasianfilmfestival.in/schedule.html |deadurl=yes }}</ref> দুয়োটা উপলক্ষতে বোলছবিখন উপস্থাপন কৰিবলৈ পৰিচালককো আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। ==অভিনয়ত== {{refbegin|3}} *[[আইমী বৰুৱা]] *[[ৰাগ ঐনিতম]] *[[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]] *[[বিকি]] *[[কপিল বৰা]] *[[ৰাজকুমাৰ]] *[[অৰুণ হাজৰিকা]] *[[পবিত্ৰ বৰুৱা]] *[[জয়ন্ত ভাগৱতী]] *[[গুণ মহন্ত]] *[[দিলীপ ৰঞ্জন দত্ত]] *[[পদ্মৰাগ গোস্বামী]] *[[দেৱানন্দ শইকীয়া]] *[[ৰীণা বৰা]] *[[পূৰ্ণদা হাজৰিকা]] *[[ভ্ৰান্তি মেধি]] * মীনাক্ষী নেওগ * পৰনান্ধি {{refend}} ==সংগীত== {{Infobox album| | Name = জেতুকা পাতৰ দৰে | Type = [[ছাউণ্ডট্ৰেক]] | Artist = [[পলাশ গগৈ]] | Cover = Jetuka Pator Dore Album Art.jpg | Released = ৩১, জুলাই, ২০১১ | Recorded = | Genres = | Length = ৪৪:৪৬ | Label = ৰিজিঅ'নেল মিউজিক চেণ্টাৰ (RMC) | Producer = | Reviews = | Last album = | This album = | Next album = | name = জেতুকা পাতৰ দৰে | type = বোলছবি এলবাম্ | artist = [[পলাশ সূৰ্য গগৈ]] | released = ২০১১ | genre = বোলছবি সংগীত | label = RMC | producer = মো: নুৰুল ছুলতান }} বোলছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা [[পলাশ গগৈ|পলাশ সূৰ্য গগৈ]]ৰ। ২০১১ চনৰ ৩১ জুলাইৰ দিনা [[দ্বীপেন বৰুৱা]]ই [[গুৱাহাটী]]ত শ্ৰাব্য এলবামটো উন্মোচন কৰে।<ref>"Jetuka Pator Dore Audio CD released" - Ajir Dainik Batori, August 01, 2011 [Page 2]</ref> এলবামটোত মুঠ ১০টা গীত আছে, যদিও ইয়াৰে ২টা গীতহে বোলছবিখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ছবিখনত ব্যৱহাৰ কৰা গীত দুটি হ'ল ''পুৱাৰ হাঁহিত'' আৰু ''বিফল চকুপানীৰে''। {{tracklist | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = গায়ক-গায়িকা | total_length = ৪৪:৪৬ | title1 = পুৱাৰ হাঁহিত | extra1 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length1 = ৩:৪৪ | title2 = এবাৰ সোধানা (দ্বৈত) | extra2 = [[শান্তা উজীৰ]], [[সীমান্ত শেখৰ]] | length2 = ৪:৩১ | title3 = পলকতে | extra3 = [[দীক্ষু শৰ্মা]] | length3 = ৫:০০ | title4 = পখিলা পৰিছে | extra4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length4 = ৩:০১ | title5 = আই তোৰে | extra5 = [[চয়নিকা ভূঞা]] | length5 = ৪:৫২ | title6 = নাজিতৰা | extra6 = [[দীক্ষু শৰ্মা]] | length6 = ৩:৪৮ | title7 = পুৱাৰ হাঁহিত (দ্বৈত) | extra7 = [[জুবিন গাৰ্গ]], শান্তা উজীৰ | length7 = ৩:৪৫ | title8 = এবাৰ সোধানা | extra8 = [[শান্তা উজীৰ]] | length8 = ৪:৩০ | title9 = শীতল শীতল | extra9 = [[দীক্ষু শৰ্মা]], [[জুবলী বৰুৱা|জুবলী]] | length9 = ৫:৩৮ | title10 = বিফল চকুপানীৰে | extra10 = [[অনিন্দিতা পাল]] | length10 = ৫:৫৭ }} ==কাৰিকৰী খুঁটি-নাটি== *ফিল্ম: ৩৫ মিমি *পৰ্দাৰ অনুপাত: ১:১.৬৬ ==সমালোচকৰ দৃষ্টিত== বোলছবিখনে চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে। [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]]ৰ উৎপল মেনাই পৰিচালকক প্ৰশংসা কৰি কয় যে পৰিচালকে কাহিনীটো কেমেৰাৰ ভাষাৰে আকৰ্ষণীয়কৈ দাঙি ধৰিছে। তেওঁ [[আইমী বৰুৱা]] আৰু [[ৰাগ ঐনিতম]]ৰ অভিনয়কো ভূয়সী প্ৰশংসা কৰে৷<ref>"RoughCut by Utpal Mena" - Niyamiya Barta, May 11, 2011 [Page 16]</ref> গ্লেমাৰহীন ৰাধাৰ চৰিত্ৰত কৰা আইমী বৰুৱাৰ অভিনয় তেওঁৰ এতিয়ালৈকে শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় বুলি বহু সমালোচকে বিবেচনা কৰে। ==পুৰস্কাৰ== ২০১০ চনত বোলছবিখনে [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ বোলছবিৰ]] শিতানত [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰে। ২০১১ চনৰ [[প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড]]ত বোলছবিখনে ৯টা বিভাগত মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু ৪টা বিভাগত বিজয়ী হয়। {| class="wikitable" width=80% |- ! বৰ্ষ ! পুৰস্কাৰ ! বিভাগ ! মনোনীত ব্যক্তি ! ফলাফল ! তথ্যসূত্ৰ |- | align=center|২০১০ | [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] | [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ]] | নূৰুল চুলতান, [[যদুমণি দত্ত]] | {{won}} | align=center|<ref name="nfa58"/> |- | rowspan="9" align=center|2011 | rowspan="9"| প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | [[আইমী বৰুৱা]] | {{won}} |rowspan="9"| |- | শ্ৰেষ্ঠ সম্পাদনা | ৰূপম কলিতা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়িকা | [[অনিন্দিতা পাল]] ''("বিফল চকুপানীৰে")'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | [[হেমন্ত দত্ত]] ''("বিফল চকুপানীৰে")'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | [[ৰাগ ঐনিতম]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতা | [[অৰুণ হাজৰিকা]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়ক | [[জুবিন গাৰ্গ]] ''("পুৱাৰ হাঁহিত")'' | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক | [[যদুমণি দত্ত]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী | সিদ্ধাৰ্থ বৰুৱা |{{nom}} |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website|http://www.jpdfilm.com}} *[http://www.assamjournal.com/2011/05/jetuka-paator-dore-assamese-film-story.html Jetuka Pator Dore - Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330182648/http://www.assamjournal.com/2011/05/jetuka-paator-dore-assamese-film-story.html |date=2012-03-30 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=pmvXhQVw8K8&t=2s ইউটিউবত জেতুকা পাত দৰে] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা}} [[শ্ৰেণী:২০১১ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] t06y0bmifoqaf6q512kfekbydkrsv7c 10 5903 645899 338292 2026-10-18T00:43:53Z Dipankar Das 36094 645899 wikitext text/x-wiki {{#ifeq: {{{type|}}} | module ||<!-- section not transcluded if type = module --> {{documentation subpage}} {{high-use}} {{lua|Module:Portal}} <!---PLEASE ADD METADATA TO THE <includeonly> SECTION AT THE BOTTOM OF THIS PAGE.---> This {{{type|template}}} produces a box with links to a [[Portal:Contents/Portals|portal]] or to multiple portals. It is most often used in the "See also" section of an article. '''If a portal does not exist, then it will not be displayed'''. As of December 11, 2021 (UTC), this portal template is now mobile-friendly, meaning that the portal links will appear on mobile devices. }}<!-- end of section not transcluded if type = module --> == Usage == {{Portal{{\sandbox}} |Canada | Biography |History |Science}} '''Basic usage''' <div style="overflow:auto"> &#123;&#123;{{#ifeq: {{{type|}}} | module | &#35;invoke:Portal&#124;portal | Portal }} |''Portal 1'' |''Portal 2'' |''Portal 3'' |... &#125;&#125; </div> == Location == Within articles, {{#ifeq: {{{type|}}} | module | the output of the portal function | this template }} is meant to be placed at the top of the article's ''See also'' section. If there is no ''See also'' section, you may put it in the ''External links'' section instead, if other external links are in the article. Do not create an "External links" section [[WP:LAYOUTEL|just for this box]]: if there is no ''External links'' section, consider using {{tl|Portal bar}} at the end of the article. If using {{tl|Portal bar}}, considering combining it with links to [[WP:SISTER|sister projects]] via {{tl|Subject bar}}. There are no particular rules about the placement of portals on other kinds of pages. == Image == The portal image names are stored in subpages of [[Module:Portal/images]], organised by the first letter of the portal name. For example, the first letter of [[Portal:Feminism]] is "F", so the image name is stored at [[Module:Portal/images/f]]. If there is an entry for a portal on the correct page then the corresponding image will be shown next to the portal link. If no image is found then [[:File:Portal-puzzle.svg]] will be shown instead. It is also possible to specify aliases for portal images. For example, the code {{tlx|Portal|Detroit}} produces the same image as the code {{tlx|Portal|Metro Detroit}}. The "Detroit" alias is found on the page [[Module:Portal/images/aliases]]. The image-detection algorithm is case-insensitive. For example, the code {{tlx|Portal|Detroit}} will produce the same image as the code {{tlx|Portal|detroit}} (although the portal links will be different). Portal names are stored in lower case in the image subpages, and input is converted to lower case before being checked. To add new images to the list, please <span class="plainlinks">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template_talk:Portal&action=edit&preload=Template:Edit_protected/preload&preloadparams%5b%5d=edit%20template-protected&preloadparams%5b%5d=&editintro=Template:Edit_protected/editintro&preloadtitle=Image+edit+request+on+{{CURRENTDAY}}+{{CURRENTMONTHNAME}}+{{CURRENTYEAR}}&section=new make a protected edit request at Template talk:Portal]</span> to get an administrator to edit the correct subpage for you. Portal images must be either in the public domain or available under a [[WP:ICTIC|free license]] that allows commercial reuse and derivative works; [[Wikipedia:Non-free content|fair-use]] images are not acceptable. The template {{tl|Portal icon demonstration}} may be of use when deciding whether an image is suitable for use as a portal icon; it formats an image using the same size and style that the {{tl|Portal}} template uses by default. A list of portals and aliases of portals without icons can be found at [[:Category:Portal templates with default image]]. {{Collapse top|List of image subpages}} {| class="wikitable" |- ! Page !! Description |- | [[Module:Portal/images/a]] || For portal names starting with "A". |- | [[Module:Portal/images/b]] || For portal names starting with "B". |- | [[Module:Portal/images/c]] || For portal names starting with "C". |- | [[Module:Portal/images/d]] || For portal names starting with "D". |- | [[Module:Portal/images/e]] || For portal names starting with "E". |- | [[Module:Portal/images/f]] || For portal names starting with "F". |- | [[Module:Portal/images/g]] || For portal names starting with "G". |- | [[Module:Portal/images/h]] || For portal names starting with "H". |- | [[Module:Portal/images/i]] || For portal names starting with "I". |- | [[Module:Portal/images/j]] || For portal names starting with "J". |- | [[Module:Portal/images/k]] || For portal names starting with "K". |- | [[Module:Portal/images/l]] || For portal names starting with "L". |- | [[Module:Portal/images/m]] || For portal names starting with "M". |- | [[Module:Portal/images/n]] || For portal names starting with "N". |- | [[Module:Portal/images/o]] || For portal names starting with "O". |- | [[Module:Portal/images/p]] || For portal names starting with "P". |- | [[Module:Portal/images/q]] || For portal names starting with "Q". |- | [[Module:Portal/images/r]] || For portal names starting with "R". |- | [[Module:Portal/images/s]] || For portal names starting with "S". |- | [[Module:Portal/images/t]] || For portal names starting with "T". |- | [[Module:Portal/images/u]] || For portal names starting with "U". |- | [[Module:Portal/images/v]] || For portal names starting with "V". |- | [[Module:Portal/images/w]] || For portal names starting with "W". |- | [[Module:Portal/images/x]] || For portal names starting with "X". |- | [[Module:Portal/images/y]] || For portal names starting with "Y". |- | [[Module:Portal/images/z]] || For portal names starting with "Z". |- | [[Module:Portal/images/other]] || For portal names starting with any other letters. This includes numbers, letters with diacritics, and letters in non-Latin alphabets. |- | [[Module:Portal/images/aliases]] || For adding aliases for existing portal names. Use this page for variations in spelling and diacritics, etc., no matter what letter the portal begins with. |} {{Collapse bottom}} == Example == The box on the right format with small text can incorporate multiple portals. '''Box''' {{Portal{{\sandbox}}|Canada}} {{tlx|Portal|Canada}} {{Portal{{\sandbox}}|Canada|Example|tracking=no}} {{tlx|Portal|Canada|Example}} {{-}} Inline format for the left side with normal sized text; See [[Template:Portal-inline]] for a listing of parameters. '''Inline ''' * {{tlx|Portal-inline|Canada}} * {{Portal-inline|Canada}} Inline format for the right side with normal sized text: See [[Template:Portal]] for more information. {{Portal{{\sandbox}}|border=no|Canada}} * {{tlx|Portal|border{{=}}no|Canada}} {{-}} '''Bar''' The bar format is normally used for multiple portals. This template does not belong in the "See also" section. Per [[MOS:SECTIONORDER]], this template is bottom matter and goes below standard navigation templates. {{Tlx|Portal bar|Canada|Example|<nowiki>border=no</nowiki>}} {{Portal bar|Canada|Example|border=no|tracking=no}} == Parameters == {| class="wikitable" |- ! Name !! Value !! Description |- | <code>'''1'''</code>, <code>'''2'''</code>, <code>'''3'''</code> ... || The portal name, e.g. <code>Literature</code> || The positional parameters specify the portals to be displayed. |- | <code>'''left'''</code> || <code>yes</code> || If set to <code>yes</code>, the portal appears on the left side of the page instead of the right. |- | <code>'''margin'''</code> || CSS margin value, e.g. <code>1.2em 3em 0.5em 1em</code> || This allows you to set a custom margin. All valid CSS margin values are accepted. |- | <code>'''break'''</code> || <code>yes</code> || If set to <code>yes</code>, a line break is inserted after the portal name and before the word ''portal''. |- | <code>'''redlinks'''</code> || Any of the following values: <code>yes</code>, <code>y</code>, <code>true</code>, or <code>include</code> || Redlinks will be displayed. The default is to suppress redlinks. |- | <code>'''nominimum'''</code> || Any of the following values: <code>yes</code>, <code>y</code>, or <code>true</code> || Suppresses the warning if no parameters are supplied. This can be useful when Template:Portal is called by another template. |- | <code>'''border'''</code> || Any of the following values: <code>no</code>, <code>n</code>, or <code>false</code> || Turn off border and background |- | <code>'''tracking'''</code> || Any of the following values: <code>no</code>, <code>n</code>, <code>false</code> || Tracking categories will be suppressed. The default is to use tracking categories, except on certain namespaces and on pagenames which contain "/archive", "/doc" or "/test". |} == Error tracking == If the {{{type|template}}} is used incorrectly, the page will be added to a tracking category. The tracking categories are not applied if any of the following is true: # Tracking is specially disabled for that usage. This is done by setting the optional parameter {{para|tracking}} to any the following values: <code><nowiki>no</nowiki></code>, <code><nowiki>n</nowiki></code>, <code><nowiki>false</nowiki></code> # the template is used on a page in any of these namespaces: Talk, User, User talk, Wikipedia talk, File talk, Template talk, Category talk, Portal talk, Draft, Draft talk, Module talk # The title page on which the template is used includes any of the following case-insensitive strings: "/archive", "/doc", "/test" * {{clc|Portal templates with too few portals}} * {{clc|Portal templates with too many portals}} * {{clc|Portal templates with redlinked portals}} * {{clc|Pages with empty portal template}} * {{clc|Portal templates with default image}} :{{Purge page|''Purge page to update totals''}} {{#ifeq: {{{type|}}} | module ||<!-- section not transcluded if type = module --> == See also == * [[Wikipedia:Contents/Portals|List of portals]] * {{Tl|Subject bar}} {{Portal template list}} ==TemplateData== {{Collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}} {{TemplateData header|noheader=1}} <TemplateData> { "description": "A template to create a list of portals", "params": { "1": { "label": "Portal (1)", "description": "Inserts the portal image and text. Further portals can be added to the template by increasing the number", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Portal (2)", "description": "Inserts the portal image and text", "type": "string" }, "3": { "label": "Portal (3)", "inherits": "2" }, "4": { "label": "Portal (4)", "inherits": "3" }, "5": { "label": "Portal (5)", "inherits": "4" }, "6": { "label": "Portal (6)", "inherits": "5" }, "left": { "label": "Side", "description": "If set to yes, the portal appears on the left side of the page instead of the right.", "type": "string", "default": "no" }, "margin": { "label": "Margin size", "description": "Alters the margin size. Any valid CSS margin is accepted", "type": "number" }, "break": { "label": "Line break", "description": "If set to yes, a line break is inserted after the portal name and before the word portal", "type": "string" }, "redlink": { "description": "Allow links to non-existent portals", "type": "string", "default": "false" }, "nominimum": { "description": "Do not check for at least one portal", "type": "string", "default": "false" }, "border": { "description": "Put border around portal links", "type": "string", "default": "true" }, "tracking": { "description": "In case of warning, add to tracking category", "type": "string", "default": "true" }, "type": {} }, "format": "block" } </TemplateData> {{Collapse bottom}} *For help with this template, please post a comment on the [[Template_talk:{{ROOTPAGENAME}}|template talk page]] with a {{tl2|reply to}} one or more of the {{history||previous editors}}. <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:Internal link templates]] [[Category:Wikipedia Portal navflags]] }}</includeonly> <noinclude> [[Category:Record production portal|Templates]]</noinclude> }}<!-- end of section not transcluded if type = module --> puc7rucm5f4e5g3tyonms645ispqs3p 0 6425 645936 413887 2026-10-18T09:29:16Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645936 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = অনিৰ্বাণ<br /><small>(The Vigil)</small> | image = অনিৰ্বাণ ডিভিডি ক'ভাৰ.jpg | image_size =150px | border = | alt = | caption = | director = ড° [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] | producer = প্ৰীতি শইকীয়া | writer = | screenplay = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া | story = | based on = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ গল্প 'প্ৰহৰী' (১৯৬০) | narrator = | starring = ভোলা কটকী<br>ৰুণু গোস্বামী<br>সংগীতা শইকীয়া<br>আনন্দ মোহন ভাগৱতী | music = আখটাৰ খান | cinematography = ইন্দুকল্প হাজৰিকা | editing = নিকুঞ্জ ভট্টাচাৰ্যি | studio = | distributor = | released = ৬ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৮১ | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''অনিৰ্বাণ''' ১৯৮১ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ক'লা-বগা [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]<ref name=rupali>[http://www.rupaliparda.com/english/Anirban.htm/Dr. Bhabendra Nath Saikia's films], আহৰণ ১৮.১১.২০১১</ref>। এইখন ড° [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] পৰিচালিত দ্বিতীয়খন ছবি। ড° শইকীয়াৰ অন্যান্য ছবিৰ দৰে এইখনৰো কাহিনী তেখেতৰে এটা চুটিগল্পৰ পৰা লোৱা হৈছিল। গল্পটো আছিল 'প্ৰহৰী'; ৰচনা কাল ১৯৬০ চন। ছবিখনত কোনো গীত নাছিল। তেখেতে পৰিচালনাৰ উপৰিও ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপো ৰচনা কৰিছিল। প্ৰযোজক আছিল তেখেতৰ পত্নী প্ৰীতি শইকীয়া। অনিৰ্বাণে [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|আঞ্চলিক ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ 'ৰজত কমল']] বঁটা লাভ কৰিছিল<ref name=rupali/>। == পুৰস্কাৰ == ১৯৮১ চনত [[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] (ৰজত কমল) লাভ কৰে। == অভিনয়ত == * [[ভোলা কটকী]], * [[ৰুণু দেৱী]], * সংগীতা শইকীয়া * [[আনন্দ মোহন ভাগৱতী]] * উৎপল চক্ৰৱৰ্তী * হেমন্ত দত্ত * বিদ্যুত চক্ৰৱৰ্তী * [[ববিতা শৰ্মা]] * কামিনী বৰুৱা * ৰীতু দাস * অনন্ত গগৈ * [[ঈশান বৰুৱা]] * চিৰন্তন হাজৰিকা == কলা-কুশলী == (তথ্যপেৰাত উল্লেখ নথকা) * কাৰিকৰী সহকাৰী: অৰুণ গুহ ঠাকুৰতা * সহকাৰী পৰিচালক: [[গুণসিন্ধু হাজৰিকা]], মাণিক বৰা * শব্দযন্ত্ৰী: [[পীযুষ কান্তি ৰয়]] * ৰূপসজ্জা: দেবী হালদাৰ == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|0268145|অনিৰ্বাণ}} {{ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ চলচ্চিত্ৰপঞ্জী}} {{অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:১৯৮০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৮১ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] lku6qd7mt0tthth7keh3hcjnedbn4b2 0 6435 645930 334259 2026-10-18T08:54:45Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645930 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = সন্ধ্যাৰাগ<br /><small>(Cry of Twilight)</small> | image = সন্ধ্যাৰাগ ডিভিডি ক'ভাৰ.jpg | image_size =150px | caption = | director = [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া|ড° ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] | producer = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া | writer = | screenplay = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া | story = | based on = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ গল্প 'বানপ্ৰস্থ' (১৯৬৯) | starring = [[ৰুণু দেৱী]]<br>অৰুণ শৰ্মা<br><small>([[#অভিনয়ত|তলত চাওক]])</small> | music = ৰমেন চৌধুৰী<br>[[ইন্দ্ৰেশ্বৰ শৰ্মা]]<br>প্ৰভাত শৰ্মা | cinematography = ইন্দুকল্প হাজৰিকা | editing = নিকুঞ্জ ভট্টাচাৰ্য | released = ৫ আগষ্ট ১৯৭৭ | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''সন্ধ্যাৰাগ''' ({{Lang-en|Sandyaraag}}) ১৯৭৭ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ক'লা-বগা [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]।<ref name="ৰূপালিপৰ্দা">{{cite web | url=http://www.rupaliparda.com/english/Sandhyaraag.htm | title=Sandhyaraag (Cry of Twilight) 1977 B&W | publisher=ৰূপালিপৰ্দা | accessdate=নবেম্বৰ ২০, ২০১১}}</ref> এইখন [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া|ড° ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] পৰিচালিত প্ৰথম ছবি। 'বানপ্ৰস্থ' শীৰ্ষক এটি গল্পৰ আধাৰত ছবিখনৰ আধাৰত চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপ তেখেতে নিজেই ৰচনা কৰিছে। ==ছবিখনৰ কাহিনী== সন্ধ্যাৰাগ পুতলী নামৰ দুখুনী বিধবা এজনীৰ কাহিনী। তেওঁৰ জীয়েক দুজনী- চাৰু আৰু তৰু। জীয়েক দুজনীক নগৰৰ দুঘৰ চহকী মানুহৰ ঘৰলৈ বনকৰা ছোৱালী হিচাপে পঠিয়াই দিয়া হয়। ডাঙৰজনী ছোৱালী চাৰুক এজনী বনকৰা ছোৱালী হ'লেও এগৰাকী পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰেই গৃহস্থই আকোৱালী লয়। কিন্তু সৰুজনী তৰুৰ সিমানখিনি সৌভাগ্য নাছিল। তাই অনবৰত লম্পট গিৰিহঁত আৰু তেওঁৰ ডেকা পুত্ৰৰ পৰা গা বচাই চলিবলগীয়া হয়। বিবাহোপযুক্ত হোৱাত দুয়োজনীয়ে চহৰৰ পৰা গুচি আহিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু নগৰীয়া জীৱনত অভ্যস্ত হৈ উঠা সিহঁতে গাঁৱলৈ ঘূৰি আহি সংস্থাপনৰ অভাৱত চৰম দাৰিদ্ৰৰ মুখামুখি হবলগীয়া হয়। অৱশেষত দাৰিদ্ৰৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পোৱাৰ বাবে সন্তান জন্ম দিব পৰা শক্তি নথকা বুলি জানিও পূৰ্বৰ মালিকৰ ড্ৰাইভাৰজনৰ সৈতে বিয়াত বহিবলৈ তৰুৱে সিদ্ধান্ত লয়। তৰুৱে বায়েকক তাইক লগত নিবলৈ কয়। আনহাতে মাক পুতলীয়েও জীয়েকৰ সন্তান হ'লে লাচনী-পাচনী কৰিবলৈ যিহেতু এগৰাকী অভিজ্ঞ মানুহৰ দৰকাৰ, সেয়ে তেৱোঁকো লগত নিবলৈ জীয়েকক অনুৰোধ কৰে।<ref name="art">{{cite web | url=https://www.arthousecinema.in/2014/03/sandhya-raag-1977/ | title=SANDHYA RAAG (1977) | accessdate=19 October 2018}}</ref><ref name="dff25">{{cite web | url=https://dff.gov.in/images/Documents/92_25thNfacatalogue.pdf | title=25th National Film Festivals catalogue | publisher=Directorate of Film Festivals, Govt. of India | accessdate=2 October 2022}}</ref> ==অভিনয়ত== {|width=70% |- | *[[ৰুণু দেৱী]] (ডাঙৰ চাৰু) *[[অৰুণ শৰ্মা]] (মতি ড্ৰাইভাৰ) *[[মায়া বৰুৱা]] *[[আৰতি বৰুৱা]] *[[কাশ্মিৰী শইকীয়া]] *ৰাজু বৰদলৈ *[[পূৰ্ণিমা পাঠক|পূৰ্ণিমা শইকীয়া পাঠক]] *নানু দত্ত | *[[ঈশান বৰুৱা]] *বিষ্ণু বৰুৱা *[[আনন্দ মোহন ভাগৱতী]] *মামণি দাস *[[সংগীতা শইকীয়া ]] *তৃপ্তিকল্প হাজৰিকা *ৰূপম বৰুৱা *[[উপকুল বৰদলৈ ]] |} ==কলা-কুশলী== ''(তথ্যপেৰাত উল্লেখ নথকাসকল)'' *মুখ্য সহকাৰী পৰিচালক: মাণিক বৰা *সহকাৰী পৰিচালক: [[গুণসিন্ধু হাজৰিকা]] *শব্দযন্ত্ৰী: [[পীযুষ কান্তি ৰয়|পীযুষ ৰয়]] *ৰূপসজ্জা:বংশী দাস, অনিল দাস, যোগেন দাস। ==ছবিৰ গীত== সন্ধ্যাৰাগত ২টা গীত আছে। #''ভালকৈ ধৰিবি ব'ঠা'' #''আমি নিৰাশাৰ'' ==ৰাইজৰ সঁহাৰি== সন্ধ্যাৰাগ ব্যৱসায়িকভাবে সফল হৈছিল। অভিনয় শিল্পী আৰু কলা-কুশলীসকলক পাৰিশ্ৰমিক দি তথা ছবি নিৰ্মাণ কৰোঁতে লোৱা ধাৰ-ঋণ পৰিশোধ কৰাৰ পাছতো কিছু টকা প্ৰযোজক ডঃ শইকীয়াৰ হাতত ৰৈ গৈছিল বুলি তেখেতে 'জীৱন বৃত্ত'ত উল্লেখ কৰি গৈছে। ==বঁটা আৰু স্বীকৃতি<ref name="ৰূপালিপৰ্দা"/> == *[[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] (ৰজত কমল) (১৯৭৭) *ভাৰতীয় পেনোৰামালৈ নিৰ্বাচিত *১৯৭৮ চনত [[চেন্নাই]]ত অনুষ্ঠিত ভাৰতৰ আন্তৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (তৃতীয় ফিল্মোৎসৱ) প্ৰদৰ্শিত *চেকোস্লোভাকিয়াৰ কাৰ্ভই ভাৰি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱলৈ নিৰ্বাচিত (১৯৭৮) *স্পেইনৰ ভায়াডলিড চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱলৈ নিৰ্বাচিত (১৯৭৮) ==সন্ধ্যাৰাগৰ কেইটামান দৃশ্য== {{multiple image | align = center | direction = horizontal | footer_align = center | image1 = | width1 = 231 | image2 = | width2 = 252 | image3 = | width3 = 250 | image4 = | width4 = 250 | footer = }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৭৭ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পেনোৰামালৈ নিৰ্বাচিত অসমীয়া ছবি]] [[শ্ৰেণী:১৯৭০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] {{ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ চলচ্চিত্ৰপঞ্জী}} {{অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা}} 5jn731oow8k5k3nvqgp8jnn5mcgtbja 645937 645930 2026-10-18T09:30:06Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645937 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = সন্ধ্যাৰাগ<br /><small>(Cry of Twilight)</small> | image = সন্ধ্যাৰাগ ডিভিডি ক'ভাৰ.jpg | image_size =150px | caption = | director = [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া|ড° ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] | producer = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া | writer = | screenplay = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া | story = | based on = ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ গল্প 'বানপ্ৰস্থ' (১৯৬৯) | starring = [[ৰুণু দেৱী]]<br>অৰুণ শৰ্মা<br><small>([[#অভিনয়ত|তলত চাওক]])</small> | music = ৰমেন চৌধুৰী<br>[[ইন্দ্ৰেশ্বৰ শৰ্মা]]<br>প্ৰভাত শৰ্মা | cinematography = ইন্দুকল্প হাজৰিকা | editing = নিকুঞ্জ ভট্টাচাৰ্য | released = ৫ আগষ্ট ১৯৭৭ | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''সন্ধ্যাৰাগ''' ({{Lang-en|Sandyaraag}}) ১৯৭৭ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ক'লা-বগা [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]।<ref name="ৰূপালিপৰ্দা">{{cite web | url=http://www.rupaliparda.com/english/Sandhyaraag.htm | title=Sandhyaraag (Cry of Twilight) 1977 B&W | publisher=ৰূপালিপৰ্দা | accessdate=নবেম্বৰ ২০, ২০১১}}</ref> এইখন [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া|ড° ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] পৰিচালিত প্ৰথম ছবি। 'বানপ্ৰস্থ' শীৰ্ষক এটি গল্পৰ আধাৰত ছবিখনৰ আধাৰত চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপ তেখেতে নিজেই ৰচনা কৰিছে। ==ছবিখনৰ কাহিনী== সন্ধ্যাৰাগ পুতলী নামৰ দুখুনী বিধবা এজনীৰ কাহিনী। তেওঁৰ জীয়েক দুজনী- চাৰু আৰু তৰু। জীয়েক দুজনীক নগৰৰ দুঘৰ চহকী মানুহৰ ঘৰলৈ বনকৰা ছোৱালী হিচাপে পঠিয়াই দিয়া হয়। ডাঙৰজনী ছোৱালী চাৰুক এজনী বনকৰা ছোৱালী হ'লেও এগৰাকী পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰেই গৃহস্থই আকোৱালী লয়। কিন্তু সৰুজনী তৰুৰ সিমানখিনি সৌভাগ্য নাছিল। তাই অনবৰত লম্পট গিৰিহঁত আৰু তেওঁৰ ডেকা পুত্ৰৰ পৰা গা বচাই চলিবলগীয়া হয়। বিবাহোপযুক্ত হোৱাত দুয়োজনীয়ে চহৰৰ পৰা গুচি আহিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু নগৰীয়া জীৱনত অভ্যস্ত হৈ উঠা সিহঁতে গাঁৱলৈ ঘূৰি আহি সংস্থাপনৰ অভাৱত চৰম দাৰিদ্ৰৰ মুখামুখি হবলগীয়া হয়। অৱশেষত দাৰিদ্ৰৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পোৱাৰ বাবে সন্তান জন্ম দিব পৰা শক্তি নথকা বুলি জানিও পূৰ্বৰ মালিকৰ ড্ৰাইভাৰজনৰ সৈতে বিয়াত বহিবলৈ তৰুৱে সিদ্ধান্ত লয়। তৰুৱে বায়েকক তাইক লগত নিবলৈ কয়। আনহাতে মাক পুতলীয়েও জীয়েকৰ সন্তান হ'লে লাচনী-পাচনী কৰিবলৈ যিহেতু এগৰাকী অভিজ্ঞ মানুহৰ দৰকাৰ, সেয়ে তেৱোঁকো লগত নিবলৈ জীয়েকক অনুৰোধ কৰে।<ref name="art">{{cite web | url=https://www.arthousecinema.in/2014/03/sandhya-raag-1977/ | title=SANDHYA RAAG (1977) | accessdate=19 October 2018}}</ref><ref name="dff25">{{cite web | url=https://dff.gov.in/images/Documents/92_25thNfacatalogue.pdf | title=25th National Film Festivals catalogue | publisher=Directorate of Film Festivals, Govt. of India | accessdate=2 October 2022}}</ref> ==অভিনয়ত== {|width=70% |- | *[[ৰুণু দেৱী]] (ডাঙৰ চাৰু) *[[অৰুণ শৰ্মা]] (মতি ড্ৰাইভাৰ) *[[মায়া বৰুৱা]] *[[আৰতি বৰুৱা]] *[[কাশ্মিৰী শইকীয়া]] *ৰাজু বৰদলৈ *[[পূৰ্ণিমা পাঠক|পূৰ্ণিমা শইকীয়া পাঠক]] *নানু দত্ত | *[[ঈশান বৰুৱা]] *বিষ্ণু বৰুৱা *[[আনন্দ মোহন ভাগৱতী]] *মামণি দাস *সংগীতা শইকীয়া *তৃপ্তিকল্প হাজৰিকা *ৰূপম বৰুৱা *[[উপকুল বৰদলৈ ]] |} ==কলা-কুশলী== ''(তথ্যপেৰাত উল্লেখ নথকাসকল)'' *মুখ্য সহকাৰী পৰিচালক: মাণিক বৰা *সহকাৰী পৰিচালক: [[গুণসিন্ধু হাজৰিকা]] *শব্দযন্ত্ৰী: [[পীযুষ কান্তি ৰয়|পীযুষ ৰয়]] *ৰূপসজ্জা:বংশী দাস, অনিল দাস, যোগেন দাস। ==ছবিৰ গীত== সন্ধ্যাৰাগত ২টা গীত আছে। #''ভালকৈ ধৰিবি ব'ঠা'' #''আমি নিৰাশাৰ'' ==ৰাইজৰ সঁহাৰি== সন্ধ্যাৰাগ ব্যৱসায়িকভাবে সফল হৈছিল। অভিনয় শিল্পী আৰু কলা-কুশলীসকলক পাৰিশ্ৰমিক দি তথা ছবি নিৰ্মাণ কৰোঁতে লোৱা ধাৰ-ঋণ পৰিশোধ কৰাৰ পাছতো কিছু টকা প্ৰযোজক ডঃ শইকীয়াৰ হাতত ৰৈ গৈছিল বুলি তেখেতে 'জীৱন বৃত্ত'ত উল্লেখ কৰি গৈছে। ==বঁটা আৰু স্বীকৃতি<ref name="ৰূপালিপৰ্দা"/> == *[[অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] (ৰজত কমল) (১৯৭৭) *ভাৰতীয় পেনোৰামালৈ নিৰ্বাচিত *১৯৭৮ চনত [[চেন্নাই]]ত অনুষ্ঠিত ভাৰতৰ আন্তৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (তৃতীয় ফিল্মোৎসৱ) প্ৰদৰ্শিত *চেকোস্লোভাকিয়াৰ কাৰ্ভই ভাৰি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱলৈ নিৰ্বাচিত (১৯৭৮) *স্পেইনৰ ভায়াডলিড চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱলৈ নিৰ্বাচিত (১৯৭৮) ==সন্ধ্যাৰাগৰ কেইটামান দৃশ্য== {{multiple image | align = center | direction = horizontal | footer_align = center | image1 = | width1 = 231 | image2 = | width2 = 252 | image3 = | width3 = 250 | image4 = | width4 = 250 | footer = }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৭৭ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পেনোৰামালৈ নিৰ্বাচিত অসমীয়া ছবি]] [[শ্ৰেণী:১৯৭০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] {{ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ চলচ্চিত্ৰপঞ্জী}} {{অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা}} 6e5xl3oqm5pashc6jlhdkvy3e84umxo 0 37617 645903 381722 2026-10-18T04:59:07Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645903 wikitext text/x-wiki {{about|২০১৪ চনত মুক্তি পোৱা অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখন| অক্সিজেন আৰু হাইড্ৰ'জেনৰ পৰমাণু লগলাগি গঠিত হোৱা পদাৰ্থবিধ|পানী|১৯৯৫ চনত মুক্তি পোৱা একে নামৰ চলচ্চিত্ৰখন|পানী (১৯৯৫ চলচ্চিত্ৰ)}} {{Infobox film | name = পানী<br />(Thirst) | image = পানী চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg | image size = | alt = | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ প'ষ্টাৰ | director = [[যদুমণি দত্ত]] | producer = যদুমণি দত্ত (জে পি ফিল্ম্‌ছ)<br/>অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ নিগম (বিত্ত আৰু উন্নয়ন) | writer = | screenplay = যদুমণি দত্ত | story = দীপক কুমাৰ গগৈ | based on = দীপক কুমাৰ গগৈৰ একাংকিকা নাট | narrator = | starring = [[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]]<br/>[[আইমী বৰুৱা]]<br/>[[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]<br/>[[আশা বৰদলৈ]] | music = অনিৰুদ্ধ বৰুৱা | cinematography = সুমন দুৱৰা | editing = ৰূপম কলিতা | studio = | distributor = | released = ১২ ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৪ | runtime = | country = {{flag|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = | website = }} '''পানী''' ({{lang-en| Pani}}) হৈছে ২০১৪ চনৰ ১২ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে মুক্তি লাভ কৰা এখন [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]। [[যদুমণি দত্ত]]ই পৰিচালনা কৰা বোলছবিখনৰ প্ৰযোজনা যুটীয়াভাৱে অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ নিগম (বিত্ত আৰু উন্নয়ন) আৰু জে পি ফিল্ম্‌ছৰ বেনাৰত যদুমণি দত্তৰ। দীপক কুমাৰ গগৈৰ এখন একাংকিকা নাটকৰ আধাৰত যদুমণি দত্তৰ চিত্ৰনাট্যৰে পানী এখন সমসাময়িক সামাজিক-ৰাজনৈতিক পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ। ২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত বোলছবিখনৰ প্ৰীমিয়াৰ হয়।<ref name="assamtrends">{{cite web | url=http://www.assamtrends.org/2013/11/paani-new-assamese-film-by-jadumoni.html | title=Paani - New Assamese Film by Jadumoni Dutta | publisher=Assam Trends | accessdate=১৬ অক্টোবৰ ২০১৪ | archivedate=2015-03-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305045648/http://www.assamtrends.org/2013/11/paani-new-assamese-film-by-jadumoni.html | deadurl=yes }}</ref> ==কাহিনী== চৰকাৰৰ কথা আৰু কামৰ মাজত সদায় পাৰ্থক্য দেখা যায়। চৰকাৰে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু সেই প্ৰতিশ্ৰুতি কিমান দূৰ পূৰণ হয় তাৰ আধাৰতেই বোলছবিখনৰ কাহিনী নিৰ্মিত।<ref name="assamtrends"></ref> ==অভিনয়ত== *[[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]] *[[আইমী বৰুৱা]] *[[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]] *[[আশা বৰদলৈ]] *[[স্পন্দন]] *[[অতুল পাচনি]]<ref name="assamtrends"></ref> *[[পবিত্ৰ বৰুৱা]] *[[পাপৰি বৰা]] *[[পূৰ্ণাদা হাজৰিকা]] ==কলা-কুশলী== *পৰিচালনা/চিত্ৰনাট্য - যদুমণি দত্ত *প্ৰযোজক - যদুমণি দত্ত *কাহিনী/সংলাপ - দীপক কুমাৰ গগৈ *চিত্ৰগ্ৰহণ - সুমন দুৱৰা *সংগীত পৰিচালনা - অনিৰুদ্ধ বৰুৱা *সম্পাদনা - ৰূপম কলিতা *কলা নিৰ্দেশনা - জয়ন্ত ফুকন<ref name="assamtrends"></ref> *ছাউণ্ড ডিজাইন আৰু মিক্সিং - দেৱব্ৰত চলিহা ==সন্মান== *উনবিংশ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (১০-১৭ নৱেম্বৰ, ২০১৩) প্ৰদৰ্শিত *দ্বিতীয় দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (২১-২৭ ডিচেম্বৰ, ২০১৩) প্ৰদৰ্শিত *ত্ৰয়োদশ ঢাকা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (১০-১৮ জানুৱাৰী, ২০১৪) প্ৰদৰ্শিত<ref name="assamtrends"></ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.youtube.com/watch?v=2ktnJM17Lx4 চলচ্চিত্ৰখনৰ ট্ৰেইলাৰ] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] 5lh7plc94anu5womaqb2f6r9dl5yfob 645905 645903 2026-10-18T05:05:13Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645905 wikitext text/x-wiki {{about|২০১৪ চনত মুক্তি পোৱা অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখন| অক্সিজেন আৰু হাইড্ৰ'জেনৰ পৰমাণু লগলাগি গঠিত হোৱা পদাৰ্থবিধ|পানী|১৯৯৫ চনত মুক্তি পোৱা একে নামৰ চলচ্চিত্ৰখন|পানী (১৯৯৫ চলচ্চিত্ৰ)}} {{Infobox film | name = পানী<br />(Thirst) | image = পানী চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg | image size = | alt = | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ প'ষ্টাৰ | director = [[যদুমণি দত্ত]] | producer = যদুমণি দত্ত (জে পি ফিল্ম্‌ছ)<br/>অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ নিগম (বিত্ত আৰু উন্নয়ন) | writer = | screenplay = যদুমণি দত্ত | story = দীপক কুমাৰ গগৈ | based on = দীপক কুমাৰ গগৈৰ একাংকিকা নাট | narrator = | starring = [[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]]<br/>[[আইমী বৰুৱা]]<br/>[[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]<br/>[[আশা বৰদলৈ]] | music = অনিৰুদ্ধ বৰুৱা | cinematography = সুমন দুৱৰা | editing = ৰূপম কলিতা | studio = | distributor = | released = ১২ ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৪ | runtime = | country = {{flag|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = | website = }} '''পানী''' ({{lang-en| Pani}}) হৈছে ২০১৪ চনৰ ১২ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে মুক্তি লাভ কৰা এখন [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]। [[যদুমণি দত্ত]]ই পৰিচালনা কৰা বোলছবিখনৰ প্ৰযোজনা যুটীয়াভাৱে অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ নিগম (বিত্ত আৰু উন্নয়ন) আৰু জে পি ফিল্ম্‌ছৰ বেনাৰত যদুমণি দত্তৰ। দীপক কুমাৰ গগৈৰ এখন একাংকিকা নাটকৰ আধাৰত যদুমণি দত্তৰ চিত্ৰনাট্যৰে পানী এখন সমসাময়িক সামাজিক-ৰাজনৈতিক পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ। ২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত বোলছবিখনৰ প্ৰীমিয়াৰ হয়।<ref name="assamtrends">{{cite web | url=http://www.assamtrends.org/2013/11/paani-new-assamese-film-by-jadumoni.html | title=Paani - New Assamese Film by Jadumoni Dutta | publisher=Assam Trends | accessdate=১৬ অক্টোবৰ ২০১৪ | archivedate=2015-03-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305045648/http://www.assamtrends.org/2013/11/paani-new-assamese-film-by-jadumoni.html | deadurl=yes }}</ref> ==কাহিনী== চৰকাৰৰ কথা আৰু কামৰ মাজত সদায় পাৰ্থক্য দেখা যায়। চৰকাৰে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু সেই প্ৰতিশ্ৰুতি কিমান দূৰ পূৰণ হয় তাৰ আধাৰতেই বোলছবিখনৰ কাহিনী নিৰ্মিত।<ref name="assamtrends"></ref> ==অভিনয়ত== *[[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]] *[[আইমী বৰুৱা]] *[[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]] *[[আশা বৰদলৈ]] *[[স্পন্দন]] *[[অতুল পাচনি]]<ref name="assamtrends"></ref> *[[পবিত্ৰ বৰুৱা]] *[[পাপৰি বৰা]] *[[পূৰ্ণদা হাজৰিকা]] ==কলা-কুশলী== *পৰিচালনা/চিত্ৰনাট্য - যদুমণি দত্ত *প্ৰযোজক - যদুমণি দত্ত *কাহিনী/সংলাপ - দীপক কুমাৰ গগৈ *চিত্ৰগ্ৰহণ - সুমন দুৱৰা *সংগীত পৰিচালনা - অনিৰুদ্ধ বৰুৱা *সম্পাদনা - ৰূপম কলিতা *কলা নিৰ্দেশনা - জয়ন্ত ফুকন<ref name="assamtrends"></ref> *ছাউণ্ড ডিজাইন আৰু মিক্সিং - দেৱব্ৰত চলিহা ==সন্মান== *উনবিংশ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (১০-১৭ নৱেম্বৰ, ২০১৩) প্ৰদৰ্শিত *দ্বিতীয় দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (২১-২৭ ডিচেম্বৰ, ২০১৩) প্ৰদৰ্শিত *ত্ৰয়োদশ ঢাকা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত (১০-১৮ জানুৱাৰী, ২০১৪) প্ৰদৰ্শিত<ref name="assamtrends"></ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.youtube.com/watch?v=2ktnJM17Lx4 চলচ্চিত্ৰখনৰ ট্ৰেইলাৰ] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] 3m1b9jnzb9osd1zfzc1hi8aeoq7wglz 0 38415 645933 400960 2026-10-18T09:00:31Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645933 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = অদম্য | image = অদম্য চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg | image size = 220px | alt = <!-- see WP:ALT --> | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ প'ষ্টাৰ | director = [[ববী শৰ্মা বৰুৱা]] | producer = বসম্ত কুমাৰ বৰুৱা<br/>ববী শৰ্মা বৰুৱা<br/>বি বি এণ্টাৰটেইনমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড | story = ববী শৰ্মা বৰুৱা | screenplay = সাগৰ সংগম চৰকাৰ<br/>ববী শৰ্মা বৰুৱা | starring = [[প্ৰণামী বৰা]] | music = পংকজ শৰ্মা | cinematography = সত্য প্ৰকাশ ৰথ | editing = ৰাতুল ডেকা | studio = | distributor = | released = ১২ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ | runtime = ৯৯ মিনিট | country = {{flag|IND}} | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''অদম্য''' ({{lang-en|Adomya}}) হৈছে ২০১৪ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত মুক্তি লাভ কৰা এখন অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। বি বি এণ্টাৰটেইনমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ বেনাৰত বসন্ত কুমাৰ বৰুৱা আৰু ববী শৰ্মা বৰুৱাই প্ৰযোজনা কৰা এই চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিচালনা আৰু কাহিনী ববী শৰ্মা বৰুৱাৰ। এইচ আই ভি এইড্‌ছ ৰোগ আৰু সমাজত ইয়াৰ প্ৰভাৱক বিষয়বস্তু হিচাপে লৈ নিৰ্মিত বোলছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে [[প্ৰণামী বৰা]]ই।<ref name="creativica">{{cite web | url=http://www.creativica.in/news-n-events/news-events/adomya-now-playing-in-the-theaters-directed-by-bobby-sarma-baruah | title=Adomya now playing in the theaters directed by Bobby Sarma Baruah | publisher=Creativica | date=১৪ ডিচেম্বৰ ২০১৪ | accessdate=২০ জানুৱাৰী ২০১৫ | author=Abhijit Roy | archivedate=2015-02-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203195551/http://www.creativica.in/news-n-events/news-events/adomya-now-playing-in-the-theaters-directed-by-bobby-sarma-baruah | deadurl=yes }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে ২০১৪ চনৰ ঢাকা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত Spritual film শাখাত শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ সন্মান লাভ কৰে।<ref name="telegraph">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1140120/jsp/northeast/story_17841734.jsp | title=Assamese film bags honour in Dhaka fest | publisher=The Telegraph | date=১৯ জানুৱাৰী ২০১৪ | accessdate=২০ জানুৱাৰী ২০১৫ | author=Rajiv Konwar}}</ref> ==কাহিনী== গাঁৱৰ ছোৱালী জুৰি (প্ৰণামী বৰা) এজন অভিযন্তালৈ বিয়া হয়। কিন্তু বিয়াৰ ৬ মাহৰ পাছতে তেওঁৰ স্বামী এইচ আই ভি এইড্‌ছ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুমুখত পৰে। সেই সময়ত জুৰি গৰ্ভৱতী আছিল আৰু স্বাস্থ্য পৰীক্ষাত জুৰিৰ দেহতো এইড্‌ছ ৰোগ ধৰা পৰে। স্বামীৰ পৰিয়ালে ঘৰৰ পৰা উলিয়াই দিয়াত জুৰিয়ে নিজৰ গাঁৱৰ মাক-দেউতাকৰ ঘৰলৈ যায়। পিতৃগৃহতো একেই ব্যৱহাৰ পোৱাত জুৰিয়ে ৰাস্তাৰ কাষৰ এটা সৰু জুপুৰিত থাকিবলৈ লয় আৰু তাতেই এটি কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে। সৌভাগ্যক্ৰমে সন্তানটি এইড্‌ছ ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱাৰ পৰা বাচি যায় যদিও সমাজৰ হীন ব্যৱহাৰৰ পৰা সাৰি নাযায়। সমাজৰ পৰা বহিষ্কৃত জুৰিয়ে জীয়াই থকাৰ শেষ আশা কন্যাসন্তান "জোনাক"ক লৈ কেইমাহমানৰ পাছত [[গুৱাহাটী]]লৈ যায়গৈ আৰু নিজৰ সংগ্ৰাম অব্যাহত ৰাখে।<ref name="creativica" /><ref name="telegraph" /><ref name="cineforest">{{cite web | url=http://www.cineforest.com/News/adomya-assam-movie-release-on-5th-dec-2014-3079.html | title=Adomya (Assam) Movie Release on 5th Dec 2014 | publisher=Cine Forest | accessdate=২০ জানুৱাৰী ২০১৫ }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অভিনয়ত== *[[প্ৰণামী বৰা]] (চৰিত্ৰ- জুৰি) *সুলক্ষণা বৰুৱা (চৰিত্ৰ- জোনাক) *জ্যোতি নাৰায়ণ নাথ (চৰিত্ৰ- জয়ন্ত) *[[সৌৰভ হাজৰিকা]] (চৰিত্ৰ- জুৰিৰ স্বামী) *জলী ভট্টাচাৰ্য (চৰিত্ৰ- জয়ন্তৰ পত্নী) *[[অতুল পাচনি]] (চৰিত্ৰ- গঞা) *[[জয়ন্ত দাস]] (চৰিত্ৰ- চিকিৎসক) *[[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] (চৰিত্ৰ- চিকিৎসক) *[[পূৰ্ণিমা পাঠক শইকীয়া]] (চৰিত্ৰ- জুৰিৰ শাহু) *[[ৰুণু দেৱী]]<ref name="creativica" /><ref name="cineforest" /> ==কলা-কুশলী== *প্ৰযোজনা - বসন্ত কুমাৰ বৰুৱা, ববী শৰ্মা বৰুৱা *পৰিচালনা/কাহিনী/সংলাপ - ববী শৰ্মা বৰুৱা *চিত্ৰনাট্য - সাগৰ সংগম চৰকাৰ, ববী শৰ্মা বৰুৱা *সংগীত পৰিচালনা - পংকজ শৰ্মা *চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী - সত্য প্ৰকাশ ৰথ *সম্পাদক - ৰাতুল ডেকা *ছাউণ্ড ডিজাইন - দেবজিত গায়ন<ref name="creativica" /><ref name="cineforest" /> *কলা নিৰ্দেশনা - দিগন্ত ভূঞা ==সংগীত== অদম্যৰ সংগীত পৰিচালক পংকজ শৰ্মা। ছবিখনৰ গীতৰ ৰচয়িতা ববী শৰ্মা বৰুৱা। গানকেইটাত কণ্ঠদান কৰিছে প্ৰজ্ঞান বৰুৱা, নন্দিতা শৰ্মা আৰু সুলক্ষণা বৰুৱাই। গীতৰ সুৰ জিত কাশ্যপৰ।<ref name=aa>লাইম লাইট. ''ঢাকা আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত নতুন অসমীয়া ছবি 'অদম্য'ৰ বিশ্ব প্ৰিমিয়াৰ'', সপ্তাহান্তিক, পৰিপূৰিকা, আমাৰ অসম, ৯ নৱেম্বৰ, ২০১৩, পৃ: সাংস্কৃতিকী (৪)</ref> ==সন্মান== *ত্ৰয়োদশ ঢাকা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ - শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ (Spiritual film শাখা), ২০১৪<ref name="telegraph" /><ref name="magicalassam">{{cite web | url=http://www.magicalassam.com/2014/12/watch-adomya.html | title=Why Should You Watch Adomya | publisher=Magical Assam | date=১২ ডিচেম্বৰ ২০১৪ | accessdate=২০ জানুৱাৰী ২০১৫}}</ref> *পঞ্চদশ ৰেইনবো ফিল্ম ফেষ্টিভেল, [[লণ্ডন]]ত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *প্ৰথম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, [[বাংলাদেশ]]ত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *Cana ফিল্ম ফেষ্টিভেল, [[ছিংগাপুৰ]]ত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *দ্বাদশ Third Eye এছিয়ান ফিল্ম ফেষ্টিভেলত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *Kala Godha Arts festivalত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *তৃতীয় দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত<ref name="assamportal">{{cite web | url=http://www.assamportal.com/adomya-anuradha-make-delhi-international-film-festival-2014/ | title=Adomya and Anuradha make it to Delhi International Film Festival, 2014 | publisher=Assam Portal | date=২ নৱেম্বৰ ২০১৪ | accessdate=২০ জানুৱাৰী ২০১৫ | author=Pranjal Borah | archivedate=2016-03-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309200647/http://www.assamportal.com/adomya-anuradha-make-delhi-international-film-festival-2014/ | deadurl=yes }}</ref><ref name="magicalassam" /> *মুম্বাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *চেন্নাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> *বেংগালুৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত, ২০১৪<ref name="magicalassam" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://www.youtube.com/watch?v=QsJWQgPBaVw চলচ্চিত্ৰখনৰ ট্ৰেইলাৰ] *[http://www.imdb.com/title/tt4136676/ IMDBত অদম্য] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১৪ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] r1ho3212oh50s2qm35lynntanw8exwm 0 38450 645928 645668 2026-10-18T08:49:00Z ~2026-55542-60 52376 /* কথাছবি */ 645928 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ৰুণু দেৱী |image = ৰুণু দেৱী.jpg |caption = |birth_name = |birth_date = ২১ ছেপ্তেম্বৰ,১৯৫৭ |birth_place = গুৱাহাটী |death_date = |death_place = |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = |residence = |nationality = {{flagicon|India}} ভাৰতীয় |other_names = ৰুণু দেৱী ঠাকুৰ |known_for = |education = |alma_mater = |employer = |occupation = অভিনেত্ৰী |home_town = |title = |salary = |networth = |height = |weight = |term = |predecessor = |successor = |party = |boards = |religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] |spouse = অঞ্জন ঠাকুৰ |partner = |children = স্নেহা দেৱী,অম্বৰীশ ঠাকুৰ |parents =ভোলানাথ শৰ্মা আৰু কিৰণ বালা দেৱী |relatives = |signature = |website = |footnotes = }} ৰুণু দেৱী হ’ল অসমৰ চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চজগতৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ অভিনেত্ৰী। ''সংগ্ৰাম লগ্নে আজি'' নামৰ একাংকিকা নাট এখনৰ জৰিয়তে শিশু অৱস্থাতে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলা দেৱীয়ে পঞ্চাশৰো অধিক মঞ্চ নাট,ষাঠিৰো অধিক অনাতাঁৰ নাট,সন্ধ্যাৰাগ,[[কোলাহল]],মেঘমুক্তি আদি উচ্চ প্ৰশংসিত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু বিভিন্ন ধৰাবাহিকত অভিনয় কৰাৰ লগতে [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ]]টো অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰে কোলাহল ছবিৰ বাবে দেৱীয়ে অসম চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু [[হেঙুল থিয়েটাৰ]]ৰ ‘গডমাদাৰ”ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ মুনলাইট মিডিয়া বঁটা লাভ কৰে।<ref name="বিবিয়ান">{{cite journal | title=ৰুণু দেৱী | author=বি.বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ মুখপত্ৰ | journal=বিবিয়ান | year=২০১১ | pages=১০৫-১১২}}</ref> ==জন্ম আৰু শিক্ষাগ্ৰহণ== ১৯৫৭ চনৰ ২১ ছেপ্তেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ত ৰুণু দেৱীৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ দেউতাক আছিল ভোলানাথ শৰ্মা আৰু মাক কিৰণ বালা দেৱী। পিতৃৰ চাকৰি সূত্ৰে গুৱাহাটীত জন্ম হ’লেও দেৱীৰ শৈশৱ্কাল প্ৰথমতে [[ডিব্ৰুগড়]],তাৰ পিছত [[গোৱালপাৰা]],তাৰ পিছত [[তিনিচুকীয়া]] আৰু শেষত নামৰূপত অতিবাহিত হয়। নামৰূপৰ অসম ৰাজ্যিক বিদ্যুত পৰিষদ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা দেৱীয়ে মেট্ৰিক পৰীক্ষা পাছ কৰে। পিছলৈ [[সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতক ডিগ্ৰীৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ==অভিনয় জীৱন== ===মঞ্চজগত=== {{Quote box |quote = মই গৌৰৱবোধ কৰো যে ৰুণু দেৱীয়ে অসমৰ সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনত অভিনয় প্ৰতিভাৰ প্ৰথম পৰিচয় নিশ্চিত প্ৰতিশ্ৰুতি লৈ উপস্থিত হৈছিল প্ৰায় তিনি দশক পূৰ্বে মোৰ এখন নাটকৰ এটা জটিল নাৰী চৰিত্ৰৰ অতুলনীয় মঞ্চ ৰূপায়ণেৰে। নাটকখন আছিল ''আহাৰ''। .....নাটকখনত এককভাৱে পাঁচটা বিভিন্ন চৰিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰিব লগা হৈছিল। যি পাৰংগতা,অন্তৰ্দৃষ্টি আৰু স্বাভাৱিকতাৰে নিপুণভাৱে ৰুণুৱে চৰিত্ৰকিটা ৰূপায়ণ কৰিছিল সেই অভিনয় অসমৰ মঞ্চ ইতিহাসৰ এক বিৰল কৃতি ৰূপে উল্লিখিত হৈ থাকিব। |source = [[অৰুণ শৰ্মা]] |width = 50% }} পিতৃ চাকৰি সূত্ৰে গোৱালপাৰাত থাকোঁতে ‘’সংগ্ৰাম লগ্নে আজি’’ নামৰ একাংকিকা নাট এখনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অভিনয় কৰি দেৱীয়ে শ্ৰেষ্ঠ শিশু শিল্পীৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। নামৰূপলৈ অহাৰ পিছত দেৱীয়ে অসমৰ সাংস্কৃতিক জীৱনৰ প্ৰখ্যাত ব্যক্তি কিছুমানক লগ পাই আৰু অভিনয় জগতৰ লগত ওতপ্ৰোত ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। সেই সময়তে শম্ভু গুপ্তাৰ ''স্তব্ধবিহংগ''(১৯৭১) আৰু ''সেন্দূৰৰ ৰং মাধুৰ্য''(১৯৭২) নাটকত অভিনয় কৰি তেওঁ সদৌ অসম ভিত্তিত শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="বিবিয়ান" /> সন্দিকৈ কলেজত নাম ভৰ্তি কৰাৰ পিছত দেৱীয়ে এক বহল সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰৰ লগত নিজকে জড়িত কৰাৰ সুযোগ পাই আৰু আৱৰণ,শিপা,আথেল’ আদি নাটত অভিনয় কৰে। ''অগ্নিপৰীক্ষা'' নামৰ নাটখনৰ পূৰ্ব নিৰ্ধাৰিত অভিনেত্ৰী গৰাকী হঠাত অসুস্থ হৈ পৰাত দেৱীয়ে নামমাত্ৰ অনুশীলনেৰে নাটকখনত অভিনয় কৰে আৰু প্ৰশংসা লাভ কৰে। ১৯৭৬ চনত [[ৰবীন্দ্ৰ ভৱন]]ত [[অৰুণ শৰ্মা]]ৰ ''আহাৰ'' নাটখনত একেলগে পাঁচটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি দেৱীয়ে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ১৯৭৮ চনত নাট্যসম্ৰাট প্ৰফুল্ল বৰাৰ সময় নাটখনত এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে আৰু ব্যাপকভাবে প্ৰশংসিত হয়।১৯৯৮ চনত [[মেক্সিম গৰ্কী]]ৰ মাদাৰ উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত [[অৰুণ শৰ্মা]]ৰ ''মা'' ত তেওঁৰ অভিনয় বহুলভাৱে সমাদৃত হয়। ===কথাছবি=== [[File:কোলাহলৰ এটি দৃশ্যত ৰুণু দেৱী.jpg|thumb|right|220ppx|কোলাহলৰ এটি দৃশ্যত ৰুণু দেৱী]] ১৯৭৫ চনত ইন্দুকল্প হাজৰিকাৰ ''[[নিয়তি]]'' কথাছবিৰ জৰিয়তে ৰুণু দেৱীয়ে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]]ৰ [[সন্ধ্যাৰাগ]]ত অভিনয় কৰে। [[অনিৰ্বাণ]],[[অপৰূপা]],[[মেঘ]],[[মেঘমুক্তি]] আদিত অভিনয় কৰাৰ পিছত দেৱীয়ে ''[[বহাগৰ দুপৰীয়া]]''ত আগৰ চৰিত্ৰসমূহৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত এক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি প্ৰশংসিত হয়। ১৯৮৮ চনত দেৱীয়ে এন্দুৰ গল্পৰ আধাৰত ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া নিৰ্মিত [[কোলাহল]]ত অভিনয় কৰে। এই অভিনয়ৰ বাবে দেৱীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাৰ বাবে বাছনিত উঠে যদিও পিছলৈ পৰাজিত হয়।<ref name="বিবিয়ান" /> লণ্ডনৰ দ্য গাৰ্ডিয়ান কাকতত চলচ্চিত্ৰ সমালোচক ডেৰেক মেলেকমে এই অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰে।<ref name="বিবিয়ান" /> ইয়াৰ পিছত দেৱীয়ে [[লাজ]],[[কইনা মোৰ ধুনীয়া]],[[কদম তলে কৃষ্ণ নাচে]] আদি ছবিত অভিনয় কৰে। ===ভ্ৰাম্যমাণ=== ১৯৮২-৮৩ চনত [[কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]ৰ ক্লিঅ’পেট্ৰা নাটৰ জৰিয়তে দেৱীৰ ভ্ৰাম্যমাণ প্ৰৱেশ ঘটে।<ref name="বিবিয়ান" /> এই নাটৰ নাম ভূমিকাত দেৱীৰ অভিনয় প্ৰশংসিত হয়। ইয়াৰ পিছত দেৱীয়ে গডমাদাৰ,জয় পৰাজায়,গোসাঁই থানৰ চাকি আদি নাটত অভিনয় কৰে। ===অনাতাঁৰ নাট=== দেৱীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়্ত মালিয়া,অনুতৰিত প্ৰশ্ন,হয় বদন,বাঘ আদি আৰু আঞ্চলিক পৰাজয়ত এজন মানুহৰ জন্ম,যযাতি,ভোগজৰা,পৰিচয় আদি ৬০ ৰো অধিক নাটকত অভিনয় কৰিছে। ==সাংসাৰিক জীৱন== ১৯৮৫ চনত অঞ্জন ঠাকুৰৰ সৈতে ৰুণু দেৱী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ স্নেহা দেৱী নামৰ এক কন্যা আৰু অম্বৰীশ ঠাকুৰ নামৰ এক পুত্ৰ সন্তান আছে। ==সামাজিক কাম-কাজ== ৰুণু দেৱী এগৰাকী অভিনেত্ৰী হোৱাৰ উপৰিও কণ্ঠশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পী হিচাপেও পৰিচিত। ২০০৬ চনত দেৱীয়ে প্ৰজ্ঞাঞ্জলী নামৰ এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান গঠন কৰে যাৰ জৰিয়তে বিভিন্ন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু সন্মান<ref name="বিবিয়ান" />== *অসম চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ পুৰস্কাৰ (কোলাহল),১৯৮৯ *অসম চিনে আৰ্টছ ছ’চাইটিৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ পুৰস্কাৰ,১৯৯৫ * শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ মুনলাইট মিডিয়া বঁটা (হেঙুল থিয়েটাৰৰ ‘গডমাদাৰ”),২০০১ *জ্যোতিৰূপাৰ শ্ৰেষ্ঠা সহঃ-অভিনেত্ৰীৰ বঁটা(কদম তলে কৃষ্ণ নাচে),২০০৫ ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.facebook.com/profile.php?id=100003358327874 ফেছবুক সংযোগ] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] ifb8p9195w4coqpthh22mwvtpkd9gjc 645929 645928 2026-10-18T08:50:51Z ~2026-55542-60 52376 /* */ 645929 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ৰুণু দেৱী |image = ৰুণু দেৱী.jpg |caption = |birth_name = |birth_date = ২১ ছেপ্তেম্বৰ,১৯৫৭ |birth_place = গুৱাহাটী |death_date = |death_place = |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = |residence = |nationality = {{flagicon|India}} ভাৰতীয় |other_names = ৰুণু দেৱী ঠাকুৰ |known_for = |education = |alma_mater = |employer = |occupation = অভিনেত্ৰী |home_town = |title = |salary = |networth = |height = |weight = |term = |predecessor = |successor = |party = |boards = |religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] |spouse = অঞ্জন ঠাকুৰ |partner = |children = স্নেহা দেৱী,অম্বৰীশ ঠাকুৰ |parents =ভোলানাথ শৰ্মা আৰু কিৰণ বালা দেৱী |relatives = |signature = |website = |footnotes = }} ৰুণু দেৱী হ’ল অসমৰ চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চজগতৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ অভিনেত্ৰী। ''[[সংগ্ৰাম লগ্নে আজি]]'' নামৰ একাংকিকা নাট এখনৰ জৰিয়তে শিশু অৱস্থাতে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলা দেৱীয়ে পঞ্চাশৰো অধিক মঞ্চ নাট,ষাঠিৰো অধিক অনাতাঁৰ নাট,[[সন্ধ্যাৰাগ]],[[কোলাহল]],[[মেঘমুক্তি]] আদি উচ্চ প্ৰশংসিত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু বিভিন্ন ধৰাবাহিকত অভিনয় কৰাৰ লগতে [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ]]টো অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰে কোলাহল ছবিৰ বাবে দেৱীয়ে অসম চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু [[হেঙুল থিয়েটাৰ]]ৰ ‘গডমাদাৰ”ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ মুনলাইট মিডিয়া বঁটা লাভ কৰে।<ref name="বিবিয়ান">{{cite journal | title=ৰুণু দেৱী | author=বি.বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ মুখপত্ৰ | journal=বিবিয়ান | year=২০১১ | pages=১০৫-১১২}}</ref> ==জন্ম আৰু শিক্ষাগ্ৰহণ== ১৯৫৭ চনৰ ২১ ছেপ্তেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ত ৰুণু দেৱীৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ দেউতাক আছিল ভোলানাথ শৰ্মা আৰু মাক কিৰণ বালা দেৱী। পিতৃৰ চাকৰি সূত্ৰে গুৱাহাটীত জন্ম হ’লেও দেৱীৰ শৈশৱ্কাল প্ৰথমতে [[ডিব্ৰুগড়]],তাৰ পিছত [[গোৱালপাৰা]],তাৰ পিছত [[তিনিচুকীয়া]] আৰু শেষত নামৰূপত অতিবাহিত হয়। নামৰূপৰ অসম ৰাজ্যিক বিদ্যুত পৰিষদ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা দেৱীয়ে মেট্ৰিক পৰীক্ষা পাছ কৰে। পিছলৈ [[সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতক ডিগ্ৰীৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ==অভিনয় জীৱন== ===মঞ্চজগত=== {{Quote box |quote = মই গৌৰৱবোধ কৰো যে ৰুণু দেৱীয়ে অসমৰ সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনত অভিনয় প্ৰতিভাৰ প্ৰথম পৰিচয় নিশ্চিত প্ৰতিশ্ৰুতি লৈ উপস্থিত হৈছিল প্ৰায় তিনি দশক পূৰ্বে মোৰ এখন নাটকৰ এটা জটিল নাৰী চৰিত্ৰৰ অতুলনীয় মঞ্চ ৰূপায়ণেৰে। নাটকখন আছিল ''আহাৰ''। .....নাটকখনত এককভাৱে পাঁচটা বিভিন্ন চৰিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰিব লগা হৈছিল। যি পাৰংগতা,অন্তৰ্দৃষ্টি আৰু স্বাভাৱিকতাৰে নিপুণভাৱে ৰুণুৱে চৰিত্ৰকিটা ৰূপায়ণ কৰিছিল সেই অভিনয় অসমৰ মঞ্চ ইতিহাসৰ এক বিৰল কৃতি ৰূপে উল্লিখিত হৈ থাকিব। |source = [[অৰুণ শৰ্মা]] |width = 50% }} পিতৃ চাকৰি সূত্ৰে গোৱালপাৰাত থাকোঁতে ‘’সংগ্ৰাম লগ্নে আজি’’ নামৰ একাংকিকা নাট এখনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অভিনয় কৰি দেৱীয়ে শ্ৰেষ্ঠ শিশু শিল্পীৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। নামৰূপলৈ অহাৰ পিছত দেৱীয়ে অসমৰ সাংস্কৃতিক জীৱনৰ প্ৰখ্যাত ব্যক্তি কিছুমানক লগ পাই আৰু অভিনয় জগতৰ লগত ওতপ্ৰোত ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। সেই সময়তে শম্ভু গুপ্তাৰ ''স্তব্ধবিহংগ''(১৯৭১) আৰু ''সেন্দূৰৰ ৰং মাধুৰ্য''(১৯৭২) নাটকত অভিনয় কৰি তেওঁ সদৌ অসম ভিত্তিত শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="বিবিয়ান" /> সন্দিকৈ কলেজত নাম ভৰ্তি কৰাৰ পিছত দেৱীয়ে এক বহল সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰৰ লগত নিজকে জড়িত কৰাৰ সুযোগ পাই আৰু আৱৰণ,শিপা,আথেল’ আদি নাটত অভিনয় কৰে। ''অগ্নিপৰীক্ষা'' নামৰ নাটখনৰ পূৰ্ব নিৰ্ধাৰিত অভিনেত্ৰী গৰাকী হঠাত অসুস্থ হৈ পৰাত দেৱীয়ে নামমাত্ৰ অনুশীলনেৰে নাটকখনত অভিনয় কৰে আৰু প্ৰশংসা লাভ কৰে। ১৯৭৬ চনত [[ৰবীন্দ্ৰ ভৱন]]ত [[অৰুণ শৰ্মা]]ৰ ''আহাৰ'' নাটখনত একেলগে পাঁচটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি দেৱীয়ে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ১৯৭৮ চনত নাট্যসম্ৰাট প্ৰফুল্ল বৰাৰ সময় নাটখনত এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে আৰু ব্যাপকভাবে প্ৰশংসিত হয়।১৯৯৮ চনত [[মেক্সিম গৰ্কী]]ৰ মাদাৰ উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত [[অৰুণ শৰ্মা]]ৰ ''মা'' ত তেওঁৰ অভিনয় বহুলভাৱে সমাদৃত হয়। ===কথাছবি=== [[File:কোলাহলৰ এটি দৃশ্যত ৰুণু দেৱী.jpg|thumb|right|220ppx|কোলাহলৰ এটি দৃশ্যত ৰুণু দেৱী]] ১৯৭৫ চনত ইন্দুকল্প হাজৰিকাৰ ''[[নিয়তি]]'' কথাছবিৰ জৰিয়তে ৰুণু দেৱীয়ে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]]ৰ [[সন্ধ্যাৰাগ]]ত অভিনয় কৰে। [[অনিৰ্বাণ]],[[অপৰূপা]],[[মেঘ]],[[মেঘমুক্তি]] আদিত অভিনয় কৰাৰ পিছত দেৱীয়ে ''[[বহাগৰ দুপৰীয়া]]''ত আগৰ চৰিত্ৰসমূহৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত এক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি প্ৰশংসিত হয়। ১৯৮৮ চনত দেৱীয়ে এন্দুৰ গল্পৰ আধাৰত ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া নিৰ্মিত [[কোলাহল]]ত অভিনয় কৰে। এই অভিনয়ৰ বাবে দেৱীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাৰ বাবে বাছনিত উঠে যদিও পিছলৈ পৰাজিত হয়।<ref name="বিবিয়ান" /> লণ্ডনৰ দ্য গাৰ্ডিয়ান কাকতত চলচ্চিত্ৰ সমালোচক ডেৰেক মেলেকমে এই অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰে।<ref name="বিবিয়ান" /> ইয়াৰ পিছত দেৱীয়ে [[লাজ]],[[কইনা মোৰ ধুনীয়া]],[[কদম তলে কৃষ্ণ নাচে]] আদি ছবিত অভিনয় কৰে। ===ভ্ৰাম্যমাণ=== ১৯৮২-৮৩ চনত [[কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]ৰ ক্লিঅ’পেট্ৰা নাটৰ জৰিয়তে দেৱীৰ ভ্ৰাম্যমাণ প্ৰৱেশ ঘটে।<ref name="বিবিয়ান" /> এই নাটৰ নাম ভূমিকাত দেৱীৰ অভিনয় প্ৰশংসিত হয়। ইয়াৰ পিছত দেৱীয়ে গডমাদাৰ,জয় পৰাজায়,গোসাঁই থানৰ চাকি আদি নাটত অভিনয় কৰে। ===অনাতাঁৰ নাট=== দেৱীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়্ত মালিয়া,অনুতৰিত প্ৰশ্ন,হয় বদন,বাঘ আদি আৰু আঞ্চলিক পৰাজয়ত এজন মানুহৰ জন্ম,যযাতি,ভোগজৰা,পৰিচয় আদি ৬০ ৰো অধিক নাটকত অভিনয় কৰিছে। ==সাংসাৰিক জীৱন== ১৯৮৫ চনত অঞ্জন ঠাকুৰৰ সৈতে ৰুণু দেৱী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ স্নেহা দেৱী নামৰ এক কন্যা আৰু অম্বৰীশ ঠাকুৰ নামৰ এক পুত্ৰ সন্তান আছে। ==সামাজিক কাম-কাজ== ৰুণু দেৱী এগৰাকী অভিনেত্ৰী হোৱাৰ উপৰিও কণ্ঠশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পী হিচাপেও পৰিচিত। ২০০৬ চনত দেৱীয়ে প্ৰজ্ঞাঞ্জলী নামৰ এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান গঠন কৰে যাৰ জৰিয়তে বিভিন্ন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু সন্মান<ref name="বিবিয়ান" />== *অসম চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ পুৰস্কাৰ (কোলাহল),১৯৮৯ *অসম চিনে আৰ্টছ ছ’চাইটিৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ পুৰস্কাৰ,১৯৯৫ * শ্ৰেষ্ঠা অভিনেত্ৰীৰ মুনলাইট মিডিয়া বঁটা (হেঙুল থিয়েটাৰৰ ‘গডমাদাৰ”),২০০১ *জ্যোতিৰূপাৰ শ্ৰেষ্ঠা সহঃ-অভিনেত্ৰীৰ বঁটা(কদম তলে কৃষ্ণ নাচে),২০০৫ ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.facebook.com/profile.php?id=100003358327874 ফেছবুক সংযোগ] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] pue51ia8skt3ick10z67o4jbsw5p6v6 0 39409 645935 413741 2026-10-18T09:27:32Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645935 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = কোলাহল | image = কোলাহল ডিভিডি ক'ভাৰ.jpg | image size = 200px | alt = | caption = | director = [[ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া]] | producer = ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া | story = ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া | script = ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া | based on = ''এন্দুৰ''<br/>(ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াৰ গল্প) | starring = [[ৰুণু দেৱী ঠাকুৰ]]<br>[[অৰুণ নাথ]] ইত্যাদি | music = [[মুকুল বৰুৱা]] | cinematography = কমল নায়ক | editing = নিকুঞ্জ ভট্টাচাৰ্য | studio = | distributor = | released = ১৯৮৯ | runtime = ১১৮ মিনিট | country = [[অসম]], {{IND}} | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = | gross = | preceded by = | followed by = }} '''কোলাহল''' (The Turmoil) হৈছে ১৯৮৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া]] পৰিচালিত এখন [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]। শইকীয়াই ১৯৬৯ চনত লিখা ''এন্দুৰ'' নামৰ গল্পৰ আধাৰত ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="rupali">{{cite web | url=http://www.rupaliparda.com/english/Kolahal.htm | title=Kolahal | publisher=Rupali Parda | accessdate=7 এপ্ৰিল 2015}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰে [[ৰুণু দেৱী ঠাকুৰ]], [[অৰুণ নাথ]], [[বিভূ ৰঞ্জন চৌধুৰী]] আদিয়ে। চলচ্চিত্ৰখনে ৩৬ তম ৰাষ্ট্ৰীয় ছবি মহোৎসৱত অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (ৰজত কমল) লাভ কৰে।<ref name="awards">{{cite web | url=http://www.awardsandshows.com/features/best-assamese-feature-film-570.html | title=Best Assamese Feature Film | publisher=Awards and Shows | accessdate=7 এপ্ৰিল 2015}}</ref> ==কাহিনী== ধানৰ বস্তা কঢ়িওৱা ট্ৰাকৰ পৰা ধান আনি মাকক যোগান ধৰা মোতিৰ ওপৰতেই মাক কিৰণ প্ৰায় নিৰ্ভৰশীল ৷ কিৰণৰ স্বামী কৰ্মৰ সন্ধানত ঘৰৰ পৰা আঁতৰলৈ যায় ৷ পুৰষ নথকা ঘৰখনত কিৰণৰ কাষ চাপিবলৈ উদ্বাউল হৈ থাকে ওচৰৰে চকীদাৰ এজন, দাদা এজন ৷ তেনে এক পৰিৱেশৰ মাজতে এদিন ধানৰ বস্তাৰ তলত সোমাই মোতিৰ অকাল মৃত্যু হয়৷ কিৰণৰ মাতৃ-হৃদয় থানবান হৈ পৰে ৷ কিছুদিন পাছত খবৰ আহে, তেওঁৰ গিৰিয়েক বিনোদে অইন এগৰাকী মহিলাৰ লগত থাকিবলৈ লৈছে ৷ সংকটৰ এই মুহূৰ্তত কাষ চাপি আহে ট্ৰাকৰ চাফাই কৰ্মী বাদল৷ তেওঁ কিৰণক সহায় কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে আৰু বিয়া কৰাব বিচাৰে৷ জীৱনৰ এক চৰম দোদুল্যমান অৱস্থাত কিৰণে কি সিদ্ধান্ত লয় আৰু তেওঁৰ সেই সিদ্ধান্তটোত এৰি অহা জীৱনটোৱে কেনেধৰণৰ ভূমিকা পালন কৰে-সেইয়াই মূলতঃ কোলাহলৰ কাহিনী৷ <ref name="Film">{{cite web | url=http://dff.nic.in/images/Documents/81_36thNfacatalogue.pdf | title=36th National Film Awards 1989 | accessdate=20 May 2020}}</ref> ==অভিনয়ত== {{refbegin|3}} *[[ৰুণু দেৱী ঠাকুৰ]] *[[অৰুণ নাথ]] *[[বিভূ ৰঞ্জন চৌধুৰী]] *[[বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী]] *অৰুণ গুহ ঠাকুৰতা *দিলিপ বৰুৱা *[[চেতনা দাস]] *[[কৃষ্ণা দাস নাথ]] *বকুল ঘোষ *প্লাবন বৰদলৈ *দিলিপ ৰঞ্জন দত্ত *ইন্দু ভূষণ গগৈ *[[আৰতি বৰুৱা]] *প্ৰাণজিৎ দাস *শ্ৰী কন্দলি *জোৱান দত্ত *নিৰেণ শৰ্মা *চম্পক হাতীবৰুৱা *টুটু *ৰূপক শৰ্মা *মিতু ৰূপক শৰ্মা *অমূল্য কাকতি *আৰু [[আৱাহন থিয়েটাৰ]]ৰ অভিনয়শিল্পীসকল<ref name="rupali" /> {{Refend}} ==কলা-কুশলী== * প্ৰযোজনা/পৰিচালনা/কাহিনী/চিত্ৰনাট্য/সংলাপ- [[ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া]] * মুখ্য সহ পৰিচালনা- অৰুণ গুহ ঠাকুৰতা * সহ-পৰিচালনা- সঞ্জীৱ হাজৰিকা, [[বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী]], [[উৎপল দত্ত]], সংগীতা শইকীয়া * প্ৰযোজনা নিয়ন্ত্ৰণ- প্ৰীতি শইকীয়া, ইন্দু ভূষণ গগৈ * সংগীত- মুকুল বৰুৱা * চিত্ৰগ্ৰহণ- কমল নায়ক * সম্পাদনা- নিকুঞ্জ ভট্টাচাৰ্য * শব্দগ্ৰহণ- পীয়ুষ কান্তি ৰয়, সতীশ চৌহান * কলা নিৰ্দেশনা- ফটিক বৰুৱা, নুৰুদ্দিন আহমেদ * সাজসজ্জা- সংগীতা শইকীয়া * ৰূপসজ্জা- দেৱী হালদাৰ<ref name="rupali" /> ==সন্মান== * ‘সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু জীয়াই থকাৰ বাসনাৰ মাজত অৱস্থানৰত এগৰাকী দুখুনী মহিলাৰ সংঘৰ্ষৰ সাহসী বিষয়’টোৰ বাবে কোলাহলক ১৯৮৮ চনৰ অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী-চিত্ৰৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হয়৷ ছবিৰ পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক হিচাপে ৰজত কমলৰ লগতে ড০ শইকীয়াই যথাক্ৰমে ১০,০০০ আৰু ২০,০০০ টকাৰ ধনৰাশি লাভ কৰে ৷ <ref name="Film" /> * ১৯৮৮ চনৰ 'ভাৰতীয় পেনোৰামা'লৈ নিৰ্বাচিত।<ref name="rupali" /> * [[ছিডনী]], [[মিউনিখ]], [[মস্কো]], [[মণ্ট্ৰীল]] আৰু [[ট'ৰণ্ট']]ৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ বাবে নিৰ্বাচিত।<ref name="rupali" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDB title|0268410}} {{ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ চলচ্চিত্ৰপঞ্জী}} {{অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা}} [[শ্ৰেণী:১৯৮৯ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পেনোৰামালৈ নিৰ্বাচিত অসমীয়া ছবি]] [[শ্ৰেণী:১৯৮০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] p32rn7vckbu7z1ceyu06tkj4w25ou1c 0 42041 645901 429780 2026-10-18T04:49:34Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645901 wikitext text/x-wiki {{infobox film | name = দূৰদৰ্শন...এটি যন্ত্ৰ | image = দূৰদৰ্শন এটি যন্ত্ৰ.jpg | image size = 200px | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ | director = [[ৰাজেশ ভূঞা]] | producer = সঞ্জীৱ নাৰায়ণ | starring = [[যতীন বৰা]]<br/>[[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]]<br/>[[উৎপল দাস]]<br/>[[মুনমী ফুকন]] | studio = [[এ এম টেলিভিচন]] | distributor = এ. এম. টেলিভিচন | music = মৌচম গগৈ | based on = হিমাংশু প্ৰসাদ দাসৰ ''এখন গাঁৱত এটা টি. ভি. আছিল (নাটক)'' | released = ২ ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৬ | country = [[ভাৰত]] | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = ₹ ৯০ লাখ<ref>{{Cite web|url=http://rupaliparda.com/archives/11416|title=কোনখন অসমীয়া ছবি সফল? ভাল দিন আহিছেনে অসমীয়া ছবিৰ?|publisher=Rupaliparda|accessdate=২৩ এপ্ৰিল ২০২০|archivedate=2020-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200403162204/https://rupaliparda.com/archives/11416|deadurl=yes}}</ref> }} '''দূৰদৰ্শন এটি যন্ত্ৰ''' হল ২০১৬ বৰ্ষৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত মুক্তি পোৱা এখন হাস্যৰসাত্মক [[অসমীয়া]] ভাষাত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিচালনা কৰিছে [[ৰাজেশ ভূঞা]]ই, কাহিনী [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ। [[যতীন বৰা]], [[উৎপল দাস]], [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]] আৰু [[মুনমী ফুকন|মুনমী ফুকনে]] এই ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। ছবিখন সমগ্ৰ অসমতে সফল ৰূপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="release">{{cite web | url=http://axomiya.net/jatin-bora-starrer-doordarshan-eti-jantra-is-releasing-on-september-2/ | title=Doordarshan Eti Jantra is Releasing on September 2 | date=10 July 2016 | accessdate=29 August 2016 | archivedate=10 September 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910234510/http://axomiya.net/jatin-bora-starrer-doordarshan-eti-jantra-is-releasing-on-september-2/ | deadurl=yes }}</ref> ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== ’দূৰদৰ্শন এটি যন্ত্ৰ’ ছবিখনৰ কাহিনীৰ পটভূমি ১৯৮৫-১৯৯০ চনৰ। শান্তিপুৰ নামৰ এখন গাঁও; যিখন গাঁও চহৰৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত, গাঁওখনলৈ যাবলৈ নাই এখনো দলং, নাৱেৰে নৈ এখন পাৰ হৈ অহা-যোৱা কৰিব লাগে। সেইখন গাঁৱৰ মানুহে কেতিয়াও টি.ভি দেখা পোৱা নাই। গাঁওখনৰ কৈলাস নামৰ এজন লোকে সেইখন গাৱলৈ টি.ভি এটা লৈ আহে প্ৰথমে বাছৰ ওপৰত, তাৰপিছত নাও আৰু তাৰপিছত থেলাগাড়ীত। এনেদৰে টি.ভিৰ অনুষ্ঠান চাবলৈ প্ৰথম প্ৰত্যক্ষ কৰিবলৈ গাঁৱৰ বহুতো লোক কৈলাসহঁতৰ ঘৰলৈ আহে। ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ফ্লেচবেকত দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web | url=http://www.xahitya.org/2016/09/18/%E0%A6%A6%E0%A7%82%E0%A7%B0%E0%A6%A6%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%AF%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B2/ | title=দূৰদৰ্শন: এটি যন্ত্ৰ“ চালোঁ। (নয়নমণি হালৈ) | publisher=Xahitya.org | date=18 September 2016 | accessdate=01 May 2020 | archivedate=26 April 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170426014311/http://www.xahitya.org/2016/09/18/%e0%a6%a6%e0%a7%82%e0%a7%b0%e0%a6%a6%e0%a7%b0%e0%a7%8d%e0%a6%b6%e0%a6%a8-%e0%a6%8f%e0%a6%9f%e0%a6%bf-%e0%a6%af%e0%a6%a8%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a7%b0-%e0%a6%9a%e0%a6%be%e0%a6%b2/ | deadurl=yes }}</ref> ==অভিনয়ত== * [[যতীন বৰা]] - কৈলাস * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]] - পূৰ্ণিমা * [[উৎপল দাস]] - বিতুল * [[মুনমী ফুকন]] - চেলিমা * [[সৌৰভ হাজৰিকা]] * [[চেতনা দাস]] * [[প্ৰসেনজিৎ বৰা]] * [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]] * [[সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা]] ==সংগীত== {{Infobox album | Name = দূৰদৰ্শন...এটি যন্ত্ৰ | Longtype = | Type = চলচ্চিত্ৰ সংগীত | Artist = মৌচম গগৈ | Cover = | Border = yes | Caption = | Released = ২০১৬ | Recorded = ২০১৬ | Genre = বোলছবি সংগীত | Length = | Language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | Label = এ. এম. টেলিভিচন | Producer = সঞ্জীৱ নাৰায়ণ | Reviews = | Last album = | This album = '''''দূৰদৰ্শন...এটি যন্ত্ৰ'''''<br />(২০১৬) | Next album = | name = দূৰদৰ্শন - এটি যন্ত্ৰ | type = বোলছবি | artist = [[ৰাজেশ ভূঞা]] | released = ২০১৬ | genre = বোলছবি সংগীত | label = [[AM Television]] | producer = [[Sanjiv Narain]] }} বোলছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা তথা গীত ৰচনা কৰিছিল [[মৌচম গগৈ]]য়ে ।{{track listing | extra_column = কণ্ঠশিল্পী(ৰা) | music_credits = no | title1 = গুলপীয়া দুগাল | music1 = মৌচম গগৈ | extra1 = [[জুবিন গাৰ্গ]], প্ৰিয়ংকা ভৰালী | length1 = ৩:১১ |- | title2 = চাই চাই তোমালে মোৰ | music2 = মৌচম গগৈ | extra2 = [[জুবিন গাৰ্গ]], চয়নিকা দত্ত | length2 = ৪:৪০ }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|8191102}} [[শ্ৰেণী:২০১৬ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] 8tzqgsws6eoawejx81bg88hdewxz84t 0 56348 645938 554974 2026-10-18T10:08:07Z ~2026-55983-55 52383 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645938 wikitext text/x-wiki [[File:Hajo Powa Mecca.jpg|thumb|পোৱামক্কা]] '''পোৱামক্কা''' ({{lang-en|Powa Makkah}}) [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[হাজো]]ৰ গৰুড়াচল পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত মুছলমানসকলৰ পৱিত্ৰস্থান।<ref>{{Cite web |title=Powa Mecca in Hao, Assam |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/58/powa-mecca-hajo.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608020446/http://www.assaminfo.com/tourist-places/58/powa-mecca-hajo.htm |archive-date=2015-06-08 |access-date=2025-11-15 |website=www.assaminfo.com}}</ref> চুফী সাধক শ্বেখ জালালুদ্দিন ওৰফে [[গিয়াচুদ্দিন|গিয়াচুদ্দিন আউলীয়াই]] কেইবাজনো আউলীয়াক লগত লৈ ইয়াত [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ মৃত্যু সেই স্থানত তেওঁৰ মাজাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ইয়াত পোৱা এক ফাৰ্চী লিপি মতে মুগোল সম্ৰাট শ্বাহ জাহানৰ ৰাজত্ব কালত ১৬৫৭ চনত লুৎফুল্লা শ্বিৰাজীয়ে পোৱামক্কা মছজিদ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{Cite web |title=Powa Mecca - Powa Mecca In Hajo, Poa Mecca Hajo Assam |url=http://www.bharatonline.com/assam/hajo/powa-mecca.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018034128/http://www.bharatonline.com/assam/hajo/powa-mecca.html |archive-date=2009-10-18 |access-date=2025-11-15}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== জনশ্ৰুতি মতে [[মক্কা]]ৰ এপোৱা মাটি আনি পোৱামক্কা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। হাজোৰ গৰুড়াচলত মছজিদ স্থাপন কৰি দোৱা কৰাৰ সময়ৰেপৰা পোৱামক্কা হোৱা বুলি মানুহে কয়।<ref>{{Cite web |title=হাজো হেন নাম — বিকাশপেডিয়া |url=http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9b99be99c-9b99c79a8-9a89be9ae |archive-url=https://web.archive.org/web/20171128114310/http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9b99be99c-9b99c79a8-9a89be9ae |archive-date=2017-11-28 |access-date=2025-11-15 |website=as.vikaspedia.in |language=as}}</ref> ইয়াৰ লগতে ইছলাম ধৰ্মালম্বীসকলে পোৱামক্কা দৰ্শন কৰিলে [[চৌদি আৰৱ]]ৰ পৱিত্ৰ নগৰী মক্কা দৰ্শনৰ এক চতুৰ্থাংশ পুণ্য লাভ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰে। ই হাজোৰ পঞ্চতীৰ্থৰ অন্যতম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ ইছলাম ধৰ্মৰ উপাসনাস্থলী। ==ইতিহাস== ১১৯৩ খৃষ্টাব্দত ইৰাণৰ তাব্ৰিজত নগৰত হজৰত শ্বাহ চুলতান গিয়াচুদ্দিন বা শ্বেখ জালালুদ্দিন জন্ম হৈছিল।<ref name= "AMU"/> তেওঁ তাব্ৰিজৰ বাদশ্বাহ আছিল। পিছলৈ তেওঁ চুফীবাদৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ নিজৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱাই বাগদাদলৈ গৈ তাত পীৰ শ্বেখ ছাহাবুদ্দিন ছহৰৱাৰ্দীৰ আউলিয়া হিচাপে থাকে। পিছলৈ তেওঁ আবু ছাইদ তাব্ৰিজী আৰু আজমীৰলৈ গৈ [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি]]ৰ লগত যোগ দিছিল। পিছলৈ তেওঁ কেইবাজনো আউলীয়াক লগত লৈ ইছলাম ধৰ্মৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিবলৈ অসমলৈ আহি হাজোৰ গৰুড়াচল পাহাৰৰ শিখৰত উপাসনা স্থলী স্থাপন কৰে। ১৩৪৪ খৃ:ত গিয়াছুদ্দিনৰ মৃত্যুৰ পাছত গৰুড়াচলে পূৰ্বতকৈও অধিক গুৰুত্ব পালে।<ref name= "AMU"/> ইয়াৰ নামনিৰ মাজাৰ বা দৰগাহ চোৱা-চিতা কৰাৰ বাবে দৰগাহ ভূমিতে ফকিৰ আৰু পাইকসকলক স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই গাঁওখন ফকিৰটোলা বুলি বৰ্তমান পৰিচিত। ইয়াত পোৱা এক ফাৰ্চী লিপি মতে মুগোল সম্ৰাট শ্বাহ জাহানৰ ৰাজত্ব কালত ১৬৫৭ চনত লুৎফুল্লা শ্বিৰাজীয়ে পোৱামক্কা মছজিদ নিৰ্মাণ কৰাইছিল। ১৬৮২ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]য়ে মোগলৰ হাতৰপৰা গুৱাহাটী উদ্ধাৰ কৰাৰ পাছতো ইয়াৰ চোৱা-চিতা কৰিছিল। হাজোৰ পোৱামক্কা দৰগাহেই হ’ল অসমৰ সৰ্বপ্ৰথম মছজিদ।<ref name= "AMU">{{cite book | title=SUFIS AND THEIR CONTRIBUTION TO THE CULTURAL LIFF OF MEDIEVAL ASSAM IN 16-17"' CENTURY | publisher=আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়| author=Mumtaz, Nahida | year=২০১০ | location=আলিগড়, উত্তৰ প্ৰদেশ| pages=৮৩-৮৮}}</ref> ==পৰ্যটন== হাজোৰ পোৱামক্কা এটি উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>{{Cite web|last=বৰুৱা|first=প্ৰিয়াংকু নাৰায়ণ|title=অসমৰ ঐতিহাসিক সমলসমূহৰ সু-সংৰক্ষণ হোৱা উচিত|url=http://www.xahitya.org/2017/04/14/অসমৰ-ঐতিহাসিক-সমলসমূহৰ-স/}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইছলাম ধৰ্মালম্বীসকলৰ বাবে ই অতি পৱিত্ৰ স্থান তদুপৰি অন্যান্য ধৰ্মৰ লোকসকলেও ইয়াক পৱিত্ৰ বুলি জ্ঞান কৰে।<ref>{{Cite web |title=অসমীয়াৰ সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি |url=https://janambhumi.in/VG5wak0wMVJQVDA9/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A6%BF.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810081656/https://janambhumi.in/VG5wak0wMVJQVDA9/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A6%BF.html |archive-date=2020-08-10 |access-date=2025-11-15 |website=janambhumi.in |archivedate=2020-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810081656/https://janambhumi.in/VG5wak0wMVJQVDA9/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A6%BF.html |deadurl=yes }}.</ref> প্ৰতি বছৰে অসম তথা ভাৰতৰপৰা ইয়ালৈ তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন হয়। প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইয়াত চুফী সন্ত হজৰত শ্বাহ চুলতান গিয়াচুদ্দিন বা শ্বেখ জালালুদ্দিনৰ মৃত্যু তিথি ১৫ দিনীয়াকৈ উৰছ উৎসৱ হিচাপে পালন কৰা হয়। উৰছ উৎসৱত চুফী গীত, [[জিকিৰ]] আদি গাই আল্লাহ আৰু ইছলামৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰা হয়। উৰছ উৎসৱৰ সময়ত পোৱামক্কাত মেলা বহে। ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:মছজিদ]] [[শ্ৰেণী:কামৰূপ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] imvxhu84nlrgjjt68hsa25l0f8eyn94 0 60636 645932 385990 2026-10-18T08:58:01Z ~2026-55542-60 52376 /* কলা-কুশলী */ 645932 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = সোণাৰ বৰণ পাখি | image = সোণাৰ বৰণ পাখিৰ পোষ্টাৰ.jpg | alt = <!-- see WP:ALT --> | director = [[ববী শৰ্মা বৰুৱা]]<ref name="scroll">{{cite web|url=https://scroll.in/tag/Sonar%20Baran%20Pakhi|publisher=scroll.in|title=Sonar Baran Pakhi - Latest news, videos on Sonar Baran Pakhi &#124; Scroll.in|accessdate=2 April 2017}}</ref> | producer = [[ববী শৰ্মা বৰুৱা]] <br/>[[অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ (বিত্ত আৰু উন্নয়ন) নিগম পৰিসীমিত]]<ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Fuelling-the-indie-spirit/article16410323.ece|work=The Hindu|title=Fuelling the indie spirit - Chennai|accessdate=2 April 2017}}</ref> | writer = [[ববী শৰ্মা বৰুৱা]] <br/> ভাস্কৰ জ্যৌতি দাস<br/> জিতেন শৰ্মা<ref name="thehindu2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/With-a-strong-spirit-of-filmmaking/article17282659.ece|work=The Hindu|title=With a strong spirit of filmmaking|accessdate=2 April 2017}}</ref> |music = সৌৰভ মহন্ত |starring = [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]<br/> কমল প্ৰিয়া দাস <br/> নিলিম চেতিয়া<br/> প্ৰণামী বৰা<br/> সুস্মিতা ৰয়<br/> ধ্ৰুৱ জ্যৌতি কুমাৰ<br/> আৰতি বৰুৱা<br/> জগদীশ ডেকা |cinematography =অভিজিত নন্দি |editing = ৰাতুল ডেকা |studio = [[অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ (বিত্ত আৰু উন্নয়ন) নিগম পৰিসীমিত]]<ref name="thenortheasttoday">{{cite web|url=http://thenortheasttoday.com/assams-bobby-sarma-barua-is-really-making-it-big-in-the-international-film-making-scenario/|publisher=thenortheasttoday.com|title=Assam's Bobby Sarma Barua is really making it big in the international film-making scenario!|accessdate=2 April 2017|archivedate=2 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402175317/http://thenortheasttoday.com/assams-bobby-sarma-barua-is-really-making-it-big-in-the-international-film-making-scenario/|deadurl=yes}}</ref> | distributor = বিবি এণ্টাৰটেইনমেন্ত<ref name="kff">{{cite web|url=http://kff.in/film.php?f=477|publisher=kff.in|title=Sonar Baran Pakhi &#124; Bobby Sarma Baruah &#124; Kolkata International Film Festival 2016|accessdate=2 April 2017|archivedate=2 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402170954/http://kff.in/film.php?f=477|deadurl=yes}}</ref> |released = {{Film date|2016|10|23| জিও মামী মুম্বাই ফিল্ম ফেষ্টিভেল|2017|11|24|df=y}} |runtime = |country = {{flag|India}} |language = [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]] <br/>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] <br/>[[বঙালী ভাষা|বঙালী]]<br/>[[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|ৰাজবংশী]] }} '''সোণাৰ বৰণ পাখি''' হ’ল [[গোৱালপৰীয়া লোকগীত]]ৰ শিল্পী [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]]ৰ ওপৰত আধাৰিত ২০১৬ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন অসমীয়া ছবি।<ref name="kothasobi">{{cite web|url=http://www.kothasobi.com/movie/sonar-boron-pakhi-new-biopic-on-pratima-barua-pande/|publisher=kothasobi.com|title=&#039; Sonar Boron Pakhi&#039; : New Biopic on Pratima Barua Pande|accessdate=2 April 2017|archivedate=2 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402170733/http://www.kothasobi.com/movie/sonar-boron-pakhi-new-biopic-on-pratima-barua-pande/|deadurl=yes}}</ref> ছবিখনৰ পৰিচালক হ’ল ববী শৰ্মা বৰুৱা।<ref name="indiatimes">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/a-day-for-films-in-indias-lesser-known-languages/articleshow/57011999.cms|publisher=timesofindia.indiatimes.com|title=A day for films in India's lesser-known languages &#124; Bengaluru News - Times of India|accessdate=2 April 2017}}</ref><ref name="thedailystar">{{cite web|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/curtains-dhaka-intl-film-fest-1348798|publisher=thedailystar.net|title=www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/curtains-dhaka-intl-film-fest-1348798|accessdate=2 April 2017}}</ref> == কলা-কুশলী== *আগ বয়সৰ [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]]ৰ চৰিত্ৰত [[প্ৰণামী বৰা]] *প্ৰকৃতিষ বৰুৱাৰ চৰিত্ৰত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] *বৃদ্ধ বয়সৰ প্ৰতিমা বৰুৱাৰ চৰিত্ৰত [[আৰতি বৰুৱা]] *প্ৰতিমা বৰুৱাৰ মাতৃৰ চৰিত্ৰত কমল প্ৰিয়া দাস *শিশু অৱস্থাৰ প্ৰতিমা বৰুৱাৰ চৰিত্ৰত সুস্মিতা ৰয় *গংগা শংকৰ পাণ্ডেৰ চৰিত্ৰত জগদীশ ডেকা *[[ঋত্বিক ঘটক]]ৰ চৰিত্ৰত ধ্ৰুৱ জ্যৌতি কুমাৰ *[[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ চৰিত্ৰত নিলিম চেতিয়া ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|6267968}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১৭ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] 7yg9kie9umheovzh7dfd79ohz8nom8z 0 65395 645931 416728 2026-10-18T08:56:37Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয় শিল্পী */ 645931 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name =মইনাজান<br/>Mainajan | image = Mainajan Assamese Film.jpg | image size = 200px | alt = | caption = মইনাজানৰ এটা গীতৰ দৃশ্য | director = [[দেৱ কুমাৰ বসু|দেৱকুমাৰ]] | producer = এম পি এন নায়াৰ | writer = | screenplay = | story = প্ৰেম | based on = | narrator = | starring =[[নিপন গোস্বামী]]<br/>[[বিদ্যা ৰাও]] | music = [[খগেন মহন্ত]] | choreography = | cinematography = [[নলীন দুৱৰা]] | editing = মণি অধিকাৰী | studio = | distributor = | released = ১৪ নবেম্বৰ ১৯৮০ | runtime = | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''মইনাজান''' ({{lang-en|Mainajan}}) ১৯৮০ চনত মুক্তি লাভ কৰা, [[দেৱ কুমাৰ বসু|দেৱকুমাৰ]] পৰিচালিত এখন ক'লা-বগা অসমীয়া ছবি। সঙ্গীত খগেন মহন্তৰ। ছবিখন প্ৰেম পিকচাৰচৰ বেনাৰ প্ৰযোজনা কৰিছিল এম পি এন নায়াৰে। এইখন নায়িকা বিদ্যা ৰাওৰ ঘৰুৱা প্ৰডাকচনৰ চিনেমা আছিল। প্ৰযোজক নায়াৰ [[বিদ্যা ৰাও]]ৰ স্বামী আছিল।<ref name="arun">{{cite book | title=১০০ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী আৰু গীত | publisher=Shashi Shisu Prakashan, Guwahati | author=Das Arunlochan | year=2013 | pages=289}}</ref> ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== মইনাজান এক পাৰিবাৰিক কাহিনীৰে নিৰ্মিত ছবি। জীৱন আৰু জান দুই ভাই-ককাই। জীৱনে বিয়া কৰাইছে জেউতিক। ঘৰত বৃদ্ধা মাক। মইনা সেই গাঁৱৰে সহজ-সৰল, নিৰাখৰী ছোৱালী। সৰুৰে পৰা উমলি-জামলি ডাঙৰ হোৱা জান আৰু মইনাই ইজনে সিজনৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয়।<ref name="arun" /> এনেতে ঘৰখনত এক অঘটন ঘটিল। বেমাৰত পৰি বৃদ্ধা মাকৰ মৃত্যু হ’ল। ডাক্তৰৰ অভাৱত বিনা চিকিৎসাই মাকৰ মৃত্যু হোৱাত জীৱনে প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে যে ভায়েক জানক ডাক্তৰী পঢ়াব। পঢ়ি উঠি ভায়েকে গাঁৱতে চিকিৎসা-সেৱা আগবঢ়াব। ঘৰ-সম্পত্তি, আ-অলংকাৰ সকলো বন্ধকীত দি জানক চহৰলৈ ডাক্তৰী পঢ়াবলৈ পঠালে। জানে কিন্তু ককায়েকে কিমান ত্যাগ আৰু কষ্টৰ বিনিময়ত ভায়েকক পঢ়ুৱাইছে, সেই বিষয়ে অলপো জ্ঞাত নহয়।<ref name="arun" /> জান ডাক্তৰ হৈ ওলাল। কিন্তু চহৰৰ ৰংচঙীয়া পৰিবেশত তেওঁ গাঁওখনৰ কথা, ঘৰখনৰ কথা পাহৰি গ’ল। মইনাক পাহৰি জান চহৰৰ আধুনিকা গাভৰু ৰীণাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হ’ল। ৰীণাৰ সহযোগত তেওঁ বিদেশলৈ যোৱাৰ প্ৰস্তুতি চলালে।<ref name="arun" /> কিন্তু এৰি অহা জীৱনটোক পাহৰা জানো ইমান সহজ। এদিন জানৰ জ্ঞানচক্ষু মুকলি হ’ল। অৱশেষত তেওঁ উভতি আহিল নিজৰ ওপজা গাঁওখনলৈ।<ref name="arun" /> ==অভিনয় শিল্পী== {{refbegin|2}} * [[নিপন গোস্বামী]] *[[বিদ্যা ৰাও]] *হৰি ডেকা *অনিল দাস *মিনতি দাস *জ্বলী চৌধুৰী *ইৰাণ দত্ত ফুকন *অমু (অমিতাভ গগৈ) *[[ধৰণী চৌধুৰী]] (অতিথি শিল্পী) *[[আৰতি বৰুৱা]]<ref name="arun" /> {{refend}} ==সংগীত== ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালনা [[খগেন মহন্ত]]ৰ। গীত লিখিছে [[কেশৱ মহন্ত]]ই।<ref name="arun" /> {{Track listing | headline = গীতৰ শীৰ্ষ | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | lyrics_credits = yes | total_length = | title1 = তুমি হেনো কৰুণাসাগৰ, তুমিতো কাৰো নধৰা জগৰ | extra1 = [[অৰ্চনা মহন্ত]] | lyrics1 =[[কেশৱ মহন্ত]] | length1 = | title2 =বাঁহৰ মূঢ়া বগৰীৰ গুড়া, এটা যে আছিল বঢ়া | extra2 = [[খগেন মহন্ত]] | lyrics2 =[[কেশৱ মহন্ত]] | length2 = | title3 =জোনটি ওলালে তৰাটি ওলাব, জোনক জানো সুধি চায় | extra3 = [[খগেন মহন্ত]], [[অৰ্চনা মহন্ত]] | lyrics3 =[[কেশৱ মহন্ত]] | length3 = | title4 =এই বৰষাতে মোৰ সপোনতে তুমি কোন সুমধুৰ দুখ | extra4 = [[মিতালী চৌধুৰী]] | lyrics4 =[[কেশৱ মহন্ত]] | length4 = | title5 =কোমলকৈ বাঁহৰেঐ লেকেচি লেহুকা, পাতলকৈ পাবতে পাখি | extra5 = [[খগেন মহন্ত]], [[অৰ্চনা মহন্ত]], নিকুঞ্জলতা মহন্ত, দীগেন মহন্ত, দিলীপ গগৈ, বলো কাকতি আদি | lyrics5 =[[কেশৱ মহন্ত]] | length5 =}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৮০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৮০ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] synt7tfn16ycdxfhpob8zj0aiu7t2cn 0 83108 645904 529264 2026-10-18T05:03:26Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645904 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ৰঙাটাপু ১৯৮৩ | image = Laletapu1983.png | director = আদিত্যম শইকীয়া | producer = কুমাৰ ৰায় <br/> অজয় কুমাৰ ৰায় | writer = | screenplay = | starring =[[আইমী বৰুৱা]]<br>[[গুঞ্জন ভৰদ্বাজ]]<br>[[ৰিম্পী দাস]] | music = অমৃত প্ৰীতম | cinematography = কৃষ্ণ শ্বাহ | released = {{Film date|df=y|2022|11|25}} | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] }} '''ৰঙাটাপু ১৯৮৩''' ({{lang-en|Laletapu 1983}}) হৈছে বি আৰ চি চিনে প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত অৰুণ কুমাৰ ৰায় আৰু অজয় কুমাৰ ৰায়ৰ প্ৰযোজনা তথা আদিত্যম শইকীয়াৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এখন [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ|অসমীয়া বোলছবি]]।<ref name=":2">{{cite news | url=https://janambhumi.in/VG1wUk1rNXFZelJPWnowOQ==/%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0-%E2%80%98%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%81-%E2%80%99%E0%A7%B0-%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%87%E0%A6%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BF.html | title=নতুন অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ ‘লালেটাপু ১৯৮৩’ৰ ট্ৰেইলাৰ-পোষ্টাৰ মুকলি | agency=জনমভূমি | accessdate=30 August 2022 | author=শইকীয়া প্ৰাঞ্জল | archivedate=30 August 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220830073423/https://janambhumi.in/VG1wUk1rNXFZelJPWnowOQ==/%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0-%E2%80%98%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%81-%E2%80%99%E0%A7%B0-%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%87%E0%A6%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BF.html | deadurl=yes }}</ref><ref name=":1" /> ১৯৮৩ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ নিশা [[অসম|অসমৰ]] [[শোণিতপুৰ|শোণিতপুৰ জিলাৰ]] জিয়াভৰলীৰ পাৰত স্থানীয় আৰু বহিৰাগতৰ মাজত সংঘটিত হোৱা [[লালেটাপু সংঘৰ্ষ|লালেটাপু সংঘৰ্ষৰ]] কাহিনীৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ==কাহিনীৰ আধাৰ== ৮০ দশকত অসমলৈ আগমন ঘটা বহিৰাগত লোকসকলে থলুৱা অসমীয়া মানুহৰ জীৱন প্ৰণালীত পেলোৱা প্ৰভাৱ তথা অসমীয়া চহা জীৱন কেনেকৈ ধ্বংস কৰিলে সেই কাহিনীৰ বৰ্ণনাৰে লালেটাপু ঘটনাৰ আধাৰতে ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৯৮৩ চনৰ ২০ মাৰ্চত লালেটাপুত 'ভূপেন ডেকা', 'বলীন নাথ', 'প্ৰসন্ন বৰুৱা', 'বীৰেণ মিশ্ৰ', 'শ্যাম কুণ্ডু', 'জয়ৰাম বৰুৱা', 'পলাশ ৰাজবংশী', আৰু 'বল্লভ নাথ' নামৰ আঠজন লোক শ্বহীদ হৈছিল।<ref name=":1">{{cite news | url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/biswanath/swahid-divas-saturday/assam20210320192915078 | title=জামুগুৰিহাটত ছাত্ৰ সন্থাৰ শ্বহীদ দিৱস পালন | agency=ETV ভাৰত | accessdate=30 August 2022}}</ref> যুদ্ধৰ পৰিণতিতো লালেটাপু বহিৰাগতৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হোৱা নাছিল। ২৬ আগষ্ট শুক্ৰবাৰে "লালেটাপু ১৯৮৩" নামৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ আৰু ট্ৰেইলাৰ মুকলি হয়।<ref name=":2" /><ref name=":3">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/assam/assamese-new-film-posters/ | title=দুলিয়াজান অইল ফিল্ড হোটেলত নতুন অসমীয়া কথাছবি লালেটাপু ১৯৮৩ৰ তট্ৰেইলাৰ-পোষ্টাৰ মুকলি | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=30 August 2022}}</ref> ছবিখনৰ মুখ্য সহ প্ৰযোজক ধনজিৎ দাস (ডি. ডি.‌চি.)। সহকাৰী পৰিচালক মৃণাল ডেকা, বিবেক বৰা। চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছে কৃষ্ণ শ্বাহে। শব্দ সম্পাদনা, আবাহ সংগীত আৰু সংমিশ্ৰণ কৰিছে অমৃত প্ৰীতমে, সম্পাদনা কৰিছে ৰণ্টু চেতিয়াই।<ref name=":3"/> ==অভিনয়ত== “ৰঙাটাপু ১৯৮৩”ৰ বিভিন্ন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে :<ref name=":3"/> *[[আইমী বৰুৱা]], *[[গুঞ্জন ভৰদ্বাজ]], *[[ৰিম্পী দাস]], *[[বিবেক বৰা]], *[[কল্পনা কলিতা]], *[[ভগিৰথী]], *[[এলিষ্মিতা]], *[[প্ৰতিভা চৌধুৰী]], *[[দেবানন্দ শইকীয়া]], *[[পূর্ণদা হাজৰিকা]],আদি ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] pz8cbh3yqxsm6jwv6piegj182u4o04v 645906 645904 2026-10-18T05:08:10Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645906 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ৰঙাটাপু ১৯৮৩ | image = Laletapu1983.png | director = আদিত্যম শইকীয়া | producer = কুমাৰ ৰায় <br/> অজয় কুমাৰ ৰায় | writer = | screenplay = | starring =[[আইমী বৰুৱা]]<br>[[গুঞ্জন ভৰদ্বাজ]]<br>[[ৰিম্পী দাস]] | music = অমৃত প্ৰীতম | cinematography = কৃষ্ণ শ্বাহ | released = {{Film date|df=y|2022|11|25}} | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] }} '''ৰঙাটাপু ১৯৮৩''' ({{lang-en|Laletapu 1983}}) হৈছে বি আৰ চি চিনে প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত অৰুণ কুমাৰ ৰায় আৰু অজয় কুমাৰ ৰায়ৰ প্ৰযোজনা তথা আদিত্যম শইকীয়াৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এখন [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ|অসমীয়া বোলছবি]]।<ref name=":2">{{cite news | url=https://janambhumi.in/VG1wUk1rNXFZelJPWnowOQ==/%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0-%E2%80%98%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%81-%E2%80%99%E0%A7%B0-%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%87%E0%A6%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BF.html | title=নতুন অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ ‘লালেটাপু ১৯৮৩’ৰ ট্ৰেইলাৰ-পোষ্টাৰ মুকলি | agency=জনমভূমি | accessdate=30 August 2022 | author=শইকীয়া প্ৰাঞ্জল | archivedate=30 August 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220830073423/https://janambhumi.in/VG1wUk1rNXFZelJPWnowOQ==/%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0-%E2%80%98%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%81-%E2%80%99%E0%A7%B0-%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A7%87%E0%A6%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BF.html | deadurl=yes }}</ref><ref name=":1" /> ১৯৮৩ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ নিশা [[অসম|অসমৰ]] [[শোণিতপুৰ|শোণিতপুৰ জিলাৰ]] জিয়াভৰলীৰ পাৰত স্থানীয় আৰু বহিৰাগতৰ মাজত সংঘটিত হোৱা [[লালেটাপু সংঘৰ্ষ|লালেটাপু সংঘৰ্ষৰ]] কাহিনীৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ==কাহিনীৰ আধাৰ== ৮০ দশকত অসমলৈ আগমন ঘটা বহিৰাগত লোকসকলে থলুৱা অসমীয়া মানুহৰ জীৱন প্ৰণালীত পেলোৱা প্ৰভাৱ তথা অসমীয়া চহা জীৱন কেনেকৈ ধ্বংস কৰিলে সেই কাহিনীৰ বৰ্ণনাৰে লালেটাপু ঘটনাৰ আধাৰতে ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৯৮৩ চনৰ ২০ মাৰ্চত লালেটাপুত 'ভূপেন ডেকা', 'বলীন নাথ', 'প্ৰসন্ন বৰুৱা', 'বীৰেণ মিশ্ৰ', 'শ্যাম কুণ্ডু', 'জয়ৰাম বৰুৱা', 'পলাশ ৰাজবংশী', আৰু 'বল্লভ নাথ' নামৰ আঠজন লোক শ্বহীদ হৈছিল।<ref name=":1">{{cite news | url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/biswanath/swahid-divas-saturday/assam20210320192915078 | title=জামুগুৰিহাটত ছাত্ৰ সন্থাৰ শ্বহীদ দিৱস পালন | agency=ETV ভাৰত | accessdate=30 August 2022}}</ref> যুদ্ধৰ পৰিণতিতো লালেটাপু বহিৰাগতৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হোৱা নাছিল। ২৬ আগষ্ট শুক্ৰবাৰে "লালেটাপু ১৯৮৩" নামৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ আৰু ট্ৰেইলাৰ মুকলি হয়।<ref name=":2" /><ref name=":3">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/assam/assamese-new-film-posters/ | title=দুলিয়াজান অইল ফিল্ড হোটেলত নতুন অসমীয়া কথাছবি লালেটাপু ১৯৮৩ৰ তট্ৰেইলাৰ-পোষ্টাৰ মুকলি | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=30 August 2022}}</ref> ছবিখনৰ মুখ্য সহ প্ৰযোজক ধনজিৎ দাস (ডি. ডি.‌চি.)। সহকাৰী পৰিচালক মৃণাল ডেকা, বিবেক বৰা। চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছে কৃষ্ণ শ্বাহে। শব্দ সম্পাদনা, আবাহ সংগীত আৰু সংমিশ্ৰণ কৰিছে অমৃত প্ৰীতমে, সম্পাদনা কৰিছে ৰণ্টু চেতিয়াই।<ref name=":3"/> ==অভিনয়ত== “ৰঙাটাপু ১৯৮৩”ৰ বিভিন্ন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে :<ref name=":3"/> *[[আইমী বৰুৱা]], *[[গুঞ্জন ভৰদ্বাজ]], *[[ৰিম্পী দাস]], *[[বিবেক বৰা]], *[[কল্পনা কলিতা]], *[[ভগিৰথী]], *[[এলিষ্মিতা]], *[[প্ৰতিভা চৌধুৰী]], *[[দেবানন্দ শইকীয়া]], *[[পূৰ্ণদা হাজৰিকা]],আদি ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] fff9abt5oihcvqta3n93lk9m6h7xc35 0 100214 645808 645807 2026-10-17T12:01:04Z Kandarpajit Kallol 6257 645808 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ===ভাৰত, নেপাল, বাংলাদেশৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''সমূহৰ তালিকা=== • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো]''<br/> • ''[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী]''<br/> • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী]'' ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] ofppeay47cpx8b4rwylqq64g0hmn3d2 645809 645808 2026-10-17T12:02:01Z Kandarpajit Kallol 6257 645809 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''সমূহৰ তালিকা: • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো]''<br/> • ''[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী]''<br/> • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ]'' • ''[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী]'' ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] bxcir6m2ctb5nwq70gf3483xh2g1b4p 645810 645809 2026-10-17T12:03:53Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া */ 645810 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 7qlhk5guglvmdd5x9u3ju2jf4706qle 645811 645810 2026-10-17T12:04:17Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া */ 645811 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী] (নেপাল) {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] coe3ts0ned6a6dwpsyg9999841ghbap 645812 645811 2026-10-17T12:07:21Z Kandarpajit Kallol 6257 645812 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo ডোগৰি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne ছত্তীছগড়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfy কুমায়ুনী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj মাগাৰ/তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 2h9ralzz1sy6lpcgtf4xon9r2e5sqnh 645813 645812 2026-10-17T12:08:29Z Kandarpajit Kallol 6257 645813 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo ডোগৰি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne ছত্তীছগড়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfy কুমায়ুনী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj মাগাৰ/তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 5qqam5lfdeuygd9k0njsujq6iqb3h6e 645814 645813 2026-10-17T12:10:20Z Kandarpajit Kallol 6257 645814 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগড়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj মাগাৰ/তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] tc1tjyt9dmtsabltyvbzeuidbup470g 645815 645814 2026-10-17T12:11:28Z Kandarpajit Kallol 6257 645815 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj মাগাৰ/তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] a4zpcstllvjd8zie8ydlvw13wme6nri 645816 645815 2026-10-17T12:13:21Z Kandarpajit Kallol 6257 645816 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 3cuv5hblezzz0x2gklczt0ehtvcg1ay 645817 645816 2026-10-17T12:15:39Z Kandarpajit Kallol 6257 645817 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] gfwdmbiarv6cgq4smi8r9mgtwen8h4z 645818 645817 2026-10-17T12:17:29Z Kandarpajit Kallol 6257 645818 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] d2v7lolfux1o8yqewc87t5ihtqfboqa 645819 645818 2026-10-17T12:24:41Z Kandarpajit Kallol 6257 645819 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/Main_Page হাৰিয়ানভী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfy/Main_Page কুমায়ুনী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মাগাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit/Main_Page কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] l9ezwtwhrur6q42cbsx8kn8xhlkpr00 645820 645819 2026-10-17T12:25:23Z Kandarpajit Kallol 6257 645820 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/Main_Page হাৰিয়ানৱী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfy/Main_Page কুমায়ুনী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মাগাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit/Main_Page কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] h87c2xx8u751ynjapm2492sgcxw4vbv 645821 645820 2026-10-17T12:26:36Z Kandarpajit Kallol 6257 645821 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/Main_Page হাৰিয়ানৱী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/nit/Main_Page কলামী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 0xf4edcl9ai6anmqaocdtoi4vikw72v 645822 645821 2026-10-17T12:28:03Z Kandarpajit Kallol 6257 645822 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} ==T== *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/Main_Page হাৰিয়ানৱী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] ivjjgq6q2nfchgwgnwb8h028wx8c1w3 645823 645822 2026-10-17T12:28:55Z Kandarpajit Kallol 6257 645823 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/Main_Page হাৰিয়ানৱী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 54341r6lbr8duqwvd701fz8d6ucy5rg 645824 645823 2026-10-17T12:30:05Z Kandarpajit Kallol 6257 645824 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] rzsd6v2fb9b78qszuptoairl1w2145d 645825 645824 2026-10-17T12:32:04Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া */ 645825 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} == ইনকিউবেটৰ == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া ইনকিউবেটৰ''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] hz5klewp5wadjfd1261oazozidpao3m 645826 645825 2026-10-17T12:38:24Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইনকিউবেটৰ */ 645826 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} == ইনকিউবেটৰ == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া ইনকিউবেটৰ''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ইনকিউবেটৰ প্ৰকল্প ! ক্ৰ ন ! ভাষা / ইনকিউবেটৰ ! মুঠ পৃষ্ঠা |- | ১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] | ৩৪ |- | ২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] | ১ |- | ৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] | ৬৩৮ |- | ৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] | ১৬০ |- | ৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] | ৩০ |- | ৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] | ৩২ |- | ৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] | ৪২৩ |- | ৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] | — |- | ৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] | — |- | ১০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] | — |- | ১১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] | — |- | ১২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] | — |- | ১৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] | — |- | ১৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] | — |- | ১৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] | — |- | ১৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] | — |- | ১৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] | — |- | ১৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] | — |- | ১৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] | — |- | ২০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] | — |- | ২১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] | — |- | ২২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] | — |- | ২৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] | — |- | ২৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] | — |- | ২৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] | — |- | ২৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] | — |- | ২৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] | — |- | ২৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] | — |- | ২৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] | — |- | ৩০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] | — |- | ৩১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] | — |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] c6wm7bwg3cgqxreolg8i9ggq6m3pwfn 645827 645826 2026-10-17T12:44:33Z Kandarpajit Kallol 6257 645827 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} == ইনকিউবেটৰ == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া ইনকিউবেটৰ''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ইনকিউবেটৰ প্ৰকল্প ! ক্ৰ ন ! ভাষা / ইনকিউবেটৰ ! মুঠ পৃষ্ঠা |- | ১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] | ৩৪ |- | ২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] | ১ |- | ৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] | ৬৩৮ |- | ৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] | ১৬০ |- | ৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] | ৩০ |- | ৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] | ৩২ |- | ৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] | ৪২৩ |- | ৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] | ৩ |- | ৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] | ২ |- | ১০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] | ১১ |- | ১১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] | ৩ |- | ১২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] | ২ |- | ১৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] | ৪৯ |- | ১৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] | ১৪ |- | ১৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] | ১৩৯ |- | ১৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] | ২ |- | ১৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] | ৫ |- | ১৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] | ৫৪৯ |- | ১৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] | ০ |- | ২০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] | ১ |- | ২১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] | ১৭৯ |- | ২২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] | ৩৭ |- | ২৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] | ১৮ |- | ২৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] | ৯০৩ |- | ২৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] | ৩৪৩ |- | ২৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] | ৩ |- | ২৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] | ৩ |- | ২৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] | ১৩ |- | ২৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] | ৬ |- | ৩০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] | ৩১ |- | ৩১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] | ৩২০ |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] p28mvdiuw2iaox000cd0x2zc295pmls 645828 645827 2026-10-17T12:45:54Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ইনকিউবেটৰ */ 645828 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}[[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} == ইনকিউবেটৰ == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া ইনকিউবেটৰ''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ইনকিউবেটৰ প্ৰকল্প ! ক্ৰ ন ! ভাষা / ইনকিউবেটৰ ! মুঠ পৃষ্ঠা (১৭/১০/২০২৬) |- | ১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] | ৩৪ |- | ২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] | ১ |- | ৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] | ৬৩৮ |- | ৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] | ১৬০ |- | ৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] | ৩০ |- | ৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] | ৩২ |- | ৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] | ৪২৩ |- | ৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] | ৩ |- | ৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] | ২ |- | ১০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] | ১১ |- | ১১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] | ৩ |- | ১২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] | ২ |- | ১৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] | ৪৯ |- | ১৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] | ১৪ |- | ১৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] | ১৩৯ |- | ১৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] | ২ |- | ১৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] | ৫ |- | ১৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] | ৫৪৯ |- | ১৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] | ০ |- | ২০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] | ১ |- | ২১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] | ১৭৯ |- | ২২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] | ৩৭ |- | ২৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] | ১৮ |- | ২৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] | ৯০৩ |- | ২৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] | ৩৪৩ |- | ২৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] | ৩ |- | ২৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] | ৩ |- | ২৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] | ১৩ |- | ২৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] | ৬ |- | ৩০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] | ৩১ |- | ৩১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] | ৩২০ |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] cg7xxtxnp52jmjfg74xzl0hwq76wj7r 645829 645828 2026-10-17T12:46:13Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 645829 wikitext text/x-wiki [[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} == ইনকিউবেটৰ == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া ইনকিউবেটৰ''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ইনকিউবেটৰ প্ৰকল্প ! ক্ৰ ন ! ভাষা / ইনকিউবেটৰ ! মুঠ পৃষ্ঠা (১৭/১০/২০২৬) |- | ১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] | ৩৪ |- | ২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] | ১ |- | ৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] | ৬৩৮ |- | ৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] | ১৬০ |- | ৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] | ৩০ |- | ৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] | ৩২ |- | ৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] | ৪২৩ |- | ৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] | ৩ |- | ৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] | ২ |- | ১০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] | ১১ |- | ১১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] | ৩ |- | ১২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] | ২ |- | ১৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] | ৪৯ |- | ১৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] | ১৪ |- | ১৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] | ১৩৯ |- | ১৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] | ২ |- | ১৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] | ৫ |- | ১৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] | ৫৪৯ |- | ১৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] | ০ |- | ২০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] | ১ |- | ২১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] | ১৭৯ |- | ২২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] | ৩৭ |- | ২৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] | ১৮ |- | ২৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] | ৯০৩ |- | ২৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] | ৩৪৩ |- | ২৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] | ৩ |- | ২৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] | ৩ |- | ২৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] | ১৩ |- | ২৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] | ৬ |- | ৩০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] | ৩১ |- | ৩১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] | ৩২০ |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 5f2z6xffqzkmn6i7pscfxz3pfvzm28k 0 104475 645900 535808 2026-10-18T04:21:02Z ~2026-55542-60 52376 /* অভিনয়ত */ 645900 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = জীৱন বাটৰ লগৰী | alt = <!-- see WP:ALT --> | caption = জীৱন বাটৰ লগৰীৰ প'ষ্টাৰ | director = টিমোথি দাস হাঞ্চে<br> লোহিত দত্ত(সহযোগী) | producer = ফুকন কোঁৱৰ<br> পূৰ্ণানন্দ গগৈ<br> বিউটি বৰুৱা | writer = টিমোথি দাস হাঞ্চে | starring = [[নিপন গোস্বামী]]<br> [[ৰাগ ঐনিতম]]<br>[[কপিল বৰা]]<br> হিৰণ্য ডেকা<br>সুচন্দ্ৰ চন্দ্ৰ<br> [[মলয়া গোস্বামী]]<br> [[মাহিকা শৰ্মা]] | music = বিমান বৰুৱা<br> অৰূপ দত্ত<br> টিমোথি দাস হাঞ্চে | cinematography = শিৱানন বৰুৱা | editing = দেৱাংকুৰ বৰগোহাঁই | studio = | distributor = Hills Motion Pictures Association | released = {{Film date|df=yes|2009|10|2}} | runtime = ১১৮ মিনিট | country = ভাৰত | language = অসমীয়া | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} ''''জীৱন বাটৰ লগৰী'''' ২০০৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ [[কথাছবি]]। টিমোথি দাস হাঞ্চেৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হিলছ মোচন পিকচাৰ্ছ এছ'চিয়েচন অৱ ডিফুৰ বেনাৰত ছবিখনে মুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="ab">{{cite web|url=http://www.assamtimes.org/social/entertainment/2717.html|title=Jeevan Baator Lagori – new Assamese film launched|last=Bora|first=Pranjit|date=24 February 2009|publisher=Assam Times|accessdate=16 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221094522/http://www.assamtimes.org/social/entertainment/2717.html|archive-date=21 December 2009|url-status=dead|archivedate=21 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091221094522/http://www.assamtimes.org/social/entertainment/2717.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.assamtribune.com/aug0709/rv.html |title=Jibon Bator Logori passed by censor |last=Das |first=Apurba Kumar |date=7 August 2009 |publisher=Assam Tribune |accessdate=16 January 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219170402/http://www.assamtribune.com/aug0709/rv.html |archivedate=19 February 2012 }}</ref><ref name="cd">{{cite web|url=http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday1.php?sec=16&subsec=0&id=62&dtP=2009-09-06&ppr=3|title='Jibon Bator Lagari' Releasing on 2nd Oct. at 25 theatres|date=6 September 2009|publisher=The Sentinel|accessdate=17 January 2010|archivedate=19 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719035724/http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday1.php?sec=16&subsec=0&id=62&dtP=2009-09-06&ppr=3|deadurl=yes}}</ref> ==পটভূমি== পবিত্ৰ বৰুৱা এখন হাইস্কুলৰ অধ্যক্ষ। তেওঁৰ যত্নশীল পত্নী প্ৰফুল্লী আৰু অধ্যয়নশীল যমজ সন্তান প্ৰীতম আৰু তৰালীৰ সৈতে সুখী জীৱন কটায়। এগৰাকী গাঁওবাসী হিচাপে বৰুৱাই স্কুলৰ কাম-কাজৰ লগতে দৈনন্দিন জীৱন চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত সদায় নৈতিক মূল্যবোধৰ পক্ষত থিয় দিয়ে। প্ৰীতম আৰু তৰালীয়ে আশা কৰা মতে মেট্ৰিকত শীৰ্ষস্থান দখল কৰি উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে গুৱাহাটীলৈ ৰাওনা হয়। কিন্তু গৌৰৱান্বিত পিতৃ-মাতৃয়ে গম নাপায় যে তেওঁলোকৰ সন্তানে তেওঁলোকক চিৰদিনৰ বাবে এৰি থৈ গ’ল। সময়ত প্ৰীতমে পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি কোম্পানী এটাৰ বৃত্তিত আমেৰিকালৈ যায়। ঘূৰি অহাৰ লগে লগে তেওঁ মুম্বাইৰ এটা এমএনচিত যোগদান কৰে,তাতে এজনী ছোৱালীক বিয়া কৰায় আৰু তাতেই বসতি স্থাপন কৰে। তৰালীয়েও আমেৰিকাত উচ্চ পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি এজন আমেৰিকানক বিয়া কৰাই তাতেই বসতি স্থাপন কৰে। দুয়োজনেই ইমানেই নিজৰ জীৱনত ব্যস্ত যে মাকৰ মৃত্যুত ঘৰলৈও আহিব পৰা নাছিল। শিক্ষয়িত্ৰী পত্নী নিৰ্মালী আৰু সন্তান মহেন আৰু মালতীৰ সৈতে দীননাথ বৰা এগৰাকী কৃষক। তেওঁ দৃঢ় বিশ্বাসৰ অধিকাৰী আৰু কৰ্ম সংস্কৃতিত বিশ্বাসী আৰু সদায় নিজৰ কৃষি কৰ্মত ব্যস্ত। দম্পতীহাল চিন্তিত হোৱাৰ একমাত্ৰ কথাটো হ’ল তেওঁলোকৰ সন্তানৰ পঢ়া-শুনাৰ প্ৰতি থকা অৱহেলা। ল’ৰা-ছোৱালীহালে মেট্ৰিকত ফেইল কৰে। কিন্তু পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁলোকৰ জীৱন গঢ় দিয়াৰ আন আন ফলপ্ৰসূ উপায় দেখুৱাইছে। আৰ্থিক ঋণ লৈ মহনে ট্ৰেক্টৰ কিনি কৃষি কামত সম্পূৰ্ণৰূপে জড়িত হৈ পৰে। মালতিয়ে গাঁৱৰ আন ছোৱালীৰ সৈতে আৰ্থিক আত্মসহায়ক গোট গঠন কৰি ফলৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰি গাঁৱত আচাৰ,জাম,জেলী আদি খাদ্য সামগ্ৰী আদিৰ এখন ডাঙৰ দোকান খুলি দিয়ে। পবিত্ৰ বৰুৱাৰ বাবে ওচৰ-চুবুৰীয়া মানুহবোৰ গোটেই জীৱন সহায়ৰ উৎস আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ পৰে। ==অভিনয়ত== *[[নিপন গোস্বামী]] *[[বিউতি বৰুৱা]] *[[অৰুণ নাথ]] *[[মলয়া গোস্বামী]] *[[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]] *[[হিৰণ্য ডেকা]] *[[অতুল পাচনি]] *[[কপিল বৰা]] *[[শ্যামন্তিকা শৰ্মা]] *[[পৰিণীতা বৰঠাকুৰ]] *[[ৰাগ ঐনিতম]] *[[আশা বৰদলৈ]] *[[বিকি]] *[[দেবানন্দ শইকীয়া]] *কিশোৰ চৌধুৰী *দিলীপ গোস্বামী *ৰূপ গোস্বামী *[[জুলন ভূঞা]] *দুদুল বৈশ্য *[[মহিকা শৰ্মা]] *সুচন্দ্ৰ চন্দ্ৰ *নৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ সূত্ৰধৰ *[[দীনেশ দাস]] (অতিথি শিল্পী) *[[অনন্যা পাচনি]] (অতিথি শিল্পী) ==বহিঃ সংযোগ== *[https://www.imdb.com/title/tt13795906/?ref_=rvi_tt IMDB ত জীৱন বাটৰ লগৰী] *[http://www.assamtribune.com/oct0209/panorama1.html জীৱন বাটৰ লগৰী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219170410/http://www.assamtribune.com/oct0209/panorama1.html |date=2012-02-19 }} *[http://www.thaindian.com/newsportal/feature/assamese-film-industry-on-the-revival-path_100276124.html Assamese Film industry on the revival path] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174724/http://www.thaindian.com/newsportal/feature/assamese-film-industry-on-the-revival-path_100276124.html |date=2016-03-03 }} ==তথ্যসূত্ৰ== ktwkmi7n0evosk7fw7e7j5pwlgzqdew 0 107616 645895 549022 2026-10-17T18:30:24Z কুমুদ ঘোষ 42738 645895 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}}''' {{Infobox writer | name = অংশুমান কৰ | native_name = | image = Angshuman Kar.jpg | alt = | caption = | pseudonym = | birth_date = | birth_place = [[বেলিয়াতোড়]], [[বাঁকুড়া]], পশ্চিমবঙ্গ, ভাৰত | death_date = | death_place = | alma_mater = [[জগন্নাথ কিশোৰ কলেজ]] | occupation = কবি, লেখক, অধ্যাপক | genre = কবিতা | language = [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], ইংৰাজী | nationality = ভাৰতীয় | movement = | notableworks = | subject = সাহিত্য | influenced = | signature = }} '''অংশুমান কৰ''' ({{lang-en| Angshuman Kar}}) এজন বাঙালী কবি। তেওঁ বৰ্তমান [[পশ্চিমবঙ্গ]]ৰ বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিভাগৰ প্ৰাধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত।<ref name="অংশু-১">{{cite web | url=https://www.buruniv.ac.in/Downloads/Biodata/EMP_2292_AngshumanKar.pdf | title=বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয় | accessdate=21 September 2024 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==জীৱনী== জন্ম পশ্চিমবঙ্গৰ বাঁকুড়াৰ বেলিয়াতোড়ত।<ref name=অংশু>{{cite book | title=পুনৰাগমনায় চ | publisher=অক্ষৰবৃত্ত | author=অংশুমান কৰ | year=২০২১ | pages=Back flap of the dust jacket | isbn=978-93-92712-15-9}}</ref> ২০১২ চনত পাঁচ মাহৰ বাবে [[সাহিত্য অকাডেমি]]ৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ সচিবৰ দায়িত্ব বহন কৰিছিল।<ref name="অংশু-১"/> তেওঁৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা-কৰ্ম সমাপন কৰি ইতিমধ্যে ১৩জন গৱেষকে ''পিএইচডি'' ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref name="অংশু-১"/> কবিতাৰ সমান্তৰালভাৱে উপন্যাস,গল্প, নাটক, অনুবাদ আদিতো অংশুমান কৰ সমানে দক্ষ। কবিতা পাঠৰ বাবে [[বাংলাদেশ]], [[স্কটলেণ্ড]], [[আমেৰিকা]], [[জাৰ্মানী]] আদি দেশলৈ ইতিমধ্যে যাত্ৰা কৰাৰ সুযোগ পাইছে।<ref name=অংশু/> ==পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান== তেওঁ লাভ কৰা পুৰস্কাৰ আৰু সন্মানসমূহ হ'ল<ref name="অংশু-১"/><ref name=অংশু/> *পশ্চিমবঙ্গ চৰকাৰ প্ৰদত্ত পশ্চিমবঙ্গ বাংলা অকাডেমি পুৰস্কাৰ *কৃত্তিবাস পুৰস্কাৰ *বঙ্গীয় সাহিত্য পৰিষদ পুৰস্কাৰ *মল্লিকা সেনগুপ্ত পুৰস্কাৰ ==সম্পাদিত ইংৰাজী আৰু বাংলা গ্ৰন্থ== তেওঁৰদ্বাৰা সম্পাদিত ইংৰাজী আৰু বাংলা গ্ৰন্থসমূহ হ'ল-<ref name="অংশু-১"/><ref name=অংশু/> #The Politics of Social Exclusion in India: Democracy at the Crossroads #Contemporary Indian Diaspora: Literary and Cultural representations #Word and Truth: Reading Sankha Ghosh #Divided: Partition Memoirs from Either Side of Bengal #Marginality in Australian Literature: Negotiating Cultural Representations #Australia-India Encounters: History, Literature, Culture #কালো অষ্ট্ৰেলিয়াৰ কবিতা #সীমানা ছাডি়য়ে‍ #ভাৰতবৰ্ষেৰ কবিতা #কাঁটাতাৰ ও কবিতা ==অনূদিত গ্ৰন্থ== *Wound is the Shelter<ref name="অংশু-১"/> ==কাব্যগ্ৰন্থ== তেওঁৰদ্বাৰা ৰচিত কাব্যগ্ৰন্থসমূহ হ'ল-<ref name="অংশু-১"/><ref name=অংশু/> * পুনৰাগমনায় চ * মন সাৰায়েৰ দোকান * মিমিজান * স্বনিৰ্বাচিত অংশুমান * খেলনা পিস্তল, প্ৰছায়া, বাৰাসাত, ১৯৯৮ * বউ কে নিয়ে লেখা কবিতা, কবিতা দশদিনে, কলকাতা, ১৯৯৮ * গড়িয়ে নামছে, কবিতা পাক্ষিক, কলকাতা, ১৯৯৯ * আপেল সাহাৰেৰ সম্ৰাট, কবিতা দশদিনে, বাঁকুড়া, ২০০১ * বাঁকুড়া পুৰুলিয়া কলকাতা, প্ৰতিভাস, কলকাতা, ২০০৪ * ন্যাশো স্কয়াৰে ফিতেৰ জাদুকৰ, সপ্তৰ্ষি প্ৰকাশন, কলকাতা, ২০০৬ * মুখোমুখি দুই কবি (তাৰাপদ ৰায়েৰ সঙ্গে লেখা), প্যাপিৰাস, ২০০৭ * জেহাদি তোমাকে, সপ্তৰ্ষি প্ৰকাশন, কলকাতা, ২০০৮ * আমাৰ সোনাৰ হৰিণ, সপ্তৰ্ষি প্ৰকাশন, কলকাতা, ২০১২ ==উপন্যাস== তেওঁৰদ্বাৰা ৰচিত উপন্যাসসমূহ হ'ল-<ref name=অংশু/> #আমি বিনয় মজুমদাৰ #পাৰিজাতে প্ৰহৰে প্ৰহৰে (সংলাপ উপন্যাস) #কান্না কেনাৰ লোক == গদ্য == * ভাৰতে সামাজিক বৰ্জনেৰ ৰাজনীতি: ক্ৰিসৰোডে গণতন্ত্ৰ, ৰুটলেজ, সহ-সম্পাদক, হৰিহৰ ভট্টাচাৰ্য আৰু পাৰ্থ সৰকাৰেৰ সৈতে‍, ২০০৯ (ইতিহাস)<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=07CMAgAAQBAJ&pg=PT7&lpg=PT7&dq=angshuman+kar&source=bl&ots=LMctXHph4h&sig=L2Vfq1s-_bZD4HhL87tz16Ot-48&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiwkKue15zWAhWKvo8KHXysDl84ChDoAQhAMAY#v=onepage&q=angshuman%20kar&f=false|title=The Politics of Social Exclusion in India: Democracy at the Crossroads|last=Bhattacharyya|first=Harihar|last২=Sarkar|first২=Partha|last৩=Kar|first৩=Angshuman|date=2009-12-16|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-1-135-19272-3}}</ref> * পৰিৱৰ্তন, পৰম্পৰা, কলকাতা, ২০১১ (উপন্যাস) * ২৫ পয়সাৰ ইতিহাস বোই, পৰমপাড়া, কলকাতা, ২০১০ (স্মৃতিকথা) * সমসাময়িক ভাৰতীয় প্ৰবাসী: সাহিত্য ও সাংস্কৃতিক প্ৰতিনিধিত্ব, ২০১৫ * বিখ্যাত হইবাৰ সহজ উপায়, ২০১৫ ==যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ== ২০২০ চনৰ ২৩ জুলাইত বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্যলৈ প্ৰেৰণ কৰা এক ইমেইলৰ জৰিয়তে কৰৰ বিৰুদ্ধে যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। অভিযোগত উল্লেখ কৰা হৈছিল যে তেওঁ কেইবাগৰাকীও ছাত্ৰীৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল আৰু ইয়াৰে এগৰাকীক হ’লেও যৌন নিৰ্যাতন চলাইছিল।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|url=https://www.opindia.com/2020/07/west-bengal-leftist-professor-burdwan-university-sexual-favours-students-probe-initiated/|title=Viral audio clip stirs up sexual exploitation allegations against Burdwan University professor|date=2020-07-29|ওয়েবসাইট=OpIndia|language=en-GB|date=2021-08-30}}</ref><ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|url=https://www.thenewsbangla.com/molestation-charges-against-burdwan-university-professor-angshuman-kar/|title=ছাত্ৰীকে যৌন হেনস্থাৰ অভিযোগ বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়েৰ অধ্যাপকেৰ বিৰুদ্ধে/The News বাংলা|last=বাংলা|first=The News|date=2021-08-30|ওয়েবসাইট=The News Bangla|language=en-US|archive-date=২০২০-০৯-০৮|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20200908230619/https://www.thenewsbangla.com/molestation-charges-against-burdwan-university-professor-angshuman-kar/|url-অৱশ্থা=অকাৰ্যকৰ|access-date=2025-08-06|archivedate=2020-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200908230619/https://www.thenewsbangla.com/molestation-charges-against-burdwan-university-professor-angshuman-kar/|deadurl=yes}}</ref> ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কলকাতা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ড° কৰৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত সকলো অভিযোগ বাতিল কৰি‍ তেওঁক নিৰ্দ‍োষী বুলি ৰায় দিছিল।<ref>https://www.thewall.in/west-bengal/north-bengal/news-anshuman-kar-acquitted-of-sexual-harassment-charges/tid/56071</ref><ref>https://www.sangbadprabhati.com/2021/09/blog-post_57.html</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://bardhamantv.digix.in/single_news?id=8703%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%9F |access-date=2025-08-06 |archivedate=2025-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250609203129/http://bardhamantv.digix.in/single_news?id=8703%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%9F |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পুৰুষ সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাগৰিক]] s92tph9ff3k3b7zjhcavdh5r1qjg798 0 108039 645896 436362 2026-10-17T18:33:39Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 645896 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শিৱদাস বন্দোপাধ্যায় | image = | image_size = 160px | caption = | birth_name = | birth_date ={{Birth date|1932|12|27|df=yes }} | death_date = {{Death date and age|2009|08|08|1932|12|27|df=yes }} | birth_place = খুলনা, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]]ত) | death_place =[[কলকাতা]],[[পশ্চিমবঙ্গ]], [[ভাৰত]] | residence = | occupation = গীতিকাৰ, সুৰকাৰ | years_active = | spouse = | partner = | children = | parents =শচীগোপাল বন্দ্যোপাধ্যায় (পিতৃ) <br />ৰাধাৰাণী দেৱী (মাতৃ) | relatives = | awards = | website = | signature = }} '''শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়''' (২৭ ডিচেম্বৰ ১৯৩২ – ০৮ আগষ্ট ২০০৯)<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল">{{cite web | url=https://www.kaliokalam.com/%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%B8-%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC/ | title=শিবদাস বন্দ্যোপাধ্যায় : তাঁৰ জীবন ও গান | accessdate=6 October 2024 | author=বিভূতিভূষণ মণ্ডল}}</ref> এজন বিশিষ্ট বাঙালী গীতিকাৰ আৰু কবি। গীত ৰচনাৰে‍ কুৰি‍ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বাংলা চিনেমা আৰু আধুনিক সংগীতকাৰসকলৰ ভিতৰত শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায় আছিল অন্যতম।<ref>{{cite book | title=সংসদ বাঙালি চৰি‍তাভিধান, দ্বিতীয় খণ্ড | publisher=সাহিত্য সংসদ, কলকাতা | author=অঞ্জলি বসু সম্পাদিত | year=২০১৯ | pages=৩৮৭ | isbn=978-81-7955-292-6}}</ref> ==জন্ম আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩২ চনৰ ২৭ ডিচেম্বৰত, বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]]ৰ খুলনাত।<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ পিতৃ শচীগোপাল বন্দ্যোপাধ্যায় আছিল এজন আৰক্ষী বিষয়া আৰু মাতৃ ৰাধাৰাণী দেৱী আছিল গৃহিণী। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ, ১৯৪৩ চনৰ দুৰ্ভিক্ষ, সাম্প্ৰদায়িক দাঙ্গা, দেশ বিভাজন অৰ্থাৎ চল্লিশ-পঞ্চাশৰ দশকৰ উত্তাল সময়ছোৱাৰ মাজতে‍ শৈশৱ, কৈশোৰ আৰু প্ৰাক্ যৌৱনকাল তেওঁ পূৰ্ববঙ্গৰ খুলনা চহৰত অতিবাহিত কৰিছিল।<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> দেশ বিভাজনৰ পিছত জন্মভূ্মিত নিজৰ সকলো সম্বল এৰি সপৰিয়ালে [[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিমবঙ্গ]]লৈ গুচি আহে আৰু দক্ষিণ টালিগঞ্জৰ বাঁশদ্ৰোনীৰ শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ ডাঙৰ বায়েক শএণী চট্টোপাধ্যায়ৰ ঘৰত থাকিবলৈ লয়।<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> তাৰপিছত তেওঁ কলকাতাৰ আশুতোষ কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰি লাভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ খানপুৰ স্কুলত শিক্ষকতাৰ জীৱন আৰম্ভ কৰে। শিক্ষকতাৰ সামন্য দৰমহাৰে পৰিয়াল চলোৱা টান হৈ পৰাত তেওঁ ঘৰে ঘৰে গৈ টিউশ্যন কৰাত লাগিল।<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> সেই সময়ত শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ বায়েকৰ ঘৰৰ ওচৰতে একাংশ শিল্প-সাহিত্যকে‍ বাস কৰিছিল। সেইসকলৰ ভিতৰত আছিল – ছবি বিশ্বাস, কানন দেৱী, বসন্ত চৌধুৰী, মঞ্জু দে, ছায়া দেবী, প্ৰণতি ঘোষ, মীৰা মিশ্ৰ, অভি ভট্টাচাৰ্য, সুপ্ৰভা সৰকাৰ, অপৰে‍শ লাহিড়ী আদি‍।<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> তেওঁ অপৰে‍শ লাহিড়ীক চুবুৰীয়া হিচাপে পাইছিল। বায়েকৰ উৎসাহত তেওঁ আনন্দবাজাৰ, যুগান্তৰ, বসুমতী আদি আলোচনীত গল্প আৰু কবিতা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে‍। ==সঙ্গীত জীৱন== বিদ্যালয় আৰু টিউশ্যনৰ পাঠদানৰ মাজতে আজৰি পৰত শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায় উপস্থিত হৈছিল অপৰে‍শ লাহিড়ীৰ ঘৰত। তাত নিয়মিত গীত-মাতৰ আড্ডা হৈছিল,গীতৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। বহুকেইজন গুণী মানুহৰ সমাৱেশ হৈছিল। তাতেই উত্তমকুমাৰ আৰু মৃণাল সেনক স্ব-চকুৰে দেখাৰ সুযোগ পাইছিল। এদিন হঠাৎ অপৰে‍শ লাহিড়ীয়ে তেওঁক মাতি পঠিয়ালে। তেওঁ স্কুলৰ পানীখোৱা ছুটীত অপৰে‍শ লাহিড়ীৰ ঘৰলৈ গ’ল আৰু তাত নাট্যকাৰ [[সলিল সেন]], অভিনেতা [[নেপাল নাগ]], অভিনেত্ৰী বাণী গঙ্গোপাধ্যায়ক লগ পালে। <ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> এওঁলোক সকলো ‘ক্ৰান্তি শিল্পী-সংঘে’ৰ সদস্য আছিল। পাৰ্ক চাৰ্কাচ ময়দানত বিপ্লৱী সমাজতন্ত্ৰী দলৰ পাঁচদিনীয়া সন্মিলনৰ প্ৰস্তুতিৰ আলোচনা চলিছিল। শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ক সেই সন্মিলনৰ ‘উদ্বোধনী সংগীত’ লিখি‍ দিবলৈ প্ৰস্তাৱ দিয়া হ'ল। কিন্তু তেওঁ অতি বিনম্ৰভাৱে নিজৰ অক্ষমতাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিলে। সলিল সেনে ক'লে - {{Cquote|‘দুঃসহ, অসহায় নিপীড়িত মানুহৰ কথা লিখক। তেওঁলোকৰ জীৱন-যন্ত্ৰণাৰ কথা লিখক। লিখক, হেভচ্ আৰু হেভ নটহেভচৰ কথা লিখক। আপুনিতো তেওঁলোকৰেই এজন। ’<ref>{{cite book | title=গঙ্গা আমাৰ মা পদ্মা আমাৰ মা | publisher=দে’জ, কলকাতা | author=শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায় | year=২০০৬ | pages=৯}}</ref>}} সলিল সেনৰ অনুপ্ৰেৰণাত সেই ৰাতিয়েই ৰচনা কৰিলে {{Cquote| ‘এই কি পৃথিৱী সেই/ হেথায় আশাৰ আলো শুধু ছলনা কৰে‍/ চোখেৰ তাৰায় যে আশা কেঁদে মৰে‍/ পৃথিৱীৰ বুকে তবু কি মমতা নেই?’<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/>}} অপৰে‍শ লাহিড়ীয়ে গীতটিত সুৰ দিলে আৰু পৰিৱেশন কৰা হ'ল। এনেদৰেই গীতৰ জগতত প্ৰৱেশ ঘটিছিল শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ। পঞ্চাশৰ দশকত তেওঁ আকাশবাণীত গীতিকাৰ হিচাপে‍ যোগদান কৰে‍।<ref name="Bengali Cinema Celebrating 100 Years">{{cite web | url=https://banglacinema100.com/profile-details/U0VoeE1ESnBjUzkxY3pkd1VtTnFSRTU0Ynl0blFUMDk%3D | title=ব্যক্তিত্ব | accessdate=7 October 2024}}</ref> গীতিকাৰ হিচাপে প্ৰথম মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ ''চলাচল''(১৯৫৬) আৰু অন্তিম মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ ''অগ্নিশপথ'' (২০০৬)।<ref name="Bengali Cinema Celebrating 100 Years"/> তেওঁ প্ৰায় ৮৫খন চলচ্চিত্ৰৰ গীতিকাৰ আছিল। শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ে‍ আধুনিক গান, দেশাত্মবোধক গান, শাক্তসংগীত, ভক্তিগীতি, চলচ্চিত্ৰৰ গীত – সকলো মিলাই প্ৰায় ৩০০ গীত ৰচনা কৰিছে আৰু তেওঁ ৰচনা কৰা বেছিভাগ গীতৰ সুৰকাৰ ভূপেন হাজৰি‍কা।<ref name="বিভূতিভূষণ মণ্ডল"/> মানু সেন পৰিচালিত ''দিন যায়'' (১৯৮৭) চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত ৰচনাৰ লগতে‍ চিত্ৰনাট্যও প্ৰস্তুত কৰিছিল।<ref name="Bengali Cinema Celebrating 100 Years"/> ==ভূপেন হাজৰি‍কাৰ গীতৰ বাংলা ৰূপান্তৰ== বৰ্ণালী বৰুৱা দাসে ‘বিস্তীৰ্ণ পাৰৰে’ গীতটিৰ বাংলা অনুবাদ প্ৰসঙ্গত এনেদৰে কৈছে - "গীত বা কবিতা এটা ভাষান্তৰ কৰা এটা দূৰুহ কাম‌। কেতিয়াবা কিছুমান ব্যঞ্জনা মূল ভাষাটোতহে অধিক খাপ খায়‌। ভাষান্তৰত সেই মূল ব্যঞ্জনাটো অনাটো সম্ভৱ নহয়‌। এই গীতটোৰ ‘তুমিয়ে যদি ব্ৰহ্মৰে পুত্ৰ, সেই পিতৃত্ব তেনে নাম মাত্ৰ’—এই অংশখিনি বাংলা ৰূপান্তৰত গংগাৰ সৈতে স্বাভাবিক কাৰণতেই ৰজিতা নাখায়‌। ফলত সেই অংশখিনি কৰা হ’ল – {{cquote|“স্ৰোতস্বিনী কেন নাহি বও? তুমি নিশ্চয়ই জাহ্নবী নও”}} এই অংশখিনিৰ বাহিৰে বাকী গোটেই গীতটোৰ ভাষান্তৰত শিৱদাস বন্দোপাধ্যায় সফল হৈছে বুলিয়েই ক’ব পাৰি‌।"<ref name="বৰ্ণালী বৰুৱা দাস">{{cite web | url=https://muktosinta.org/missisipir-pora-luitoloi/ | title=মিচিচিপিৰ পৰা লুইতলৈ বৈ অহা এটি গান: বিস্তীৰ্ণ পাৰৰে | accessdate=7 October 2024}}</ref> খগেশ সেন ডেকাই এক আলোচনাত এনেদৰে কৈছে -"ভূপেন হাজৰিকাৰ সৰহভাগ গীত বাংলালৈ অনুবাদ কৰিছে শিবদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ে। এইজনা বিশিষ্ট অনুবাদকে সৰহভাগ ক্ষেত্ৰতে ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ মূল স্পিৰিট ধৰি ৰাখিবলৈ সমৰ্থ হৈছে বুলিব পাৰি। বাংলা সংগীত জগতত, আনপক্ষে বিশ্বৰ দৰবাৰত ভূপেন হাজৰিকাৰ প্ৰতিষ্ঠাত এইজনা ব্যক্তিৰ অনবদ্য ভূমিকা আছে। ভূপেন হাজৰিকাৰ ভালেমান গীতক তেওঁ ভাব-ভাষাৰ পৰিৱৰ্তনেৰে নৱৰূপ দিয়াও লক্ষ্য কৰা যায়। “টিৰাপ সীমান্ত”, “বোলো অ’ মিচিং ডেকাটি”, “বুকু হম হম কৰে” আদি গীতৰ বাংলা ৰূপান্তৰ “এ শহৰ প্ৰান্ত”, “অ’ পাহাৰী বন্ধু গো”, “চোখ চল চল কৰে ওগো মা”, “মেঘ থম থম কৰে কেও নেই” এই বিষয়ৰ আন কেইটিমান উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ। মূল অসমীয়া গীতৰ সুৰ একে ৰাখি ভাব-ভাষা সলনি কৰা তেওঁৰ এনে গীত হিন্দী ভাষাটো ভালেমান আছে। এই গীতবোৰত মূলৰ সুৰ অক্ষুণ্ন ৰখা হৈছে যদিও সিবোৰৰ কথা বস্তু সম্পূৰ্ণ ভিন্ন। মুঠতে ভূপেন হাজৰিকাৰ প্ৰতিষ্ঠাত পৰোক্ষভাৱে হ’লেও অৰিহণা যোগোৱা শিবদাস বন্দ্যোপাধ্যায়, গুলজাৰ প্ৰমুখ্যে তেওঁৰ গীতৰ অনুবাদকসকলৰ ওচৰত অসমীয়া সমাজ চিৰকাল কৃতজ্ঞ হৈ ৰ’ব। পৰিশেষত অনুবাদ, বিশেষকৈ গীতৰ অনুবাদ কেনে জটিল তথা দুৰূহ, সেই কথা ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ এটা মাত্ৰ সৰু উদাহৰণেৰে এই আলোচনা সামৰিবৰ যত্ন কৰিম। ভূপেন হাজৰিকাৰ একালৰ অতি জনপ্ৰিয় এটি গীত হৈছে ‘ফুট গধূলিতে’। গীতটোৰ প্ৰথম ফাঁকিটো এনে ধৰণৰ— {{cquote|“ফুট গধূলিতে কপিলী খুঁটিত<br /> কোন গুৰ্খালি গাভৰুৰে গাইজনী হেৰায়। <br /> এ গাইজনীনো কেনে তুলনা যে নাই<br /> হেনো সেই চাপৰিত তাইৰ মান গাখীৰতী নাই।”}} ইয়াৰ বাংলা অনুবাদটিৰ কথা এনে ধৰণৰ— {{cquote|“ঠিক গধূলিতে কপিলী গাঞে<br /> কোন গুৰ্খালি যুৱতীৰ গাই হাৰালো। <br /> গাইটিৰ কোনো তুলনাতো নাই<br /> আ সেই গাঞে তাইৰ মত দুগ্ধবতী নাই।”}} মন কৰিবলগীয়া যে, বাংলাত অসমীয়াৰ দৰে ‘ফুট গধূলি’, ‘খুঁটি’, ‘চাপৰি’, ‘গাভৰু’, ‘গাখীৰতী, আদি শব্দ বা শব্দগুচ্ছৰ অভাৱ। অনুবাদটিত অসমীয়াৰ ওচৰ চপাকৈ সিবোৰৰ ঠাইত ‘ঠিক গধূলি’, ‘গাঞে’, ‘যুৱতী’, ‘দুগ্ধবতী’ আদি শব্দ প্ৰয়োগ কৰা হৈছে। অসমীয়া লোক জীৱনৰ পৰা আহৰিত এনেবোৰ শব্দৰ সঠিক অনুবাদ কোনোপধ্যেই সম্ভৱ নহয়। সেই শব্দবোৰে আনি দিয়া অনুষংগ তথা পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিবলৈ যে অনুবাদকে যৎপৰোনাস্তি চেষ্টা কৰিছে, তাৰ উল্লেখ বাহুল্য মাথোঁন।"<ref name="খগেশ সেন ডেকা">{{cite web | url=https://muktosinta.org/bhupen-hazarikar-geet/ | title=ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ শব্দ-শিল্প : দুটি বিশেষ গীতৰ উল্লেখেৰে | accessdate=7 October 2024}}</ref> =সন্মান= শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়েৰ স্মৃতিৰক্ষাৰ্থে কলকাতাৰ ১১২নং ৱাৰ্ডত তেওঁৰ এটি‍ তাম্ৰমূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে‍। এই ভাস্কৰ্য উন্মোচন কৰিছিল তেওঁৰেই ভাগিন তথা পশ্চিমবঙ্গৰ ভূতপূৰ্ব শিক্ষামন্ত্ৰী পাৰ্থ চট্টোপাধ্যায়ে‍।<ref name="হঠাৎ মামাৰ নাম কেন বিচাৰককে বললেন পাৰ্থ চট্টোপাধ্যায়? কী তাঁৰ পৰি‍চয়?">{{cite web | url=https://tv9bangla.com/videos/partha-chatterjee-news-who-is-parthas-uncle-shibdas-bandopadhyay-au67-650586.html | title=বাতৰি‍ | accessdate=7 October 2024}}</ref> =মৃত্যু= ২০০৯ চনৰ ৮ আগষ্টত কলকাতাত শিৱদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ মৃত্যু হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] j304ypebiofmzd0cfi4rreasq10bv0b 0 108211 645890 527577 2026-10-17T18:21:43Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645890 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox musical artist | name = দোহাৰ | native_name = দোহাৰ | origin = [[কোলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]] | genre = বাংলা লোক-সংগীত | years_active = ৭ আগষ্ট ১৯৯৯ - বৰ্তমান | current_members = ৰাজীৱ দাস (দলনেতা), ঋত্বিক গুছাইত, মৃগনাভি চট্টোপাধ্যায়, সত্যজিৎ সৰকাৰ, নিৰঞ্জন হালদাৰ, অমিত শূৰ, সুদীপ্ত চক্ৰৱৰ্তী | label = কনকৰ্ড মিউজিক, চনি মিউজিক, সাৰে‍গামা এইচএমভি, অৰি‍য়ন এণ্টাৰটেইনমেণ্ট, পিকাছো এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | image = KALIKA.jpg | website = http://www.doharfolk.com/ | caption = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য, দোহাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাতা তেওঁলোকৰ এক লোকসঙ্গীতৰ কনচাৰ্টত | past_members = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য }} '''দোহাৰ''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এটি লোকসঙ্গীতৰ দল; যাৰ মূলকেন্দ্ৰ [[কলিকতা|কলকাতাত]]। কেৱল ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিমবঙ্গতে‍]] নহয়, [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশতো]] এই দলটি অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref> == নামকৰণ == এই গানৰ দলটোৰ নামকৰণ কৰে‍ দলটোৰ সদস্যসকলৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক অভিক মজুমদাৰে। যিহেতু দলৰ সদস্যসকলৰ সকলোৱে একেলগে গীত পৰ‍িৱেশন কৰে‍, আৰু তেওঁলোকৰ কোনোৱেই পৰম্পৰাগত লোকসঙ্গীতৰ শিল্পী নহয়, সেয়েহে তেওঁ দোহাৰ নামটোৱেই উপযুক্ত বুলি অনুভৱ কৰিছিল। == যাত্ৰাপথ == ১৯৯৯ চনত এক সংগীতৰ অনুষ্ঠান আয়োজনৰ যোগেদি দোহাৰৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>[http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 বাংলাদেশেৰ গান গেয়েই যাত্ৰা শুৰু : দোহাৰ] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20131026202302/http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 |date=২৬ অক্টোবৰ ২০১৩ }}, সমকাল পত্ৰিকা, লেখকঃ সোমেশ্বৰ অলি, প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ২৩শে অক্টোবৰ, ২০১৩।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত সুপ্ৰভাত নামৰ এটি‍ গীতৰ অনুষ্ঠানৰপৰা তেওঁলোকলৈ আমন্ত্ৰণ আহে‍। তাত গীত পৰিৱে‍শন কৰাৰ পাছতেই কেছেট কোম্পানীৰপৰা আমন্ত্ৰণ আহে‍। হাছান ৰাজা, শ্বাহ আব্দুল কৰিম, শীতলাং শ্বাহকে ধৰি বিভিন্ন বাউলৰ মুঠ ৯টা গীতেৰে‍ ২০০১ চনত দোহাৰৰ প্ৰথম এলবাম "বন্ধুৰ দেশে" মুক্তি লাভ। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref> [[চিত্ৰ:TEAM_DOHAR_20_copy.jpg_without_logo.jpg|alt=Team DOHAR - a group of folk musicians|thumb|দল '''দোহাৰ''' - লোকসঙ্গীত শিল্পীৰ এটা দল]] == দলৰ সদস্যসকল == * [[কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য]] * ৰাজীৱ * মৃগনাভি‍ * ঋত্বিক * নিৰঞ্জন * সত্যজিৎ * অমিত * সৌম্য == মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম == * বন্ধুৰ দেশে (মুক্তি - ২০০১) * বাংলাৰ গান শিকড়েৰ টান (মুক্তি - ২০০২) * ৰূপসাগৰে‍ (মুক্তি - ২০০৪) * বাংলা (মুক্তি - ২০০৬) * লোকগান ২০০৭ * মাটিশ্বৰ (মুক্তি - ২০০৯) * মাটিৰ কেল্লা - ভিডিঅ' এলবাম (মুক্তি - ২০১১) * সহস্ৰ দোতাৰা (মুক্তি - ২০১২) [বাংলাদেশৰ পৰা মুক্তি লাভ]। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20131219181843/http://doharfolk.com/home.html দোহাৰৰ নিজা ৱেবচাইট] [[শ্ৰেণী:সংগীত]] 5ijzpdzarga7l94zlf96t7dvucy4b39 645892 645890 2026-10-17T18:22:30Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645892 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox musical artist | name = দোহাৰ | native_name = দোহাৰ | origin = [[কোলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]] | genre = বাংলা লোক-সংগীত | years_active = ৭ আগষ্ট ১৯৯৯ - বৰ্তমান | current_members = ৰাজীৱ দাস (দলনেতা), ঋত্বিক গুছাইত, মৃগনাভি চট্টোপাধ্যায়, সত্যজিৎ সৰকাৰ, নিৰঞ্জন হালদাৰ, অমিত শূৰ, সুদীপ্ত চক্ৰৱৰ্তী | label = কনকৰ্ড মিউজিক, চনি মিউজিক, সাৰে‍গামা এইচএমভি, অৰি‍য়ন এণ্টাৰটেইনমেণ্ট, পিকাছো এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | image = KALIKA.jpg | website = http://www.doharfolk.com/ | caption = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য, দোহাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাতা তেওঁলোকৰ এক লোকসঙ্গীতৰ কনচাৰ্টত | past_members = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য }} '''দোহাৰ''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এটি লোকসঙ্গীতৰ দল; যাৰ মূলকেন্দ্ৰ [[কলিকতা|কলকাতাত]]। কেৱল ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিমবঙ্গতে‍]] নহয়, [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশতো]] এই দলটি অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref> == নামকৰণ == এই গানৰ দলটোৰ নামকৰণ কৰে‍ দলটোৰ সদস্যসকলৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক অভিক মজুমদাৰে। যিহেতু দলৰ সদস্যসকলৰ সকলোৱে একেলগে গীত পৰ‍িৱেশন কৰে‍, আৰু তেওঁলোকৰ কোনোৱেই পৰম্পৰাগত লোকসঙ্গীতৰ শিল্পী নহয়, সেয়েহে তেওঁ দোহাৰ নামটোৱেই উপযুক্ত বুলি অনুভৱ কৰিছিল। == যাত্ৰাপথ == ১৯৯৯ চনত এক সংগীতৰ অনুষ্ঠান আয়োজনৰ যোগেদি দোহাৰৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>[http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 বাংলাদেশেৰ গান গেয়েই যাত্ৰা শুৰু : দোহাৰ] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20131026202302/http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 |date=২৬ অক্টোবৰ ২০১৩ }}, সমকাল পত্ৰিকা, লেখকঃ সোমেশ্বৰ অলি, প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ২৩শে অক্টোবৰ, ২০১৩।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত সুপ্ৰভাত নামৰ এটি‍ গীতৰ অনুষ্ঠানৰপৰা তেওঁলোকলৈ আমন্ত্ৰণ আহে‍। তাত গীত পৰিৱে‍শন কৰাৰ পাছতেই কেছেট কোম্পানীৰপৰা আমন্ত্ৰণ আহে‍। হাছান ৰাজা, শ্বাহ আব্দুল কৰিম, শীতলাং শ্বাহকে ধৰি বিভিন্ন বাউলৰ মুঠ ৯টা গীতেৰে‍ ২০০১ চনত দোহাৰৰ প্ৰথম এলবাম "বন্ধুৰ দেশে" মুক্তি লাভ। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref><ref>[http://www.anandabazar.com/archive/1120204/4mukhomukhi.html আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20120209053821/http://www.anandabazar.com/archive/1120204/4mukhomukhi.html |date=৯ ফেব্ৰুয়াৰি ২০১২ }}, মুখোমুখি..., প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ৪ঠা ফেব্ৰুয়াৰি, ২০১২।</ref> [[চিত্ৰ:TEAM_DOHAR_20_copy.jpg_without_logo.jpg|alt=Team DOHAR - a group of folk musicians|thumb|দল '''দোহাৰ''' - লোকসঙ্গীত শিল্পীৰ এটা দল]] == দলৰ সদস্যসকল == * [[কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য]] * ৰাজীৱ * মৃগনাভি‍ * ঋত্বিক * নিৰঞ্জন * সত্যজিৎ * অমিত * সৌম্য == মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম == * বন্ধুৰ দেশে (মুক্তি - ২০০১) * বাংলাৰ গান শিকড়েৰ টান (মুক্তি - ২০০২) * ৰূপসাগৰে‍ (মুক্তি - ২০০৪) * বাংলা (মুক্তি - ২০০৬) * লোকগান ২০০৭ * মাটিশ্বৰ (মুক্তি - ২০০৯) * মাটিৰ কেল্লা - ভিডিঅ' এলবাম (মুক্তি - ২০১১) * সহস্ৰ দোতাৰা (মুক্তি - ২০১২) [বাংলাদেশৰ পৰা মুক্তি লাভ]। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20131219181843/http://doharfolk.com/home.html দোহাৰৰ নিজা ৱেবচাইট] [[শ্ৰেণী:সংগীত]] 3wcfl16lk2sj58pubwd47cwbzs6n3hk 645893 645892 2026-10-17T18:23:58Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645893 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox musical artist | name = দোহাৰ | native_name = দোহাৰ | origin = [[কোলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]] | genre = বাংলা লোক-সংগীত | years_active = ৭ আগষ্ট ১৯৯৯ - বৰ্তমান | current_members = ৰাজীৱ দাস (দলনেতা), ঋত্বিক গুছাইত, মৃগনাভি চট্টোপাধ্যায়, সত্যজিৎ সৰকাৰ, নিৰঞ্জন হালদাৰ, অমিত শূৰ, সুদীপ্ত চক্ৰৱৰ্তী | label = কনকৰ্ড মিউজিক, চনি মিউজিক, সাৰে‍গামা এইচএমভি, অৰি‍য়ন এণ্টাৰটেইনমেণ্ট, পিকাছো এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | image = KALIKA.jpg | website = http://www.doharfolk.com/ | caption = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য, দোহাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাতা তেওঁলোকৰ এক লোকসঙ্গীতৰ কনচাৰ্টত | past_members = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য }} '''দোহাৰ''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এটি লোকসঙ্গীতৰ দল; যাৰ মূলকেন্দ্ৰ [[কলিকতা|কলকাতাত]]। কেৱল ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিমবঙ্গতে‍]] নহয়, [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশতো]] এই দলটি অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref> == নামকৰণ == এই গানৰ দলটোৰ নামকৰণ কৰে‍ দলটোৰ সদস্যসকলৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক অভিক মজুমদাৰে। যিহেতু দলৰ সদস্যসকলৰ সকলোৱে একেলগে গীত পৰ‍িৱেশন কৰে‍, আৰু তেওঁলোকৰ কোনোৱেই পৰম্পৰাগত লোকসঙ্গীতৰ শিল্পী নহয়, সেয়েহে তেওঁ দোহাৰ নামটোৱেই উপযুক্ত বুলি অনুভৱ কৰিছিল।<ref>[http://www.dailyjanakantha.com/news_view_all.php?nc=42&dd=2013-10-26 দোহাৰেৰ যাত্ৰা লোকসঙ্গীতকে ঘিৰে]{{অকাৰ্যকৰ সংযোগ|date=মে ২০২০ |bot=InternetArchiveBot |ঠিক কৰাৰ প্ৰচেষ্টা=yes }}, জনকণ্ঠ, প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ২৬শে অক্টোবৰ, ২০১৩।</ref> == যাত্ৰাপথ == ১৯৯৯ চনত এক সংগীতৰ অনুষ্ঠান আয়োজনৰ যোগেদি দোহাৰৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>[http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 বাংলাদেশেৰ গান গেয়েই যাত্ৰা শুৰু : দোহাৰ] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20131026202302/http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 |date=২৬ অক্টোবৰ ২০১৩ }}, সমকাল পত্ৰিকা, লেখকঃ সোমেশ্বৰ অলি, প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ২৩শে অক্টোবৰ, ২০১৩।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত সুপ্ৰভাত নামৰ এটি‍ গীতৰ অনুষ্ঠানৰপৰা তেওঁলোকলৈ আমন্ত্ৰণ আহে‍। তাত গীত পৰিৱে‍শন কৰাৰ পাছতেই কেছেট কোম্পানীৰপৰা আমন্ত্ৰণ আহে‍। হাছান ৰাজা, শ্বাহ আব্দুল কৰিম, শীতলাং শ্বাহকে ধৰি বিভিন্ন বাউলৰ মুঠ ৯টা গীতেৰে‍ ২০০১ চনত দোহাৰৰ প্ৰথম এলবাম "বন্ধুৰ দেশে" মুক্তি লাভ। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref><ref>[http://www.anandabazar.com/archive/1120204/4mukhomukhi.html আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20120209053821/http://www.anandabazar.com/archive/1120204/4mukhomukhi.html |date=৯ ফেব্ৰুয়াৰি ২০১২ }}, মুখোমুখি..., প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ৪ঠা ফেব্ৰুয়াৰি, ২০১২।</ref> [[চিত্ৰ:TEAM_DOHAR_20_copy.jpg_without_logo.jpg|alt=Team DOHAR - a group of folk musicians|thumb|দল '''দোহাৰ''' - লোকসঙ্গীত শিল্পীৰ এটা দল]] == দলৰ সদস্যসকল == * [[কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য]] * ৰাজীৱ * মৃগনাভি‍ * ঋত্বিক * নিৰঞ্জন * সত্যজিৎ * অমিত * সৌম্য == মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম == * বন্ধুৰ দেশে (মুক্তি - ২০০১) * বাংলাৰ গান শিকড়েৰ টান (মুক্তি - ২০০২) * ৰূপসাগৰে‍ (মুক্তি - ২০০৪) * বাংলা (মুক্তি - ২০০৬) * লোকগান ২০০৭ * মাটিশ্বৰ (মুক্তি - ২০০৯) * মাটিৰ কেল্লা - ভিডিঅ' এলবাম (মুক্তি - ২০১১) * সহস্ৰ দোতাৰা (মুক্তি - ২০১২) [বাংলাদেশৰ পৰা মুক্তি লাভ]। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20131219181843/http://doharfolk.com/home.html দোহাৰৰ নিজা ৱেবচাইট] [[শ্ৰেণী:সংগীত]] jhvawg21a4p4z5gfcsyao00b68o1l5w 645894 645893 2026-10-17T18:26:18Z কুমুদ ঘোষ 42738 645894 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox musical artist | name = দোহাৰ | native_name = দোহাৰ | origin = [[কোলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]] | genre = বাংলা লোক-সংগীত | years_active = ৭ আগষ্ট ১৯৯৯ - বৰ্তমান | current_members = ৰাজীৱ দাস (দলনেতা), ঋত্বিক গুছাইত, মৃগনাভি চট্টোপাধ্যায়, সত্যজিৎ সৰকাৰ, নিৰঞ্জন হালদাৰ, অমিত শূৰ, সুদীপ্ত চক্ৰৱৰ্তী | label = কনকৰ্ড মিউজিক, চনি মিউজিক, সাৰে‍গামা এইচএমভি, অৰি‍য়ন এণ্টাৰটেইনমেণ্ট, পিকাছো এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | image = KALIKA.jpg | website = http://www.doharfolk.com/ | caption = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য, দোহাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাতা তেওঁলোকৰ এক লোকসঙ্গীতৰ কনচাৰ্টত | past_members = কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য }} '''দোহাৰ''' ({{lang-en|Dohar (band)}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এটি লোকসঙ্গীতৰ দল; যাৰ মূলকেন্দ্ৰ [[কলিকতা|কলকাতাত]]। কেৱল ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিমবঙ্গতে‍]] নহয়, [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশতো]] এই দলটি অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref> == নামকৰণ == এই গানৰ দলটোৰ নামকৰণ কৰে‍ দলটোৰ সদস্যসকলৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক অভিক মজুমদাৰে। যিহেতু দলৰ সদস্যসকলৰ সকলোৱে একেলগে গীত পৰ‍িৱেশন কৰে‍, আৰু তেওঁলোকৰ কোনোৱেই পৰম্পৰাগত লোকসঙ্গীতৰ শিল্পী নহয়, সেয়েহে তেওঁ দোহাৰ নামটোৱেই উপযুক্ত বুলি অনুভৱ কৰিছিল।<ref>[http://www.dailyjanakantha.com/news_view_all.php?nc=42&dd=2013-10-26 দোহাৰেৰ যাত্ৰা লোকসঙ্গীতকে ঘিৰে]{{অকাৰ্যকৰ সংযোগ|date=মে ২০২০ |bot=InternetArchiveBot |ঠিক কৰাৰ প্ৰচেষ্টা=yes }}, জনকণ্ঠ, প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ২৬শে অক্টোবৰ, ২০১৩।</ref> == যাত্ৰাপথ == ১৯৯৯ চনত এক সংগীতৰ অনুষ্ঠান আয়োজনৰ যোগেদি দোহাৰৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>[http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 বাংলাদেশেৰ গান গেয়েই যাত্ৰা শুৰু : দোহাৰ] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20131026202302/http://www.samakal.net/2013/10/23/15340 |date=২৬ অক্টোবৰ ২০১৩ }}, সমকাল পত্ৰিকা, লেখকঃ সোমেশ্বৰ অলি, প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ২৩শে অক্টোবৰ, ২০১৩।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত সুপ্ৰভাত নামৰ এটি‍ গীতৰ অনুষ্ঠানৰপৰা তেওঁলোকলৈ আমন্ত্ৰণ আহে‍। তাত গীত পৰিৱে‍শন কৰাৰ পাছতেই কেছেট কোম্পানীৰপৰা আমন্ত্ৰণ আহে‍। হাছান ৰাজা, শ্বাহ আব্দুল কৰিম, শীতলাং শ্বাহকে ধৰি বিভিন্ন বাউলৰ মুঠ ৯টা গীতেৰে‍ ২০০১ চনত দোহাৰৰ প্ৰথম এলবাম "বন্ধুৰ দেশে" মুক্তি লাভ। <ref name="দোহাৰ">{{Cite web|title=দোহাৰ সম্পৰ্কে|url=http://doharfolk.com/aboutus.html|accessdate=২৯ অক্টোবৰ ২০১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118080215/http://doharfolk.com/aboutus.html|archivedate=১৮ জানুয়াৰি ২০১৪}}</ref><ref>[http://www.anandabazar.com/archive/1120204/4mukhomukhi.html আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20120209053821/http://www.anandabazar.com/archive/1120204/4mukhomukhi.html |date=৯ ফেব্ৰুয়াৰি ২০১২ }}, মুখোমুখি..., প্ৰকাশিত হয়েছেঃ ৪ঠা ফেব্ৰুয়াৰি, ২০১২।</ref> [[চিত্ৰ:TEAM_DOHAR_20_copy.jpg_without_logo.jpg|alt=Team DOHAR - a group of folk musicians|thumb|দল '''দোহাৰ''' - লোকসঙ্গীত শিল্পীৰ এটা দল]] == দলৰ সদস্যসকল == * [[কালিকাপ্ৰসাদ ভট্টাচাৰ্য]] * ৰাজীৱ * মৃগনাভি‍ * ঋত্বিক * নিৰঞ্জন * সত্যজিৎ * অমিত * সৌম্য == মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম == * বন্ধুৰ দেশে (মুক্তি - ২০০১) * বাংলাৰ গান শিকড়েৰ টান (মুক্তি - ২০০২) * ৰূপসাগৰে‍ (মুক্তি - ২০০৪) * বাংলা (মুক্তি - ২০০৬) * লোকগান ২০০৭ * মাটিশ্বৰ (মুক্তি - ২০০৯) * মাটিৰ কেল্লা - ভিডিঅ' এলবাম (মুক্তি - ২০১১) * সহস্ৰ দোতাৰা (মুক্তি - ২০১২) [বাংলাদেশৰ পৰা মুক্তি লাভ]। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20131219181843/http://doharfolk.com/home.html দোহাৰৰ নিজা ৱেবচাইট] [[শ্ৰেণী:সংগীত]] 1lfb7y9l600m75cvvyhet58cbouaba7 0 108480 645897 535865 2026-10-17T18:37:21Z কুমুদ ঘোষ 42738 645897 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী | image = সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী.jpg | image_size = 160px | caption = | birth_name = | birth_date ={{Birth date|1926|10|19}} | death_date = <!-- {{Death date and age|2022|11|04|1935|01|20}}) --> | birth_place = | death_place = | residence = | occupation = ৰেচম বিজ্ঞানী | years_active = | spouse = নীৰা বৰুৱা | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | signature = }} '''সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী''' ({{lang-en|Satyendra Narayan Chowdhury, জন্মঃ ১৯ অক্ট‍োবৰ ১৯২৬}}) অসমৰ এজন ৰেচম বি‍জ্ঞানী আৰু ডি.এচচি‍. ডিগ্ৰী পোৱা ভাৰতৰ প্ৰথমজন ৰেচম বি‍জ্ঞানী আৰু বি‍জ্ঞানত এই ডিগ্ৰী পোৱা অসমৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি।<ref name="খনিকৰ">{{cite book | title=ওলগ (সম্পাদিত সম্বৰ্ধনা পুস্তিকা) | publisher=আহ্বায়ক মণ্ডলী ড° সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰীৰ ওপজা দিনৰ ওলগ জ্ঞাপন সমিতি‍ | author=ড° দুৰ্গাপ্ৰসাদ খনিকৰ | authorlink=শ্ৰদ্ধাৰ শি‍ক্ষাগুৰু বি‍জ্ঞানী ড° সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী চাৰৰ ৮৭ সংখ্যক জন্মদিনত সশ্ৰদ্ধ প্ৰণাম | year=২০১২ | pages=৩০-৩৩}}</ref> সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰীক ''Father of Muga'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে‍।<ref name="B">{{cite book | title=Indian Ways of Silk | publisher=Bhabani Books, Guwahati - 26, Assam | author=Ole Zethner, Rie Koustrup, Dilip Barooah | year=April, 2014 (Second Published) | pages=37 | isbn=978-93-81139-79-0}}</ref> ==শৈক্ষিক পৰিক্ৰমা== সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে স্কুলীয়া শি‍ক্ষা ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰাহাম বজাৰ এল.পি স্কুল আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ চৰকাৰী ল'ৰা হাইস্কুলত গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="খনিকৰ"/>হাইস্কুল শি‍ক্ষান্ত পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হৈ কটন কলেজত নামভৰ্তি কৰে। কটন কলেজৰ পৰা আই.এ.চি‍ উত্তীৰ্ণ হৈ ১৯৪৭ চনত বি.এচচি ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৪৯ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰাণীবি‍জ্ঞানত পতঙ্গতত্ত্বক বিশেষ কাকত হিচাপে লৈ প্ৰথম শ্ৰেণীসহ এম.এচচি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="খনিকৰ"/><ref name="Book">{{cite book | title=Biology of silkworms and host plants | author=Satyendra Narayan Chowdhury | year=2005 | pages=Back flap of the dust jacket}}</ref>১৯৬৫ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডি.এচচি‍. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী হ'ল ডি.এচচি‍. ডিগ্ৰী পোৱা ভাৰতৰ প্ৰথমজন ৰেচম বি‍জ্ঞানী আৰু বি‍জ্ঞানত এই ডিগ্ৰী পোৱা অসমৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি।<ref name="Book"/> ==পৰিয়াল পৰিচিতি‍== সত‍্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰীৰ পিতৃৰ নাম গঙ্গাৰাম চৌধুৰী আৰু মাতৃ অনদা চৌধুৰী। গঙ্গাৰাম চৌধুৰী নলবাৰীৰ পৰা আহি ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰাহাম বজাৰৰ বাসিন্দা হৈছিল।<ref name="খনিকৰ"/> তেখেত বাস কৰা অঞ্চলটি এতিয়া গঙ্গাপাৰা নামেৰে জনাজাত।<ref name="খনিকৰ"/> গঙ্গাৰাম চৌধুৰীৰ দ্বিতীয় পত্নীৰ আঠজন পুত্ৰ আৰু তিনি গৰাকী কন্যাৰ ভিতৰত সত্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী আছিল তৃতীয় পুত্ৰ।<ref name="খনিকৰ"/> ১৯৬৪ চনত গুৱাহাটীৰ কনকলাল বৰুৱাৰ কন্যা নীৰা বৰুৱাৰ সৈতে সত্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰী বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="খনিকৰ"/> ==বিদেশ যাত্ৰা== ১৯৫১ চনত Lazzaro Spallanzani Institute of Zoology, University of PAVIA (Italy)-ত সহকাৰী প্ৰবক্তা আৰু সহযোগী গৱেষণা সহায়ক হিচাপে যোগদান আৰু প্ৰাধ্যাপক কাৰ্লো জুচি (Carlo Jucci)-ৰ অধীনত ৰেচম পতঙ্গৰ বংশীয় দিশ (Genetics of Silkworm) সম্পৰ্কে গৱেষণা।<ref name="Book"/> ১৯৬৮ চনত জাপানৰ টকিঅ'ত অনুষ্ঠিত বংশীয় দিশ সম্পৰ্কীয় আন্তৰ্জাতিক সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ।<ref name="Book"/> ==কৰ্ম জীৱন== ১৯৫৫ চনত আঞ্চলিক ৰেচম কেন্দ্ৰৰ গৱেষণা বিষয়া হিচাপে যোগদান।<ref name="Book"/> তাৰ লগতে তিতাবৰত অৱস্থিত ৰেচম প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ অধ্যক্ষৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ। ১৯৭২ চনত অসম চৰকাৰৰ ৰেচম আৰু হস্ততাঁত বিভাগৰ সঞ্চালক হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ।<ref name="Book"/> ১৯৮৪ চনত অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়, যোৰহাটৰ ৰেচম বিভাগত অতিথি বিজ্ঞানী/অধ্যাপক হিচাপে যোগদান।<ref name="Book"/> ১৯১৯ চনতে ব্ৰিটিছে তিতাবৰত চৰকাৰী ৰেচম পাম গঢ়ি তুলিছিল। ৯.৮৩ হেক্টৰৰ এই ৰেচম পামখনত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা চৌধুৰীক লগ পাবলৈ জাপানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী ৱাই টাজিমা অসমলৈ আহিছিল।<ref name="শত">{{cite web | url=https://aamarasom.com/detail-news/3486 | title=শতবৰ্ষ গৰকা এখন ৰেচম পাম | accessdate=28 October 2024}}</ref> ==সন্মান লাভ<ref name="Book"/>== * ১৯৭৬ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ Drug Abuse Control Programme (PNULAD) অধীনত লাওচৰ এৰী পলু পালনৰ পৰামৰ্শদাতা হিচাপে নিযুক্তি লাভ। * ১৯৭৮ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠান উত্তৰ-পূব পৰিষদ (শ্বিলং)ৰ পৰামৰ্শদাতা হিচাপে নিযুক্তি লাভ। * ২০০২ চনত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তৰফৰ পৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান। ==প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ== ইংৰাজী ভাষাত ৰচিত গ্ৰন্থসমূহ হ'ল<ref name="Book"/>- * Sericulture in Assam * Silkworm and its Culture * Eri Silk Industry * Muga Silk Industry * Mulberry Silk Industry * Non-Mulberry Sericulture in India * Reorientation of Sericulture in Assam * Silk and Sericulture * India's North East (Industrial Resources and Opportunities) * Drug and Narcotics * Horse and Civilization * Silkworm and Host Plants (A Biological Approach) * Technique of Research in Sericulture and Statistical Approach * Sericulture and Weaving (An Overview) * Food and Nutrition * Evolution of Mankind (Culture and Civilization) * Science, Technology and Society * Green Grub and Golden Glamour * Biology of Silkworms and Host Plants (Include systematics, genetics, cytology, embryology, physiology, biochemistry, pathology etc.) অসমীয়া ভাষাত ৰচিত গ্ৰন্থসমূহ - * ৰিহা উদ্যোগ * এৰী মুগা পাট ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:কুৰি শতিকাৰ ব্যক্তি]] e0a1amy0vecfsgtobh704bucqb3d2fd 0 131308 645851 576543 2026-10-17T16:05:24Z Dipankar Das 36094 +[[শ্ৰেণী:হিন্দু দাৰ্শনিক ধাৰণা]]; +[[শ্ৰেণী:আয়ুৰ্বেদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 645851 wikitext text/x-wiki '''পঞ্চভূত''' ([[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]]: पञ्चभूत; IAST: ''pañca bhūta'') [[হিন্দু ধৰ্ম]]ত “পাঁচটা মৌলিক উপাদান”ৰ এক সমষ্টি, যাক সৃষ্টিজগতৰ সকলো সৃষ্টিৰ ভিত্তি বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>Madan Gopal (1990), ''India through the ages'', ed. K.S. Gautam, Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, p. 79</ref> এই পাঁচ উপাদান হ’ল পৃথিৱী (पृथ्वी), আপঃ (आपः), অগ্নি (अग्नि), বায়ু (वायु) আৰু আকাশ (आकाश)।<ref>www.wisdomlib.org (2019-01-28), “Story of Pañcabhūta”, Puranic Encyclopaedia compilation</ref> [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[ভাৰতীয় দৰ্শন]]ৰ অনেক ধাৰাত মানৱ দেহকো এই পাঁচ উপাদানেৰে গঠিত বুলি ধৰা হয়।<ref>Satish Venkatesan (2013), ''Ayurvedic remedies: An introduction'', Vyiha, (see PT46)</ref> == ধাৰণা আৰু তুলনামূলক দৃষ্টিভংগী == পঞ্চভূতৰ ধাৰণাত পাঁচটা ভূত, বিশেষকৈ আকাশকো মৌলিক উপাদান হিচাপে ধৰা হয়। পিচে পৰম্পৰা ভেদে পাৰ্থক্য দেখা যায়। [[চাৰ্বাক দৰ্শন|চাৰ্বাক]] বস্তুবাদী পদ্ধতিয়ে আকাশ “অস্পৰ্শ্য/অদৃশ্য” বুলি ধৰি ইয়াক মৌলিক উপাদান বুলি অস্বীকাৰ কৰে, আৰু চাৰিটা উপাদানেই (পৃথিৱী, জল, অগ্নি, বায়ু) মৌলিক বুলি গ্ৰহণ কৰে।<ref name="BDR">Harendra Prasad Sinha (2006), ''Bharatiya Darshan Ki Rooprekha'', Motilal Banarsidass, p. 86</ref> [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধধৰ্ম]]ত হিন্দুধৰ্মীয় প্ৰভাৱৰ উল্লেখ থাকিলেও, বৌদ্ধ পৰম্পৰাই চাৰি “মহাভূত”কেই মানে আৰু আকাশক উৎপন্ন উপাদান হিচাপে বুজে।<ref name="Mudra">Cain Carroll (2012), ''Mudras of India'', Singing Dragon, p. 18</ref> এই ভাৰতীয় পঞ্চভূত-ব্যৱস্থা চীনৰ [[ৱুশ্বিং]] (Wuxing) দৰ্শনত থকা “পাঁচ ধাপ/পাঁচ পৰ্যায়”ৰ ৰূপান্তৰ-তত্ত্বৰ তুলনাত “স্থিৰ” বা “সহজাত” উপাদান-ধাৰণাৰ দৰে বৰ্ণিত।<ref name="Mudra" /> == বৰ্ণনা == পঞ্চভূতক পৃথিৱী বা অন্য যি কোনো স্থানত, বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ ভিতৰত, সকলো জীৱ-সত্তা গঠনৰ মৌলিক উপাদান বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref name="BDR" /> কিছুমান বৰ্ণনাত মানৱ দেহৰ নিৰ্দিষ্ট উপাদান, ইন্দ্ৰিয়, আৰু পাঁচ আঙুলিৰ সৈতে পঞ্চভূতৰ সম্বন্ধ স্থাপন কৰা হয়, আৰু হাতৰ মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে সংশ্লিষ্ট উপাদানৰ “শক্তি” নিয়ন্ত্ৰণ বা প্ৰৱাহিত কৰাৰ ধাৰণাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="BDR" /> এই প্ৰসংগত [[ভাগৱত পুৰাণ]]ৰ এক উদ্ধৃতি-ভিত্তিক সূচনাত উপাদানসমূহৰ “লক্ষণীয় নীতি” বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Motilal Bansaridas Publishers, ''Bhagavata Purana'', Book 1, Skandha III, pp. 374–375</ref> == আয়ুৰ্বেদ == আয়ুৰ্বেদ আৰু [[যোগ দৰ্শন|যোগ]]-প্ৰসঙ্গত পঞ্চভূতক মানৱ স্বাস্থ্যৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হয়, আৰু দেহত কোনো অসুস্থতা বা বিকাৰ এক বা একাধিক উপাদানৰ “অসমতা” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>Satish Venkatesan (2013), ''Ayurvedic remedies: An introduction'', Vyiha, (see PT46)</ref> ''যোগ তত্ত্ব মুদ্ৰা বিজ্ঞান'' নামৰ পাঠ্যৰ আধাৰত পঞ্চভূতক মানৱ আঙুলিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা বুলি কোৱা হয়, আৰু বিভিন্ন মুদ্ৰা এই উপাদানসমূহ “সমতা”লৈ আনিবলৈ বিকশিত।<ref>gyanpro.com (archived 2020-11-28), “Five Elements” (accessed 2016-08-17)</ref> আয়ুৰ্বেদৰ ত্ৰিদোষ (বাত, পিত্ত, কফ)কো পঞ্চভূতৰ সংমিশ্ৰণ ৰূপে ব্যাখ্যা কৰা হয়: বাত = বায়ু+আকাশ, পিত্ত = অগ্নি+আপস্‌, কফ = পৃথিৱী+আপস। এই দোষসমূহৰ সূক্ষ্ম “ইতিবাচক সাৰ” মানস-দেহীয় কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হয়।<ref name="IS">indianscriptures.com (accessed 2015-03-25), “PANCHA BHOOTAS OR THE FIVE ELEMENTS”</ref> == যোগ দৃষ্টিভংগী == যোগ-প্ৰসংগত সাধনাৰ লক্ষ্য “নিজৰ ওপৰত অধিকাৰ” লাভ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, আৰু এই অধিকাৰ পঞ্চভূত উপাদানসমূহক “আয়ত্ত” (master) কৰাৰ জৰিয়তে সম্ভৱ বুলি উল্লিখিত।<ref>ishafoundation.org (2012-01-23), “pancha-bhutas-the-possibility-of-the-five-elements” (accessed 2015-03-18)</ref> এই উপাদানসমূহ “বিশুদ্ধ” কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক ''ভূত সিদ্ধি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>ishafoundation.org (2012-01-23), “pancha-bhutas-the-possibility-of-the-five-elements” (accessed 2015-03-18)</ref> লগতে পঞ্চ ভূত স্থলক যোগ-অনুশীলনৰ বাবে পঞ্চভূতৰ “প্ৰতিনিধি” হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। কিছুমান পৰম্পৰাত মানুহে এক [[মন্দিৰ]]ৰ পৰা আনটো মন্দিৰলৈ গৈ নিৰ্দিষ্ট উপাদানৰ ওপৰত সাধনা কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত লিপ্ত হয়।<ref>ishafoundation.org (2012-01-23), “pancha-bhutas-the-possibility-of-the-five-elements” (accessed 2015-03-18)</ref> সাতটা চক্ৰৰ সৈতে পঞ্চভূতৰ সম্পৰ্কৰো উল্লেখ কৰা হয়।<ref name="IS" /> === হস্তমুদ্ৰা === হস্তমুদ্ৰা বা হাতৰ ভংগী পঞ্চভূতৰ ভিত্তিত গঢ় লৈ উঠা, য’ত পাঁচটা আঙুলিক পৃথিৱী/জল/অগ্নি/বায়ু/আকাশৰ “প্ৰতিনিধি” ৰূপে ধৰা হয়।<ref name="BH">Shiv Sharma (2003), ''Brilliance of Hinduism'', Diamond Pocket Books, p. 93</ref> == বাস্তু == [[বাস্তু]] শাস্ত্ৰত পঞ্চভূতৰ নিৰ্দিষ্ট দিশত স্থান-নিৰ্ধাৰণ আৰু উপাদানসমূহৰ “সমতা”ক গঠন/স্থাপত্যৰ অৱস্থাৰ নিৰ্ণায়ক বুলি কোৱা হয়।<ref name="IS" /> এই ধৰণৰ সহসম্পৰ্কৰ আধাৰত আদৰ্শ গৃহ-ৰচনা সম্পৰ্কীয় বৰ্ণনাত দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত ভাৰ (load/weight) অধিক ৰাখি উত্তৰ-পূবত খোলা স্থান ৰাখিব লাগে আদি বিন্যাস উল্লেখ কৰা হয়।<ref name="IS" /> == ৰস == পঞ্চভূতক ছটা মানৱ ৰসৰ (মধুৰ, আম্ল, লৱণ, কটু, তিক্ত, কষায়) সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰো উল্লেখ আছে, য’ত প্ৰতিটো ৰসক দুটা উপাদানৰ সংমিশ্ৰণৰ সৈতে জড়িত বুলি কোৱা হয়।<ref name="IS" /> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দাৰ্শনিক ধাৰণা]] [[শ্ৰেণী:আয়ুৰ্বেদ]] fxr2lbfkt517zm5z4idj6fqpv4hib64 0 132734 645830 597362 2026-10-17T13:06:53Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 645830 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰহামা ইব্ৰাহিম সদৌ | image = Rahama Sadau Portrait.jpg | birth_date = {{birth date and age|1993|12|07|df=y}} | birth_place = কাডুনা, [[নাইজেৰিয়া]] | alma mater = পূব ভূমধ্যসাগৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় | years_active = ২০১৩–বৰ্তমান | occupation = অভিনেত্ৰী <br /> চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা | credits = {{unbulleted list |''ছনচ অৱ খিলাফত'' |''আপ নৰ্থ'' |''এমটিভি শুগা'' |''ইফ আই এম প্ৰেছিডেণ্ট'' }} | spouse = | relatives = | partner = ইব্ৰাহিম গৰ্বা | children = | awards = | website = {{url|rahamasadau.com}} }} '''ৰহামা ইব্ৰাহিম সদৌ''' (জন্ম ৭ ডিচেম্বৰ ১৯৯৩) এগৰাকী নাইজেৰিয়ান অভিনেত্ৰী আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা। ২০১৩ চনৰ শেষভাগত কেনিউড চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত ''গনি গা ৱানে'' ছবিৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ পিছত তেওঁ বিশেষ খ্যাতি অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |title=gani ga wane 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lhLisuUQrDY |via=www.youtube.com}}</ref> সদৌৱে একাধিক [[নাইজেৰিয়ান ভাষা]]ৰ ছবিত অভিনয় কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[হাউছা ভাষা]]ৰ কেনিউড প্ৰযোজনা আৰু [[ইংৰাজী ভাষা]]ৰ নলীউড শিৰোনাম অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ এখন [[হিন্দী ভাষা]]ৰ বলীউড ছবিতো অভিনয় কৰিছে। হিন্দী ভাষা সাৱলীলভাৱে ক’ব পৰা নাইজেৰিয়ান অভিনেত্ৰীসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম বুলি জনোৱা হৈছে।{{citation needed|date=November 2025}} তেওঁ ২০১৪ আৰু ২০১৫ চনত চিটি পিপল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট এৱাৰ্ডত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী (কেনিউড) বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |author=Premium Times Nigeria |title=Kannywood: Rahama Sadau, Adam Zango, others win at City People awards 2015 – Premium Times Nigeria |url=http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/hausa-movies-arts-entertainment/188598-kannywood-rahama-sadau-adam-zango-others-win-at-city-people-awards-2015.html |accessdate=18 August 2015 |newspaper=Premium Times}}</ref><ref>{{cite web |author=AllAfrica.com |title=Nigeria: Most Influential Northern Entertainers |url=http://allafrica.com/stories/201509071367.html |accessdate=5 September 2015 |publisher=AllAfrica.com}}</ref> ২০১৫ চনত ''আফ্ৰিকান ভয়েচ'' দ্বাৰা আয়োজিত ১৯তম আফ্ৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ আফ্ৰিকান অভিনেত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite web |date=6 October 2016 |title=5 things you probably don't know about Kannywood actress |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rahama-sadau-5-things-you-probably-dont-know-about-kannywood-actress/vt2dfnb |website=Pulse Nigeria |access-date=9 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008150901/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rahama-sadau-5-things-you-probably-dont-know-about-kannywood-actress/vt2dfnb |url-status=dead |archivedate=8 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008150901/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rahama-sadau-5-things-you-probably-dont-know-about-kannywood-actress/vt2dfnb |deadurl=yes }}</ref><ref name="auditions.ng" /> ২০১৭ চনত তেওঁ [[নাইজেৰিয়া]]ৰ শীৰ্ষ দহগৰাকী জনপ্ৰিয় মহিলা চেলিব্ৰিটিৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে, আৰু খবৰ অনুসৰি সেই স্বীকৃতি লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী হাউছা ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite news |author=Premium Times Nigeria |title=Ali Nuhu, Adam Zango, others win awards in London – Premium Times Nigeria |url=http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/hausa-movies-arts-entertainment/193176-ali-nuhu-adam-zango-others-win-awards-in-london.html |accessdate=15 November 2015 |newspaper=Premium Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 November 2018 |title="If I am President" hits cinemas |url=https://www.vanguardngr.com/2018/11/if-i-am-president-hits-cinemas/ |website=Vanguard News}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 November 2018 |title=Joke Silva, Bimbo Manuel, Rahama Sadau star in new movie &#124; Premium Times Nigeria |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/294592-joke-silva-bimbo-manuel-rahama-sadau-star-in-new-movie.html|newspaper=Premium Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2018 |title=Banky W, Adesua, Kanayo. O. Kanayo, Hilda Dokubo, others in Up North |url=https://guardian.ng/life/film/banky-w-adesua-kanayo-o-kanayo-hilda-dokubo-others-in-up-north/}}</ref><ref>{{cite web |date=October 11, 2016 |title=Rahama Sadau stars in EbonyLife TV's Sons of the Caliphate |url=https://thenationonlineng.net/rahama-sadau-stars-ebonylife-tvs-sons-caliphate-2/ |website=The Nation |location=Nigeria}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == সদৌৰ জন্ম আৰু লালন-পালন কাডুনা ৰাজ্যত হৈছিল, য’ত তেওঁ শৈশৱ আৰু বিদ্যালয় জীৱনত নৃত্য প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=9 November 2013 |title=Kannywood: I won't return to dancing – Rahama Sadau &#124; Premium Times Nigeria |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/149318-kannywood-wont-return-dancing-rahama-sadau.html|newspaper=Premium Times}}</ref><ref name="auditions.ng">{{Cite web |title=Rahama Sadau – Auditions.ng |url=http://auditions.ng/archives/actor/rahama-sadau }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সদৌৱে উত্তৰ চাইপ্ৰাছত অৱস্থিত পূব ভূমধ্যসাগৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ব্যৱসায় আৰু বিত্ত বিদ্যালয়ত মানব সম্পদ ব্যৱস্থাপনা বিষয়ত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Famous Nigerian Actress Rahama Sadau Chooses EMU |url=https://ww1.emu.edu.tr/en/news/news/famous-nigerian-actress-rahama-sadau-chooses-emu/1206/pid/2469 |access-date=16 February 2018 |website=Eastern Mediterranean University (EMU), Cyprus |language=en}}</ref> == কেৰিয়াৰ == সদৌৱে ২০১৩ চনত কেনিউড চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰে, য’ত তেওঁক অভিনেতা আলি নুহুৱে পৰিচয় কৰাই দিছিল।<ref>{{Cite web |last=III |first=Editorial |date=11 January 2020 |title=Social media criticisms don't bother me – Rahama Sadau |url=https://www.blueprint.ng/social-media-criticisms-dont-bother-me-rahama-sadau/}}</ref> আৰম্ভণিতে তেওঁ সৰু ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল, পিছত ''গনি গা ৱানে'' আৰু ''জিনিন জিকিনা'' আদি ছবিত অভিনয় কৰি বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে, য’ত দুয়োখন ছবিত তেওঁ আলি নুহুৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-09-23 |title=From Kannywood, Rahama Sadau goes to MTV Shuga |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/from-kannywood-rahama-sadau-goes-to-mtv-shuga/ |access-date=2022-07-27 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> ২০১৬ চনত সদৌক “ফেচ অৱ কেনিউড” হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name="shuga">{{Cite web |title=Yasmin |url=https://www.mtvshuga.com/naija/character/yasmin-mtv-shuga-naija/ |access-date=8 February 2020 |language=en-GB }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> একে বছৰত তেওঁ এবনীলাইফ টিভিত প্ৰচাৰিত এখন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web |author=Vanguard |date=8 October 2016 |title=Banned Hausa actress, Rahama Sadau resurfaces in EbonyLife TV new drama series |url=http://www.vanguardngr.com/2016/10/banned-hausa-actress-rahama-sadau-resurfaces-ebonylife-tv-new-drama-series/ |accessdate=18 October 2016 |publisher=Vanguard}}</ref> ২০১৬ চনৰ ৩ অক্টোবৰ তাৰিখে নাইজেৰিয়াৰ ম'চন পিকচাৰ প্ৰেক্টিচনাৰ্ছ এছ'চিয়েচন (MOPPAN) এ গায়ক ক্লাছিকৰ সৈতে এখন ৰোমাণ্টিক সংগীত ভিডিঅ’ত উপস্থিত থকাৰ বাবে তেওঁক কেনিউড প্ৰযোজনাত অংশগ্ৰহণৰ পৰা স্থগিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=15 January 2018 |title=Kano: Actress banned for 'romantic video' pardoned |url=https://www.vanguardngr.com/2018/01/kano-actress-banned-romantic-video-pardoned/ |website=Vanguard News}}</ref> ২০১৭ চনত সদৌৱে MOPPAN-ৰ ওচৰত আনুষ্ঠানিকভাৱে ক্ষমা বিচাৰে আৰু ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰীত কানো ৰাজ্যৰ ৰাজ্যপালৰ হস্তক্ষেপৰ পিছত স্থগিতাদেশ উঠাই লোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=28 October 2017 |title=Rahama Sadau apologises to MOPPAN |url=https://m.guardian.ng/saturday-magazine/rahama-sadau-apologises-to-moppan/}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 October 2016 |title=Outrage over actor Rahama Sadau's hug highlights Nigeria's divisions |url=http://www.theguardian.com/world/2016/oct/19/rahama-sadau-ban-nigeria-religious-divides-rap-video-i-love-you-classiq |website=the Guardian}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 October 2016 |title=Ban on 'immoral' Rahama Sadau highlights north/south split |url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/ban-immoral-rahama-sadau-highlights-northsouth-split/ |website=Vanguard News}}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁ নিজৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান “সদৌ পিকচাৰ্ছ” আৰম্ভ কৰে আৰু প্ৰথম প্ৰযোজিত ছবি ''ৰাৰিয়া'' মুক্তি দিয়ে, য’ত আলি নুহু, ছানি মুছা ডাঞ্জা, ছাদিক ছানি ছাদিক আৰু ফাতি ৱাশাই অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |author=HausaFilms.TV |title=Rariya [HausaFilms.TV – Kannywood, Fina-finai, Hausa Movies, TV and Celebrities] |url=http://hausafilms.tv/film/rariya |accessdate=15 August 2019 |publisher=HausaFilms.TV}}</ref> পিছত তেওঁ ''এমটিভি শুগা'' টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত এগৰাকী শিক্ষয়িত্ৰীৰ ভূমিকাত অভিনয় কৰে। ২০১৯ চনত ধাৰাবাহিকখনৰ ষষ্ঠ ছিজন ''এমটিভি শুগা নাইজা: চয়েছেছ''ত তেওঁ একেই চৰিত্ৰ পুনৰ অভিনয় কৰে।<ref name="shuga" /> এই ধাৰাবাহিকখন নাইজেৰিয়াত চিত্ৰায়িত হৈছিল আৰু ইয়াত টিমিনি এগবুছন, ইয়াকুবু মহম্মদ, উজোআমাকা আনিউনোহ আৰু ৰুবি আকাবুয়েজে আদিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last1=Kehinde |first1=Opeyemi |last2=Lagos |date=1 October 2019 |title=MTV Shuga Naija returns with 'Choices' this October |url=https://www.dailytrust.com.ng/mtv-shuga-naija-returns-with-choices-this-october.html |access-date=13 May 2020 |newspaper=Daily Trust|language=en-GB}}</ref> ২০২২ চনত সদৌৱে বলীউডৰ ছবি ''খুদা হাফিজ: অধ্যায় ২ – অগ্নি পৰীক্ষা''ত সৰু ভূমিকাত অভিনয় কৰে, য’ত বিদ্যুত জাম্মৱালে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2021-09-11 |title=Reactions to Rahma Sadau's appearance on Bollywood movie set - Daily Trust |url=https://dailytrust.com/reactions-to-rahma-sadaus-appearance-on-bollywood-movie-set/ |access-date=2025-05-19 |newspaper=Daily Trust|language=en-US}}</ref> অভিনয় আৰু প্ৰযোজনাৰ উপৰি সদৌ এগৰাকী উদ্যোগী মহিলা। তেওঁ “সদৌ বিউটি”ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু কাডুনা ৰাজ্যত “যোগোহেমি” নামৰ এখন আইচক্ৰীম দোকানৰ গৰাকী।{{citation needed|date=November 2025}} ইয়াৰ উপৰি তেওঁ “সদৌ মুভিজ” নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠানো চলায়। তেওঁ মাল্টিনাৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছাদৰ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=saharan1 |date=2022-12-30 |title=Rahama Sadau Is Now an Ambassador, Share Video of Maltina Experience |url=https://saharanewswatch.org.ng/rahama-sadau-becomes-a-maltina-ambassadorsee-adventurous-video-of-maltina-experience/ |access-date=2023-02-17 |website=S-News |language=en-US }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সদৌৱে “ৰে অৱ হ’প” নামৰ নিজৰ ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে সমাজসেৱামূলক কাৰ্যত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Administrator |date=2016-07-04 |title=Rahama Sadau joins Dangote, Danjuma's club |url=https://www.blueprint.ng/rahama-sadau-joins-dangote-danjumas-club/ |access-date=2023-02-17 |website=Blueprint Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Webmaster |date=2017-05-22 |title=Rahama Sadau, northern students'' ‘peace ambassador'' |url=https://dailytrust.com/rahama-sadau-northern-students-peace-ambassador/ |access-date=2023-02-17 |newspaper=Daily Trust|language=en-GB}}</ref> তেওঁক উত্তৰ নাইজেৰিয়ান শিক্ষাৰ্থী সংস্থাই “শান্তি দূত” হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি কাৰ্যালয়ৰ দ্বাৰা ইনভেষ্টমেণ্ট ইন ডিজিটেল এণ্ড ক্ৰিয়েটিভ এণ্টাৰপ্ৰাইজেছ (iDICE) কাৰ্যসূচীৰ কাৰিকৰী সমিতিত নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Webmaster |date=2024-04-05 |title=Rahama Sadau Gets FG Appointment |url=https://dailytrust.com/rahama-sadau-gets-fg-appointment/ |newspaper=Daily Trust|language=en-GB}} </ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাইজেৰিয়ান অভিনেত্ৰী]] pxaoqp53ueapz8ugil306pep7jtpdlp 0 137167 645913 635995 2026-10-18T06:24:50Z AjayDas 12623 /* */ 645913 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সাঁজ]] ==লগতে চাওক== * [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] *‌ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] 5awpo1szam0leylij2fb51ic5tqmrlf 645934 645913 2026-10-18T09:26:22Z AjayDas 12623 645934 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সাঁজ]] rzsrljymvsequf8uw43mp4un2d6q3m7 0 138056 645898 619866 2026-10-17T23:51:35Z Atcovi 9937 mujawwad --> murattal 645898 wikitext text/x-wiki {{infobox surah | number = ৪৬ | number-3 = ০৪৬ | name = আল-আহকাফ | name-ar = اَلْأَحْقَافُ | name-en = বতাহৰ বক্ৰ বালি | prev_sura = [[আল-জাছিয়া|কোৰআন ৪৫]] | next_sura = [[মুহাম্মদ (ছূৰা)|কোৰআন ৪৭]] | classification = Meccan | othernames-ar = <!-- alternate Arabic names --> | othernames = | juz = ২৬ | rukus = ৪ | verses = ৩৫ | words = ৬৪৭ | letters = ২৬৩৭ | muqattaat = হা মিম حم | sajdahs = <!-- only if applicable --> | audio = Chapter 46, Al-Ahqaf (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 }} {{Quran}} [[File:Khalili Collection Islamic Art kfq 0045.a.jpg|thumb|আল-আহকাফ ছূৰাৰ প্ৰথম আয়াতৰ সৈতে [[কোৰআন]]ৰ পাণ্ডুলিপিৰপৰা ফলিঅ'। ছূৰাৰ আৰম্ভণিতে শিৰোনাম আৰু পদ্য গণনা সোণেৰে লিখা হৈছে এটা আয়তাকাৰ পেনেলত এটা প্ৰান্তীয় টেচেলযুক্ত। কুফিক লিপি। [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] বা [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]], নৱম শতিকাৰ শেষৰফালে - দশম শতিকাৰ আৰম্ভণি। খলিলি ইছলামিক কলাৰ সংগ্ৰহ]] '''আল-আহকাফ''' ({{langx|ar|الأحقاف}}, {{Transliteration|ar|al-aḥqāf}}; {{small|অৰ্থ:}} "বালিৰ টিলাবোৰ" বা "আঁকোৰগোজ বালিৰ ট্ৰেক্টবোৰ") কোৰআনৰ ৪৬তম [[ছূৰা]] যাৰ ৩৫টা [[আয়াত]] আছে। এইটো [[মুকাত্তা'আত]] আখৰ ''হাʼ মিম'' ৰপৰা আৰম্ভ হোৱা সপ্তম আৰু শেষ ছূৰা। বিশ্বাস কৰা হয় ([[শ্বানে নুজুল|আছবাব আল-নুজুল]])ৰ সময় আৰু প্ৰসংগভিত্তিক পটভূমিৰ সন্দৰ্ভত ই [[মক্কা]]ৰ শেষৰ ছূৰাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। [[ছূৰা]]টোত বিভিন্ন বিষয় সামৰি লোৱা হৈছে: ইয়াত [[কোৰআন]]ক অস্বীকাৰ কৰাসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্ক কৰা হৈছে, আৰু বিশ্বাস কৰাসকলক আশ্বস্তু কৰা হৈছে; ইয়াত [[মুছলমান]]সকলক পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি গুণী হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে; ইয়াত [[হুদ (নবী)|হজৰত হুদ]] আৰু তেওঁৰ লোকসকলৰ ওপৰত হোৱা শাস্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে আৰু ইয়াত [[মুহাম্মাদ]]ক তেওঁৰ [[ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম]]ৰ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰাত ধৈৰ্য্য ধৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ১৭ নং [[আয়াত]]ৰ এটা অংশ, য’ত শিশুৰ গৰ্ভাৱস্থা আৰু গাখীৰ এৰাৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে, সেইটোৱেই হৈ পৰিল ইছলামিক আইনবিদে নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ভিত্তিত যে ইছলামিক আইনত ভ্ৰুণৰ জীৱন-ধাৰণৰ ন্যূনতম সীমা প্ৰায় ২৫ সপ্তাহ হ’ব। ছূৰাটোৰ নাম ২১ নং আয়তৰপৰা আহিছে, য'ত হুদে নিজৰ লোকসকলক "''বালিৰ টিলাৰ কাষত''" (বী আল-আহকাফ) সতৰ্ক কৰি দিয়া বুলি কোৱা হয়। ==সাৰাংশ== [[File:Al ahqaf initial.jpg|thumb|কোৰআনৰপৰা আল-আহকাফৰ ১ৰপৰা ৩ নং আয়াত থকা পৃষ্ঠা। ওপৰত দেখা দিয়া ছূৰাটোৰ শিৰোনামটো সোণেৰে এক্সিকিউট কৰা হৈছে আৰু ক’লা চিয়াঁহীৰে ৰূপৰেখা কৰা হৈছে। থুলুথ লিপি, মামলুক মিচৰ (১৪-১৫ শতিকা)। [[দ্য লাইব্ৰেৰী অব্ কংগ্ৰেছ|লাইব্ৰেৰী অৱ কংগ্ৰেছ]]]] *'''১-২''' [[কোৰআন]] [[আল্লাহ]]ৰপৰা অহা এটা অৱতীৰ্ণ *'''৩-৫''' মূৰ্তিপূজক আৰু মূৰ্তিপূজাৰ বিৰুদ্ধে আল্লাহৰ বাবে সৃষ্টি সাক্ষী *'''৬-৭''' [[কাফিৰ]]সকলে [[মুহাম্মাদ]]ক কোৰআন জাল কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা *'''৮''' মুহাম্মাদ, আন পাঁচনিৰ দৰে, কেৱল এজন সতৰ্কবাণী *'''৯-১০''' বিশ্বাসী ইহুদীসকলে কোৰআনক নিশ্চিত কৰে; অবিশ্বাসী ইহুদীসকলে ইয়াক পুৰণি মিছা বুলি কয় *'''১১''' কোৰআনে [[মুছা]]ৰ কিতাপক নিশ্চিত কৰিছে *'''১২-১৩''' [[মুমিন|প্ৰকৃত বিশ্বাসী]], তেওঁলোকৰ সুখৰ অৱস্থা *'''১৪-১৫''' আজ্ঞাকাৰী পুত্ৰ আৰু সত্য বিশ্বাসী, তেওঁলোকৰ জীৱন ইয়াত আৰু ইয়াৰ পিছত *'''১৬-১৭''' অবাধ্য পুত্ৰৰ আচৰণ আৰু ভাগ্য *'''১৮-২০''' কৰ্ম অনুযায়ী প্ৰদান কৰা পুৰস্কাৰ আৰু শাস্তি '''[[হুদৰ ইতিহাস]]''' *'''২১-২৭''' [[হুদ (নবী)|হুদ (আঃ)]]ৰ লোকসকলৰ ভাগ্য, &c., [[মক্কা]]লৈ সতৰ্কবাণী '''জিনে কোৰআন শুনা কাহিনী''' *'''২৮-৩১''' মুহাম্মাদে কোৰআন পাঠ কৰা শুনি ধৰ্মান্তৰিত হোৱা জিনসকল *'''৩২-৩৫''' মৃতক পুনৰুত্থান কৰিবলৈ সক্ষম আল্লাহ; মুহাম্মাদে ধৈৰ্য্য আৰু সহনশীলতাৰ বাবে উপদেশ দিছিল<ref>{{cite book |last1=Wherry |first1=Elwood Morris |author1-link=Elwood Morris Wherry |title=A Complete Index to [[Sale's Text]], Preliminary Discourse, and Notes |date=1896 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co |location=London}} {{PD-notice}}</ref> ছূৰাটোৰ আৰম্ভণিতে এটা [[মুকাত্তা'আত]], দুটা আখৰৰ সূত্ৰ [[মুকাত্তা'আত|হা-মীম]], যিটো সাতটা ছূৰাৰ ভিতৰত শেষ ছূৰা। ইছলামিক পৰম্পৰাত ছূৰাৰ আৰম্ভণিতে এনে সূত্ৰৰ অৰ্থ "কেৱল আল্লাহে জনা" বুলি ধৰা হয়।{{sfn|The Study Quran|p=1226, v.1 commentary}} তলৰ আয়াতসমূহে (২–৯) কোৰআনক অস্বীকাৰ কৰাসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্ক কৰি দিয়ে আৰু কোৰআনৰ আয়াতসমূহ আল্লাহৰপৰা অৱতীৰ্ণ হৈছে আৰু মানুহে ৰচনা কৰা নাছিল বুলি কোৰআনৰ দাবী পুনৰাবৃত্তি কৰে।{{sfn|The Study Quran|p=1225}} আয়াতসমূহে কয় যে কোৰআন নিজেই আল্লহৰ চিনসমূহৰ "স্পষ্ট প্ৰমাণ" আৰু [[কাফিৰ]]সকলক তেওঁলোকৰ প্ৰত্যাখ্যানৰ ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ আন এটা শাস্ত্ৰ বা "জ্ঞানৰ কিছু অৱশিষ্ট" উৎপন্ন কৰিবলৈ প্ৰত্যাহ্বান জনায়।{{sfn|Ernst|2011|p=40}}<ref name=WDL1/>{{sfn|The Study Quran|pp=1226–1227, vv. 4–7 commentaries}} দশ নং আয়াতত এজন "ইজৰাইলৰ সন্তানসকলৰপৰা সাক্ষী"ৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে যিয়ে প্ৰকাশক গ্ৰহণ কৰিছিল। কোৰআনৰ বেছিভাগ ধাৰাভাষ্যকাৰে বিশ্বাস কৰে যে এই আয়াতটো—ছূৰাটোৰ বেছিভাগৰ দৰে নহয়—[[মদিনা]]ত অৱতীৰ্ণ হৈছিল আৰু সাক্ষীয়ে মদিনাৰ এজন বিশিষ্ট ইহুদী আব্দুল্লা ইবনে চালামৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যিয়ে [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু যাক মহম্মদে "[[জান্নাত]]ৰ লোক"ৰ ভিতৰত এজন বুলি বৰ্ণনা কৰা বুলি কোৱা হৈছে। সংখ্যালঘু এটাই—যিসকলে এই আয়াতটো [[মক্কা]]ত অৱতীৰ্ণ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰে–তেওঁ কয় যে সাক্ষীজন হৈছে [[মুছা]] যিয়ে [[তাওৰাত]] গ্ৰহণ কৰিছিল।{{sfn|The Study Quran|p=1228, v.10 commentary}} ১৩ আৰু ১৪ আয়াতত "দৃঢ়ভাৱে থিয় দিয়া" [[মুমিন|বিশ্বাসীসকল]]ৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে, যাৰ ওচৰলৈ "কোনো ভয় নাহিব ... আৰু তেওঁলোকে দুখ নকৰিব।" ব্যাখ্যাত্মক ফখৰ আল-দিন আল-ৰাজীয়ে (১১৪৯–১২০৯) কৈছে যে ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল [[মুমিন]]সকলে [[কিয়ামত|বিচাৰৰ দিনা]] শাস্তি বা আন বহুতো বিচাৰৰ ভয় কৰিব নালাগিব। বিশ্বাসীসকলক "যিসকলে কয় যে 'আমাৰ প্ৰভু আল্লাহ'" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, [[ইছলাম]]ৰ বিশেষ উল্লেখ নকৰাকৈ, সম্ভৱতঃ ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল ইয়াৰ ভিতৰত সকলো [[আব্ৰাহামিক ধৰ্ম|ইব্ৰাহীম ধৰ্ম]]ৰ অনুগামীসকলকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এইটো [[আল-মা'ইদা|আল-মাইদা]]ৰ ৬৯ নং আয়াতৰ<ref>Muhammad Asad, Message of the Quran,1980</ref> সৈতে জড়িত যিয়ে কৈছে যে "যিসকল ইহুদী, আৰু খ্ৰীষ্টান, আৰু ছাবিয়ান—যিসকলে আল্লাহ আৰু [[কিয়ামত|শেষ দিন]]ত বিশ্বাস কৰে আৰু ধাৰ্মিকতা কৰে" তেওঁলোকক আল্লাহে পুৰস্কৃত কৰিব, আৰু তেওঁলোকৰ ওপৰত "কোনো ভয় নাহিব ... আৰু তেওঁলোকে দুখ নকৰিব।" {{sfn|The Study Quran|p=1229, vv.13–14 commentary}} ১৫ৰপৰা ১৭ নং আয়াতত মুছলমানসকলক পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি গুণী (এহছান) হ’বলৈ আৰু তেওঁলোকৰ আজ্ঞা অমান্য নকৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে। ১৫ নং আয়াতৰ এটা অংশত উল্লেখ কৰা হৈছে যে এগৰাকী মাতৃয়ে "ত্ৰিছ মাহ" কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰে, নিজৰ সন্তানক জন্ম দিয়ে আৰু স্তনপান কৰায়; "ত্ৰিছ মাহ"ৰ স্পষ্ট উল্লেখে ইছলামিক আইনত ভ্ৰুণৰ জীৱন ক্ষমতাৰ সীমা গণনাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায় (তলত [[#ভ্ৰুণৰ জীৱন ক্ষমতা]] চাওক)।{{sfn|The Study Quran|p=1225}}{{sfn|The Study Quran|pp=1229–1330, vv.15–17 commentary}} ২১ৰপৰা ২৫ আয়াতলৈকে ইছলামিক [[হুদ (নবী)|নবী হুদ]]ৰ কাহিনী আছে, যিজনক "বালিৰ টিলাৰ কাষত" (আৰবী: ফি আল-আহকাফ, সেয়েহে এই ছূৰাটোৰ নাম) 'আদ'ৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল। জনসাধাৰণে তেওঁৰ বাৰ্তা নাকচ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত ধুমুহাই তেওঁলোকক ধ্বংস কৰি পেলাইছিল।{{sfn|The Study Quran|p=1225}}{{sfn|The Study Quran|pp=1331, vv.21–25 commentary}} পৰৱৰ্তী আয়াতবোৰে [[কুৰাইশ্ব|কোৰেইচ]]ৰ [[মুশ্বৰিক]]সকলক সতৰ্ক কৰি দিছে—যিসকলে [[মুহাম্মাদ]]ৰ [[ইছলাম]]ৰ বাৰ্তাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল—যে তেওঁলোককো ধ্বংস কৰিব পৰা যাব ঠিক যেনেকৈ আদ'ৰ মানুহক ধ্বংস কৰা হৈছিল। শেষৰ আয়াত (৩৫) মুহাম্মাদক উদ্দেশ্যি কৰা হৈছে আৰু [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামৰ পূৰ্বৰ নবীসকলে]] যেনেকৈ ধৈৰ্য্য ধৰিছিল, ঠিক তেনেদৰে তেওঁৰ বাৰ্তা প্ৰত্যাখ্যানৰ সন্মুখত ধৈৰ্য্য ধৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।{{sfn|The Study Quran|p=1225}} == প্ৰকাশৰ ইতিহাস == ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি আল-আহকাফ হৈছে [[মক্কা]]ৰ শেষৰ ছূৰাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, যিবোৰ ছূৰা ৬২২ খ্ৰীষ্টাব্দত হজৰত মুহাম্মাদৰ ''[[হিজৰত|মদিনালৈ হিজৰত]]'' (প্ৰব্ৰজন)ৰ আগতেই বহুলাংশে অৱতীৰ্ণ হৈছিল। [[কোৰআন]]ৰ অধিকাংশ ধাৰাভাষ্যকাৰে কয় যে দশম আয়াতটো [[মদিনা|মদি]]ন যুগত—[[মুহাম্মাদ]]ৰ [[হিজৰত]]ৰ পিছৰ সময়ছোৱাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। সংখ্যালঘুৰ মতামত আছে যে ১৫ নং আয়াত আৰু ৩৫ নং আয়াতো [[মদিনা]]ন যুগত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। আন এটা সংখ্যালঘুৰ মতামতৰ মতে সমগ্ৰ ছূৰাটো [[মক্কা]] যুগত প্ৰকাশ পাইছিল।{{sfn|The Study Quran|p=1225}} পৰম্পৰাগত [[ইজিপ্ত|মিচৰ]]ৰ কালক্ৰমত প্ৰকাশৰ ক্ৰমত ছূৰাটোক ৬৬ নং স্থানত ৰখা হৈছে; প্ৰাচ্যবিদ থিওডৰ নল্ডেকৰ কালক্ৰমত ই ৮৮তম স্থানত আছে।{{sfn|Ernst|2011|p=40}} [[কোৰআন]]ৰ এটা একাডেমিক টীকা, দ্য ষ্টাডি কোৰআনে, যিটো পৰম্পৰাগত ধাৰাভাষ্যকাৰৰ পৰিসৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে, এই ছূৰাটোৰ অৱতীৰ্ণৰ তাৰিখ হিজৰতৰ দুবছৰ আগৰ, প্ৰায় ৭২ নং ছূৰা [[আল-জিন]]ৰ অৱতীৰ্ণৰ সময়সীমা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|The Study Quran|p=1225}} == ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান == [[File:09 proti Hadramavtu (7).jpg|thumb|[[য়েমেন]]ৰ হাদ্ৰমাউত আৰ ৰুব’ আল-খালি (খালী কোৱাৰ্টাৰ)ত থকা বালিৰ টিলা]] "বালিৰ টিলা" বা "আঁকোৰগোজ বালিৰ ট্ৰেক" বুলি অনুবাদ কৰা ''আল-আহকাফ'' নামটো ছূৰাটোৰ ২১ নং আয়াতৰ পৰা লোৱা হৈছে,{{sfn|The Study Quran|p=1225}} য'ত "আদ'ৰ ভাতৃ" (প্ৰাচীন আৰব নবী হুদৰ ডাকনাম)ৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, যিয়ে "বালিৰ টিলাৰে নিজৰ লোকসকলক সতৰ্ক কৰি দিছিল"। ১৫-১৬ শতিকাৰ [[কোৰআন]]ৰ টীকা [[তফছিৰ]] আল-জালালাইন অনুসৰি, "আহকাফৰ উপত্যকা" উপত্যকাৰ নাম আছিল, যিটো আজি [[য়েমেন]]ত অৱস্থিত, য'ত [[হুদ (নবী)|হুদ]] আৰু তেওঁৰ লোকসকলে বাস কৰিছিল।<ref name=WDL1>{{cite web|title=Qur'anic Verses (56:77-9) on Carpet Page|url=http://www.wdl.org/en/item/6801|publisher=[[World Digital Library]]|access-date=1 March 2013|archivedate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180606061942/https://www.wdl.org/en/item/6801/|deadurl=yes}}</ref>{{sfn|The Study Quran|p=1231, v.21 commentary}} == ভ্ৰুণৰ জীৱন ক্ষমতা == [[ছূৰা]]টোৰ ১৫ নং [[আয়াত]]ত গৰ্ভাৱস্থা আৰু স্তনপানৰ সময়ৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে, য'ত কোৱা হৈছে যে "তেওঁৰ মাকে তেওঁক কষ্ট কৰি [[জন্ম]] দিয়ে আৰু তেওঁৰ গাখীৰ এৰাৰ সময় ত্ৰিছ মাহ ...।" [[কোৰআন]]ৰ আন এটা আয়াত, ছূৰা ২, ২৩৩ আয়াতত মাতৃসকলে সম্পূৰ্ণ দুবছৰ ধৰি নিজৰ সন্তানক স্তনপান কৰাই থকাৰ কথা কোৱা হৈছে। কিছুমান ইছলামিক আইনবিদে এই দুটা আয়াতত পোৱা সময়ৰ মাজৰ ছমাহৰ সময়ৰ পাৰ্থক্যক [[ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ নীতি|ইছলামিক আইন]]ত ভ্ৰুণৰ জীৱন-ধাৰণ ক্ষমতাৰ সীমা বুলি ব্যাখ্যা কৰে।{{sfn|McGuirl|Campbell|2016|p=696}} এই যুক্তিৰ ভিত্তিত [[চৌদি আৰৱ|ছৌদি আৰৱ]]ৰ পাৰ্মানেণ্ট কমিটি ফৰ স্কোলাৰলি ৰিচাৰ্চ এণ্ড ইফতাই ২০০৮ চনত [[ফতোৱা]] (আইনী মতামত) জাৰি কৰি কয় যে অকালতে জন্ম লোৱা নৱজাতকক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰয়োজন কেৱল কমেও ৬ চন্দ্ৰ মাহৰ (২৫ সপ্তাহ আৰু ২ দিন) গৰ্ভাৱস্থাৰ শিশুৰ বাবেহে। এই সময়ছোৱাৰ আগতে জন্ম হোৱা কেঁচুৱাৰ ক্ষেত্ৰত ফতোৱাত দুজন "বিশেষ চিকিৎসক"ক অৱস্থাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি পুনৰুজ্জীৱন প্ৰদান কৰা হ'ব নে [[শিশু]]টিক [[মৃত্যু]]ৰ বাবে এৰি দিয়া হ'ব সেই সিদ্ধান্ত ল'বলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। [[চৌদি আৰৱ|চৌদি]] শিশু চিকিৎসকৰ এটা দলে জনোৱা মতে, ২০১৩ চনত কাৰেণ্ট পেডিয়াট্ৰিক ৰিভিউছত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত এই মতামতে সিদ্ধান্ত লোৱা চিকিৎসকসকলৰ বাবে আইনী পৰিণতি হ্ৰাস কৰে, গৰ্ভাৱস্থাৰ ২৫ সপ্তাহলৈকে, আৰু সেই অনুসৰি চৌদি চিকিৎসালয়সমূহে এই সীমাৰ তলৰ অকালতে জন্ম লোৱা শিশুক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাত কম আক্ৰমণাত্মক।{{sfn|McGuirl|Campbell|2016|p=696}}{{sfn|Al-Alaiyan|Al-Abdi|Alallah|Al-Hazzani|2013|p=5}} == লগতে চাওক == * [[আৰবৰ মৰুভূমি]] == তথ্যসমূহ == === উদ্ধৃতিসমূহ === {{Reflist|30em}} === গ্ৰন্থ === * {{cite journal|first1=Saleh |last1=Al-Alaiyan |first2=Sameer |last2=Al-Abdi |first3=Jubara |last3=Alallah|first4=Fahad|last4=Al-Hazzani|first5=Khalid |last5=AlFaleh|journal=Current Pediatric Reviews|volume=9 |publisher=[[Bentham Science Publishers|Bentham Science]]|year=2013|issue=39|pages=4–8|title=Pre-viable Newborns in Saudi Arabia: Where are We Now and What the Future May Hold?|doi=10.2174/157339613805289497}} * {{cite book|title=How to Read the Qur'an: A New Guide, with Select Translations|url=https://books.google.com/books?id=Pi2lPiUgEnIC|date=5 December 2011|publisher=Univ of North Carolina Press|isbn=978-0-8078-6907-9|last=Ernst|first=Carl W.}} * {{cite journal|last1=McGuirl|first1=J.|last2=Campbell|first2=D.|journal=[[Journal of Perinatology]]|volume=36|publisher=[[Springer Nature]]|year=2016|issue=9|pages=694–698|title=Understanding the role of religious views in the discussion about resuscitation at the threshold of viability|doi=10.1038/jp.2016.104|pmid=27562182}} * {{cite book|editor1=Seyyed Hossein Nasr|editor-link=Seyyed Hossein Nasr|editor2=Caner K. Dagli|editor3=Maria Massi Dakake|editor4=Joseph E.B. Lumbard|editor5=Mohammed Rustom|title=The Study Quran: A New Translation and Commentary|url=https://books.google.com/books?id=GVSzBgAAQBAJ|date=2015|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-112586-7|location=[[New York City|New York, NY]]|ref={{SfnRef|The Study Quran}}}} == বাজ্যিক সংযোগ == * {{Wikisource-inline|The Meaning of the Glorious Koran (1930)/The Wind-curved Sandhills|The Wind-curved Sandhills|single=true}}, 1930 translation by Muhammad Marmaduke Pickthall *[https://quran.com/46 Quran 46], 2020 translation by [[Mustafa Khattab]] {{Al-Quran's Suras}} {{Authority control}} [[Category:মক্কান ছূৰা]] [[Category:মুকাত্তা'আত ছূৰা]] [[Category:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[Category:ছূৰা]] [[Category:কোৰআন]] [[Category:ইছলাম ধৰ্ম]] 2gxeugi4wzlvk27oua6oyjl1721qt01 0 140349 645858 645782 2026-10-17T17:39:34Z কুমুদ ঘোষ 42738 645858 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 0mtry1pbft1qcs332gjuctmo78sf9ve 645859 645858 2026-10-17T17:39:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 645859 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 4uk5udumdgey4353k1l6hrqlg8fsp2a 645861 645859 2026-10-17T17:40:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 645861 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 0mtry1pbft1qcs332gjuctmo78sf9ve 645862 645861 2026-10-17T17:40:46Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645862 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 0e0qhs2rha5z561tivhybziay5wbtf6 645864 645862 2026-10-17T17:42:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645864 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] f7moh8farnjk096jet8t34vgqpcltsq 645865 645864 2026-10-17T17:44:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645865 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] iv4y1hft5z1arg9k8hhre8ev16r8ko5 645867 645865 2026-10-17T17:45:46Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645867 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] dfirrnzpzc0ojqt40zc2y6w9qf7ff6z 645868 645867 2026-10-17T17:46:16Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645868 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 7ylce21rs9i5vubaq5bwxud8vurwvmp 645870 645868 2026-10-17T17:48:35Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645870 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] pqe5z53fq8pq1vkywd2rpu7o5exse5f 645872 645870 2026-10-17T17:50:08Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645872 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] igd3fc29ug63hfm2fub7ajrrv5e5hqq 645873 645872 2026-10-17T17:51:09Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645873 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়। যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 2hdan16famd00us8v75n8xyieh7gwa1 645875 645873 2026-10-17T17:51:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645875 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] r32kdpcc9mbrsuw35260pxy77zvw34i 645876 645875 2026-10-17T17:53:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645876 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে গীতটো ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পাছলৈ স্মিথছনিয়ান ফোকওয়েজৰ এখন সংকলন এলবাম "দ্য বেষ্ট অফ ব্ৰডছাইড ১৯৬২-১৯৮৮" (The Best Of Broadside 1962-1988)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।[৩] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] nxtch28t2rq1x6789v17o67avcjgyqp 645878 645876 2026-10-17T17:54:46Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645878 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে গীতটো ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পাছলৈ স্মিথছনিয়ান ফোকওয়েজৰ এখন সংকলন এলবাম "দ্য বেষ্ট অফ ব্ৰডছাইড ১৯৬২-১৯৮৮" (The Best Of Broadside 1962-1988)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।[৩] জোৱান বাএজে ১৯৬২ চনত নিজৰ এলবাম জোৱান বাএজ ইন কনচাৰ্টৰ বাবে গীতটো প্ৰত্যক্ষ (লাইভ) ৰেকৰ্ড কৰিছিল।[৪] বাএজে গীতটোক পৰিচয় কৰাই দি কৈছিল যে ই "মই জনা আটাইতকৈ কোমল প্ৰতিবাদী গীত। ই কোমলভাৱে প্ৰতিবাদ নকৰে, কিন্তু শুনিবলৈ কোমল।"[১] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] 8g0p8rwjjkkjaqmnce06gtd9izxftrp 645880 645878 2026-10-17T17:56:15Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645880 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে গীতটো ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পাছলৈ স্মিথছনিয়ান ফোকওয়েজৰ এখন সংকলন এলবাম "দ্য বেষ্ট অফ ব্ৰডছাইড ১৯৬২-১৯৮৮" (The Best Of Broadside 1962-1988)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।[৩] জোৱান বাএজে ১৯৬২ চনত নিজৰ এলবাম জোৱান বাএজ ইন কনচাৰ্টৰ বাবে গীতটো প্ৰত্যক্ষ (লাইভ) ৰেকৰ্ড কৰিছিল।<ref>{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19769/m1/ |title=Show 19 - Blowin' in the Wind: Pop discovers folk music. [Part 2]}}</ref> বাএজে গীতটোক পৰিচয় কৰাই দি কৈছিল যে ই "মই জনা আটাইতকৈ কোমল প্ৰতিবাদী গীত। ই কোমলভাৱে প্ৰতিবাদ নকৰে, কিন্তু শুনিবলৈ কোমল।"<ref name="smolko" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] laakh27d8t5phte4zq5r1blgi72i11r 645881 645880 2026-10-17T17:56:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 645881 wikitext text/x-wiki '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে গীতটো ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পাছলৈ স্মিথছনিয়ান ফোকওয়েজৰ এখন সংকলন এলবাম "দ্য বেষ্ট অফ ব্ৰডছাইড ১৯৬২-১৯৮৮" (The Best Of Broadside 1962-1988)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book|first=James E. |last=Perone |date= 2004|title=Music of the Counterculture Era |url={{Google Books |6dw1soxFdm8C|page=144|plain-url=yes}}|isbn=9780313326899|publisher=Greenwood Press |pages=143&ndash;144 |via=Google Books}}</ref> জোৱান বাএজে ১৯৬২ চনত নিজৰ এলবাম জোৱান বাএজ ইন কনচাৰ্টৰ বাবে গীতটো প্ৰত্যক্ষ (লাইভ) ৰেকৰ্ড কৰিছিল।<ref>{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19769/m1/ |title=Show 19 - Blowin' in the Wind: Pop discovers folk music. [Part 2]}}</ref> বাএজে গীতটোক পৰিচয় কৰাই দি কৈছিল যে ই "মই জনা আটাইতকৈ কোমল প্ৰতিবাদী গীত। ই কোমলভাৱে প্ৰতিবাদ নকৰে, কিন্তু শুনিবলৈ কোমল।"<ref name="smolko" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] qn4k04uhrkby7jbgeon83qp6qchr6j1 645882 645881 2026-10-17T17:59:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 645882 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন | cover = | alt = | type = single | artist = [[The Searchers (band)|The Searchers]] | album = | B-side = This Feeling Inside | released = November [[1964 in music|1964]] (UK); January [[1965 in music|1965]] (US) | recorded = | studio = | venue = | genre = [[Pop music|Pop]] | length = 2:33 | label = [[Pye Records|Pye]] 7N15739 (UK)<br>[[Kapp Records|Kapp]] 644 (USA) | writer = [[Malvina Reynolds]] | producer = }} '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে গীতটো ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পাছলৈ স্মিথছনিয়ান ফোকওয়েজৰ এখন সংকলন এলবাম "দ্য বেষ্ট অফ ব্ৰডছাইড ১৯৬২-১৯৮৮" (The Best Of Broadside 1962-1988)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book|first=James E. |last=Perone |date= 2004|title=Music of the Counterculture Era |url={{Google Books |6dw1soxFdm8C|page=144|plain-url=yes}}|isbn=9780313326899|publisher=Greenwood Press |pages=143&ndash;144 |via=Google Books}}</ref> জোৱান বাএজে ১৯৬২ চনত নিজৰ এলবাম জোৱান বাএজ ইন কনচাৰ্টৰ বাবে গীতটো প্ৰত্যক্ষ (লাইভ) ৰেকৰ্ড কৰিছিল।<ref>{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19769/m1/ |title=Show 19 - Blowin' in the Wind: Pop discovers folk music. [Part 2]}}</ref> বাএজে গীতটোক পৰিচয় কৰাই দি কৈছিল যে ই "মই জনা আটাইতকৈ কোমল প্ৰতিবাদী গীত। ই কোমলভাৱে প্ৰতিবাদ নকৰে, কিন্তু শুনিবলৈ কোমল।"<ref name="smolko" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] fvj7uolr1o421zgtxdotzaco7qrzxhg 645885 645882 2026-10-17T18:02:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 645885 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন | cover = | alt = | type = একক | artist = [[The Searchers (band)|দা চাৰ্চাৰ্ছ]] | album = | B-side = দিছ ফিলিং ইনছাইড | released = নৱেম্বৰ [[1964 in music|১৯৬৪]] (ইউ কে); জানুৱাৰী [[1965 in music|১৯৬৫]] (আমেৰিকা) | recorded = | studio = | venue = | genre = [[Pop music|পপ]] | length = 2:33 | label = [[Pye Records|Pye]] 7N15739 (UK)<br>[[Kapp Records|Kapp]] 644 (USA) | writer = [[মালভিনা ৰেনল্ডছ]] | producer = }} '''হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন''' ({{lang-en|What Have They Done to the Rain}}) হৈছে মালভিনা ৰেনল্ডছে লিখা ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত কৰা আণৱিক পৰীক্ষাৰ বিৰুদ্ধে এটি প্ৰতিবাদী গীত। গীতটো জোন বেজ আদি বহুতো শিল্পীয়ে গাইছে, আৰু ইংৰাজ বেণ্ড দ্য ছাৰ্চাৰ্ছৰ এটা সংস্কৰণত একক গীত (single) হিচাপে মুক্তি পাইছিল, যিটোৱে‍ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত তালিকাত স্থান পাইছিল। ==পটভূমি== ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে, বায়ুমণ্ডলত কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এনে পৰীক্ষাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলি বৰষুণৰ লগত পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল। এনে পাৰমাণৱিক তেজস্ক্ৰিয় ধূলিত তেজস্ক্ৰিয় ষ্ট্ৰণ্টিয়াম-৯০ আছিল, যিটো গৰুৱে খোৱা ঘাঁহৰ জৰিয়তে খাদ্য শৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি অৱশেষত খাদ্য হিচাপে মানুহৰ শৰীৰলৈ যাব পাৰে। ১৯৬০ চনত পাৰমাণৱিক পৰীক্ষণৰ বিৰুদ্ধে "উইমেন ফৰ পীচ" (Women for Peace) আৰু উইমেন ষ্ট্ৰাইক ফৰ পীচৰ দ্বাৰা পদযাত্ৰা আয়োজন কৰা হৈছিল, আৰু মালভিনা ৰেনল্ডছ এই অভিযানত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱা লোকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref name="smolko">{{cite book|first1=Tim|last1= Smolko|first2= Joanna|last2= Smolko|date= 2021|title=Atomic Tunes|url={{Google Books |JHsmEAAAQBAJ|page=58|plain-url=yes}}|isbn=9780253056177|publisher=Indiana University Press |pages=58&ndash;60 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে ১৯৬২ চনত এই গীতটো ৰচনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম নাম আছিল "ৰেইন ছং" (Rain Song)। এইটো অভিযানৰ অংশ হিচাপে ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ৰেনল্ডছে পদযাত্ৰাসমূহত গীতটো পৰিৱেশন কৰিছিল। গীতটোৰ কথাত বৰষুণত থকা ঘাঁহ আৰু এটা সৰু ল'ৰাৰ কথা কোৱা হৈছে, আৰু বছৰ বছৰ ধৰি এনে বৰষুণ পৰাৰ পাছত দুয়োটাই অদৃশ্য হৈ যায়।<ref name="smolko"/> যদিও গীতটো তেজস্ক্ৰিয় ধূলিৰ বিষয়ে, পাছলৈ গীতটো অম্লীয় বৰষুণৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name="smolko"/><ref>{{cite book|first= Stephen F|last= Lincoln |date= 2006|title=Challenged Earth: An Overview Of Humanity's Stewardship Of Earth|url={{Google Books |rM42DwAAQBAJ|page=120|plain-url=yes}}|isbn=9781911299141|publisher=World Scientific Publishing Company |pages=120&ndash;121 |via=Google Books}}</ref> ৰেনল্ডছে গীতটো ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পাছলৈ স্মিথছনিয়ান ফোকওয়েজৰ এখন সংকলন এলবাম "দ্য বেষ্ট অফ ব্ৰডছাইড ১৯৬২-১৯৮৮" (The Best Of Broadside 1962-1988)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book|first=James E. |last=Perone |date= 2004|title=Music of the Counterculture Era |url={{Google Books |6dw1soxFdm8C|page=144|plain-url=yes}}|isbn=9780313326899|publisher=Greenwood Press |pages=143&ndash;144 |via=Google Books}}</ref> জোৱান বাএজে ১৯৬২ চনত নিজৰ এলবাম জোৱান বাএজ ইন কনচাৰ্টৰ বাবে গীতটো প্ৰত্যক্ষ (লাইভ) ৰেকৰ্ড কৰিছিল।<ref>{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19769/m1/ |title=Show 19 - Blowin' in the Wind: Pop discovers folk music. [Part 2]}}</ref> বাএজে গীতটোক পৰিচয় কৰাই দি কৈছিল যে ই "মই জনা আটাইতকৈ কোমল প্ৰতিবাদী গীত। ই কোমলভাৱে প্ৰতিবাদ নকৰে, কিন্তু শুনিবলৈ কোমল।"<ref name="smolko" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ বিষয়ক গীত]] jrbpu4v5wlxw2b3i93vlk0tn7q4ltop 0 140351 645831 2026-10-17T14:23:30Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645831 wikitext text/x-wiki '''সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ত ১৪৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ঢাকাৰ ১৪ সিদ্ধেশ্বৰী লেনত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ।<ref name="TOI">{{cite news |last= Das|first= Kalyan|date=11 August 2024|title=Bangladesh unrest: 73 yr old 12th gen priest of 583 year old Kali mandir says won't leave temple and motherland|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/bangladesh-unrest-73-yr-old-12th-gen-priest-of-583-year-old-kali-mandir-says-wont-leave-temple-motherland/articleshow/112433139.cms|newspaper=Times of India|access-date= 11 August 2024}}</ref> জনা যায় যে মন্দিৰৰ নামৰপৰাই সিদ্ধেশ্বৰীৰ নামটো হৈছে। চান্দ ৰায় নামৰ কোনোবাই এই মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰত "কালী মা"ৰ মূল্যৱান প্ৰতিমূৰ্তি আছে আৰু মন্দিৰটো স্তম্ভৰে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। অতি জনবহুল অঞ্চলত সংকীৰ্ণ পথ আৰু মানুহৰ ভিৰ। সিদ্ধেশ্বৰীৰ কাষতে মালিবাগৰ কেন্দ্ৰটো অৱস্থিত। মন্দিৰৰ চোতালত ৰঙা চন্দন ("Roktochondon") গছ এজোপা থিয় হৈ আছে। মন্দিৰৰ ওচৰত এটা পুৰণি পুখুৰী আৰু কিছুমান পুৰণি মন্দিৰ আছিল। মন্দিৰত উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। শাৰদীয় উৎসৱৰ সময়ত ৰাইজে বছৰে বছৰে দেৱী মাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত পূজা স্থাপন কৰি আহিছে। ৰাইজে দুৰ্গা পূজাৰ মহা উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। পূজাৰ দশম দিনা হিন্দুসকলে দেৱী মাৰ প্ৰতিমূৰ্তি পুখুৰীত বিসৰ্জন দিয়ে। এইদৰে গোটেই বছৰটো উৎসৱবোৰ চলি থাকে। iqfpxiwrdj6lc8zg28ewymvhsco7w1n 645832 645831 2026-10-17T14:23:47Z Pranamikaadhikary 27435 645832 wikitext text/x-wiki '''সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ত ১৪৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ঢাকাৰ ১৪ সিদ্ধেশ্বৰী লেনত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ।<ref name="TOI">{{cite news |last= Das|first= Kalyan|date=11 August 2024|title=Bangladesh unrest: 73 yr old 12th gen priest of 583 year old Kali mandir says won't leave temple and motherland|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/bangladesh-unrest-73-yr-old-12th-gen-priest-of-583-year-old-kali-mandir-says-wont-leave-temple-motherland/articleshow/112433139.cms|newspaper=Times of India|access-date= 11 August 2024}}</ref> জনা যায় যে মন্দিৰৰ নামৰপৰাই সিদ্ধেশ্বৰীৰ নামটো হৈছে। চান্দ ৰায় নামৰ কোনোবাই এই মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰত "কালী মা"ৰ মূল্যৱান প্ৰতিমূৰ্তি আছে আৰু মন্দিৰটো স্তম্ভৰে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। অতি জনবহুল অঞ্চলত সংকীৰ্ণ পথ আৰু মানুহৰ ভিৰ। সিদ্ধেশ্বৰীৰ কাষতে মালিবাগৰ কেন্দ্ৰটো অৱস্থিত। মন্দিৰৰ চোতালত ৰঙা চন্দন ("Roktochondon") গছ এজোপা থিয় হৈ আছে। মন্দিৰৰ ওচৰত এটা পুৰণি পুখুৰী আৰু কিছুমান পুৰণি মন্দিৰ আছিল। মন্দিৰত উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। শাৰদীয় উৎসৱৰ সময়ত ৰাইজে বছৰে বছৰে দেৱী মাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত পূজা স্থাপন কৰি আহিছে। ৰাইজে দুৰ্গা পূজাৰ মহা উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। পূজাৰ দশম দিনা হিন্দুসকলে দেৱী মাৰ প্ৰতিমূৰ্তি পুখুৰীত বিসৰ্জন দিয়ে। এইদৰে গোটেই বছৰটো উৎসৱবোৰ চলি থাকে। ==তথ্যসূত্ৰ== 9ncpxk4587dd3kinyhs5rw7v2fht2hz 645833 645832 2026-10-17T14:24:40Z Pranamikaadhikary 27435 645833 wikitext text/x-wiki '''সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ত ১৪৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ঢাকাৰ ১৪ সিদ্ধেশ্বৰী লেনত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ।<ref name="TOI">{{cite news |last= Das|first= Kalyan|date=11 August 2024|title=Bangladesh unrest: 73 yr old 12th gen priest of 583 year old Kali mandir says won't leave temple and motherland|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/bangladesh-unrest-73-yr-old-12th-gen-priest-of-583-year-old-kali-mandir-says-wont-leave-temple-motherland/articleshow/112433139.cms|newspaper=Times of India|access-date= 11 August 2024}}</ref> জনা যায় যে মন্দিৰৰ নামৰপৰাই সিদ্ধেশ্বৰীৰ নামটো হৈছে। চান্দ ৰায় নামৰ কোনোবাই এই মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰত "কালী মা"ৰ মূল্যৱান প্ৰতিমূৰ্তি আছে আৰু মন্দিৰটো স্তম্ভৰে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। অতি জনবহুল অঞ্চলত সংকীৰ্ণ পথ আৰু মানুহৰ ভিৰ। সিদ্ধেশ্বৰীৰ কাষতে মালিবাগৰ কেন্দ্ৰটো অৱস্থিত। মন্দিৰৰ চোতালত ৰঙা চন্দন ("Roktochondon") গছ এজোপা থিয় হৈ আছে। মন্দিৰৰ ওচৰত এটা পুৰণি পুখুৰী আৰু কিছুমান পুৰণি মন্দিৰ আছিল। মন্দিৰত উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। শাৰদীয় উৎসৱৰ সময়ত ৰাইজে বছৰে বছৰে দেৱী মাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত পূজা স্থাপন কৰি আহিছে। ৰাইজে দুৰ্গা পূজাৰ মহা উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। পূজাৰ দশম দিনা হিন্দুসকলে দেৱী মাৰ প্ৰতিমূৰ্তি পুখুৰীত বিসৰ্জন দিয়ে। এইদৰে গোটেই বছৰটো উৎসৱবোৰ চলি থাকে। ==তথ্যসূত্ৰ== *{{cite book |author=Muntasir Mamun |date=1993 |title=Dhaka Sriti Bisritir Nagari |language=bn |publisher=Munirul Haque Ananya |pages=264–265 |isbn=984-412-104-3}} dxznsv84kqwqv469sjhypzsx1hgd41g 645834 645833 2026-10-17T14:25:22Z Pranamikaadhikary 27435 645834 wikitext text/x-wiki [[File:সিদ্ধেশ্বরী কালীমন্দির.jpg|thumb|শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ]] '''সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ত ১৪৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ঢাকাৰ ১৪ সিদ্ধেশ্বৰী লেনত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ।<ref name="TOI">{{cite news |last= Das|first= Kalyan|date=11 August 2024|title=Bangladesh unrest: 73 yr old 12th gen priest of 583 year old Kali mandir says won't leave temple and motherland|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/bangladesh-unrest-73-yr-old-12th-gen-priest-of-583-year-old-kali-mandir-says-wont-leave-temple-motherland/articleshow/112433139.cms|newspaper=Times of India|access-date= 11 August 2024}}</ref> জনা যায় যে মন্দিৰৰ নামৰপৰাই সিদ্ধেশ্বৰীৰ নামটো হৈছে। চান্দ ৰায় নামৰ কোনোবাই এই মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰত "কালী মা"ৰ মূল্যৱান প্ৰতিমূৰ্তি আছে আৰু মন্দিৰটো স্তম্ভৰে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। অতি জনবহুল অঞ্চলত সংকীৰ্ণ পথ আৰু মানুহৰ ভিৰ। সিদ্ধেশ্বৰীৰ কাষতে মালিবাগৰ কেন্দ্ৰটো অৱস্থিত। মন্দিৰৰ চোতালত ৰঙা চন্দন ("Roktochondon") গছ এজোপা থিয় হৈ আছে। মন্দিৰৰ ওচৰত এটা পুৰণি পুখুৰী আৰু কিছুমান পুৰণি মন্দিৰ আছিল। মন্দিৰত উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। শাৰদীয় উৎসৱৰ সময়ত ৰাইজে বছৰে বছৰে দেৱী মাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত পূজা স্থাপন কৰি আহিছে। ৰাইজে দুৰ্গা পূজাৰ মহা উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। পূজাৰ দশম দিনা হিন্দুসকলে দেৱী মাৰ প্ৰতিমূৰ্তি পুখুৰীত বিসৰ্জন দিয়ে। এইদৰে গোটেই বছৰটো উৎসৱবোৰ চলি থাকে। ==তথ্যসূত্ৰ== *{{cite book |author=Muntasir Mamun |date=1993 |title=Dhaka Sriti Bisritir Nagari |language=bn |publisher=Munirul Haque Ananya |pages=264–265 |isbn=984-412-104-3}} cm3tnx4jex3ozghdy7iywz43wl6b042 645835 645834 2026-10-17T14:26:25Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]; +[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]]; +[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 645835 wikitext text/x-wiki [[File:সিদ্ধেশ্বরী কালীমন্দির.jpg|thumb|শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ]] '''সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ত ১৪৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ঢাকাৰ ১৪ সিদ্ধেশ্বৰী লেনত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰ।<ref name="TOI">{{cite news |last= Das|first= Kalyan|date=11 August 2024|title=Bangladesh unrest: 73 yr old 12th gen priest of 583 year old Kali mandir says won't leave temple and motherland|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/bangladesh-unrest-73-yr-old-12th-gen-priest-of-583-year-old-kali-mandir-says-wont-leave-temple-motherland/articleshow/112433139.cms|newspaper=Times of India|access-date= 11 August 2024}}</ref> জনা যায় যে মন্দিৰৰ নামৰপৰাই সিদ্ধেশ্বৰীৰ নামটো হৈছে। চান্দ ৰায় নামৰ কোনোবাই এই মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰত "কালী মা"ৰ মূল্যৱান প্ৰতিমূৰ্তি আছে আৰু মন্দিৰটো স্তম্ভৰে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। অতি জনবহুল অঞ্চলত সংকীৰ্ণ পথ আৰু মানুহৰ ভিৰ। সিদ্ধেশ্বৰীৰ কাষতে মালিবাগৰ কেন্দ্ৰটো অৱস্থিত। মন্দিৰৰ চোতালত ৰঙা চন্দন ("Roktochondon") গছ এজোপা থিয় হৈ আছে। মন্দিৰৰ ওচৰত এটা পুৰণি পুখুৰী আৰু কিছুমান পুৰণি মন্দিৰ আছিল। মন্দিৰত উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। শাৰদীয় উৎসৱৰ সময়ত ৰাইজে বছৰে বছৰে দেৱী মাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত পূজা স্থাপন কৰি আহিছে। ৰাইজে দুৰ্গা পূজাৰ মহা উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। পূজাৰ দশম দিনা হিন্দুসকলে দেৱী মাৰ প্ৰতিমূৰ্তি পুখুৰীত বিসৰ্জন দিয়ে। এইদৰে গোটেই বছৰটো উৎসৱবোৰ চলি থাকে। ==তথ্যসূত্ৰ== *{{cite book |author=Muntasir Mamun |date=1993 |title=Dhaka Sriti Bisritir Nagari |language=bn |publisher=Munirul Haque Ananya |pages=264–265 |isbn=984-412-104-3}} [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] il5vhpxz6kbod5qouri8khi3kan3fw3 0 140352 645836 2026-10-17T14:37:56Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645836 wikitext text/x-wiki ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[1][2][3] ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।[3] ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।[4] ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ দৃশ্য থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰটো চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" 9tmfrrxxp0khgtgjoq91tom2039fkke 645837 645836 2026-10-17T14:38:25Z Pranamikaadhikary 27435 645837 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = Ramakrishna Mission Temple, Dhaka |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = {{coord|23.7209|90.4236|region:BD_type:landmark|display=title}} |coordinates_footnotes = |pushpin_map = Bangladesh |country = [[Bangladesh]] |state = |district = |location = [[Dhaka]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[1][2][3] ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।[3] ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।[4] ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ দৃশ্য থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰটো চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" 0v2z9edh7fnrsw3dlr3of0ioviu1vlf 645838 645837 2026-10-17T14:39:22Z Pranamikaadhikary 27435 645838 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = |coordinates_footnotes = |pushpin_map = বাংলাদেশ |country = [[বাংলাদেশ]] |state = |district = |location = [[ঢাকা]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[1][2][3] ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।[3] ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।[4] ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ দৃশ্য থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰটো চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" 8tn1ekwpetktkkwjr5ijzras6tkl9fi 645839 645838 2026-10-17T14:39:44Z Pranamikaadhikary 27435 645839 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = |coordinates_footnotes = |pushpin_map = |country = [[বাংলাদেশ]] |state = |district = |location = [[ঢাকা]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[1][2][3] ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।[3] ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।[4] ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ দৃশ্য থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰটো চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" ix30heaqpxgxru0ozdd61o4moiv0evk 645840 645839 2026-10-17T14:41:33Z Pranamikaadhikary 27435 645840 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = |coordinates_footnotes = |pushpin_map = |country = [[বাংলাদেশ]] |state = |district = |location = [[ঢাকা]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |title=Ramakrishna Math & Mission, Dhaka |website=www.dhakarkmm.org |access-date=2018-07-15 |archive-date=15 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715225528/http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |title=Branch Centres - Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |work=Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |access-date=2018-07-15 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615164914/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |archive-date=2017-06-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ramakrishna_Mission,_Bangladesh |title=Ramakrishna Mission, Bangladesh |website=Banglapedia |language=en |access-date=2018-11-17}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।<ref name=":0" /> ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-visits-ramakrishna-mission-in-dhaka/articleshow/47572820.cms |title=Narendra Modi visits Ramakrishna Mission in Dhaka |date=2015-06-07 |work=The Economic Times |access-date=2018-11-17}}</ref> ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ দৃশ্য থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰটো চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" ==তথ্যসূত্ৰ== ctpl55kyk9xbeios9ufg74dwcjnsfa4 645841 645840 2026-10-17T14:42:23Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]; +[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]] using [[WP:HC|HotCat]] 645841 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = |coordinates_footnotes = |pushpin_map = |country = [[বাংলাদেশ]] |state = |district = |location = [[ঢাকা]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |title=Ramakrishna Math & Mission, Dhaka |website=www.dhakarkmm.org |access-date=2018-07-15 |archive-date=15 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715225528/http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |title=Branch Centres - Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |work=Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |access-date=2018-07-15 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615164914/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |archive-date=2017-06-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ramakrishna_Mission,_Bangladesh |title=Ramakrishna Mission, Bangladesh |website=Banglapedia |language=en |access-date=2018-11-17}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।<ref name=":0" /> ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-visits-ramakrishna-mission-in-dhaka/articleshow/47572820.cms |title=Narendra Modi visits Ramakrishna Mission in Dhaka |date=2015-06-07 |work=The Economic Times |access-date=2018-11-17}}</ref> ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ দৃশ্য থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰটো চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]] srj7oqov0mbg5g9g0kbs0ly5nsx4y5i 645842 645841 2026-10-17T14:44:34Z Pranamikaadhikary 27435 645842 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = |coordinates_footnotes = |pushpin_map = |country = [[বাংলাদেশ]] |state = |district = |location = [[ঢাকা]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য এক স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰা অনুষ্ঠান।<ref>{{Cite web |url=http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |title=Ramakrishna Math & Mission, Dhaka |website=www.dhakarkmm.org |access-date=2018-07-15 |archive-date=15 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715225528/http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |title=Branch Centres - Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |work=Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |access-date=2018-07-15 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615164914/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |archive-date=2017-06-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ramakrishna_Mission,_Bangladesh |title=Ramakrishna Mission, Bangladesh |website=Banglapedia |language=en |access-date=2018-11-17}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।<ref name=":0" /> ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-visits-ramakrishna-mission-in-dhaka/articleshow/47572820.cms |title=Narendra Modi visits Ramakrishna Mission in Dhaka |date=2015-06-07 |work=The Economic Times |access-date=2018-11-17}}</ref> ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক একেলগে বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ আকৃতি থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰখন চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সাৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]] cmwzlq4x8n28vudqya484qthai0q7id 0 140353 645843 2026-10-17T14:50:34Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645843 wikitext text/x-wiki ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল মুছলমান গোটে, যিটো ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই কোৰআনক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।[1] বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু & ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।[2][1] ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।[3][1] পৃষ্ঠভূমি বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।[4] বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা কোৰআনৰ বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিৱেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।[5] t14swsmmv8hhsdlu1t4lmvacvvrt57y 645844 645843 2026-10-17T14:55:06Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645844 wikitext text/x-wiki ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই কোৰআনক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।[1] বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।[2][1] ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।[3][1] ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।[4] বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা কোৰআনক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।[5] ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।[4] gebhxe4u2ycl8lderyis9bufb496g2l 645845 645844 2026-10-17T14:57:28Z Pranamikaadhikary 27435 645845 wikitext text/x-wiki ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।[1] বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।[2][1] ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।[3][1] ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।[4] বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।[5] ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।[4] d64yyrstm1517w3c4a69jdh2b4v5ea3 645846 645845 2026-10-17T14:59:19Z Pranamikaadhikary 27435 645846 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[Bangladesh]] | date = 13 – 19 October 2021 | target = [[Hinduism in Bangladesh|Hindus]] | type = [[Communal violence]], [[religious violence]], [[vandalism]], [[civil disorder]] | fatalities = 8+ | injuries = 150+ | perpetrators = [[Islamic extremism|Islamic extremists]] | numparts = 4,000+ | motive = Desecration of a [[Quran]] | convicted = 450 }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।[1] বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।[2][1] ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।[3][1] ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।[4] বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।[5] ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।[4] 7ovnb85wfbacn89ld3q4r4d6htdcuxp 645847 645846 2026-10-17T15:03:21Z Pranamikaadhikary 27435 645847 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।[1] বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।[2][1] ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।[3][1] ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।[4] বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।[5] ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।[4] nr2fwo1o0lgnzza0ny5tfewvv6ceujq 645848 645847 2026-10-17T15:04:38Z Pranamikaadhikary 27435 645848 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।[4] বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।[5] ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।[4] 075puf8f69ebb1ormr53h6t96eds643 645849 645848 2026-10-17T15:05:40Z Pranamikaadhikary 27435 /* পৃষ্ঠভূমি */ 645849 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> qbq0twqk0kz3dap7pw40d6ffhua0cpi 645850 645849 2026-10-17T15:19:33Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645850 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালি মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি কোৰআনক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সপ্তদশবছৰীয়া হিন্দু লোক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।[1] ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।[6] ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে[7] কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।[7] ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।[8] ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোয়াখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।[9] বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।[10] আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন[11] চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। d7mxksjzjpmdbd1vkmwuf0nk0xs96qe 645852 645850 2026-10-17T17:28:45Z Pranamikaadhikary 27435 /* নোৱাখালি */ 645852 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালি মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি কোৰআনক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সপ্তদশবছৰীয়া হিন্দু লোক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।[1] ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।[6] ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে[7] কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।[7] ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।[8] ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোয়াখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।[9] বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।[10] আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন[11] চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদযাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰাই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।[12] ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ পৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰ পৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰ ফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থুল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদযাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীষ ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰ পৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰ পৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ লব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰ পৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্রমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে৷ এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰ পৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদযাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। 6rxioz86bpjcgd17rpn4c8etu8jeemz 645853 645852 2026-10-17T17:29:43Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645853 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালি মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি কোৰআনক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সপ্তদশবছৰীয়া হিন্দু লোক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।[1] ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।[6] ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে[7] কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।[7] ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।[8] ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোয়াখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।[9] বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।[10] আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন[11] চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদযাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰাই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।[12] ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ পৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰ পৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰ ফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থুল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদযাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীষ ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰ পৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰ পৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ লব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰ পৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" fepriv9090ahvsj7cyag0b5ksefc0pp 645854 645853 2026-10-17T17:31:24Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645854 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালি মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি কোৰআনক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সপ্তদশবছৰীয়া হিন্দু লোক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।[1] ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।[6] ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে[7] কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।[7] ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।[8] ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোয়াখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।[9] বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।[10] আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন[11] চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদযাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰাই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।[12] ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ পৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰ পৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰ ফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থুল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদযাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীষ ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰ পৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰ পৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ লব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰ পৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] h5v6patgjm8b522fxslsnhi09iivhoy 645855 645854 2026-10-17T17:33:55Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645855 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালি মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি কোৰআনক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সপ্তদশবছৰীয়া হিন্দু লোক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।[1] ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।[6] ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে[7] কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।[7] ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।[8] ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোয়াখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।[9] বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।[10] আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন[11] চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদযাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰাই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।[12] ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ পৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰ পৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰ ফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থুল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদযাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীষ ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰ পৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰ পৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ লব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰ পৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] a18xrvwunhr5l040hlm9ppisorrdnz8 645856 645855 2026-10-17T17:35:46Z Pranamikaadhikary 27435 /* হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ */ 645856 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।[6] ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে[7] কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।[7] ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।[8] ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোয়াখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।[9] বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।[10] আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন[11] চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদযাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰাই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।[12] ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ পৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰ পৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰ ফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থুল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদযাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীষ ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰ পৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰ পৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ লব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰ পৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] jer3vsthvg504zbmdrjr8te64217eip 645857 645856 2026-10-17T17:39:07Z Pranamikaadhikary 27435 /* হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ */ 645857 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনের' ডাক, এরপর মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনের-ডাক-এরপর-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দুৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালীৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদযাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰাই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।[12] ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ পৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰ পৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰ ফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপিও তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থুল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদযাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীষ ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰ পৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰ পৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ লব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰ পৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] 6sv9qe7kztjf8hfs3dzhhx38rs52y2x 645863 645857 2026-10-17T17:41:12Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645863 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আন্দৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিলে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু চিৰঙ্কৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশিস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আন্দৰকিল্লা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে বতাহত গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ কেনিষ্টাৰ ল’ব কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] adc73bm5bmucci3cfm456t46cdg45qf 645866 645863 2026-10-17T17:45:23Z Pranamikaadhikary 27435 /* চট্টগ্ৰাম */ 645866 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।[13] পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।[14] এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।[15] আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বট নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ বেট নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।[16] ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] 01f9y2frixc6xhvkt41xwrxubc3no2m 645869 645866 2026-10-17T17:47:38Z Pranamikaadhikary 27435 /* চট্টগ্ৰাম */ 645869 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলভিবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[17] কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] knb1fikysiq7gto72gjixu2v8fyycsm 645871 645869 2026-10-17T17:48:53Z Pranamikaadhikary 27435 /* মৌলভিবজাৰ */ 645871 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।[18] ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালি মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।[19] ===ৰংপুৰ=== ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] 9lv9xio1upmsd0it59z1cu7843fcis1 645874 645871 2026-10-17T17:51:30Z Pranamikaadhikary 27435 /* হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ */ 645874 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে কাবাত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।[21] পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।[21] ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] c165dqzmcrmnif6qapeon83fb3jew80 645877 645874 2026-10-17T17:53:55Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৰংপুৰ */ 645877 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।[22] কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।" [23][24] ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] so0l5x5eh4bnoul9onsew2yxxm7kqlq 645879 645877 2026-10-17T17:56:04Z Pranamikaadhikary 27435 /* চৰকাৰী সঁহাৰি */ 645879 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।[4][25][26] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।" [22] বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ মৃত্যু হৈছে পুখুৰীত জঁপিয়াই। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।[27] বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।[28] বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।[29] সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।[30] তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।[31] ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] q4znxro5splcbak5ep3jkuajjrbt8wx 645883 645879 2026-10-17T18:01:01Z Pranamikaadhikary 27435 /* প্ৰতিক্ৰিয়া */ 645883 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/><ref>{{cite news |title=Islam is not our state religion, will revert to 1972 constitution: Bangladesh Minister after attack on Hindus, South Asia News |work=[[WION]] |date=18 October 2021 |url=https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |access-date=18 October 2021 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018035141/https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |url-status=live }}</ref><ref name="Sify">{{Cite news |title=Don't think of yourself as a minority, Sheikh Hasina tells Hindu community |url=https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023204315/https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |archive-date=23 October 2021 |access-date=18 October 2021 |work=Sify}}</ref> গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।"<ref name="ht18Oct2021">{{cite news |title='Attacks on Durga Puja pandals pre-planned': Bangladesh home minister |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/attacks-on-durga-puja-pandals-pre-planned-says-bangladesh-home-minister-101634517188664.html |work=[[Hindustan Times]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ পুখুৰীত জঁপিয়াই পৰি মৃত্যু হৈছে। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।<ref>{{Cite news |url=https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47 |title=Statement of Foreign Minister Dr AK Abdul Momen, MP, About Recent Communal Violence |work=[[Ministry of Foreign Affairs (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-url=https://archive.today/20211101094125/https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47#selection-1173.0-1173.253 |archive-date=1 November 2021}}</ref> বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Govt plot behind attack |url=https://unb.com.bd/category/politics/govt-plot-behind-communal-incidents-alleges-bnp/80546 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021}}</ref> বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Half Day hartal on Saturday |url=https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016181816/https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |url-status=live }}</ref> সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Attacks on minorities part of a blueprint |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101095720/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |url-status=live }}</ref> তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=29 October 2021 |title=We want self-purification in the ruling party: Rana Dasgupta |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |newspaper=[[Prothom Alo]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101100238/https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।[32][উন্নত উৎসৰ প্ৰয়োজন]। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।[33] চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।[34] ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] i62jz36m5xepjyqcj3pf83nalxnybla 645884 645883 2026-10-17T18:02:54Z Pranamikaadhikary 27435 /* প্ৰতিক্ৰিয়া */ 645884 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/><ref>{{cite news |title=Islam is not our state religion, will revert to 1972 constitution: Bangladesh Minister after attack on Hindus, South Asia News |work=[[WION]] |date=18 October 2021 |url=https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |access-date=18 October 2021 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018035141/https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |url-status=live }}</ref><ref name="Sify">{{Cite news |title=Don't think of yourself as a minority, Sheikh Hasina tells Hindu community |url=https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023204315/https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |archive-date=23 October 2021 |access-date=18 October 2021 |work=Sify}}</ref> গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।"<ref name="ht18Oct2021">{{cite news |title='Attacks on Durga Puja pandals pre-planned': Bangladesh home minister |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/attacks-on-durga-puja-pandals-pre-planned-says-bangladesh-home-minister-101634517188664.html |work=[[Hindustan Times]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ পুখুৰীত জঁপিয়াই পৰি মৃত্যু হৈছে। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।<ref>{{Cite news |url=https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47 |title=Statement of Foreign Minister Dr AK Abdul Momen, MP, About Recent Communal Violence |work=[[Ministry of Foreign Affairs (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-url=https://archive.today/20211101094125/https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47#selection-1173.0-1173.253 |archive-date=1 November 2021}}</ref> বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Govt plot behind attack |url=https://unb.com.bd/category/politics/govt-plot-behind-communal-incidents-alleges-bnp/80546 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021}}</ref> বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Half Day hartal on Saturday |url=https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016181816/https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |url-status=live }}</ref> সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Attacks on minorities part of a blueprint |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101095720/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |url-status=live }}</ref> তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=29 October 2021 |title=We want self-purification in the ruling party: Rana Dasgupta |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |newspaper=[[Prothom Alo]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101100238/https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |script-title=hi:बंगलादेशमा भएको हिन्दु धार्मिक समूहमाथिको आक्रमणविरूद्ध माइतीघरमा मैनबत्ती बालेर विरोध (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/251928/ |access-date=23 October 2021 |work=Setopati |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023070954/https://www.setopati.com/social/251928/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|date=March 2023}} ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Why is PM Modi inactive on Bangladesh violence? Asks TMC |url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |access-date=1 November 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019145419/https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |url-status=live }}</ref> চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite news |date=27 October 2021 |title=Tripura: Mosque vandalised, two shops set on fire during VHP rally |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |access-date=11 June 2022 |work=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730003817/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |url-status=live }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।[35] একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।[36] বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।" [37] b8eifhpw3pg1dzddwqjx2al8aa85wd8 645886 645884 2026-10-17T18:05:48Z Pranamikaadhikary 27435 /* উত্তৰাধিকাৰ */ 645886 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/><ref>{{cite news |title=Islam is not our state religion, will revert to 1972 constitution: Bangladesh Minister after attack on Hindus, South Asia News |work=[[WION]] |date=18 October 2021 |url=https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |access-date=18 October 2021 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018035141/https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |url-status=live }}</ref><ref name="Sify">{{Cite news |title=Don't think of yourself as a minority, Sheikh Hasina tells Hindu community |url=https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023204315/https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |archive-date=23 October 2021 |access-date=18 October 2021 |work=Sify}}</ref> গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।"<ref name="ht18Oct2021">{{cite news |title='Attacks on Durga Puja pandals pre-planned': Bangladesh home minister |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/attacks-on-durga-puja-pandals-pre-planned-says-bangladesh-home-minister-101634517188664.html |work=[[Hindustan Times]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ পুখুৰীত জঁপিয়াই পৰি মৃত্যু হৈছে। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।<ref>{{Cite news |url=https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47 |title=Statement of Foreign Minister Dr AK Abdul Momen, MP, About Recent Communal Violence |work=[[Ministry of Foreign Affairs (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-url=https://archive.today/20211101094125/https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47#selection-1173.0-1173.253 |archive-date=1 November 2021}}</ref> বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Govt plot behind attack |url=https://unb.com.bd/category/politics/govt-plot-behind-communal-incidents-alleges-bnp/80546 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021}}</ref> বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Half Day hartal on Saturday |url=https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016181816/https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |url-status=live }}</ref> সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Attacks on minorities part of a blueprint |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101095720/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |url-status=live }}</ref> তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=29 October 2021 |title=We want self-purification in the ruling party: Rana Dasgupta |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |newspaper=[[Prothom Alo]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101100238/https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |script-title=hi:बंगलादेशमा भएको हिन्दु धार्मिक समूहमाथिको आक्रमणविरूद्ध माइतीघरमा मैनबत्ती बालेर विरोध (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/251928/ |access-date=23 October 2021 |work=Setopati |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023070954/https://www.setopati.com/social/251928/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|date=March 2023}} ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Why is PM Modi inactive on Bangladesh violence? Asks TMC |url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |access-date=1 November 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019145419/https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |url-status=live }}</ref> চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite news |date=27 October 2021 |title=Tripura: Mosque vandalised, two shops set on fire during VHP rally |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |access-date=11 June 2022 |work=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730003817/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |url-status=live }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।<ref>{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |title=BJHM: 107 Hindus killed, 31 forcibly disappeared in 2017 |work=[[Dhaka Tribune]] |date=6 January 2018 |access-date=1 November 2021 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329091215/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |url-status=live }}</ref> একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |title=Bangladesh violence spreads after Modi's visit, attacks on Hindu temples, train |newspaper=Reuters |date=28 March 2021 |last1=Paul |first1=Ruma |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101131956/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |url-status=live }}</ref> বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।"<ref>{{Cite news |last=PTI |date=22 November 2016 |title=No Hindus will be left in Bangladesh after 30 years: professor |url=https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |access-date=22 October 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331110048/https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |url-status=live }}</ref> 56877an1t12vhuu8encl83emjb4dvs6 645887 645886 2026-10-17T18:06:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* উত্তৰাধিকাৰ */ 645887 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/><ref>{{cite news |title=Islam is not our state religion, will revert to 1972 constitution: Bangladesh Minister after attack on Hindus, South Asia News |work=[[WION]] |date=18 October 2021 |url=https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |access-date=18 October 2021 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018035141/https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |url-status=live }}</ref><ref name="Sify">{{Cite news |title=Don't think of yourself as a minority, Sheikh Hasina tells Hindu community |url=https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023204315/https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |archive-date=23 October 2021 |access-date=18 October 2021 |work=Sify}}</ref> গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।"<ref name="ht18Oct2021">{{cite news |title='Attacks on Durga Puja pandals pre-planned': Bangladesh home minister |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/attacks-on-durga-puja-pandals-pre-planned-says-bangladesh-home-minister-101634517188664.html |work=[[Hindustan Times]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ পুখুৰীত জঁপিয়াই পৰি মৃত্যু হৈছে। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।<ref>{{Cite news |url=https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47 |title=Statement of Foreign Minister Dr AK Abdul Momen, MP, About Recent Communal Violence |work=[[Ministry of Foreign Affairs (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-url=https://archive.today/20211101094125/https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47#selection-1173.0-1173.253 |archive-date=1 November 2021}}</ref> বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Govt plot behind attack |url=https://unb.com.bd/category/politics/govt-plot-behind-communal-incidents-alleges-bnp/80546 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021}}</ref> বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Half Day hartal on Saturday |url=https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016181816/https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |url-status=live }}</ref> সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Attacks on minorities part of a blueprint |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101095720/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |url-status=live }}</ref> তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=29 October 2021 |title=We want self-purification in the ruling party: Rana Dasgupta |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |newspaper=[[Prothom Alo]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101100238/https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |script-title=hi:बंगलादेशमा भएको हिन्दु धार्मिक समूहमाथिको आक्रमणविरूद्ध माइतीघरमा मैनबत्ती बालेर विरोध (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/251928/ |access-date=23 October 2021 |work=Setopati |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023070954/https://www.setopati.com/social/251928/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|date=March 2023}} ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Why is PM Modi inactive on Bangladesh violence? Asks TMC |url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |access-date=1 November 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019145419/https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |url-status=live }}</ref> চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite news |date=27 October 2021 |title=Tripura: Mosque vandalised, two shops set on fire during VHP rally |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |access-date=11 June 2022 |work=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730003817/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |url-status=live }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।<ref>{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |title=BJHM: 107 Hindus killed, 31 forcibly disappeared in 2017 |work=[[Dhaka Tribune]] |date=6 January 2018 |access-date=1 November 2021 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329091215/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |url-status=live }}</ref> একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |title=Bangladesh violence spreads after Modi's visit, attacks on Hindu temples, train |newspaper=Reuters |date=28 March 2021 |last1=Paul |first1=Ruma |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101131956/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |url-status=live }}</ref> বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।"<ref>{{Cite news |last=PTI |date=22 November 2016 |title=No Hindus will be left in Bangladesh after 30 years: professor |url=https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |access-date=22 October 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331110048/https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 9w1e84zkc5vhhudsq0r970vyb7f9rm9 645888 645887 2026-10-17T18:06:45Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:বাংলাদেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 645888 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা মণ্ডপ) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া আধা বাজিৰ পিছত পূজা মণ্ডপত নামাজ পঢ়াৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলো। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰি ভাঙি ধৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে উকা গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডল আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পেভিলিয়ন ভাঙি ভাঙি ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুংশীবজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটোৰ বিৰুদ্ধে ভাঙি-ছিঙি কাণ্ড সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলভিবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱম পূজাহে কৰা হ'ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছো। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।[20] স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে তললৈ নামি যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিলে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/><ref>{{cite news |title=Islam is not our state religion, will revert to 1972 constitution: Bangladesh Minister after attack on Hindus, South Asia News |work=[[WION]] |date=18 October 2021 |url=https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |access-date=18 October 2021 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018035141/https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |url-status=live }}</ref><ref name="Sify">{{Cite news |title=Don't think of yourself as a minority, Sheikh Hasina tells Hindu community |url=https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023204315/https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |archive-date=23 October 2021 |access-date=18 October 2021 |work=Sify}}</ref> গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা নিহিত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।"<ref name="ht18Oct2021">{{cite news |title='Attacks on Durga Puja pandals pre-planned': Bangladesh home minister |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/attacks-on-durga-puja-pandals-pre-planned-says-bangladesh-home-minister-101634517188664.html |work=[[Hindustan Times]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ পুখুৰীত জঁপিয়াই পৰি মৃত্যু হৈছে। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” কৰিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দু ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।<ref>{{Cite news |url=https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47 |title=Statement of Foreign Minister Dr AK Abdul Momen, MP, About Recent Communal Violence |work=[[Ministry of Foreign Affairs (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-url=https://archive.today/20211101094125/https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47#selection-1173.0-1173.253 |archive-date=1 November 2021}}</ref> বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Govt plot behind attack |url=https://unb.com.bd/category/politics/govt-plot-behind-communal-incidents-alleges-bnp/80546 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021}}</ref> বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Half Day hartal on Saturday |url=https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016181816/https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |url-status=live }}</ref> সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামি লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Attacks on minorities part of a blueprint |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101095720/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |url-status=live }}</ref> তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামি লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=29 October 2021 |title=We want self-purification in the ruling party: Rana Dasgupta |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |newspaper=[[Prothom Alo]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101100238/https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |script-title=hi:बंगलादेशमा भएको हिन्दु धार्मिक समूहमाथिको आक्रमणविरूद्ध माइतीघरमा मैनबत्ती बालेर विरोध (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/251928/ |access-date=23 October 2021 |work=Setopati |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023070954/https://www.setopati.com/social/251928/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|date=March 2023}} ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডীক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Why is PM Modi inactive on Bangladesh violence? Asks TMC |url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |access-date=1 November 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019145419/https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |url-status=live }}</ref> চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিপুৰা, য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite news |date=27 October 2021 |title=Tripura: Mosque vandalised, two shops set on fire during VHP rally |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |access-date=11 June 2022 |work=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730003817/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |url-status=live }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।<ref>{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |title=BJHM: 107 Hindus killed, 31 forcibly disappeared in 2017 |work=[[Dhaka Tribune]] |date=6 January 2018 |access-date=1 November 2021 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329091215/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |url-status=live }}</ref> একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |title=Bangladesh violence spreads after Modi's visit, attacks on Hindu temples, train |newspaper=Reuters |date=28 March 2021 |last1=Paul |first1=Ruma |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101131956/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |url-status=live }}</ref> বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।"<ref>{{Cite news |last=PTI |date=22 November 2016 |title=No Hindus will be left in Bangladesh after 30 years: professor |url=https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |access-date=22 October 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331110048/https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] fucxnmvs21hk2ed3xmtevgirymjcnfp 0 140354 645860 2026-10-17T17:40:02Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: ''' সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়। ইয়াক চাউল পৰা সিজ... 645860 wikitext text/x-wiki ''' সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়। ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} o83o753lbp7wmnbt6f5laokgmv9m1zo 645889 645860 2026-10-17T18:15:28Z Jyoti Chiring 34123 645889 wikitext text/x-wiki [[File:Haj rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ক’ডটো কপি কৰক''' সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়। ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ptrow3owwitgqligw7jbq4dwd89275r 645891 645889 2026-10-17T18:22:17Z Jyoti Chiring 34123 645891 wikitext text/x-wiki ''' সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়। ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়।[[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} hfnd2vt9jqd0ydqxy3fp4xvy7aeb1qd 645914 645891 2026-10-18T06:26:03Z AjayDas 12623 /* */ 645914 wikitext text/x-wiki '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়। ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} p8oyuyz74qqp2wxnceezt9bctdzgje4 645915 645914 2026-10-18T06:32:55Z AjayDas 12623 645915 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়। ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 98747le6xr4xkn950iq81tyty63lio2 645916 645915 2026-10-18T06:37:10Z AjayDas 12623 /* */ 645916 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 75n3iq2qpv3hbkg1m85fmkfatwy07ba 645917 645916 2026-10-18T06:37:47Z AjayDas 12623 /* সাঁজৰ পিঠা */ 645917 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘আপং’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘জুডিমা’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি। ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} l4gpsbkmqp5p21yiommgzj77baz9rib 645918 645917 2026-10-18T06:39:08Z AjayDas 12623 /* জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা */ 645918 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} jh45yy9hkbwn2ajmtmtu7u3a56o7k86 645919 645918 2026-10-18T06:39:43Z AjayDas 12623 /* বিশেষ সতৰ্ক বাণী */ 645919 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} kqoa83a5bob89hmciv4by31vuuwc0uz 645920 645919 2026-10-18T06:40:21Z AjayDas 12623 /* সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব */ 645920 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়।এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 6syez7vqtpdjawqmvow6gsedsj01nf5 645921 645920 2026-10-18T06:40:58Z AjayDas 12623 /* সাঁজৰ পিঠা */ 645921 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} jf09b4lzdzn3y3clu26710w0qm2g920 645922 645921 2026-10-18T06:41:33Z AjayDas 12623 /* সাঁজৰ পিঠা */ 645922 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ntxoa3s5x5d42xr5f2yha2xth1otw4d 645923 645922 2026-10-18T06:42:10Z AjayDas 12623 added [[Category:সুৰা]] using [[WP:HC|HotCat]] 645923 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগত ভাবে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয় ভাবে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয় ভাবে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোম সকলৰ ছয়শ বছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰে পৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰ দ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়;সেইয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা।অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ।এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঠাল পাত, জেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেকীয়া, কপৌ ঢেকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধীগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুনাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকোৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠা বোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিচত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰ পৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আদ্ৰ নহবলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰনালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘন্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰ পৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়।এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হবলৈ দিয়া হয়।এতিয়া ভাতৰ পৰিমান অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহীত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰ পৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়।সাধাৰনতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠান্দাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহীৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়।এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়।এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিস্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘন্টা মানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰ পৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়।বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰ পৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজস্ব নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰো আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোম সকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুস্থান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বন আদি মাংগলিক অনুষ্ঠান বোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পবিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে ,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমানে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] fcv9y2vobb6y4oxrsed6bn7c84cjund 645924 645923 2026-10-18T06:43:07Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645924 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰপৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয়ভাৱে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোমসকলৰ ছয়শবছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰেপৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰদ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়; সেয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা। অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ। এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঁঠাল পাত, জ্যেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেঁকীয়া, কপৌ ঢেঁকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধিগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকুৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠাবোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰপৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আৰ্দ্ৰ নহ’বলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘণ্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰপৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়। এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়। এতিয়া ভাতৰ পৰিমাণ অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহিত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰপৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়। সাধাৰণতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠাণ্ডাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহিৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়। এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়। এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিষ্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘণ্টামানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰপৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়। বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰেপৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰপৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজা নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰোঁ আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ-ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোমসকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুষ্ঠান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বণ আদি মাংগলিক অনুষ্ঠানবোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পৱিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰদ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্য্য্য্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোঁতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমাণে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] p4dv2ih3tnebu11xspkcj9kx9ks5m7i 645925 645924 2026-10-18T06:44:54Z AjayDas 12623 /* সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী */ 645925 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰপৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয়ভাৱে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই সাঁজ বা সাজ্পানী আহোমসকলৰ ছয়শবছৰীয়া ৰাজত্ব কালৰেপৰা ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰদ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়; সেয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা। অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ। এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঁঠাল পাত, জ্যেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেঁকীয়া, কপৌ ঢেঁকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধিগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকুৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠাবোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰপৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আৰ্দ্ৰ নহ’বলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘণ্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰপৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়। এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়। এতিয়া ভাতৰ পৰিমাণ অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহিত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰপৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়। সাধাৰণতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠাণ্ডাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহিৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়। এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়। এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। <ref>{{cite web |title=Xaj: The Rich Tradition Rice Beer Brewing In Assam |url=https://www.goya.in/blog/xaj-rice-beer-of-the-ahoms |website=GOYA |date=22 November 2022 |access-date=18 October 2026 }}</ref> এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিষ্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘণ্টামানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰপৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়। বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰেপৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰপৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজা নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে,মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰোঁ আপং’ বা ‘চাই মদ’,বড়ো জনগোষ্ঠীৰ-‘জৌ’, ডিমাচা জনগোষ্ঠীৰ-‘[[জুডিমা]]’, কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ-‘হৰলাং’,ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’,দেউৰী জনগোষ্ঠী — ‘সুঁজেন’ আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ-ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *আহোমসকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা অনুষ্ঠান ‘মে-ডাম-মে-ফী’ বা অন্যান্য ‘সকাম’,পূজা-পাৰ্বণ আদি মাংগলিক অনুষ্ঠানবোৰত পূৰ্বপুৰুষ আৰু ইস্তদেৱতাক ‘সাঁজপানী’ অৰ্পণ কৰা এটা প্ৰচলিত ৰীতি। ইয়াক এক পৱিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰদ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্য্য্য্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোঁতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমাণে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] oag45mrfokyhr3jixjcpakpeuhs4ryn 0 140355 645907 2026-10-18T06:18:27Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 645907 wikitext text/x-wiki {{Short description|কলকাতাৰ জনসমাগমত পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা}} {{Infobox event | name = ২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা | date = ১৭ অক্টোবৰ ২০২৬ | location = চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপ, [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | cause = আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজত ভিৰৰ হেঁচা বৃদ্ধি | deaths = ১৯ | injuries = ৩৫ | inquiries = তদন্তৰ ঘোষণা }} '''২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা''' ২০২৬ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ [[কলকাতা]]ৰ চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপত সংঘটিত হোৱা এটা জনসমাগমজনিত দুৰ্ঘটনা। এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা<ref>{{Cite web |last1=Mishra |first1=Anupam |last2=Kundu |first2=Indrajit |last3=Sengupta |first3=Tapas |date=2026-10-17 |title=19 killed, at least 35 injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |access-date=2026-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু ৩৫ জন আহত হোৱা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। এই ঘটনা [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল। দুৰ্গাপূজা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এটা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চহৰখনৰ বিভিন্ন স্থানত অস্থায়ী পূজামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু সেইবোৰত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ সমাগম ঘটে।<ref name="AJ">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious gathering in India |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/17/at-least-17-killed-in-stampede-at-religious-gathering-in-india |work=Al Jazeera |date=17 October 2026 }}</ref><ref name="Reuters">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious festival in India's Kolkata, NDTV reports |url=https://www.reuters.com/world/india/least-17-killed-stampede-religious-festival-indias-kolkata-ndtv-reports-2026-10-17/ |work=Reuters |date=17 October 2026 }}</ref> ==ঘটনা== স্থানীয় সময় অনুসৰি সন্ধিয়া প্ৰায় ৭ বাজি ৪০ মিনিটত [[উত্তৰ কলকাতা]]ৰ গিৰিশ পাৰ্ক আৰক্ষী থানাৰ অন্তৰ্গত চোৰবাগান সৰ্বজনীন [[দুৰ্গাপূজা]] [[পূজামণ্ডপ]]ত এই ঘটনা সংঘটিত হয়। আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজতো মণ্ডপটো দৰ্শন কৰিবলৈ বৃহৎসংখ্যক লোক অহাৰ ফলত এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। এজন জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়াই জনোৱা মতে, এটা ঘোষণা আৰু বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত বাহিৰত অপেক্ষা কৰি থকা লোকসকলৰ মাজত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পিছত লোকসকলে আগলৈ ঠেলা-হেঁচা কৰি আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কিছুমান লোক মাটিত পৰি যায়।<ref name="AJ"/><ref name="NewIndianExpress">{{cite news |title=17 feared dead, several injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal; PM Modi expresses condolences |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/17/17-feared-dead-several-injured-in-stampede-at-kolkata-durga-puja-pandal-pm-modi-expresses-condolences |work=The New Indian Express |date=17 October 2026 }}</ref> ঘটনাৰ পিছত পূজামণ্ডপটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। আৰক্ষী, অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্মী, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা দল আৰু এম্বুলেঞ্চৰ কৰ্মীসকলক উদ্ধাৰ আৰু সাহায্যৰ কামত নিয়োগ কৰা হয়। আহত লোকসকলক চিকিৎসাৰ বাবে [[কলকাতা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]]লৈ লৈ যোৱা হয়। আৰক্ষীয়ে প্ৰাথমিকভাৱে জনোৱা মতে, প্ৰায় ৩৫ জন লোকক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।<ref name="NewIndianExpress"/> ==হতাহত== প্ৰাথমিকভাৱে বিষয়াসকল আৰু সংবাদ মাধ্যমসমূহে প্ৰকাশ কৰা বাতৰি অনুসৰি, এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ৩৫ জন আহত হৈছিল। চিকিৎসালয়লৈ নিয়া লোকৰ সংখ্যা প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা আহতৰ সংখ্যাতকৈ অধিক আছিল। ঘটনাটোৰ নিশা প্ৰকাশিত বিভিন্ন বাতৰিত হতাহতৰ সংখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="AJ"/><ref name="Reuters"/><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja pandal stampede: 17 dead, 25 injured; committee members detained |url=https://m.economictimes.com/news/india/kolkata-durga-puja-pandal-stampede-people-taken-to-hospital-after-chorbagan-pandal-incident/articleshow/135016877.cms |work=The Economic Times |date=17 October 2026 }}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘটনাটোত শোক প্ৰকাশ কৰে আৰু নিহত লোকসকলৰ পৰিয়াল তথা আহত লোকসকলৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]য়েও ঘটনাটোক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="AJ"/> আৰক্ষীয়ে পূজামণ্ডপত প্ৰৱেশ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু ঘটনাটোৰ কাৰণসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, তদন্তৰ অংশ হিচাপে পূজা আয়োজক সমিতিৰ কেইবাজনো সদস্য আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীক আটক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja tragedy: Probe ordered after 17 die at Chorbagan pandal |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/story/kolkata-durga-puja-tragedy-probe-17-dead-chorbagan-pandal-3019912-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref> [[পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[সুৱেন্দু অধিকাৰী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ পৰিয়ালৰ এজন সদস্যক ২৫ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য আৰু চৰকাৰী চাকৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-10-18 |title=19 killed in Kolkata stampede; CM Suvendu announces jobs, Rs 25 lakh for kin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/19-killed-in-kolkata-stampede-cm-suvendu-announces-jobs-rs-25-lakh-for-kin/articleshow/135020185.cms |access-date=2026-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে আহত লোকসকলৰ চিকিৎসাৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ বহন কৰাৰ লগতে প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫ লাখ টকাকৈ দিয়াৰ কথাও ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ নিকট আত্মীয়ক ২ লাখ টকাকৈ আৰু প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫০ হাজাৰ টকাকৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede Live: Bengal CM announces Rs 25 lakh, Govt job for deceased's families; Rs 5 lakh for injured |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |work=India Today |date=18 October 2026 }}</ref><ref name="AJ"/> ১৮ অক্টোবৰত ঘটনাটোৰ পিছত চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু আন বিষয়ববীয়াসকলে পদত্যাগ কৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ বাতৰি অনুসৰি, আৰক্ষীয়ে আয়োজক আৰু স্বেচ্ছাসেৱককে ধৰি ১২ জন লোকক সোধা-পোছাৰ বাবে আটক কৰে।<ref>{{cite web | last1=Joshi | first1=Poorva | last2=Gupta | first2=Sehjal | title=Kolkata stampede LIVE: Toll reaches 19, CM Suvendu Adhikari says Chorbagan puja organisers detained | publisher=Hindustan Times | date=2026-10-17 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata-stampede-live-updates-chorbagan-sarbojanin-durgotsab-samity-durga-puja-pandal-deaths-bengal-suvendu-adhikari-101792254911241.html | access-date=2026-10-17}}</ref><ref>{{cite web | title=Kolkata stampede: 12 detained, including pandal organisers; 19 dead | work=The Times Of India | date=2026-10-17 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-least-25-injured-in-stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/articleshow/135016891.cms | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তদন্ত== কৰ্তৃপক্ষই ঘটনাটোৰ কাৰণ আৰু পৰিস্থিতিৰ তদন্ত ঘোষণা কৰে। প্ৰাথমিক বাতৰিসমূহত বৃহৎ জনসমাগম আৰু বৰষুণক ঘটনাটোৰ সম্ভাৱ্য কাৰক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে পূজামণ্ডপৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথ ঠেক হোৱা আৰু পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ অভাৱৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। ঘটনাৰ সময়ত প্ৰকৃততে কি ঘটিছিল আৰু ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱে মৃত্যুৰ ঘটনাত কিমান প্ৰভাৱ পেলাইছিল, সেই বিষয়ে প্ৰাথমিক বাতৰি প্ৰকাশৰ সময়লৈকে তদন্ত চলি আছিল।<ref>{{cite news |title=Narrow gates, no lighting: Witnesses recount Kolkata pandal tragedy that killed 17 |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/kolkata/story/kolkata-durga-puja-pandal-tragedy-several-killed-injured-chorbagan-eyewitness-3019870-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede: 'Entry & Exit Were Narrow, Many Fainted', Eyewitnesses Recount Horror |url=https://www.ndtvprofit.com/india/kolkata-durga-puja-stampede-entry-exit-were-narrow-many-fainted-eyewitnesses-recount-horror-12200429 |work=NDTV Profit |date=17 October 2026 }}</ref> আৰক্ষীয়ে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ সমস্যাৰ লগতে প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথক লৈ হোৱা বিভ্ৰান্তি আৰু প্ৰবল বৰষুণে ঘটনাটোত ভূমিকা লৈছিল নেকি, সেই বিষয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে অভিযোগ কৰে যে ভিৰৰ চলাচল সম্পৰ্কীয় ঘোষণা পৰ্যাপ্ত নাছিল আৰু ঘটনাস্থলীত আৰক্ষীৰ উপস্থিতিও যথেষ্ট নাছিল। ঘটনাৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে তদন্ত চলি থকাৰ সময়তে এই বক্তব্যসমূহ সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web | title=Stampede at Kolkata Durga Puja: Eyewitnesses flag crowd management lapses, police initiates probe | publisher=Hindustan Times | url=https://www.hindustantimes.com/cities/kolkata-news/stampede-at-kolkata-durga-puja-eyewitnesses-flag-crowd-management-lapses-police-initiates-probe-101792265872620.html | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 7mevqko3dqakks02yvow25o54t58enz 645908 645907 2026-10-18T06:20:50Z AjayDas 12623 /* ঘটনা */ 645908 wikitext text/x-wiki {{Short description|কলকাতাৰ জনসমাগমত পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা}} {{Infobox event | name = ২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা | date = ১৭ অক্টোবৰ ২০২৬ | location = চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপ, [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | cause = আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজত ভিৰৰ হেঁচা বৃদ্ধি | deaths = ১৯ | injuries = ৩৫ | inquiries = তদন্তৰ ঘোষণা }} '''২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা''' ২০২৬ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ [[কলকাতা]]ৰ চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপত সংঘটিত হোৱা এটা জনসমাগমজনিত দুৰ্ঘটনা। এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা<ref>{{Cite web |last1=Mishra |first1=Anupam |last2=Kundu |first2=Indrajit |last3=Sengupta |first3=Tapas |date=2026-10-17 |title=19 killed, at least 35 injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |access-date=2026-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু ৩৫ জন আহত হোৱা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। এই ঘটনা [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল। দুৰ্গাপূজা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এটা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চহৰখনৰ বিভিন্ন স্থানত অস্থায়ী পূজামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু সেইবোৰত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ সমাগম ঘটে।<ref name="AJ">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious gathering in India |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/17/at-least-17-killed-in-stampede-at-religious-gathering-in-india |work=Al Jazeera |date=17 October 2026 }}</ref><ref name="Reuters">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious festival in India's Kolkata, NDTV reports |url=https://www.reuters.com/world/india/least-17-killed-stampede-religious-festival-indias-kolkata-ndtv-reports-2026-10-17/ |work=Reuters |date=17 October 2026 }}</ref> ==ঘটনা== স্থানীয় সময় অনুসৰি সন্ধিয়া প্ৰায় ৭ বাজি ৪০ মিনিটত উত্তৰ কলকাতাৰ গিৰিশ পাৰ্ক আৰক্ষী থানাৰ অন্তৰ্গত চোৰবাগান সৰ্বজনীন [[দুৰ্গাপূজা]] পূজামণ্ডপত এই ঘটনা সংঘটিত হয়। আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজতো মণ্ডপটো দৰ্শন কৰিবলৈ বৃহৎসংখ্যক লোক অহাৰ ফলত এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। এজন জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়াই জনোৱা মতে, এটা ঘোষণা আৰু বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত বাহিৰত অপেক্ষা কৰি থকা লোকসকলৰ মাজত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পিছত লোকসকলে আগলৈ ঠেলা-হেঁচা কৰি আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কিছুমান লোক মাটিত পৰি যায়।<ref name="AJ"/><ref name="NewIndianExpress">{{cite news |title=17 feared dead, several injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal; PM Modi expresses condolences |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/17/17-feared-dead-several-injured-in-stampede-at-kolkata-durga-puja-pandal-pm-modi-expresses-condolences |work=The New Indian Express |date=17 October 2026 }}</ref> ঘটনাৰ পিছত পূজামণ্ডপটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। আৰক্ষী, অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্মী, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা দল আৰু এম্বুলেঞ্চৰ কৰ্মীসকলক উদ্ধাৰ আৰু সাহায্যৰ কামত নিয়োগ কৰা হয়। আহত লোকসকলক চিকিৎসাৰ বাবে কলকাতা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। আৰক্ষীয়ে প্ৰাথমিকভাৱে জনোৱা মতে, প্ৰায় ৩৫ জন লোকক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।<ref name="NewIndianExpress"/> ==হতাহত== প্ৰাথমিকভাৱে বিষয়াসকল আৰু সংবাদ মাধ্যমসমূহে প্ৰকাশ কৰা বাতৰি অনুসৰি, এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ৩৫ জন আহত হৈছিল। চিকিৎসালয়লৈ নিয়া লোকৰ সংখ্যা প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা আহতৰ সংখ্যাতকৈ অধিক আছিল। ঘটনাটোৰ নিশা প্ৰকাশিত বিভিন্ন বাতৰিত হতাহতৰ সংখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="AJ"/><ref name="Reuters"/><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja pandal stampede: 17 dead, 25 injured; committee members detained |url=https://m.economictimes.com/news/india/kolkata-durga-puja-pandal-stampede-people-taken-to-hospital-after-chorbagan-pandal-incident/articleshow/135016877.cms |work=The Economic Times |date=17 October 2026 }}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘটনাটোত শোক প্ৰকাশ কৰে আৰু নিহত লোকসকলৰ পৰিয়াল তথা আহত লোকসকলৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]য়েও ঘটনাটোক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="AJ"/> আৰক্ষীয়ে পূজামণ্ডপত প্ৰৱেশ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু ঘটনাটোৰ কাৰণসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, তদন্তৰ অংশ হিচাপে পূজা আয়োজক সমিতিৰ কেইবাজনো সদস্য আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীক আটক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja tragedy: Probe ordered after 17 die at Chorbagan pandal |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/story/kolkata-durga-puja-tragedy-probe-17-dead-chorbagan-pandal-3019912-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref> [[পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[সুৱেন্দু অধিকাৰী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ পৰিয়ালৰ এজন সদস্যক ২৫ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য আৰু চৰকাৰী চাকৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-10-18 |title=19 killed in Kolkata stampede; CM Suvendu announces jobs, Rs 25 lakh for kin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/19-killed-in-kolkata-stampede-cm-suvendu-announces-jobs-rs-25-lakh-for-kin/articleshow/135020185.cms |access-date=2026-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে আহত লোকসকলৰ চিকিৎসাৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ বহন কৰাৰ লগতে প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫ লাখ টকাকৈ দিয়াৰ কথাও ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ নিকট আত্মীয়ক ২ লাখ টকাকৈ আৰু প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫০ হাজাৰ টকাকৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede Live: Bengal CM announces Rs 25 lakh, Govt job for deceased's families; Rs 5 lakh for injured |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |work=India Today |date=18 October 2026 }}</ref><ref name="AJ"/> ১৮ অক্টোবৰত ঘটনাটোৰ পিছত চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু আন বিষয়ববীয়াসকলে পদত্যাগ কৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ বাতৰি অনুসৰি, আৰক্ষীয়ে আয়োজক আৰু স্বেচ্ছাসেৱককে ধৰি ১২ জন লোকক সোধা-পোছাৰ বাবে আটক কৰে।<ref>{{cite web | last1=Joshi | first1=Poorva | last2=Gupta | first2=Sehjal | title=Kolkata stampede LIVE: Toll reaches 19, CM Suvendu Adhikari says Chorbagan puja organisers detained | publisher=Hindustan Times | date=2026-10-17 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata-stampede-live-updates-chorbagan-sarbojanin-durgotsab-samity-durga-puja-pandal-deaths-bengal-suvendu-adhikari-101792254911241.html | access-date=2026-10-17}}</ref><ref>{{cite web | title=Kolkata stampede: 12 detained, including pandal organisers; 19 dead | work=The Times Of India | date=2026-10-17 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-least-25-injured-in-stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/articleshow/135016891.cms | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তদন্ত== কৰ্তৃপক্ষই ঘটনাটোৰ কাৰণ আৰু পৰিস্থিতিৰ তদন্ত ঘোষণা কৰে। প্ৰাথমিক বাতৰিসমূহত বৃহৎ জনসমাগম আৰু বৰষুণক ঘটনাটোৰ সম্ভাৱ্য কাৰক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে পূজামণ্ডপৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথ ঠেক হোৱা আৰু পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ অভাৱৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। ঘটনাৰ সময়ত প্ৰকৃততে কি ঘটিছিল আৰু ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱে মৃত্যুৰ ঘটনাত কিমান প্ৰভাৱ পেলাইছিল, সেই বিষয়ে প্ৰাথমিক বাতৰি প্ৰকাশৰ সময়লৈকে তদন্ত চলি আছিল।<ref>{{cite news |title=Narrow gates, no lighting: Witnesses recount Kolkata pandal tragedy that killed 17 |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/kolkata/story/kolkata-durga-puja-pandal-tragedy-several-killed-injured-chorbagan-eyewitness-3019870-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede: 'Entry & Exit Were Narrow, Many Fainted', Eyewitnesses Recount Horror |url=https://www.ndtvprofit.com/india/kolkata-durga-puja-stampede-entry-exit-were-narrow-many-fainted-eyewitnesses-recount-horror-12200429 |work=NDTV Profit |date=17 October 2026 }}</ref> আৰক্ষীয়ে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ সমস্যাৰ লগতে প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথক লৈ হোৱা বিভ্ৰান্তি আৰু প্ৰবল বৰষুণে ঘটনাটোত ভূমিকা লৈছিল নেকি, সেই বিষয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে অভিযোগ কৰে যে ভিৰৰ চলাচল সম্পৰ্কীয় ঘোষণা পৰ্যাপ্ত নাছিল আৰু ঘটনাস্থলীত আৰক্ষীৰ উপস্থিতিও যথেষ্ট নাছিল। ঘটনাৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে তদন্ত চলি থকাৰ সময়তে এই বক্তব্যসমূহ সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web | title=Stampede at Kolkata Durga Puja: Eyewitnesses flag crowd management lapses, police initiates probe | publisher=Hindustan Times | url=https://www.hindustantimes.com/cities/kolkata-news/stampede-at-kolkata-durga-puja-eyewitnesses-flag-crowd-management-lapses-police-initiates-probe-101792265872620.html | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} puyoh9ysll4iq6bcn3yfo2p6f7840v5 645909 645908 2026-10-18T06:21:45Z AjayDas 12623 /* প্ৰতিক্ৰিয়া */ 645909 wikitext text/x-wiki {{Short description|কলকাতাৰ জনসমাগমত পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা}} {{Infobox event | name = ২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা | date = ১৭ অক্টোবৰ ২০২৬ | location = চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপ, [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | cause = আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজত ভিৰৰ হেঁচা বৃদ্ধি | deaths = ১৯ | injuries = ৩৫ | inquiries = তদন্তৰ ঘোষণা }} '''২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা''' ২০২৬ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ [[কলকাতা]]ৰ চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপত সংঘটিত হোৱা এটা জনসমাগমজনিত দুৰ্ঘটনা। এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা<ref>{{Cite web |last1=Mishra |first1=Anupam |last2=Kundu |first2=Indrajit |last3=Sengupta |first3=Tapas |date=2026-10-17 |title=19 killed, at least 35 injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |access-date=2026-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু ৩৫ জন আহত হোৱা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। এই ঘটনা [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল। দুৰ্গাপূজা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এটা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চহৰখনৰ বিভিন্ন স্থানত অস্থায়ী পূজামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু সেইবোৰত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ সমাগম ঘটে।<ref name="AJ">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious gathering in India |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/17/at-least-17-killed-in-stampede-at-religious-gathering-in-india |work=Al Jazeera |date=17 October 2026 }}</ref><ref name="Reuters">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious festival in India's Kolkata, NDTV reports |url=https://www.reuters.com/world/india/least-17-killed-stampede-religious-festival-indias-kolkata-ndtv-reports-2026-10-17/ |work=Reuters |date=17 October 2026 }}</ref> ==ঘটনা== স্থানীয় সময় অনুসৰি সন্ধিয়া প্ৰায় ৭ বাজি ৪০ মিনিটত উত্তৰ কলকাতাৰ গিৰিশ পাৰ্ক আৰক্ষী থানাৰ অন্তৰ্গত চোৰবাগান সৰ্বজনীন [[দুৰ্গাপূজা]] পূজামণ্ডপত এই ঘটনা সংঘটিত হয়। আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজতো মণ্ডপটো দৰ্শন কৰিবলৈ বৃহৎসংখ্যক লোক অহাৰ ফলত এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। এজন জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়াই জনোৱা মতে, এটা ঘোষণা আৰু বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত বাহিৰত অপেক্ষা কৰি থকা লোকসকলৰ মাজত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পিছত লোকসকলে আগলৈ ঠেলা-হেঁচা কৰি আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কিছুমান লোক মাটিত পৰি যায়।<ref name="AJ"/><ref name="NewIndianExpress">{{cite news |title=17 feared dead, several injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal; PM Modi expresses condolences |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/17/17-feared-dead-several-injured-in-stampede-at-kolkata-durga-puja-pandal-pm-modi-expresses-condolences |work=The New Indian Express |date=17 October 2026 }}</ref> ঘটনাৰ পিছত পূজামণ্ডপটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। আৰক্ষী, অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্মী, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা দল আৰু এম্বুলেঞ্চৰ কৰ্মীসকলক উদ্ধাৰ আৰু সাহায্যৰ কামত নিয়োগ কৰা হয়। আহত লোকসকলক চিকিৎসাৰ বাবে কলকাতা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। আৰক্ষীয়ে প্ৰাথমিকভাৱে জনোৱা মতে, প্ৰায় ৩৫ জন লোকক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।<ref name="NewIndianExpress"/> ==হতাহত== প্ৰাথমিকভাৱে বিষয়াসকল আৰু সংবাদ মাধ্যমসমূহে প্ৰকাশ কৰা বাতৰি অনুসৰি, এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ৩৫ জন আহত হৈছিল। চিকিৎসালয়লৈ নিয়া লোকৰ সংখ্যা প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা আহতৰ সংখ্যাতকৈ অধিক আছিল। ঘটনাটোৰ নিশা প্ৰকাশিত বিভিন্ন বাতৰিত হতাহতৰ সংখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="AJ"/><ref name="Reuters"/><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja pandal stampede: 17 dead, 25 injured; committee members detained |url=https://m.economictimes.com/news/india/kolkata-durga-puja-pandal-stampede-people-taken-to-hospital-after-chorbagan-pandal-incident/articleshow/135016877.cms |work=The Economic Times |date=17 October 2026 }}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘটনাটোত শোক প্ৰকাশ কৰে আৰু নিহত লোকসকলৰ পৰিয়াল তথা আহত লোকসকলৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]য়েও ঘটনাটোক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="AJ"/> আৰক্ষীয়ে পূজামণ্ডপত প্ৰৱেশ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু ঘটনাটোৰ কাৰণসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, তদন্তৰ অংশ হিচাপে পূজা আয়োজক সমিতিৰ কেইবাজনো সদস্য আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীক আটক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja tragedy: Probe ordered after 17 die at Chorbagan pandal |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/story/kolkata-durga-puja-tragedy-probe-17-dead-chorbagan-pandal-3019912-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref> পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ পৰিয়ালৰ এজন সদস্যক ২৫ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য আৰু চৰকাৰী চাকৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-10-18 |title=19 killed in Kolkata stampede; CM Suvendu announces jobs, Rs 25 lakh for kin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/19-killed-in-kolkata-stampede-cm-suvendu-announces-jobs-rs-25-lakh-for-kin/articleshow/135020185.cms |access-date=2026-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে আহত লোকসকলৰ চিকিৎসাৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ বহন কৰাৰ লগতে প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫ লাখ টকাকৈ দিয়াৰ কথাও ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ নিকট আত্মীয়ক ২ লাখ টকাকৈ আৰু প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫০ হাজাৰ টকাকৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede Live: Bengal CM announces Rs 25 lakh, Govt job for deceased's families; Rs 5 lakh for injured |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |work=India Today |date=18 October 2026 }}</ref><ref name="AJ"/> ১৮ অক্টোবৰত ঘটনাটোৰ পিছত চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু আন বিষয়ববীয়াসকলে পদত্যাগ কৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ বাতৰি অনুসৰি, আৰক্ষীয়ে আয়োজক আৰু স্বেচ্ছাসেৱককে ধৰি ১২ জন লোকক সোধা-পোছাৰ বাবে আটক কৰে।<ref>{{cite web | last1=Joshi | first1=Poorva | last2=Gupta | first2=Sehjal | title=Kolkata stampede LIVE: Toll reaches 19, CM Suvendu Adhikari says Chorbagan puja organisers detained | publisher=Hindustan Times | date=2026-10-17 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata-stampede-live-updates-chorbagan-sarbojanin-durgotsab-samity-durga-puja-pandal-deaths-bengal-suvendu-adhikari-101792254911241.html | access-date=2026-10-17}}</ref><ref>{{cite web | title=Kolkata stampede: 12 detained, including pandal organisers; 19 dead | work=The Times Of India | date=2026-10-17 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-least-25-injured-in-stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/articleshow/135016891.cms | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তদন্ত== কৰ্তৃপক্ষই ঘটনাটোৰ কাৰণ আৰু পৰিস্থিতিৰ তদন্ত ঘোষণা কৰে। প্ৰাথমিক বাতৰিসমূহত বৃহৎ জনসমাগম আৰু বৰষুণক ঘটনাটোৰ সম্ভাৱ্য কাৰক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে পূজামণ্ডপৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথ ঠেক হোৱা আৰু পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ অভাৱৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। ঘটনাৰ সময়ত প্ৰকৃততে কি ঘটিছিল আৰু ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱে মৃত্যুৰ ঘটনাত কিমান প্ৰভাৱ পেলাইছিল, সেই বিষয়ে প্ৰাথমিক বাতৰি প্ৰকাশৰ সময়লৈকে তদন্ত চলি আছিল।<ref>{{cite news |title=Narrow gates, no lighting: Witnesses recount Kolkata pandal tragedy that killed 17 |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/kolkata/story/kolkata-durga-puja-pandal-tragedy-several-killed-injured-chorbagan-eyewitness-3019870-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede: 'Entry & Exit Were Narrow, Many Fainted', Eyewitnesses Recount Horror |url=https://www.ndtvprofit.com/india/kolkata-durga-puja-stampede-entry-exit-were-narrow-many-fainted-eyewitnesses-recount-horror-12200429 |work=NDTV Profit |date=17 October 2026 }}</ref> আৰক্ষীয়ে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ সমস্যাৰ লগতে প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথক লৈ হোৱা বিভ্ৰান্তি আৰু প্ৰবল বৰষুণে ঘটনাটোত ভূমিকা লৈছিল নেকি, সেই বিষয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে অভিযোগ কৰে যে ভিৰৰ চলাচল সম্পৰ্কীয় ঘোষণা পৰ্যাপ্ত নাছিল আৰু ঘটনাস্থলীত আৰক্ষীৰ উপস্থিতিও যথেষ্ট নাছিল। ঘটনাৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে তদন্ত চলি থকাৰ সময়তে এই বক্তব্যসমূহ সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web | title=Stampede at Kolkata Durga Puja: Eyewitnesses flag crowd management lapses, police initiates probe | publisher=Hindustan Times | url=https://www.hindustantimes.com/cities/kolkata-news/stampede-at-kolkata-durga-puja-eyewitnesses-flag-crowd-management-lapses-police-initiates-probe-101792265872620.html | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} bd60grjvbvit3cs4vh9cw60762m57tn 645910 645909 2026-10-18T06:22:08Z AjayDas 12623 added [[Category:২০২৬ চন]] using [[WP:HC|HotCat]] 645910 wikitext text/x-wiki {{Short description|কলকাতাৰ জনসমাগমত পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা}} {{Infobox event | name = ২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা | date = ১৭ অক্টোবৰ ২০২৬ | location = চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপ, [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | cause = আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজত ভিৰৰ হেঁচা বৃদ্ধি | deaths = ১৯ | injuries = ৩৫ | inquiries = তদন্তৰ ঘোষণা }} '''২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা''' ২০২৬ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ [[কলকাতা]]ৰ চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপত সংঘটিত হোৱা এটা জনসমাগমজনিত দুৰ্ঘটনা। এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা<ref>{{Cite web |last1=Mishra |first1=Anupam |last2=Kundu |first2=Indrajit |last3=Sengupta |first3=Tapas |date=2026-10-17 |title=19 killed, at least 35 injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |access-date=2026-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু ৩৫ জন আহত হোৱা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। এই ঘটনা [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল। দুৰ্গাপূজা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এটা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চহৰখনৰ বিভিন্ন স্থানত অস্থায়ী পূজামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু সেইবোৰত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ সমাগম ঘটে।<ref name="AJ">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious gathering in India |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/17/at-least-17-killed-in-stampede-at-religious-gathering-in-india |work=Al Jazeera |date=17 October 2026 }}</ref><ref name="Reuters">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious festival in India's Kolkata, NDTV reports |url=https://www.reuters.com/world/india/least-17-killed-stampede-religious-festival-indias-kolkata-ndtv-reports-2026-10-17/ |work=Reuters |date=17 October 2026 }}</ref> ==ঘটনা== স্থানীয় সময় অনুসৰি সন্ধিয়া প্ৰায় ৭ বাজি ৪০ মিনিটত উত্তৰ কলকাতাৰ গিৰিশ পাৰ্ক আৰক্ষী থানাৰ অন্তৰ্গত চোৰবাগান সৰ্বজনীন [[দুৰ্গাপূজা]] পূজামণ্ডপত এই ঘটনা সংঘটিত হয়। আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজতো মণ্ডপটো দৰ্শন কৰিবলৈ বৃহৎসংখ্যক লোক অহাৰ ফলত এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। এজন জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়াই জনোৱা মতে, এটা ঘোষণা আৰু বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত বাহিৰত অপেক্ষা কৰি থকা লোকসকলৰ মাজত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পিছত লোকসকলে আগলৈ ঠেলা-হেঁচা কৰি আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কিছুমান লোক মাটিত পৰি যায়।<ref name="AJ"/><ref name="NewIndianExpress">{{cite news |title=17 feared dead, several injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal; PM Modi expresses condolences |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/17/17-feared-dead-several-injured-in-stampede-at-kolkata-durga-puja-pandal-pm-modi-expresses-condolences |work=The New Indian Express |date=17 October 2026 }}</ref> ঘটনাৰ পিছত পূজামণ্ডপটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। আৰক্ষী, অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্মী, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা দল আৰু এম্বুলেঞ্চৰ কৰ্মীসকলক উদ্ধাৰ আৰু সাহায্যৰ কামত নিয়োগ কৰা হয়। আহত লোকসকলক চিকিৎসাৰ বাবে কলকাতা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। আৰক্ষীয়ে প্ৰাথমিকভাৱে জনোৱা মতে, প্ৰায় ৩৫ জন লোকক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।<ref name="NewIndianExpress"/> ==হতাহত== প্ৰাথমিকভাৱে বিষয়াসকল আৰু সংবাদ মাধ্যমসমূহে প্ৰকাশ কৰা বাতৰি অনুসৰি, এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ৩৫ জন আহত হৈছিল। চিকিৎসালয়লৈ নিয়া লোকৰ সংখ্যা প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা আহতৰ সংখ্যাতকৈ অধিক আছিল। ঘটনাটোৰ নিশা প্ৰকাশিত বিভিন্ন বাতৰিত হতাহতৰ সংখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="AJ"/><ref name="Reuters"/><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja pandal stampede: 17 dead, 25 injured; committee members detained |url=https://m.economictimes.com/news/india/kolkata-durga-puja-pandal-stampede-people-taken-to-hospital-after-chorbagan-pandal-incident/articleshow/135016877.cms |work=The Economic Times |date=17 October 2026 }}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘটনাটোত শোক প্ৰকাশ কৰে আৰু নিহত লোকসকলৰ পৰিয়াল তথা আহত লোকসকলৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]য়েও ঘটনাটোক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="AJ"/> আৰক্ষীয়ে পূজামণ্ডপত প্ৰৱেশ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু ঘটনাটোৰ কাৰণসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, তদন্তৰ অংশ হিচাপে পূজা আয়োজক সমিতিৰ কেইবাজনো সদস্য আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীক আটক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja tragedy: Probe ordered after 17 die at Chorbagan pandal |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/story/kolkata-durga-puja-tragedy-probe-17-dead-chorbagan-pandal-3019912-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref> পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ পৰিয়ালৰ এজন সদস্যক ২৫ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য আৰু চৰকাৰী চাকৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-10-18 |title=19 killed in Kolkata stampede; CM Suvendu announces jobs, Rs 25 lakh for kin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/19-killed-in-kolkata-stampede-cm-suvendu-announces-jobs-rs-25-lakh-for-kin/articleshow/135020185.cms |access-date=2026-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে আহত লোকসকলৰ চিকিৎসাৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ বহন কৰাৰ লগতে প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫ লাখ টকাকৈ দিয়াৰ কথাও ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ নিকট আত্মীয়ক ২ লাখ টকাকৈ আৰু প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫০ হাজাৰ টকাকৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede Live: Bengal CM announces Rs 25 lakh, Govt job for deceased's families; Rs 5 lakh for injured |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |work=India Today |date=18 October 2026 }}</ref><ref name="AJ"/> ১৮ অক্টোবৰত ঘটনাটোৰ পিছত চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু আন বিষয়ববীয়াসকলে পদত্যাগ কৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ বাতৰি অনুসৰি, আৰক্ষীয়ে আয়োজক আৰু স্বেচ্ছাসেৱককে ধৰি ১২ জন লোকক সোধা-পোছাৰ বাবে আটক কৰে।<ref>{{cite web | last1=Joshi | first1=Poorva | last2=Gupta | first2=Sehjal | title=Kolkata stampede LIVE: Toll reaches 19, CM Suvendu Adhikari says Chorbagan puja organisers detained | publisher=Hindustan Times | date=2026-10-17 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata-stampede-live-updates-chorbagan-sarbojanin-durgotsab-samity-durga-puja-pandal-deaths-bengal-suvendu-adhikari-101792254911241.html | access-date=2026-10-17}}</ref><ref>{{cite web | title=Kolkata stampede: 12 detained, including pandal organisers; 19 dead | work=The Times Of India | date=2026-10-17 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-least-25-injured-in-stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/articleshow/135016891.cms | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তদন্ত== কৰ্তৃপক্ষই ঘটনাটোৰ কাৰণ আৰু পৰিস্থিতিৰ তদন্ত ঘোষণা কৰে। প্ৰাথমিক বাতৰিসমূহত বৃহৎ জনসমাগম আৰু বৰষুণক ঘটনাটোৰ সম্ভাৱ্য কাৰক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে পূজামণ্ডপৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথ ঠেক হোৱা আৰু পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ অভাৱৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। ঘটনাৰ সময়ত প্ৰকৃততে কি ঘটিছিল আৰু ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱে মৃত্যুৰ ঘটনাত কিমান প্ৰভাৱ পেলাইছিল, সেই বিষয়ে প্ৰাথমিক বাতৰি প্ৰকাশৰ সময়লৈকে তদন্ত চলি আছিল।<ref>{{cite news |title=Narrow gates, no lighting: Witnesses recount Kolkata pandal tragedy that killed 17 |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/kolkata/story/kolkata-durga-puja-pandal-tragedy-several-killed-injured-chorbagan-eyewitness-3019870-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede: 'Entry & Exit Were Narrow, Many Fainted', Eyewitnesses Recount Horror |url=https://www.ndtvprofit.com/india/kolkata-durga-puja-stampede-entry-exit-were-narrow-many-fainted-eyewitnesses-recount-horror-12200429 |work=NDTV Profit |date=17 October 2026 }}</ref> আৰক্ষীয়ে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ সমস্যাৰ লগতে প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথক লৈ হোৱা বিভ্ৰান্তি আৰু প্ৰবল বৰষুণে ঘটনাটোত ভূমিকা লৈছিল নেকি, সেই বিষয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে অভিযোগ কৰে যে ভিৰৰ চলাচল সম্পৰ্কীয় ঘোষণা পৰ্যাপ্ত নাছিল আৰু ঘটনাস্থলীত আৰক্ষীৰ উপস্থিতিও যথেষ্ট নাছিল। ঘটনাৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে তদন্ত চলি থকাৰ সময়তে এই বক্তব্যসমূহ সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web | title=Stampede at Kolkata Durga Puja: Eyewitnesses flag crowd management lapses, police initiates probe | publisher=Hindustan Times | url=https://www.hindustantimes.com/cities/kolkata-news/stampede-at-kolkata-durga-puja-eyewitnesses-flag-crowd-management-lapses-police-initiates-probe-101792265872620.html | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:২০২৬ চন]] 0pu4jnl4xqevtnvm4052fujzjhmnm1s 645911 645910 2026-10-18T06:22:42Z AjayDas 12623 added [[Category:দুৰ্গা পূজা]] using [[WP:HC|HotCat]] 645911 wikitext text/x-wiki {{Short description|কলকাতাৰ জনসমাগমত পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা}} {{Infobox event | name = ২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা | date = ১৭ অক্টোবৰ ২০২৬ | location = চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপ, [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | cause = আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজত ভিৰৰ হেঁচা বৃদ্ধি | deaths = ১৯ | injuries = ৩৫ | inquiries = তদন্তৰ ঘোষণা }} '''২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা''' ২০২৬ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ [[কলকাতা]]ৰ চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপত সংঘটিত হোৱা এটা জনসমাগমজনিত দুৰ্ঘটনা। এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা<ref>{{Cite web |last1=Mishra |first1=Anupam |last2=Kundu |first2=Indrajit |last3=Sengupta |first3=Tapas |date=2026-10-17 |title=19 killed, at least 35 injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |access-date=2026-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু ৩৫ জন আহত হোৱা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। এই ঘটনা [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল। দুৰ্গাপূজা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এটা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চহৰখনৰ বিভিন্ন স্থানত অস্থায়ী পূজামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু সেইবোৰত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ সমাগম ঘটে।<ref name="AJ">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious gathering in India |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/17/at-least-17-killed-in-stampede-at-religious-gathering-in-india |work=Al Jazeera |date=17 October 2026 }}</ref><ref name="Reuters">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious festival in India's Kolkata, NDTV reports |url=https://www.reuters.com/world/india/least-17-killed-stampede-religious-festival-indias-kolkata-ndtv-reports-2026-10-17/ |work=Reuters |date=17 October 2026 }}</ref> ==ঘটনা== স্থানীয় সময় অনুসৰি সন্ধিয়া প্ৰায় ৭ বাজি ৪০ মিনিটত উত্তৰ কলকাতাৰ গিৰিশ পাৰ্ক আৰক্ষী থানাৰ অন্তৰ্গত চোৰবাগান সৰ্বজনীন [[দুৰ্গাপূজা]] পূজামণ্ডপত এই ঘটনা সংঘটিত হয়। আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজতো মণ্ডপটো দৰ্শন কৰিবলৈ বৃহৎসংখ্যক লোক অহাৰ ফলত এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। এজন জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়াই জনোৱা মতে, এটা ঘোষণা আৰু বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত বাহিৰত অপেক্ষা কৰি থকা লোকসকলৰ মাজত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পিছত লোকসকলে আগলৈ ঠেলা-হেঁচা কৰি আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কিছুমান লোক মাটিত পৰি যায়।<ref name="AJ"/><ref name="NewIndianExpress">{{cite news |title=17 feared dead, several injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal; PM Modi expresses condolences |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/17/17-feared-dead-several-injured-in-stampede-at-kolkata-durga-puja-pandal-pm-modi-expresses-condolences |work=The New Indian Express |date=17 October 2026 }}</ref> ঘটনাৰ পিছত পূজামণ্ডপটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। আৰক্ষী, অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্মী, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা দল আৰু এম্বুলেঞ্চৰ কৰ্মীসকলক উদ্ধাৰ আৰু সাহায্যৰ কামত নিয়োগ কৰা হয়। আহত লোকসকলক চিকিৎসাৰ বাবে কলকাতা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। আৰক্ষীয়ে প্ৰাথমিকভাৱে জনোৱা মতে, প্ৰায় ৩৫ জন লোকক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।<ref name="NewIndianExpress"/> ==হতাহত== প্ৰাথমিকভাৱে বিষয়াসকল আৰু সংবাদ মাধ্যমসমূহে প্ৰকাশ কৰা বাতৰি অনুসৰি, এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ৩৫ জন আহত হৈছিল। চিকিৎসালয়লৈ নিয়া লোকৰ সংখ্যা প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা আহতৰ সংখ্যাতকৈ অধিক আছিল। ঘটনাটোৰ নিশা প্ৰকাশিত বিভিন্ন বাতৰিত হতাহতৰ সংখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="AJ"/><ref name="Reuters"/><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja pandal stampede: 17 dead, 25 injured; committee members detained |url=https://m.economictimes.com/news/india/kolkata-durga-puja-pandal-stampede-people-taken-to-hospital-after-chorbagan-pandal-incident/articleshow/135016877.cms |work=The Economic Times |date=17 October 2026 }}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘটনাটোত শোক প্ৰকাশ কৰে আৰু নিহত লোকসকলৰ পৰিয়াল তথা আহত লোকসকলৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]য়েও ঘটনাটোক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="AJ"/> আৰক্ষীয়ে পূজামণ্ডপত প্ৰৱেশ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু ঘটনাটোৰ কাৰণসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, তদন্তৰ অংশ হিচাপে পূজা আয়োজক সমিতিৰ কেইবাজনো সদস্য আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীক আটক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja tragedy: Probe ordered after 17 die at Chorbagan pandal |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/story/kolkata-durga-puja-tragedy-probe-17-dead-chorbagan-pandal-3019912-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref> পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ পৰিয়ালৰ এজন সদস্যক ২৫ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য আৰু চৰকাৰী চাকৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-10-18 |title=19 killed in Kolkata stampede; CM Suvendu announces jobs, Rs 25 lakh for kin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/19-killed-in-kolkata-stampede-cm-suvendu-announces-jobs-rs-25-lakh-for-kin/articleshow/135020185.cms |access-date=2026-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে আহত লোকসকলৰ চিকিৎসাৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ বহন কৰাৰ লগতে প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫ লাখ টকাকৈ দিয়াৰ কথাও ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ নিকট আত্মীয়ক ২ লাখ টকাকৈ আৰু প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫০ হাজাৰ টকাকৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede Live: Bengal CM announces Rs 25 lakh, Govt job for deceased's families; Rs 5 lakh for injured |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |work=India Today |date=18 October 2026 }}</ref><ref name="AJ"/> ১৮ অক্টোবৰত ঘটনাটোৰ পিছত চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু আন বিষয়ববীয়াসকলে পদত্যাগ কৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ বাতৰি অনুসৰি, আৰক্ষীয়ে আয়োজক আৰু স্বেচ্ছাসেৱককে ধৰি ১২ জন লোকক সোধা-পোছাৰ বাবে আটক কৰে।<ref>{{cite web | last1=Joshi | first1=Poorva | last2=Gupta | first2=Sehjal | title=Kolkata stampede LIVE: Toll reaches 19, CM Suvendu Adhikari says Chorbagan puja organisers detained | publisher=Hindustan Times | date=2026-10-17 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata-stampede-live-updates-chorbagan-sarbojanin-durgotsab-samity-durga-puja-pandal-deaths-bengal-suvendu-adhikari-101792254911241.html | access-date=2026-10-17}}</ref><ref>{{cite web | title=Kolkata stampede: 12 detained, including pandal organisers; 19 dead | work=The Times Of India | date=2026-10-17 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-least-25-injured-in-stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/articleshow/135016891.cms | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তদন্ত== কৰ্তৃপক্ষই ঘটনাটোৰ কাৰণ আৰু পৰিস্থিতিৰ তদন্ত ঘোষণা কৰে। প্ৰাথমিক বাতৰিসমূহত বৃহৎ জনসমাগম আৰু বৰষুণক ঘটনাটোৰ সম্ভাৱ্য কাৰক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে পূজামণ্ডপৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথ ঠেক হোৱা আৰু পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ অভাৱৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। ঘটনাৰ সময়ত প্ৰকৃততে কি ঘটিছিল আৰু ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱে মৃত্যুৰ ঘটনাত কিমান প্ৰভাৱ পেলাইছিল, সেই বিষয়ে প্ৰাথমিক বাতৰি প্ৰকাশৰ সময়লৈকে তদন্ত চলি আছিল।<ref>{{cite news |title=Narrow gates, no lighting: Witnesses recount Kolkata pandal tragedy that killed 17 |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/kolkata/story/kolkata-durga-puja-pandal-tragedy-several-killed-injured-chorbagan-eyewitness-3019870-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede: 'Entry & Exit Were Narrow, Many Fainted', Eyewitnesses Recount Horror |url=https://www.ndtvprofit.com/india/kolkata-durga-puja-stampede-entry-exit-were-narrow-many-fainted-eyewitnesses-recount-horror-12200429 |work=NDTV Profit |date=17 October 2026 }}</ref> আৰক্ষীয়ে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ সমস্যাৰ লগতে প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথক লৈ হোৱা বিভ্ৰান্তি আৰু প্ৰবল বৰষুণে ঘটনাটোত ভূমিকা লৈছিল নেকি, সেই বিষয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে অভিযোগ কৰে যে ভিৰৰ চলাচল সম্পৰ্কীয় ঘোষণা পৰ্যাপ্ত নাছিল আৰু ঘটনাস্থলীত আৰক্ষীৰ উপস্থিতিও যথেষ্ট নাছিল। ঘটনাৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে তদন্ত চলি থকাৰ সময়তে এই বক্তব্যসমূহ সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web | title=Stampede at Kolkata Durga Puja: Eyewitnesses flag crowd management lapses, police initiates probe | publisher=Hindustan Times | url=https://www.hindustantimes.com/cities/kolkata-news/stampede-at-kolkata-durga-puja-eyewitnesses-flag-crowd-management-lapses-police-initiates-probe-101792265872620.html | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:২০২৬ চন]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] i76vbtw8291eoeqe4ut5gwcnch8f6cf 645912 645911 2026-10-18T06:23:01Z AjayDas 12623 added [[Category:দুৰ্ঘটনা]] using [[WP:HC|HotCat]] 645912 wikitext text/x-wiki {{Short description|কলকাতাৰ জনসমাগমত পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা}} {{Infobox event | name = ২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা | date = ১৭ অক্টোবৰ ২০২৬ | location = চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপ, [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | cause = আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজত ভিৰৰ হেঁচা বৃদ্ধি | deaths = ১৯ | injuries = ৩৫ | inquiries = তদন্তৰ ঘোষণা }} '''২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা''' ২০২৬ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ [[কলকাতা]]ৰ চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা মণ্ডপত সংঘটিত হোৱা এটা জনসমাগমজনিত দুৰ্ঘটনা। এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা<ref>{{Cite web |last1=Mishra |first1=Anupam |last2=Kundu |first2=Indrajit |last3=Sengupta |first3=Tapas |date=2026-10-17 |title=19 killed, at least 35 injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |access-date=2026-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু ৩৫ জন আহত হোৱা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। এই ঘটনা [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল। দুৰ্গাপূজা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এটা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চহৰখনৰ বিভিন্ন স্থানত অস্থায়ী পূজামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু সেইবোৰত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ সমাগম ঘটে।<ref name="AJ">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious gathering in India |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/17/at-least-17-killed-in-stampede-at-religious-gathering-in-india |work=Al Jazeera |date=17 October 2026 }}</ref><ref name="Reuters">{{cite news |title=At least 17 killed in stampede at religious festival in India's Kolkata, NDTV reports |url=https://www.reuters.com/world/india/least-17-killed-stampede-religious-festival-indias-kolkata-ndtv-reports-2026-10-17/ |work=Reuters |date=17 October 2026 }}</ref> ==ঘটনা== স্থানীয় সময় অনুসৰি সন্ধিয়া প্ৰায় ৭ বাজি ৪০ মিনিটত উত্তৰ কলকাতাৰ গিৰিশ পাৰ্ক আৰক্ষী থানাৰ অন্তৰ্গত চোৰবাগান সৰ্বজনীন [[দুৰ্গাপূজা]] পূজামণ্ডপত এই ঘটনা সংঘটিত হয়। আৰক্ষীৰ মতে, বৰষুণৰ মাজতো মণ্ডপটো দৰ্শন কৰিবলৈ বৃহৎসংখ্যক লোক অহাৰ ফলত এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। এজন জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়াই জনোৱা মতে, এটা ঘোষণা আৰু বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত বাহিৰত অপেক্ষা কৰি থকা লোকসকলৰ মাজত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পিছত লোকসকলে আগলৈ ঠেলা-হেঁচা কৰি আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কিছুমান লোক মাটিত পৰি যায়।<ref name="AJ"/><ref name="NewIndianExpress">{{cite news |title=17 feared dead, several injured in stampede at Kolkata Durga Puja pandal; PM Modi expresses condolences |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/17/17-feared-dead-several-injured-in-stampede-at-kolkata-durga-puja-pandal-pm-modi-expresses-condolences |work=The New Indian Express |date=17 October 2026 }}</ref> ঘটনাৰ পিছত পূজামণ্ডপটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। আৰক্ষী, অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্মী, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা দল আৰু এম্বুলেঞ্চৰ কৰ্মীসকলক উদ্ধাৰ আৰু সাহায্যৰ কামত নিয়োগ কৰা হয়। আহত লোকসকলক চিকিৎসাৰ বাবে কলকাতা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। আৰক্ষীয়ে প্ৰাথমিকভাৱে জনোৱা মতে, প্ৰায় ৩৫ জন লোকক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।<ref name="NewIndianExpress"/> ==হতাহত== প্ৰাথমিকভাৱে বিষয়াসকল আৰু সংবাদ মাধ্যমসমূহে প্ৰকাশ কৰা বাতৰি অনুসৰি, এই ঘটনাত কমেও ১৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ৩৫ জন আহত হৈছিল। চিকিৎসালয়লৈ নিয়া লোকৰ সংখ্যা প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা আহতৰ সংখ্যাতকৈ অধিক আছিল। ঘটনাটোৰ নিশা প্ৰকাশিত বিভিন্ন বাতৰিত হতাহতৰ সংখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="AJ"/><ref name="Reuters"/><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja pandal stampede: 17 dead, 25 injured; committee members detained |url=https://m.economictimes.com/news/india/kolkata-durga-puja-pandal-stampede-people-taken-to-hospital-after-chorbagan-pandal-incident/articleshow/135016877.cms |work=The Economic Times |date=17 October 2026 }}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘটনাটোত শোক প্ৰকাশ কৰে আৰু নিহত লোকসকলৰ পৰিয়াল তথা আহত লোকসকলৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য ঘোষণা কৰে। কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]য়েও ঘটনাটোক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="AJ"/> আৰক্ষীয়ে পূজামণ্ডপত প্ৰৱেশ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু ঘটনাটোৰ কাৰণসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, তদন্তৰ অংশ হিচাপে পূজা আয়োজক সমিতিৰ কেইবাজনো সদস্য আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীক আটক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja tragedy: Probe ordered after 17 die at Chorbagan pandal |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/story/kolkata-durga-puja-tragedy-probe-17-dead-chorbagan-pandal-3019912-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref> পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ পৰিয়ালৰ এজন সদস্যক ২৫ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য আৰু চৰকাৰী চাকৰি দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-10-18 |title=19 killed in Kolkata stampede; CM Suvendu announces jobs, Rs 25 lakh for kin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/19-killed-in-kolkata-stampede-cm-suvendu-announces-jobs-rs-25-lakh-for-kin/articleshow/135020185.cms |access-date=2026-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে আহত লোকসকলৰ চিকিৎসাৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ বহন কৰাৰ লগতে প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫ লাখ টকাকৈ দিয়াৰ কথাও ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে নিহত প্ৰতিগৰাকী লোকৰ নিকট আত্মীয়ক ২ লাখ টকাকৈ আৰু প্ৰতিগৰাকী আহত লোকক ৫০ হাজাৰ টকাকৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede Live: Bengal CM announces Rs 25 lakh, Govt job for deceased's families; Rs 5 lakh for injured |url=https://www.indiatoday.in/india/story/stampede-like-situation-at-kolkatas-chorbagan-puja-pandal-after-section-collapses-several-injured-3019834-2026-10-17 |work=India Today |date=18 October 2026 }}</ref><ref name="AJ"/> ১৮ অক্টোবৰত ঘটনাটোৰ পিছত চোৰবাগান সৰ্বজনীন দুৰ্গাপূজা সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু আন বিষয়ববীয়াসকলে পদত্যাগ কৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ বাতৰি অনুসৰি, আৰক্ষীয়ে আয়োজক আৰু স্বেচ্ছাসেৱককে ধৰি ১২ জন লোকক সোধা-পোছাৰ বাবে আটক কৰে।<ref>{{cite web | last1=Joshi | first1=Poorva | last2=Gupta | first2=Sehjal | title=Kolkata stampede LIVE: Toll reaches 19, CM Suvendu Adhikari says Chorbagan puja organisers detained | publisher=Hindustan Times | date=2026-10-17 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata-stampede-live-updates-chorbagan-sarbojanin-durgotsab-samity-durga-puja-pandal-deaths-bengal-suvendu-adhikari-101792254911241.html | access-date=2026-10-17}}</ref><ref>{{cite web | title=Kolkata stampede: 12 detained, including pandal organisers; 19 dead | work=The Times Of India | date=2026-10-17 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-least-25-injured-in-stampede-like-situation-at-kolkata-durga-puja-pandal/articleshow/135016891.cms | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তদন্ত== কৰ্তৃপক্ষই ঘটনাটোৰ কাৰণ আৰু পৰিস্থিতিৰ তদন্ত ঘোষণা কৰে। প্ৰাথমিক বাতৰিসমূহত বৃহৎ জনসমাগম আৰু বৰষুণক ঘটনাটোৰ সম্ভাৱ্য কাৰক হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে পূজামণ্ডপৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথ ঠেক হোৱা আৰু পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ অভাৱৰ বিষয়েও উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। ঘটনাৰ সময়ত প্ৰকৃততে কি ঘটিছিল আৰু ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱে মৃত্যুৰ ঘটনাত কিমান প্ৰভাৱ পেলাইছিল, সেই বিষয়ে প্ৰাথমিক বাতৰি প্ৰকাশৰ সময়লৈকে তদন্ত চলি আছিল।<ref>{{cite news |title=Narrow gates, no lighting: Witnesses recount Kolkata pandal tragedy that killed 17 |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/kolkata/story/kolkata-durga-puja-pandal-tragedy-several-killed-injured-chorbagan-eyewitness-3019870-2026-10-17 |work=India Today |date=17 October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata Durga Puja Stampede: 'Entry & Exit Were Narrow, Many Fainted', Eyewitnesses Recount Horror |url=https://www.ndtvprofit.com/india/kolkata-durga-puja-stampede-entry-exit-were-narrow-many-fainted-eyewitnesses-recount-horror-12200429 |work=NDTV Profit |date=17 October 2026 }}</ref> আৰক্ষীয়ে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ সমস্যাৰ লগতে প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পথক লৈ হোৱা বিভ্ৰান্তি আৰু প্ৰবল বৰষুণে ঘটনাটোত ভূমিকা লৈছিল নেকি, সেই বিষয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীসকলে অভিযোগ কৰে যে ভিৰৰ চলাচল সম্পৰ্কীয় ঘোষণা পৰ্যাপ্ত নাছিল আৰু ঘটনাস্থলীত আৰক্ষীৰ উপস্থিতিও যথেষ্ট নাছিল। ঘটনাৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে তদন্ত চলি থকাৰ সময়তে এই বক্তব্যসমূহ সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{cite web | title=Stampede at Kolkata Durga Puja: Eyewitnesses flag crowd management lapses, police initiates probe | publisher=Hindustan Times | url=https://www.hindustantimes.com/cities/kolkata-news/stampede-at-kolkata-durga-puja-eyewitnesses-flag-crowd-management-lapses-police-initiates-probe-101792265872620.html | access-date=2026-10-17}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:২০২৬ চন]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্ঘটনা]] 6k6sku81ntc3f0wuado2gwg0oek40sr